ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.118
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.118.1
स श्वा प्रकृतिमापन्नः परं दैन्यमुपागमत् ।
ऋषिणा हुंकृतः पापस्तपोवनबहिष्कृतः ॥ १२.११८.१ ॥
ସେ କୁକୁର ନିଜ ସ୍ୱଭାବର ବଶୀଭୂତ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀନତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା; ଋଷିଙ୍କ 'ହୁଁ' ଶବ୍ଦରେ ଧମକିତ ହୋଇ ସେ ପାପୀ ତପୋବନରୁ ବାହାର କରାଗଲା।
12.118.2
एवं राज्ञा मतिमता विदित्वा शीलशौचताम् ।
आर्जवं प्रकृतिं सत्वं श्रुतं वृत्तं कुलं दमम् ॥ १२.११८.२ ॥
ଏହିପରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ଶୀଳ, ଶୁଚିତା, ସରଳତା, ସ୍ୱଭାବ, ସତ୍ତ୍ୱ, ବିଦ୍ୟା, ଆଚରଣ, କୁଳ ଓ ଦମ ଜାଣି (ସେବକ ବାଛିବା ଉଚିତ)।
12.118.3
अनुक्रोशं बलं वीर्यं प्रभावं प्रशमं क्षमाम् ।
भृत्यायेमन्त्रिणो योग्यास्तत्र स्थाप्याः सुरक्षिताः ॥ १२.११८.३ ॥
କରୁଣା, ବଳ, ବୀର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରଭାବ, ପ୍ରଶମ ଓ କ୍ଷମା ଥିବା ଯୋଗ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ସେଠାରେ ସେବାରେ ନିୟୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ, ଭଲ ଭାବେ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖି।
12.118.4
नाषरीक्ष्य महीपालः प्रकर्तुं भृत्यमर्हति ।
अकुलीननराकीर्णो न राजा सुखमेधते ॥ १२.११८.४ ॥
ପରୀକ୍ଷା ନକରି ରାଜା କୌଣସି ସେବକକୁ ନିୟୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ନୀଚକୁଳଜ ଲୋକଙ୍କରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟରେ ରାଜା ସୁଖ ପାଏ ନାହିଁ।
12.118.5
कुलजः प्राकृतो राजंस्तत्कुलीनतया सदा ।
न पापे कुरुते बुद्धिं निन्द्यमानोऽप्यनागसि ॥ १२.११८.५ ॥
ହେ ରାଜନ, କୁଳୀନ କୁଳରେ ଜନ୍ମିତ ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ କୁଳୀନତା ହେତୁ, ନିର୍ଦୋଷ ହୋଇ ନିନ୍ଦିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କେବେ ପାପରେ ବୁଦ୍ଧି ଦିଏ ନାହିଁ।
12.118.6
अकुलीनस्तु पुरुषः प्राकृतः साधुसंक्षयात् ।
दुर्लभैश्वर्यतां प्राप्तो निन्दितः शत्रुतां व्रजेत् ॥ १२.११८.६ ॥
କିନ୍ତୁ ନୀଚକୁଳଜ ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟ, ସାଧୁଙ୍କ ବିନାଶ ହେତୁ, ଦୁର୍ଲଭ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ପାଇ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦିତ ହୋଇ ଶତ୍ରୁତା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.118.7
काकः श्वानोऽकुलीनश्च बिडालः सर्प एव च ।
अकुलीना च या नारी तुल्यास्ते परिकीर्तिताः ॥ १२.११८.७ ॥
କାଉ, କୁକୁର, ନୀଚକୁଳର ପୁରୁଷ, ବିଲେଇ ଓ ସାପ, ଏବଂ ନୀଚକୁଳର ସ୍ତ୍ରୀ — ଏମାନେ ସମାନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
