ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.118
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.118.1
स श्वा प्रकृतिमापन्नः परं दैन्यमुपागमत् ।
ऋषिणा हुंकृतः पापस्तपोवनबहिष्कृतः ॥ १२.११८.१ ॥
ਉਹ ਕੁੱਤਾ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਵੱਸ ਪੈ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੀਨਤਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲੋਂ 'ਹੁੰ' ਕਹਿ ਕੇ ਝਿੜਕਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਤਪੋਵਨ ਤੋਂ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ।
12.118.2
एवं राज्ञा मतिमता विदित्वा शीलशौचताम् ।
आर्जवं प्रकृतिं सत्वं श्रुतं वृत्तं कुलं दमम् ॥ १२.११८.२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸ਼ੀਲ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਸਿੱਧਾਪਣ, ਸੁਭਾਅ, ਸੱਤਵ, ਵਿੱਦਿਆ, ਆਚਰਨ, ਕੁਲ ਅਤੇ ਦਮ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ (ਸੇਵਕ ਚੁਣਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ)।
12.118.3
अनुक्रोशं बलं वीर्यं प्रभावं प्रशमं क्षमाम् ।
भृत्यायेमन्त्रिणो योग्यास्तत्र स्थाप्याः सुरक्षिताः ॥ १२.११८.३ ॥
ਦਯਾ, ਬਲ, ਵੀਰਤਾ, ਪ੍ਰਭਾਵ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਖਿਮਾ ਵਾਲੇ ਯੋਗ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸੇਵਾ ਲਈ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖ ਕੇ।
12.118.4
नाषरीक्ष्य महीपालः प्रकर्तुं भृत्यमर्हति ।
अकुलीननराकीर्णो न राजा सुखमेधते ॥ १२.११८.४ ॥
ਪਰਖੇ ਬਿਨਾਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸੇਵਕ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਨੀਚ ਕੁਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
12.118.5
कुलजः प्राकृतो राजंस्तत्कुलीनतया सदा ।
न पापे कुरुते बुद्धिं निन्द्यमानोऽप्यनागसि ॥ १२.११८.५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਚੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਸਾਧਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਕੁਲੀਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਬੇਕਸੂਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ, ਕਦੇ ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦਾ।
12.118.6
अकुलीनस्तु पुरुषः प्राकृतः साधुसंक्षयात् ।
दुर्लभैश्वर्यतां प्राप्तो निन्दितः शत्रुतां व्रजेत् ॥ १२.११८.६ ॥
ਪਰ ਨੀਚ ਕੁਲ ਦਾ ਸਾਧਾਰਨ ਮਨੁੱਖ, ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਕਾਰਨ, ਦੁਰਲੱਭ ਐਸ਼ਵਰਜ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾ ਕੇ ਵੈਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.118.7
काकः श्वानोऽकुलीनश्च बिडालः सर्प एव च ।
अकुलीना च या नारी तुल्यास्ते परिकीर्तिताः ॥ १२.११८.७ ॥
ਕਾਂ, ਕੁੱਤਾ, ਨੀਚ ਕੁਲ ਦਾ ਪੁਰਸ਼, ਬਿੱਲੀ, ਸੱਪ, ਅਤੇ ਨੀਚ ਕੁਲ ਦੀ ਇਸਤਰੀ — ਇਹ ਸਭ ਬਰਾਬਰ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
12.118.8
लोकपालाः सदोद्विग्नाः पश्यन्त्यकुलजान्यथा ।
नारीं वा पुरुषं वाऽथ शीलं तत्रापि कारणम् ॥ १२.११८.८ ॥
ਲੋਕਪਾਲ ਸਦਾ ਚਿੰਤਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਨੀਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਇਸਤਰੀ ਜਾਂ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਵੀ ਕਾਰਨ ਸਦਾਚਾਰ ਹੀ ਹੈ।
12.118.9
दुष्कुलीना च या स्त्री स्याद्दुष्कुलीनश्च यः पुम ।
अहिंसाशीलसंयोगाद्धर्मश्चाऽऽकुलतां व्रजेत् ॥ १२.११८.९ ॥
