Mahābhārata · Adhyāya 12.118
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.118.1
स श्वा प्रकृतिमापन्नः परं दैन्यमुपागमत् ।
ऋषिणा हुंकृतः पापस्तपोवनबहिष्कृतः ॥ १२.११८.१ ॥
Aquel perro, cayendo bajo su naturaleza, llegó a la mayor miseria; reprendido con un grito de 'hum' por el sabio, el pecador fue expulsado del bosque del ascetismo.
12.118.2
एवं राज्ञा मतिमता विदित्वा शीलशौचताम् ।
आर्जवं प्रकृतिं सत्वं श्रुतं वृत्तं कुलं दमम् ॥ १२.११८.२ ॥
Así, el rey sabio, habiendo conocido la buena conducta y la pureza, la rectitud, la naturaleza, el carácter, el saber, la conducta, el linaje y el dominio de sí, debe elegir a sus servidores.
12.118.3
अनुक्रोशं बलं वीर्यं प्रभावं प्रशमं क्षमाम् ।
भृत्यायेमन्त्रिणो योग्यास्तत्र स्थाप्याः सुरक्षिताः ॥ १२.११८.३ ॥
Ministros capaces, dotados de compasión, fuerza, valor, influencia, serenidad y paciencia, deben ser colocados allí al servicio, bien protegidos.
12.118.4
नाषरीक्ष्य महीपालः प्रकर्तुं भृत्यमर्हति ।
अकुलीननराकीर्णो न राजा सुखमेधते ॥ १२.११८.४ ॥
Un rey no debe contratar a un servidor sin examinarlo. Un rey rodeado de hombres de baja cuna no prospera en la dicha.
12.118.5
कुलजः प्राकृतो राजंस्तत्कुलीनतया सदा ।
न पापे कुरुते बुद्धिं निन्द्यमानोऽप्यनागसि ॥ १२.११८.५ ॥
Oh rey, un hombre común nacido de noble linaje, por esa nobleza, nunca inclina su mente al pecado, aunque sea reprendido siendo inocente.
12.118.6
अकुलीनस्तु पुरुषः प्राकृतः साधुसंक्षयात् ।
दुर्लभैश्वर्यतां प्राप्तो निन्दितः शत्रुतां व्रजेत् ॥ १२.११८.६ ॥
Pero un hombre común de baja cuna, por la pérdida de los hombres buenos, habiendo alcanzado un poder raro, es reprendido y llega a la enemistad.
12.118.7
काकः श्वानोऽकुलीनश्च बिडालः सर्प एव च ।
अकुलीना च या नारी तुल्यास्ते परिकीर्तिताः ॥ १२.११८.७ ॥
El cuervo, el perro, el hombre de baja cuna, el gato y la serpiente, y la mujer de baja cuna: todos ellos son declarados iguales.
12.118.8
लोकपालाः सदोद्विग्नाः पश्यन्त्यकुलजान्यथा ।
नारीं वा पुरुषं वाऽथ शीलं तत्रापि कारणम् ॥ १२.११८.८ ॥
Los guardianes del mundo siempre están inquietos; miran así a la mujer o al hombre de baja cuna, y también allí la causa es la conducta.
12.118.9
दुष्कुलीना च या स्त्री स्याद्दुष्कुलीनश्च यः पुम ।
अहिंसाशीलसंयोगाद्धर्मश्चाऽऽकुलतां व्रजेत् ॥ १२.११८.९ ॥
La mujer de familia baja o el hombre de familia baja, unidos a la conducta de no violencia: incluso el dharma puede llegar a confundirse.
12.118.10
धर्मं प्रति महाराज श्लोकानाह बृहस्पतिः ।
शृणु सर्वान्महीपाल हृदि तांश्च करिष्यसि ॥ १२.११८.१० ॥
Gran rey, Bṛhaspati pronunció estos versos sobre el dharma. Escúchalos todos, oh protector de la tierra; los guardarás en tu corazón.
12.118.11
असितं सितकर्माणं यथा दान्तं तपस्विनम् ।
वृत्तस्थमपि चण्डालं तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ १२.११८.११ ॥
Quien es oscuro pero hace obras brillantes, dominado y asceta, firme en la conducta: aunque sea un chandala, los dioses lo reconocen como brahmán.