12.118.8
लोकपालाः सदोद्विग्नाः पश्यन्त्यकुलजान्यथा ।
नारीं वा पुरुषं वाऽथ शीलं तत्रापि कारणम् ॥ १२.११८.८ ॥
ଲୋକପାଳମାନେ ସର୍ବଦା ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ଥାଆନ୍ତି; ନୀଚକୁଳରେ ଜନ୍ମିତ ସ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସେମାନେ ସେହିପରି ଦେଖନ୍ତି; ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ କାରଣ ଆଚରଣ।
12.118.9
दुष्कुलीना च या स्त्री स्याद्दुष्कुलीनश्च यः पुम ।
अहिंसाशीलसंयोगाद्धर्मश्चाऽऽकुलतां व्रजेत् ॥ १२.११८.९ ॥
ନୀଚକୁଳର ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ, ନୀଚକୁଳର ଯେ ପୁରୁଷ — ଅହିଂସା-ଶୀଳ ସହିତ ସଂଯୋଗରେ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାକୁଳତା ପାଇପାରେ।
12.118.10
धर्मं प्रति महाराज श्लोकानाह बृहस्पतिः ।
शृणु सर्वान्महीपाल हृदि तांश्च करिष्यसि ॥ १२.११८.१० ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ବୃହସ୍ପତି ଏହି ଶ୍ଳୋକମାନ କହିଥିଲେ। ହେ ମହୀପାଳ, ଏଗୁଡ଼ିକୁ ସବୁ ଶୁଣ; ତୁମେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରିବ।
12.118.11
असितं सितकर्माणं यथा दान्तं तपस्विनम् ।
वृत्तस्थमपि चण्डालं तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ १२.११८.११ ॥
କଳା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭକର୍ମା, ଦାନ୍ତ, ତପସ୍ବୀ, ଆଚାରରେ ସ୍ଥିତ — ଚାଣ୍ଡାଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ତାହାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
12.118.12
यदि घातयते कश्चित्पापसत्वं प्रजाहितः ।
सर्वसत्वहितार्थाय न तेनासौ विहिंसकः ॥ १२.११८.१२ ॥
ପ୍ରଜାହିତରେ ରତ କେହି ପାପସ୍ବଭାବ ପ୍ରାଣୀକୁ ବଧ କରାଇଲେ, ସର୍ବପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ କରାଯାଇଥିବାରୁ ସେ ହିଂସକ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.118.13
द्वीपिनं शरभं सिंहं व्याघ्रं कुञ्जरमेव च ।
महिषं च वराहं च सूकरं श्वानपन्नगान् ॥ १२.११८.१३ ॥
ଚିତାବାଘ, ଶରଭ, ସିଂହ, ବାଘ, ହାତୀ, ମଇଁଷି, ବଣୁଆ ଶୂକର, ଶୂକର, କୁକୁର ଓ ସାପ।
12.118.14
गोब्राह्मणहितार्थाय बालस्त्रीरक्षणाय च ।
वृद्धातुरपरित्राणे यो हिनस्ति स धर्मवित् ॥ १२.११८.१४ ॥
ଗାଈ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ, ଶିଶୁ ଓ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ଏବଂ ବୃଦ୍ଧ ଓ ରୋଗୀଙ୍କ ପରିତ୍ରାଣରେ ଯିଏ ହିଂସା କରେ, ସେ ଧର୍ମଜ୍ଞ।
12.118.15
ब्राह्मणः पापकर्मा च म्लेच्छो वा धार्मिकः शु वः ।
श्रेयांस्तत्र भवेन्म्लेच्छो ब्राह्मणः पापकृत्तमः ॥ १२.११८.१५ ॥
ପାପକର୍ମୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଉ କିମ୍ବା ଧାର୍ମିକ ମ୍ଲେଚ୍ଛ — ସେଠାରେ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବ; ପାପ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପାପୀ।
