มหาภารตะ · อัธยายะ 12.117
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.117.1
व्याघ्रश्वोटजमूलस्थस्तृप्तः सुप्तो हतैर्मृगैः ।
नागभागात्तमुद्देशं मत्तो मेघ इवोत्थितः ॥ १२.११७.१ ॥
เสือโคร่งนอนหลับอยู่ที่โคนกระท่อมของฤๅษี อิ่มแล้ว ด้วยกวางที่ถูกฆ่าตาย จากนั้นมันก็ลุกขึ้นจากที่นั้นด้วยความบ้าคลั่งเพราะส่วนแบ่งของช้าง เหมือนเมฆที่ลอยขึ้น
12.117.2
प्र…करटः प्रांशुः पद्मी विततकुम्भकः ।
सु…णो महाकायो मेघगम्भीरनिः स्वनः ॥ १२.११७.२ ॥
[ช่องว่าง] ผู้มีงวง สูงใหญ่ ถือดอกบัว มีหน้าผากกว้าง [ช่องว่าง] มีร่างกายมหึมา มีเสียงคำรามลึกดุจเมฆ
12.117.3
तं दृष्ट्वा कुञ्जरं मत्तमायान्तं बलगर्वितम् ।
व्या हस्तिभयान्त्रस्तस्तमृषिं शरणं ययौ ॥ १२.११७.३ ॥
เมื่อเห็นช้างที่บ้าคลั่งนั้นมาถึง ซึ่งภูมิใจในกำลังของตน เสือโคร่งด้วยความหวาดกลัวช้างจึงไปพึ่งพาฤๅษีผู้นั้น
12.117.4
ततोऽनयत्कुञ्जरत्वं व्याघ्रं तमृषिसत्तमः ।
महमेघोपमं दृष्ट्वा स भीतो ह्यभवद्गजः ॥ १२.११७.४ ॥
ครั้งนั้น ฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ฤๅษีได้เปลี่ยนเสือโคร่งนั้นให้เป็นช้าง เมื่อเห็นมันเหมือนเมฆใหญ่ ช้างนั้นก็เกิดความหวาดกลัว
12.117.5
ततः कमलषण्डानि सल्लकीगहनानि च ।
व्य…रत्स मुदायुक्तः पझरेणुविभूषितः ॥ १२.११७.५ ॥
ครั้งนั้น ท่ามกลางกอบัวและป่าสัลลกีที่หนาทึบ [ช่องว่าง] ปีติยินดี ประดับด้วยเกสรบัว…
12.117.6
कदचिद्दममाणस्य हस्तिनः संमुखं तदा ।
ऋषेस्तस्योटस्थस्य कालोऽगच्छद्दिवानिशम् ॥ १२.११७.६ ॥
ในเวลาหนึ่ง ขณะที่ช้างกำลังถูกฝึกอยู่ต่อหน้าฤๅษีผู้ยืนอยู่ที่กระท่อม กาลเวลาก็ผ่านไปทั้งกลางวันและกลางคืน
12.117.7
अथाजगाम तं देशं केसरी केसरारुणः ।
गिन्विन्दरजो भीमः सिंहो नागकुलान्तकः ॥ १२.११७.७ ॥
ครั้งนั้น สิงโตมีแผงคอเข้ามาในบริเวณนั้น มีสีแดงเรื่อด้วยแผงคอ น่าสะพรึงกลัว เป็นผู้ทำลายเผ่าพันธุ์ช้าง
12.117.8
तं… सिंहमायान्तं नागः सिंहभयार्दितः ।
ऋषिं शरणमापेदे वेपमानो भयातुरः ॥ १२.११७.८ ॥
เมื่อเห็น…สิงโตเข้ามา ช้างซึ่งถูกความกลัวสิงโตทรมาน สั่นเทาและหวาดผวา จึงไปพึ่งพาฤๅษี
12.117.9
स त-ः सिंहतां नीतो गजेन्द्रो मुनिना तदा ।
तं च नागणयत्सिंहं तुल्यजातिसमन्वयात् ॥ १२.११७.९ ॥