ਨੀਚ ਕੁਲ ਦੀ ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਅਤੇ ਨੀਚ ਕੁਲ ਦਾ ਜੋ ਪੁਰਸ਼ ਹੈ, ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਸਦਾਚਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਧਰਮ ਵੀ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
12.118.10
धर्मं प्रति महाराज श्लोकानाह बृहस्पतिः ।
शृणु सर्वान्महीपाल हृदि तांश्च करिष्यसि ॥ १२.११८.१० ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਕਹੇ ਸਨ। ਹੇ ਮਹੀਪਾਲ, ਇਹ ਸਭ ਸੁਣੋ; ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰੋਗੇ।
12.118.11
असितं सितकर्माणं यथा दान्तं तपस्विनम् ।
वृत्तस्थमपि चण्डालं तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ १२.११८.११ ॥
ਕਾਲਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੰਜਮੀ, ਤਪਸਵੀ, ਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ — ਚੰਡਾਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਦੇਵਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
12.118.12
यदि घातयते कश्चित्पापसत्वं प्रजाहितः ।
सर्वसत्वहितार्थाय न तेनासौ विहिंसकः ॥ १२.११८.१२ ॥
ਜੇਕਰ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਕੋਈ ਪਾਪੀ ਜੀਵ ਨੂੰ ਮਰਵਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹਿੰਸਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.118.13
द्वीपिनं शरभं सिंहं व्याघ्रं कुञ्जरमेव च ।
महिषं च वराहं च सूकरं श्वानपन्नगान् ॥ १२.११८.१३ ॥
ਤੇਂਦੂਆ, ਸ਼ਰਭ, ਸ਼ੇਰ, ਬਾਘ, ਹਾਥੀ, ਮੱਝ, ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ, ਸੂਰ, ਕੁੱਤੇ ਅਤੇ ਸੱਪ।
12.118.14
गोब्राह्मणहितार्थाय बालस्त्रीरक्षणाय च ।
वृद्धातुरपरित्राणे यो हिनस्ति स धर्मवित् ॥ १२.११८.१४ ॥
ਗਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੇ ਰੋਗੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹਿੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
12.118.15
ब्राह्मणः पापकर्मा च म्लेच्छो वा धार्मिकः शु वः ।
श्रेयांस्तत्र भवेन्म्लेच्छो ब्राह्मणः पापकृत्तमः ॥ १२.११८.१५ ॥
ਪਾਪ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਮਲੇਛ — ਉੱਥੇ ਮਲੇਛ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋਵੇਗਾ; ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ ਹੈ।
12.118.16
दुष्कुलीनः कुलीनो वा यः कश्चिच्छीलवान्नरः ।
प्रकृतिं तस्य विज्ञाय स्थिरां वा यदि वाऽस्थिराम् ॥ १२.११८.१६ ॥
ਨੀਵੇਂ ਕੁਲ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉੱਚੇ ਕੁਲ ਦਾ, ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ੀਲਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਹੋਵੇ — ਉਸਦਾ ਸੁਭਾਅ ਜਾਣ ਕੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਥਿਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸਥਿਰ।
12.118.17
शीलं वाऽनुत्तमं कर्म कुर्याद्राजा समाहितः ।
नियुञ्जीत महीपालो दुर्वृत्तं पापकर्मसु ॥ १२.११८.१७ ॥
ਰਾਜਾ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉੱਤਮ ਸ਼ੀਲ ਜਾਂ ਉੱਤਮ ਕਰਮ ਕਰੇ; ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਾਲਕ ਰਾਜਾ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਨੂੰ ਪਾਪ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੇ।
12.118.18
कुलीनं शिक्षितं प्राज्ञं ज्ञानविज्ञानकोविदम् ।
सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञं सहिष्णुं देशजं तथा ॥ १२.११८.१८ ॥
ਕੁਲੀਨ, ਸਿੱਖਿਅਤ, ਪ੍ਰਾਗਿਆਨੀ, ਗਿਆਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਦਾ ਤੱਤ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਜੰਮਿਆ — ਅਜਿਹੇ ਨੂੰ (ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੇ)।