12.118.16
दुष्कुलीनः कुलीनो वा यः कश्चिच्छीलवान्नरः ।
प्रकृतिं तस्य विज्ञाय स्थिरां वा यदि वाऽस्थिराम् ॥ १२.११८.१६ ॥
ନୀଚ କୁଳର ହେଉ କି ଉଚ୍ଚ କୁଳର, ଯେକୌଣସି ଶୀଳବାନ ମନୁଷ୍ୟ — ତାହାର ପ୍ରକୃତି ଜାଣି, ତାହା ସ୍ଥିର ହେଉ କି ଅସ୍ଥିର।
12.118.17
शीलं वाऽनुत्तमं कर्म कुर्याद्राजा समाहितः ।
नियुञ्जीत महीपालो दुर्वृत्तं पापकर्मसु ॥ १२.११८.१७ ॥
ରାଜା ସାବଧାନ ହୋଇ ଉତ୍ତମ ଶୀଳ କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ କର୍ମ କରନ୍ତୁ; ମହୀପାଳ ଦୁର୍ବୃତ୍ତକୁ ପାପକର୍ମରେ ନିଯୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ।
12.118.18
कुलीनं शिक्षितं प्राज्ञं ज्ञानविज्ञानकोविदम् ।
सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञं सहिष्णुं देशजं तथा ॥ १२.११८.१८ ॥
କୁଳୀନ, ଶିକ୍ଷିତ, ପ୍ରାଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନ-ବିଜ୍ଞାନରେ ନିପୁଣ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣୁଥିବା, ସହିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ସେହି ଦେଶରେ ଜନ୍ମିତ — ଏପରି ଜଣଙ୍କୁ (ନିଯୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ)।
12.118.19
कृतज्ञं बलवन्तं च क्षान्तं दान्तं जितेन्द्रियम् ।
अलुब्धं लब्धसंतुष्टं स्वामिमित्रबुभूषकम् ॥ १२.११८.१९ ॥
କୃତଜ୍ଞ, ବଳବାନ, କ୍ଷମାଶୀଳ, ଦମନଶୀଳ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ, ଲୋଭରହିତ, ଲବ୍ଧରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରଭୁ ଓ ମିତ୍ରମାନଙ୍କର ହିତକାମୀ ହେବା ଉଚିତ।
12.118.20
सचिवं देशकालज्ञं सर्वसंग्रहणे रतम् ।
संस्कृतं युक्तवचनं हितैषिणमतन्द्रितम् ॥ १२.११८.२० ॥
ମନ୍ତ୍ରୀ ଦେଶ-କାଳ ଜାଣିଥିବା, ସବୁ ସଂଗ୍ରହରେ ରତ, ସଂସ୍କୃତ, ଯୁକ୍ତ ବାକ୍ୟ କହୁଥିବା, ହିତକାମୀ ଓ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ହେବା ଉଚିତ।
12.118.21
युक्ताचारं स्वविषये संधिविग्रहकोविदम् ।
शस्तं त्रिवर्गवेत्तारं पौरजानपदप्रियम् ॥ १२.११८.२१ ॥
ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ ଆଚାରଯୁକ୍ତ, ସନ୍ଧି-ବିଗ୍ରହରେ ନିପୁଣ, ପ୍ରଶଂସନୀୟ, ତ୍ରିବର୍ଗ ଜାଣିଥିବା ଏବଂ ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେବା ଉଚିତ।
12.118.22
सेनाव्यूहनतत्त्वज्ञं बलहर्षणकोविदम् ।
इङ्गिताकरातत्त्वज्ञं यात्रासेनाविशारदम् ॥ १२.११८.२२ ॥
ସେନାବ୍ୟୂହ ରଚନାର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା, ସୈନ୍ୟର ବଳ ଓ ହର୍ଷ ଜାଗ୍ରତ କରିବାରେ ନିପୁଣ, ଇଙ୍ଗିତ ଓ ଆକାରର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା, ଏବଂ ସେନାଯାତ୍ରାରେ ବିଶାରଦ ହେବା ଉଚିତ।
12.118.23
हस्तिशिक्षाश्वतत्त्वज्ञमहंकारविवर्जितम् ।