12.118.12
यदि घातयते कश्चित्पापसत्वं प्रजाहितः ।
सर्वसत्वहितार्थाय न तेनासौ विहिंसकः ॥ १२.११८.१२ ॥
Si alguien que se preocupa por el pueblo hace matar a una criatura de naturaleza perversa, no es un agresor, porque se hace por el bien de todos los seres.
12.118.13
द्वीपिनं शरभं सिंहं व्याघ्रं कुञ्जरमेव च ।
महिषं च वराहं च सूकरं श्वानपन्नगान् ॥ १२.११८.१३ ॥
El leopardo, el śarabha, el león, el tigre, el elefante, el búfalo, el jabalí, el cerdo, los perros y las serpientes.
12.118.14
गोब्राह्मणहितार्थाय बालस्त्रीरक्षणाय च ।
वृद्धातुरपरित्राणे यो हिनस्ति स धर्मवित् ॥ १२.११८.१४ ॥
Quien mata para el bien de las vacas y los brahmanes, para proteger a niños y mujeres y para salvar a ancianos y enfermos, ese conoce el dharma.
12.118.15
ब्राह्मणः पापकर्मा च म्लेच्छो वा धार्मिकः शु वः ।
श्रेयांस्तत्र भवेन्म्लेच्छो ब्राह्मणः पापकृत्तमः ॥ १२.११८.१५ ॥
Ya sea un brahmán de malas acciones o un mleccha justo, el mleccha sería allí el mejor; el brahmán que peca es el mayor pecador.
12.118.16
दुष्कुलीनः कुलीनो वा यः कश्चिच्छीलवान्नरः ।
प्रकृतिं तस्य विज्ञाय स्थिरां वा यदि वाऽस्थिराम् ॥ १२.११८.१६ ॥
Ya sea de baja o de noble cuna, cualquier hombre de buen carácter — conociendo su naturaleza, sea estable o inestable.
12.118.17
शीलं वाऽनुत्तमं कर्म कुर्याद्राजा समाहितः ।
नियुञ्जीत महीपालो दुर्वृत्तं पापकर्मसु ॥ १२.११८.१७ ॥
Que el rey, con dominio de sí, practique un carácter o acciones supremas; que el protector de la tierra designe al de mala conducta para los actos perversos.
12.118.18
कुलीनं शिक्षितं प्राज्ञं ज्ञानविज्ञानकोविदम् ।
सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञं सहिष्णुं देशजं तथा ॥ १२.११८.१८ ॥
De noble cuna, instruido, sabio, diestro en el conocimiento y la comprensión, que conozca la verdadera esencia de todos los tratados, paciente y nativo de esa tierra — a tal hombre (debe nombrarse).
12.118.19
कृतज्ञं बलवन्तं च क्षान्तं दान्तं जितेन्द्रियम् ।
अलुब्धं लब्धसंतुष्टं स्वामिमित्रबुभूषकम् ॥ १२.११८.१९ ॥
Agradecido, fuerte, paciente, dominado, dueño de sus sentidos, libre de avaricia, contento con lo obtenido, y deseoso del bien de su señor y de sus amigos.
12.118.20
सचिवं देशकालज्ञं सर्वसंग्रहणे रतम् ।
संस्कृतं युक्तवचनं हितैषिणमतन्द्रितम् ॥ १२.११८.२० ॥
El consejero debe conocer el lugar y el tiempo, deleitarse en reunir todas las cosas, ser refinado, hablar palabras oportunas, buscar el bien y ser incansable.
12.118.21
युक्ताचारं स्वविषये संधिविग्रहकोविदम् ।
शस्तं त्रिवर्गवेत्तारं पौरजानपदप्रियम् ॥ १२.११८.२१ ॥
De conducta apropiada en su propio dominio, experto en la paz y la guerra, alabado, conocedor de los tres fines de la vida y querido por los habitantes de la ciudad y del campo.
12.118.22
सेनाव्यूहनतत्त्वज्ञं बलहर्षणकोविदम् ।
इङ्गिताकरातत्त्वज्ञं यात्रासेनाविशारदम् ॥ १२.११८.२२ ॥
Conocedor de los principios de la formación del ejército, diestro en animar la fuerza y el ánimo de la tropa, conocedor del verdadero sentido de los signos y las apariencias, y experto en la marcha del ejército.