ครั้งนั้น…จอมช้างนั้นถูกฤๅษีเปลี่ยนให้เป็นสิงโต และช้างก็ถือว่าสิงโตนั้นเป็นพวกเดียวกัน เพราะมีเชื้อชาติเดียวกัน
12.117.10
दृष्ट्वा च सोऽभवत्सिंहो वन्यो हिंसन्नवाग्बलः ।
स चाश्रपेऽवसत्सिंहस्तस्मिन्नेव सुखी वने ॥ १२.११७.१० ॥
เมื่อเห็นเช่นนั้น สิงโตนั้นก็กลายเป็นสิงโตป่า ทำร้ายสัตว์อื่นด้วยกำลังที่ได้มาใหม่ และสิงโตนั้นก็อยู่อย่างมีความสุขในป่านั้นเอง ใกล้กับอาศรม
12.117.11
न चान्ये क्षुद्रपशवस्तपोवनसमीपतः ।
व्यदृश्यन्त तदा त्रस्ता जीविताकाङ्क्षिणस्तथा ॥ १२.११७.११ ॥
ครั้งนั้น ใกล้ป่าแห่งการบำเพ็ญตบะ ไม่พบสัตว์เล็กตัวอื่นเลย สัตว์เหล่านั้นหวาดกลัวและปรารถนาเพียงจะรักษาชีวิตไว้ จึงซ่อนตัวอยู่
12.117.12
कदाचित्कालयोगेन सर्वप्राणिविहिंसकः ।
बलवान्क्षतजाहारो नानासत्वभयंकरः ॥ १२.११७.१२ ॥
ต่อมาตามวงโคจรของกาลเวลา มันก็กลายเป็นผู้มีกำลัง เป็นผู้ทำร้ายสัตว์ทั้งปวง กินเลือดเป็นอาหาร เป็นที่น่ากลัวแก่สัตว์ทั้งหลายนานาชนิด
12.117.13
अष्टपादर्ध्वनयनः शरभो वनगोचरः ।
तं सिंहं हन्तुमागच्छन्मुनेस्तस्य निवेशने ॥ १२.११७.१३ ॥
ศรภะมีแปดขา มีตาเงยขึ้น เที่ยวอยู่ในป่า ได้มายังที่พักของฤๅษีเพื่อฆ่าสิงโตนั้น
12.117.14
तं दृष्ट्वा शरभं यान्तं सिंहः परभयान्वितः ।
ऋषिं शरणमापेदे वेपमानः कृताञ्जलिः ॥ १२.११७.१४ ॥
เมื่อเห็นศรภะกำลังเข้ามา สิงโตซึ่งเต็มไปด้วยความกลัวต่อผู้อื่น สั่นเทาและพนมมือ จึงไปพึ่งพาฤๅษี
12.117.15
सं मुनिः शरभं चक्रे बलोत्कटमरिंदम ।
ततः स शरभो वन्यो मुनेः शरभमग्रतः।
दृष्ट्वा बलिनमत्युग्रं द्रुतं संप्राद्रवद्वनम् ॥ १२.११७.१५ ॥
ฤๅษีได้ทำให้ศรภะนั้นมีกำลังมหาศาล ข้าแต่ผู้ปราบศัตรู ครั้งนั้น ศรภะป่าเห็นศรภะของฤๅษีอยู่ข้างหน้า ซึ่งแข็งแกร่งและดุร้ายยิ่ง จึงรีบวิ่งหนีเข้าไปในป่า
12.117.16
स एवं शरभस्थाने न्यस्तो वै मुनिना तदा ।
मुनेः पार्श्वगतो नित्यं शरभः सुखमाप्तवान् ॥ १२.११७.१६ ॥
ครั้งนั้น มันถูกฤๅษีวางไว้ในฐานะของศรภะเช่นนี้ และศรภะนั้นอยู่เคียงข้างฤๅษีเสมอ ก็ได้พบความสุข
12.117.17
ततः शरभसंत्रस्ताः सर्वे मृगगणा वनात् ।
दिशः संप्राद्रवत्राजन्भयाज्जीवितकाङ्क्षिणः ॥ १२.११७.१७ ॥
ครั้งนั้น ฝูงกวางทั้งหมดหวาดกลัวศรภะ ต่างปรารถนาจะมีชีวิตอยู่ จึงวิ่งหนีออกจากป่าไปทุกทิศทาง ข้าแต่พระราชา ด้วยความกลัว