प्रगल्भं दक्षिणं दान्तं बलिनं युक्तमन्त्रिणम् ॥ १२.११८.२३ ॥
ହାତୀ ଶିକ୍ଷା ଓ ଘୋଡ଼ାର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା, ଅହଙ୍କାରରହିତ, ସାହସୀ, ଦକ୍ଷ, ଦମନଶୀଳ, ବଳବାନ ଓ ଯୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ହେବା ଉଚିତ।
12.118.24
चौक्षं चौक्षजनाकीर्णं सुवेषं सुखदर्शनम् ।
नायकं नीतिकुशलं गुणैः षङ्भिः समन्वितम् ॥ १२.११८.२४ ॥
ଶୁଦ୍ଧ, ଶୁଦ୍ଧ ଲୋକମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୁନ୍ଦର ବେଶଧାରୀ, ଦେଖିବାକୁ ସୁଖଦ, ନୀତିକୁଶଳ ନାୟକ ଛଅ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ।
12.118.25
अस्तब्धं प्रश्रितं श्लक्ष्णं मृदुवादिनमेव च ।
धीरं महर्द्धि च देशकालोपपादकम् ॥ १२.११८.२५ ॥
ଅହଂକାରହୀନ, ବିନୟୀ, ସୌମ୍ୟ, ମୃଦୁଭାଷୀ, ଧୀର, ମହା ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ଦେଶକାଳ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା।
12.118.26
सचि यः प्रकुरुते न चैनमवमन्यते ।
तस्य विस्तीर्यते राज्यं ज्योत्स्ना ग्रहपतेरिव ॥ १२.११८.२६ ॥
ଯିଏ (ପରାମର୍ଶଦାତାଙ୍କୁ) ସମ୍ମାନ କରେ ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ଅବମାନନା କରେ ନାହିଁ, ତାହାର ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହପତି ଚନ୍ଦ୍ରର ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ପରି ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ।
12.118.27
एतैरेव गुणैर्युक्तो राजा शास्त्रविशारदः ।
एष्टव्यो धर्मपरमः प्रजापालनतत्परः ॥ १२.११८.२७ ॥
ଏହି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ, ଧର୍ମରେ ପରମ ନିଷ୍ଠାବାନ ଏବଂ ପ୍ରଜାପାଳନରେ ତତ୍ପର ରାଜା ହିଁ ବାଛିବା ଯୋଗ୍ୟ।
12.118.28
धीरो मर्षी शुचिः शीघ्रः काले पुरुषकारवित् ।
शुश्रूषुः श्रुतवाञ्श्रोता ऊहापोहविशारदः ॥ १२.११८.२८ ॥
ଧୀର, ସହନଶୀଳ, ପବିତ୍ର, ଦ୍ରୁତ, ସମୟରେ ପୁରୁଷକାର ଜାଣୁଥିବା, ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ, ଶ୍ରୁତବାନ୍, ଶ୍ରୋତା ଏବଂ ତର୍କବିଚାରରେ ନିପୁଣ।
12.118.29
मेधावी धारणायुक्तो यथान्यायोपपादकः ।
दान्तः सदा प्रियाभाषी क्षमावांश्च विपर्यये ॥ १२.११८.२९ ॥
ମେଧାବୀ, ଧାରଣାଶକ୍ତିଯୁକ୍ତ, ନ୍ୟାୟାନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ସଦା ଦମନଶୀଳ, ପ୍ରିୟ କଥା କହୁଥିବା ଏବଂ ବିପର୍ଯ୍ୟୟରେ କ୍ଷମାଶୀଳ।
12.118.30
नातिच्छेत्ता स्वयंकारी श्रद्धालुः सुखदर्शनः ।
आर्तहस्तप्रदो नित्यमाप्तामात्यो नये रतः ॥ १२.११८.३० ॥
ଅତ୍ୟଧିକ ଦଣ୍ଡ ଦେଉନଥିବା, ନିଜେ ବିଚାର କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ, ସହଜ ଦର୍ଶନ ଦେଉଥିବା, ଦୁଃଖୀମାନଙ୍କୁ ହାତ ଦେଉଥିବା, ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଅମାତ୍ୟଯୁକ୍ତ ଏବଂ ନୀତିରେ ନିରତ।
12.118.31
नाहंवादी ननिर्द्वन्द्वो नयत्किंचनकारकः ।