12.118.23
हस्तिशिक्षाश्वतत्त्वज्ञमहंकारविवर्जितम् ।
प्रगल्भं दक्षिणं दान्तं बलिनं युक्तमन्त्रिणम् ॥ १२.११८.२३ ॥
Conocedor del adiestramiento de elefantes y de la naturaleza de los caballos, libre de orgullo, audaz, diestro, dominado, fuerte y consejero sensato.
12.118.24
चौक्षं चौक्षजनाकीर्णं सुवेषं सुखदर्शनम् ।
नायकं नीतिकुशलं गुणैः षङ्भिः समन्वितम् ॥ १२.११८.२४ ॥
Puro, rodeado de gente pura, bien vestido y agradable de ver, un líder diestro en la política, dotado de seis cualidades.
12.118.25
अस्तब्धं प्रश्रितं श्लक्ष्णं मृदुवादिनमेव च ।
धीरं महर्द्धि च देशकालोपपादकम् ॥ १२.११८.२५ ॥
Sin soberbia, humilde, afable, de palabra suave, firme, de gran prosperidad y que actúa según el lugar y el tiempo.
12.118.26
सचि यः प्रकुरुते न चैनमवमन्यते ।
तस्य विस्तीर्यते राज्यं ज्योत्स्ना ग्रहपतेरिव ॥ १२.११८.२६ ॥
Quien honra a sus consejeros y no los desprecia, su reino se extiende como la luz de la luna, señora de los astros.
12.118.27
एतैरेव गुणैर्युक्तो राजा शास्त्रविशारदः ।
एष्टव्यो धर्मपरमः प्रजापालनतत्परः ॥ १२.११८.२७ ॥
Solo un rey dotado de estas mismas cualidades, versado en los tratados, supremamente fiel al dharma y entregado a proteger a sus súbditos, merece ser elegido.
12.118.28
धीरो मर्षी शुचिः शीघ्रः काले पुरुषकारवित् ।
शुश्रूषुः श्रुतवाञ्श्रोता ऊहापोहविशारदः ॥ १२.११८.२८ ॥
Firme, paciente, puro, diligente, que conoce el valor del esfuerzo a su debido tiempo, deseoso de escuchar, instruido, buen oyente y hábil en sopesar razonamientos.
12.118.29
मेधावी धारणायुक्तो यथान्यायोपपादकः ।
दान्तः सदा प्रियाभाषी क्षमावांश्च विपर्यये ॥ १२.११८.२९ ॥
Sabio y de buena memoria, que obra conforme a la justicia, siempre dueño de sí, de palabra agradable y paciente en la adversidad.
12.118.30
नातिच्छेत्ता स्वयंकारी श्रद्धालुः सुखदर्शनः ।
आर्तहस्तप्रदो नित्यमाप्तामात्यो नये रतः ॥ १२.११८.३० ॥
Quien no castiga en exceso, actúa por su propio juicio, es fiel, es fácil de ver, siempre tiende la mano a los afligidos, tiene ministros de confianza y se entrega a la buena política.
12.118.31
नाहंवादी ननिर्द्वन्द्वो नयत्किंचनकारकः ।
कृते कर्मण्यमोघानां कर्ता भृत्यजनप्रियः ॥ १२.११८.३१ ॥
No habla con arrogancia, está libre de los pares de opuestos y hace lo que sea necesario; cumple acciones fructíferas y es querido por sus sirvientes y su pueblo.
12.118.32
संगृहीतजनोऽस्तब्धः प्रसन्नवदनः सदा ।
त्राता भृत्यजनापेक्षी न क्रोधी सुमहामनाः ॥ १२.११८.३२ ॥
Atrae a la gente hacia sí, es humilde, siempre de rostro alegre; protector, atento a sus sirvientes, no iracundo y de gran magnanimidad.
12.118.33
युक्तदण्डो न निर्दण्डो धर्मकार्यानुशासनः ।
चारनेत्रः प्रजावेक्षी धर्मार्थकुशलः सदा ॥ १२.११८.३३ ॥
Aplica el castigo con justicia, no carece de él, y dirige los deberes del dharma; sus espías son sus ojos, vela por sus súbditos y siempre es hábil en el dharma y la riqueza.
12.118.34
राजा गुणशताकीर्ण एष्टव्यस्तादृशो भवेत् ।
योधाश्चैव मनुष्येन्द्र सर्वैर्गुणगणैर्वृताः ॥ १२.११८.३४ ॥
Un rey debe ser alguien dotado de cien virtudes, y a alguien así se le debe buscar; y los guerreros, oh señor de los hombres, también deben estar dotados de todas las multitudes de cualidades.