12.117.18
शरभोऽप्यतिसंहृष्टो नित्यं प्राणिवधे रतः ।
फलमूलाशनं कर्तुं नैच्छत्स पिशिताशनः ॥ १२.११७.१८ ॥
ศรภะเองก็ยินดียิ่ง เป็นผู้ยินดีในการฆ่าสัตว์มีชีวิตอยู่เสมอ เป็นผู้กินเนื้อ จึงไม่ปรารถนาจะกินผลไม้และรากไม้
12.117.19
ततः क्षुद्रसमाचारो बलेन च समन्वितः ।
इयेष तं मुनिं हन्तुमकृतज्ञः कृतान्वयः ॥ १२.११७.१९ ॥
จากนั้น มันผู้มีความประพฤติต่ำทราม ประกอบด้วยกำลัง มีชาติกำเนิดสูงแต่ไม่รู้คุณ ปรารถนาจะฆ่าฤๅษีผู้นั้น
12.117.20
चिन्तयामास च तदा शरभः श्वानपूर्वकः ॥ १२.११७.२० ॥
ครั้งนั้น ศรภะผู้เคยเป็นสุนัขมาก่อน ก็เริ่มครุ่นคิด
12.117.21
अस्य प्रभावात्संप्राप्तो वाङ्भात्रेणैव केवलम् ।
शरभत्वं सुदुष्प्रापं सर्वभूतभयंकरम् ॥ १२.११७.२१ ॥
ด้วยอำนาจของท่าน ข้าพเจ้าได้มาถึงสภาพของศรภะ เพียงเพราะถ้อยคำเท่านั้น ซึ่งยากยิ่งที่จะได้มา และน่าสะพรึงกลัวแก่สรรพสัตว์ทั้งปวง
12.117.22
अन्येऽप्यत्र भयत्रस्ताः सन्ति सत्वा भयार्दिताः ।
मुनिमाश्रित्य जीवन्तो मृगाः पक्षिगणास्तथा ॥ १२.११७.२२ ॥
ยังมีสัตว์อื่น ๆ ที่นี่ ซึ่งหวาดกลัวและถูกความกลัวเบียดเบียน มีชีวิตอยู่ด้วยการพึ่งพาฤๅษีนั้น ได้แก่ กวางและฝูงนก เช่นกัน
12.117.23
तेषामपि कदाचिच्च शरभत्वं प्रयच्छति ।
सर्वसत्वोत्तमं लोके बलं यत्र प्रतिष्ठितम् ॥ १२.११७.२३ ॥
บางครั้ง ท่านยังประทานสภาพของศรภะแก่สัตว์เหล่านั้นด้วย ซึ่งเป็นสัตว์ที่ประเสริฐที่สุดในโลก อันเป็นที่ตั้งแห่งพลัง
12.117.24
पक्षिणामप्ययं दद्यात्कदाचिद्गारुडं बलम् ॥ १२.११७.२४ ॥
บางครั้ง ท่านอาจประทานพลังของคฤฑะแก่นกทั้งหลายด้วย
12.117.25
यावदन्यस्य संप्रीतः कारुण्यं तु समाश्रितः ।
न ददाति बलं तुष्टः सत्वस्यान्यस्य कस्यचित् ॥ १२.११७.२५ ॥
ตราบใดที่ผู้หนึ่งพอพระทัยในอีกผู้หนึ่ง และพึ่งพาความเมตตากรุณา ผู้ที่พอพระทัยแล้วย่อมไม่ประทานพลังแก่สัตว์อื่นใดเลย
12.117.26
तावदेनमहं विप्रं वधिष्यामि च शीघ्रतः ।
स्थातुं मया शक्यमिह मुनिघातान्न संशयः ॥ १२.११७.२६ ॥
ข้าพเจ้าจะรีบสังหารพราหมณ์ผู้นี้ในทันที เพราะด้วยการฆ่าฤๅษี ข้าพเจ้าจึงจะอยู่ที่นี่ได้ ไม่ต้องสงสัยเลย
12.117.27
ततस्तेन तपःशक्त्या विदितो ज्ञानचक्षुषा ।
विज्ञाय च मुनिः प्राज्ञस्ततः शापं प्रयुक्तवान् ॥ १२.११७.२७ ॥