कृते कर्मण्यमोघानां कर्ता भृत्यजनप्रियः ॥ १२.११८.३१ ॥
ସେ ଅହଂକାରରେ କଥା କହେ ନାହିଁ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ, ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ ତାହା କରେ; ସଫଳ କର୍ମ ସମ୍ପାଦନକାରୀ ଏବଂ ଭୃତ୍ୟ ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ।
12.118.32
संगृहीतजनोऽस्तब्धः प्रसन्नवदनः सदा ।
त्राता भृत्यजनापेक्षी न क्रोधी सुमहामनाः ॥ १२.११८.३२ ॥
ସେ ଲୋକଙ୍କୁ ନିଜ ପାଖରେ ଏକତ୍ର ରଖେ, ନମ୍ର, ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ ମୁଖର; ରକ୍ଷକ, ଭୃତ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତି ଯତ୍ନଶୀଳ, କ୍ରୋଧୀ ନୁହେଁ, ଅତି ଉଦାରମନା।
12.118.33
युक्तदण्डो न निर्दण्डो धर्मकार्यानुशासनः ।
चारनेत्रः प्रजावेक्षी धर्मार्थकुशलः सदा ॥ १२.११८.३३ ॥
ସେ ଦଣ୍ଡର ଯଥାଯଥ ପ୍ରୟୋଗ କରେ, ଦଣ୍ଡହୀନ ନୁହେଁ, ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟର ଅନୁଶାସନ କରେ; ଚରମାନେ ତାହାର ଆଖି, ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ, ସଦା ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ କୁଶଳୀ।
12.118.34
राजा गुणशताकीर्ण एष्टव्यस्तादृशो भवेत् ।
योधाश्चैव मनुष्येन्द्र सर्वैर्गुणगणैर्वृताः ॥ १२.११८.३४ ॥
ରାଜା ଶହ ଶହ ଗୁଣରେ ଭରପୂର ହେବା ଉଚିତ, ସେପରି ଜଣକୁ ହିଁ ଖୋଜିବା ଉଚିତ; ହେ ମନୁଷ୍ୟେନ୍ଦ୍ର, ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଗୁଣସମୂହରେ ଯୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ।
12.118.35
अन्वेष्टव्याः सुपुरुषाः सहाया राज्यधारणे ।
न विमानयितव्यास्ते राज्ञा वृद्धिमभीप्सता ॥ १२.११८.३५ ॥
ରାଜ୍ୟ ଧାରଣ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ସହାୟକ ରୂପେ ଖୋଜିବା ଉଚିତ; ବୃଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛୁକ ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.118.36
योधाः समरशौण्डीराः कृतज्ञाः शास्त्रकोविदाः ।
धर्मशास्त्रसमायुक्ताः पदातिजनसंवृताः ॥ १२.११८.३६ ॥
ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ କୁଶଳୀ, କୃତଜ୍ଞ, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଯୁକ୍ତ ଏବଂ ପଦାତିକ ସୈନିକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ହେବା ଉଚିତ।
12.118.37
अर्थमानविवृद्धाश्च रथचर्याविशारदाः ।
इष्वस्त्रकुशला यस्य तस्येयं नृपतेर्मही ॥ १२.११८.३७ ॥
ଯାହାର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଧନ ଓ ସମ୍ମାନରେ ବଢ଼ିଥିବା, ରଥ ଚାଳନାରେ ନିପୁଣ ଏବଂ ବାଣ ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ କୁଶଳୀ, ସେହି ରାଜାଙ୍କର ଏହି ପୃଥିବୀ।
12.118.38
ज्ञातीनामनवज्ञानं भृत्येष्वशठता तथा ।
नैपुणं चार्थचर्यासु यस्यैते तस्य सा मही ॥ १२.११८.३८ ॥