12.118.19
कृतज्ञं बलवन्तं च क्षान्तं दान्तं जितेन्द्रियम् ।
अलुब्धं लब्धसंतुष्टं स्वामिमित्रबुभूषकम् ॥ १२.११८.१९ ॥
ਕ੍ਰਿਤਗਿਆ, ਬਲਵਾਨ, ਖਿਮਾਵਾਨ, ਦਮਨਸ਼ੀਲ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਲੋਭ ਰਹਿਤ, ਜੋ ਮਿਲੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।
12.118.20
सचिवं देशकालज्ञं सर्वसंग्रहणे रतम् ।
संस्कृतं युक्तवचनं हितैषिणमतन्द्रितम् ॥ १२.११८.२० ॥
ਮੰਤਰੀ ਦੇਸ਼-ਕਾਲ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਜੋੜਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਸੰਸਕਾਰੀ, ਢੁਕਵੇਂ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅਣਥੱਕ ਹੋਵੇ।
12.118.21
युक्ताचारं स्वविषये संधिविग्रहकोविदम् ।
शस्तं त्रिवर्गवेत्तारं पौरजानपदप्रियम् ॥ १२.११८.२१ ॥
ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਆਚਾਰ ਵਾਲਾ, ਸੰਧੀ-ਵਿਗ੍ਰਹ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ, ਤ੍ਰਿਵਰਗ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਤੇ ਪੇਂਡੂਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੋਵੇ।
12.118.22
सेनाव्यूहनतत्त्वज्ञं बलहर्षणकोविदम् ।
इङ्गिताकरातत्त्वज्ञं यात्रासेनाविशारदम् ॥ १२.११८.२२ ॥
ਸੈਨਾ-ਵਿਊਹ ਰਚਨਾ ਦਾ ਤੱਤ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਬਲ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਜਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਤੇ ਆਕਾਰਾਂ ਦਾ ਤੱਤ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੋਵੇ।
12.118.23
हस्तिशिक्षाश्वतत्त्वज्ञमहंकारविवर्जितम् ।
प्रगल्भं दक्षिणं दान्तं बलिनं युक्तमन्त्रिणम् ॥ १२.११८.२३ ॥
ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਤੱਤ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ, ਦਲੇਰ, ਦਕ੍ਸ਼, ਦਮਨਸ਼ੀਲ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਮੰਤਰੀ ਹੋਵੇ।
12.118.24
चौक्षं चौक्षजनाकीर्णं सुवेषं सुखदर्शनम् ।
नायकं नीतिकुशलं गुणैः षङ्भिः समन्वितम् ॥ १२.११८.२४ ॥
ਸ਼ੁੱਧ, ਸ਼ੁੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਸੁੰਦਰ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਾਲਾ, ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਸੁਖਦਾਇਕ, ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਨਾਇਕ ਛੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ।
12.118.25
अस्तब्धं प्रश्रितं श्लक्ष्णं मृदुवादिनमेव च ।
धीरं महर्द्धि च देशकालोपपादकम् ॥ १२.११८.२५ ॥
ਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਿਮਰ, ਕੋਮਲ, ਨਰਮ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਧੀਰ, ਮਹਾਨ ਐਸ਼ਵਰਜ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼-ਕਾਲ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
12.118.26
सचि यः प्रकुरुते न चैनमवमन्यते ।
तस्य विस्तीर्यते राज्यं ज्योत्स्ना ग्रहपतेरिव ॥ १२.११८.२६ ॥
ਜੋ (ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਦਾ) ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸਦਾ ਰਾਜ ਗ੍ਰਹਪਤੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਵਾਂਗ ਫੈਲਦਾ ਹੈ।
12.118.27
एतैरेव गुणैर्युक्तो राजा शास्त्रविशारदः ।
एष्टव्यो धर्मपरमः प्रजापालनतत्परः ॥ १२.११८.२७ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਨਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ-ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਰਾਜਾ ਹੀ ਚੁਣਨ ਯੋਗ ਹੈ।