จากนั้น ฤๅษีผู้มีปัญญา ซึ่งรู้แจ้งเขาด้วยอำนาจตบะและด้วยดวงตาแห่งความรู้ เมื่อรู้ความนั้นแล้ว จึงได้ประกาศคำสาป
12.117.28
अहमग्निप्रभो नाम मुनिर्भृगुकुलान्वयः ।
मनसा निर्दहेयं च जगत्संधारयामि च ॥ १२.११७.२८ ॥
ข้าพเจ้าคือฤๅษีนามว่าอัคนิประภะ เกิดในตระกูลของภฤคุ ด้วยใจเพียงอย่างเดียว ข้าพเจ้าสามารถเผาผลาญได้ และข้าพเจ้าค้ำจุนโลกไว้
12.117.29
मम वश्यं जगत्सर्वं देवा यच्च चराचरम् ।
सन्ति देवाश्च ये भीताः स्वधर्मं न त्यजन्ति ये।
स्वधर्माच्चलितान्सर्वान्वाङ्भात्रेणापि निर्दहे ॥ १२.११७.२९ ॥
โลกทั้งสิ้น ทั้งเทพเจ้า และสิ่งที่เคลื่อนไหวและไม่เคลื่อนไหว ล้วนอยู่ในอำนาจของข้าพเจ้า แม้เทพเจ้าที่หวาดกลัวก็ไม่ละทิ้งหน้าที่ของตน ผู้ใดที่ออกนอกหน้าที่ของตน ข้าพเจ้าสามารถเผาผลาญได้ทั้งหมด เพียงด้วยถ้อยคำเท่านั้น
12.117.30
किमङ्ग त्वं मया नीतः शरभत्वमनामयम् ।
क्रूरः स सर्वभूतेषु हीनश्चाशुचिरेव च ॥ १२.११७.३० ॥
สหาย เหตุใดข้าพเจ้าจึงนำท่านเข้าสู่สภาพไร้โรคของศรภะ สัตว์ผู้นั้นโหดร้ายต่อสรรพสัตว์ ต่ำช้า และไม่บริสุทธิ์อย่างแท้จริง
12.117.31
श्वा त्वं द्वीपित्वमापन्नो द्वीपी व्याघ्रत्वमागतः ।
व्याघ्रान्नागो मदपटुर्नागः सिंहत्वमागतः ॥ १२.११७.३१ ॥
ท่านเคยเป็นสุนัข แล้วได้ถึงสภาพของเสือดาว เสือดาวได้กลายเป็นเสือโคร่ง จากเสือโคร่งเป็นช้างผู้ชำนาญในยามมันเมา และช้างนั้นได้กลายเป็นสิงโต
12.117.32
सिंहस्त्वं बलमापन्नो भूयः शरभतां गतः ।
मया स्नेहपरीतेन विसृष्टो न कुलान्वयः ॥ १२.११७.३२ ॥
ท่านเป็นสิงโตและได้กำลัง แล้วกลับไปสู่สภาพของศรภะอีกครั้ง ข้าพเจ้าถูกความรักใคร่ครอบงำ จึงปล่อยท่านไปโดยไม่คำนึงถึงตระกูลและเชื้อสาย
12.117.33
यस्मादेवमपापं मां पाप हिंसितुमिच्छसि ।
तस्मात्स्वयोनिमापन्नः पुनः श्वानो भविष्यसि ॥ १२.११७.३३ ॥
เพราะท่านปรารถนาจะทำร้ายข้าพเจ้าผู้ไร้บาปเช่นนี้ ท่านผู้บาปเอ๋ย ฉะนั้น เมื่อกลับไปสู่กำเนิดเดิมของตนแล้ว ท่านจะกลับเป็นสุนัขอีกครั้ง
12.117.34
ततो मुनिजनद्वेष्टा दुष्टात्मा प्राकृतोऽबुधः ।
ऋषिणा शरभः शप्तस्तद्रूपं पुनराप्तवान् ॥ १२.११७.३४ ॥
ครั้นแล้ว ผู้เกลียดชังหมู่ฤๅษี มีจิตใจชั่วร้าย ต่ำทราม และโง่เขลา ถูกฤๅษีสาปให้เป็นศรภะ จึงได้กลับไปสู่รูปเดิมนั้นอีก