ଯେ ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କୁ ଅବଜ୍ଞା ନ କରେ, ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସରଳ ଓ ଅର୍ଥକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିପୁଣ, ତାହାରି ସେହି ପୃଥିବୀ।
12.118.39
आलस्यं चैव निद्रा च व्यसनान्यतिहास्यता ।
यस्तैतानि न विद्यन्ते तस्यैव सुचिरं मही ॥ १२.११८.३९ ॥
ଆଳସ୍ୟ, ନିଦ୍ରା, ବ୍ୟସନ ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ହାସ୍ୟ ଯାହାଠାରେ ନାହିଁ, ତାହାରି ସେହି ପୃଥିବୀ ବହୁକାଳ ରହେ।
12.118.40
वृद्धसेवी महोत्साहो वर्णानां चैव रक्षिता ।
धर्मचर्याः सदा यस्य तस्येयं सुचिरं मही ॥ १२.११८.४० ॥
ବୟୋବୃଦ୍ଧଙ୍କ ସେବା କରୁଥିବା, ମହା ଉତ୍ସାହୀ, ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କର ରକ୍ଷକ ଓ ସଦା ଧର୍ମାଚରଣକାରୀ ରାଜାଙ୍କର ଏହି ପୃଥିବୀ ବହୁକାଳ ରହେ।
12.118.41
नीतिवर्त्मानुसरणं नित्यमुत्थानमेव च ।
रिपूणामनवज्ञानं तस्येयं सुचिरं मही ॥ १२.११८.४१ ॥
ନୀତିମାର୍ଗ ନିତ୍ୟ ଅନୁସରଣ, ସଦା ଉଦ୍ୟମ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଅବଜ୍ଞା ନ କରିବା, ଯାହାର ଅଛି ତାହାରି ସେହି ପୃଥିବୀ ବହୁକାଳ ରହେ।
12.118.42
उत्थानं चैव दैवं च तयोर्नानात्वमेव च ।
मनुना वर्णितं पूर्वं वक्ष्ये शृणु तदेव हि ॥ १२.११८.४२ ॥
ଉଦ୍ୟମ ଓ ଦୈବ, ଏ ଦୁଇଙ୍କ ପାର୍ଥକ୍ୟ ମଧ୍ୟ ମନୁ ପୂର୍ବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି; ସେହି କଥା ମୁଁ କହିବି, ଶୁଣ।
12.118.43
उत्थानं हि नरेन्द्राणां बृहस्पतिरभाषत ।
नयानयविधानज्ञः सदा भव कुरूद्वह ॥ १२.११८.४३ ॥
ରାଜାମାନଙ୍କ ଉତ୍ଥାନ (ପ୍ରଯତ୍ନ) ବିଷୟରେ ବୃହସ୍ପତି କହିଥିଲେ। ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସର୍ବଦା ନୀତି ଓ ଅନୀତିର ବିଧାନ ଜାଣିଥିବା ହୁଅ।
12.118.44
दुर्हृदां छिद्रदर्शी यः सुहृदामुपकारवान् ।
विशेषविच्च भृत्यानां स राज्यफलमश्नुते ॥ १२.११८.४४ ॥
ଯିଏ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖେ, ମିତ୍ରମାନଙ୍କର ଉପକାର କରେ ଏବଂ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କର ବିଶେଷତ୍ୱ ଜାଣେ, ସେ ରାଜ୍ୟର ଫଳ ଭୋଗ କରେ।
12.118.45
सर्वसंग्रहणे युक्तो नृपो भवति यः सदा ।
उत्थानशीलो मन्त्राढ्यः स राजा राजसत्तमः ॥ १२.११८.४५ ॥
ଯେଉଁ ରାଜା ସର୍ବଦା ସବୁକିଛି ସଂଗ୍ରହ କରିବାରେ ନିଯୁକ୍ତ, ଉଦ୍ୟମଶୀଳ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ସମୃଦ୍ଧ, ସେ ହିଁ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା।
12.118.46
शक्या चाश्वसहस्रेण वीरारोहेण भारत ।
संगृहीतमनुष्येण कृत्स्ना जेतुं वसुंधरा ॥ १२.११८.४६ ॥
ହେ ଭରତ, ଏକ ହଜାର ଘୋଡା ଓ ବୀର ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ଏବଂ ସଂଗଠିତ ସୈନ୍ୟ ସହିତ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଜୟ କରିବା ସମ୍ଭବ।