12.118.28
धीरो मर्षी शुचिः शीघ्रः काले पुरुषकारवित् ।
शुश्रूषुः श्रुतवाञ्श्रोता ऊहापोहविशारदः ॥ १२.११८.२८ ॥
ਧੀਰ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ, ਪਵਿੱਤਰ, ਫੁਰਤੀਲਾ, ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸੁਣਨ ਦਾ ਇੱਛੁਕ, ਵਿਦਵਾਨ, ਸ੍ਰੋਤਾ ਅਤੇ ਤਰਕ-ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ।
12.118.29
मेधावी धारणायुक्तो यथान्यायोपपादकः ।
दान्तः सदा प्रियाभाषी क्षमावांश्च विपर्यये ॥ १२.११८.२९ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਧਾਰਣਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਸੰਜਮੀ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵਿਪਤੀ ਵਿੱਚ ਖਿਮਾਸ਼ੀਲ।
12.118.30
नातिच्छेत्ता स्वयंकारी श्रद्धालुः सुखदर्शनः ।
आर्तहस्तप्रदो नित्यमाप्तामात्यो नये रतः ॥ १२.११८.३० ॥
ਬਹੁਤ ਸਜ਼ਾ ਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਆਪ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ, ਸੌਖਾ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਦੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਅਮਾਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਰਤ।
12.118.31
नाहंवादी ननिर्द्वन्द्वो नयत्किंचनकारकः ।
कृते कर्मण्यमोघानां कर्ता भृत्यजनप्रियः ॥ १२.११८.३१ ॥
ਉਹ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ, ਦਵੰਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੋਵੇ ਉਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਲਦਾਇਕ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਤੇ ਪਰਜਾ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
12.118.32
संगृहीतजनोऽस्तब्धः प्रसन्नवदनः सदा ।
त्राता भृत्यजनापेक्षी न क्रोधी सुमहामनाः ॥ १२.११८.३२ ॥
ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਇਕੱਠਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਨਿਮਰ ਹੈ, ਸਦਾ ਹਸਮੁੱਖ ਹੈ; ਰੱਖਿਅਕ, ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਉਦਾਰ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
12.118.33
युक्तदण्डो न निर्दण्डो धर्मकार्यानुशासनः ।
चारनेत्रः प्रजावेक्षी धर्मार्थकुशलः सदा ॥ १२.११८.३३ ॥
ਉਹ ਦੰਡ ਦੀ ਠੀਕ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੰਡਹੀਣ ਨਹੀਂ, ਧਰਮ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਾਸੂਸ ਹੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਨ, ਪਰਜਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ।
12.118.34
राजा गुणशताकीर्ण एष्टव्यस्तादृशो भवेत् ।
योधाश्चैव मनुष्येन्द्र सर्वैर्गुणगणैर्वृताः ॥ १२.११८.३४ ॥
ਰਾਜਾ ਸੈਂਕੜੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਲੱਭਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਯੋਧੇ ਵੀ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
12.118.35
अन्वेष्टव्याः सुपुरुषाः सहाया राज्यधारणे ।
न विमानयितव्यास्ते राज्ञा वृद्धिमभीप्सता ॥ १२.११८.३५ ॥
ਰਾਜ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਸ਼ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਲੱਭਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
12.118.36
योधाः समरशौण्डीराः कृतज्ञाः शास्त्रकोविदाः ।
धर्मशास्त्रसमायुक्ताः पदातिजनसंवृताः ॥ १२.११८.३६ ॥
ਯੋਧੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਕ੍ਰਿਤਗਿਆ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
12.118.37
अर्थमानविवृद्धाश्च रथचर्याविशारदाः ।