12.118.35
अन्वेष्टव्याः सुपुरुषाः सहाया राज्यधारणे ।
न विमानयितव्यास्ते राज्ञा वृद्धिमभीप्सता ॥ १२.११८.३५ ॥
Hombres excelentes deben buscarse como auxiliares para sostener el reino; y un rey que desee la prosperidad no debe deshonrarlos.
12.118.36
योधाः समरशौण्डीराः कृतज्ञाः शास्त्रकोविदाः ।
धर्मशास्त्रसमायुक्ताः पदातिजनसंवृताः ॥ १२.११८.३६ ॥
Los guerreros deben ser diestros en la batalla, agradecidos, versados en las escrituras, dotados de la ciencia del dharma y rodeados de infantes.
12.118.37
अर्थमानविवृद्धाश्च रथचर्याविशारदाः ।
इष्वस्त्रकुशला यस्य तस्येयं नृपतेर्मही ॥ १२.११८.३७ ॥
Suya es esta tierra cuyos guerreros, crecidos en riqueza y honor, son diestros en el manejo del carro y expertos con flechas y armas.
12.118.38
ज्ञातीनामनवज्ञानं भृत्येष्वशठता तथा ।
नैपुणं चार्थचर्यासु यस्यैते तस्य सा मही ॥ १२.११८.३८ ॥
Suya es esta tierra en quien se hallan estas cualidades: no desprecia a sus parientes, es sincero con sus servidores y es hábil en los asuntos de gobierno.
12.118.39
आलस्यं चैव निद्रा च व्यसनान्यतिहास्यता ।
यस्तैतानि न विद्यन्ते तस्यैव सुचिरं मही ॥ १२.११८.३९ ॥
Suya es esta tierra por largo tiempo en quien no se encuentran estos: la pereza, el sueño, los vicios y la excesiva frivolidad.
12.118.40
वृद्धसेवी महोत्साहो वर्णानां चैव रक्षिता ।
धर्मचर्याः सदा यस्य तस्येयं सुचिरं मही ॥ १२.११८.४० ॥
Suya es esta tierra por largo tiempo quien sirve a los ancianos, tiene gran energía, protege a los órdenes sociales y practica siempre el dharma.
12.118.41
नीतिवर्त्मानुसरणं नित्यमुत्थानमेव च ।
रिपूणामनवज्ञानं तस्येयं सुचिरं मही ॥ १२.११८.४१ ॥
Suya es esta tierra por largo tiempo quien sigue siempre el camino de la política, está siempre dispuesto a actuar y no desprecia a sus enemigos.
12.118.42
उत्थानं चैव दैवं च तयोर्नानात्वमेव च ।
मनुना वर्णितं पूर्वं वक्ष्ये शृणु तदेव हि ॥ १२.११८.४२ ॥
El esfuerzo y el destino, y la diferencia entre ambos, fueron descritos antes por Manu; eso mismo te diré. Escucha.
12.118.43
उत्थानं हि नरेन्द्राणां बृहस्पतिरभाषत ।
नयानयविधानज्ञः सदा भव कुरूद्वह ॥ १२.११८.४३ ॥
Bṛhaspati declaró el esfuerzo (utthāna) como norma para los reyes: oh mejor de los Kurus, sé siempre quien conoce las reglas de la buena y la mala política.
12.118.44
दुर्हृदां छिद्रदर्शी यः सुहृदामुपकारवान् ।
विशेषविच्च भृत्यानां स राज्यफलमश्नुते ॥ १२.११८.४४ ॥
Quien observa las debilidades de los enemigos, hace el bien a los amigos y conoce las diferencias entre los servidores, disfruta del fruto del reinado.
12.118.45
सर्वसंग्रहणे युक्तो नृपो भवति यः सदा ।
उत्थानशीलो मन्त्राढ्यः स राजा राजसत्तमः ॥ १२.११८.४५ ॥
El rey que siempre se dedica a reunir todo, de carácter diligente y rico en consejo, ese es el mejor de los reyes.
12.118.46
शक्या चाश्वसहस्रेण वीरारोहेण भारत ।
संगृहीतमनुष्येण कृत्स्ना जेतुं वसुंधरा ॥ १२.११८.४६ ॥
Oh Bhārata, con mil caballos y jinetes heroicos, y con un ejército de hombres bien reunidos, es posible conquistar toda la tierra.