इष्वस्त्रकुशला यस्य तस्येयं नृपतेर्मही ॥ १२.११८.३७ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਯੋਧੇ ਧਨ ਅਤੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਵਧੇ ਹੋਏ, ਰਥ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਤੀਰ ਤੇ ਅਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲ ਹਨ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਹੀ ਇਹ ਧਰਤੀ ਹੈ।
12.118.38
ज्ञातीनामनवज्ञानं भृत्येष्वशठता तथा ।
नैपुणं चार्थचर्यासु यस्यैते तस्य सा मही ॥ १२.११८.३८ ॥
ਜਿਹੜਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਸੱਚਾ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਉਸੇ ਦੀ ਇਹ ਧਰਤੀ ਹੈ।
12.118.39
आलस्यं चैव निद्रा च व्यसनान्यतिहास्यता ।
यस्तैतानि न विद्यन्ते तस्यैव सुचिरं मही ॥ १२.११८.३९ ॥
ਆਲਸ, ਨੀਂਦ, ਵਿਅਸਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹਾਸਾ, ਇਹ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਦੀ ਇਹ ਧਰਤੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
12.118.40
वृद्धसेवी महोत्साहो वर्णानां चैव रक्षिता ।
धर्मचर्याः सदा यस्य तस्येयं सुचिरं मही ॥ १२.११८.४० ॥
ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਉਤਸ਼ਾਹੀ, ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਸਦਾ ਧਰਮਾਚਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਉਸੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਇਹ ਧਰਤੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
12.118.41
नीतिवर्त्मानुसरणं नित्यमुत्थानमेव च ।
रिपूणामनवज्ञानं तस्येयं सुचिरं मही ॥ १२.११८.४१ ॥
ਨੀਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਚੱਲਣਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਦਮੀ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਨਾ ਸਮਝਣਾ, ਉਸੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਇਹ ਧਰਤੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
12.118.42
उत्थानं चैव दैवं च तयोर्नानात्वमेव च ।
मनुना वर्णितं पूर्वं वक्ष्ये शृणु तदेव हि ॥ १२.११८.४२ ॥
ਉੱਦਮ ਅਤੇ ਦੈਵ, ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਭੇਦ ਵੀ ਮਨੂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ; ਉਹੀ ਮੈਂ ਕਹਾਂਗਾ, ਸੁਣ।
12.118.43
उत्थानं हि नरेन्द्राणां बृहस्पतिरभाषत ।
नयानयविधानज्ञः सदा भव कुरूद्वह ॥ १२.११८.४३ ॥
ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਉੱਥਾਨ (ਯਤਨ) ਬਾਰੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਦਾ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਅਨੀਤੀ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਬਣੇ ਰਹੋ।
12.118.44
दुर्हृदां छिद्रदर्शी यः सुहृदामुपकारवान् ।
विशेषविच्च भृत्यानां स राज्यफलमश्नुते ॥ १२.११८.४४ ॥
ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਉਪਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
12.118.45
सर्वसंग्रहणे युक्तो नृपो भवति यः सदा ।
उत्थानशीलो मन्त्राढ्यः स राजा राजसत्तमः ॥ १२.११८.४५ ॥
ਜੋ ਰਾਜਾ ਸਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਦਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਹੈ।
12.118.46
शक्या चाश्वसहस्रेण वीरारोहेण भारत ।
संगृहीतमनुष्येण कृत्स्ना जेतुं वसुंधरा ॥ १२.११८.४६ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਸਵਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਮਨੁੱਖੀ ਫੌਜ ਨਾਲ, ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ।