ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.118
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.118.1
स श्वा प्रकृतिमापन्नः परं दैन्यमुपागमत् ।
ऋषिणा हुंकृतः पापस्तपोवनबहिष्कृतः ॥ १२.११८.१ ॥
ಆ ನಾಯಿ ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಶರಣಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ದೀನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತು; ಋಷಿಯಿಂದ 'ಹುಂ' ಎಂದು ಗದರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಆ ಪಾಪಿ ತಪೋವನದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
12.118.2
एवं राज्ञा मतिमता विदित्वा शीलशौचताम् ।
आर्जवं प्रकृतिं सत्वं श्रुतं वृत्तं कुलं दमम् ॥ १२.११८.२ ॥
ಹೀಗೆ ಬುದ್ಧಿವಂತ ರಾಜನು ಶೀಲ, ಶುಚಿತ್ವ, ನೇರತೆ, ಸ್ವಭಾವ, ಸತ್ತ್ವ, ವಿದ್ಯೆ, ನಡತೆ, ಕುಲ, ದಮ ಇವುಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು (ಸೇವಕರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬೇಕು).
12.118.3
अनुक्रोशं बलं वीर्यं प्रभावं प्रशमं क्षमाम् ।
भृत्यायेमन्त्रिणो योग्यास्तत्र स्थाप्याः सुरक्षिताः ॥ १२.११८.३ ॥
ಕರುಣೆ, ಬಲ, ವೀರ್ಯ, ಪ್ರಭಾವ, ಪ್ರಶಾಂತಿ, ಕ್ಷಮೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಯೋಗ್ಯ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಸೇವೆಗೆ ನೇಮಿಸಬೇಕು, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಪಾಡಿ.
12.118.4
नाषरीक्ष्य महीपालः प्रकर्तुं भृत्यमर्हति ।
अकुलीननराकीर्णो न राजा सुखमेधते ॥ १२.११८.४ ॥
ಪರಿಶೀಲಿಸದೆ ರಾಜನು ಸೇವಕನನ್ನು ನೇಮಿಸಬಾರದು. ಕೀಳುಕುಲದವರಿಂದ ತುಂಬಿದ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಜನು ಸುಖವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.118.5
कुलजः प्राकृतो राजंस्तत्कुलीनतया सदा ।
न पापे कुरुते बुद्धिं निन्द्यमानोऽप्यनागसि ॥ १२.११८.५ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಕುಲೀನ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಕುಲೀನತೆಯಿಂದ, ನಿರ್ದೋಷಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ನಿಂದಿತನಾದರೂ, ಎಂದಿಗೂ ಪಾಪದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿ ಇಡುವುದಿಲ್ಲ.
12.118.6
अकुलीनस्तु पुरुषः प्राकृतः साधुसंक्षयात् ।
दुर्लभैश्वर्यतां प्राप्तो निन्दितः शत्रुतां व्रजेत् ॥ १२.११८.६ ॥
ಆದರೆ ಕೀಳುಕುಲದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನು, ಸಾಧುಗಳ ನಾಶದಿಂದ, ಅಪರೂಪದ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದರೂ ನಿಂದಿತನಾಗಿ ಶತ್ರುತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.118.7
काकः श्वानोऽकुलीनश्च बिडालः सर्प एव च ।
अकुलीना च या नारी तुल्यास्ते परिकीर्तिताः ॥ १२.११८.७ ॥
ಕಾಗೆ, ನಾಯಿ, ಕೀಳು ಕುಲದವನು, ಬೆಕ್ಕು, ಹಾವು, ಮತ್ತು ಕೀಳು ಕುಲದ ಸ್ತ್ರೀ — ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಸಮಾನರೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
12.118.8
लोकपालाः सदोद्विग्नाः पश्यन्त्यकुलजान्यथा ।
नारीं वा पुरुषं वाऽथ शीलं तत्रापि कारणम् ॥ १२.११८.८ ॥
ಲೋಕಪಾಲಕರು ಸದಾ ಕಳವಳಗೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ; ಕೀಳು ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನೋ ಪುರುಷನನ್ನೋ ಅವರು ಹಾಗೆಯೇ ನೋಡುತ್ತಾರೆ; ಅಲ್ಲಿಯೂ ಕಾರಣ ನಡತೆಯೇ.
12.118.9
दुष्कुलीना च या स्त्री स्याद्दुष्कुलीनश्च यः पुम ।
अहिंसाशीलसंयोगाद्धर्मश्चाऽऽकुलतां व्रजेत् ॥ १२.११८.९ ॥
ಕೀಳು ಕುಲದ ಸ್ತ್ರೀಯೋ ಕೀಳು ಕುಲದ ಪುರುಷನೋ ಅಹಿಂಸಾ ಶೀಲದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಗಗೊಂಡಾಗ, ಧರ್ಮವೂ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು.
12.118.10
धर्मं प्रति महाराज श्लोकानाह बृहस्पतिः ।
शृणु सर्वान्महीपाल हृदि तांश्च करिष्यसि ॥ १२.११८.१० ॥
ಮಹಾರಾಜನೇ, ಧರ್ಮದ ಕುರಿತು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಈ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು. ಮಹೀಪಾಲನೇ, ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೇಳು; ಅವುಗಳನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇಡುವೆ.
12.118.11
असितं सितकर्माणं यथा दान्तं तपस्विनम् ।
वृत्तस्थमपि चण्डालं तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ १२.११८.११ ॥
ಕಪ್ಪಾಗಿದ್ದರೂ ಶುಭಕರ್ಮ ಮಾಡುವವನು, ದಮಿತೇಂದ್ರಿಯನೂ ತಪಸ್ವಿಯೂ ಸದಾಚಾರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು — ಚಾಂಡಾಲನಾದರೂ ದೇವತೆಗಳು ಅವನನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.
12.118.12
यदि घातयते कश्चित्पापसत्वं प्रजाहितः ।
सर्वसत्वहितार्थाय न तेनासौ विहिंसकः ॥ १२.११८.१२ ॥
ಪ್ರಜಾಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವ ಯಾರಾದರೂ ಪಾಪಸ್ವಭಾವದ ಜೀವಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಿಸಿದರೆ, ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಹಿಂಸಕನಲ್ಲ.
12.118.13
द्वीपिनं शरभं सिंहं व्याघ्रं कुञ्जरमेव च ।
महिषं च वराहं च सूकरं श्वानपन्नगान् ॥ १२.११८.१३ ॥
ಚಿರತೆ, ಶರಭ, ಸಿಂಹ, ಹುಲಿ, ಆನೆ, ಎಮ್ಮೆ, ಕಾಡು ಹಂದಿ, ಹಂದಿ, ನಾಯಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಾವುಗಳು.
12.118.14
गोब्राह्मणहितार्थाय बालस्त्रीरक्षणाय च ।
वृद्धातुरपरित्राणे यो हिनस्ति स धर्मवित् ॥ १२.११८.१४ ॥
ಗೋವು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ, ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ, ವೃದ್ಧರು ಮತ್ತು ರೋಗಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರು ಹಿಂಸಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನೇ ಧರ್ಮಜ್ಞ.
12.118.15
ब्राह्मणः पापकर्मा च म्लेच्छो वा धार्मिकः शु वः ।
श्रेयांस्तत्र भवेन्म्लेच्छो ब्राह्मणः पापकृत्तमः ॥ १२.११८.१५ ॥
ಪಾಪಕರ್ಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಲಿ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮ್ಲೇಚ್ಛನಾಗಲಿ — ಅಲ್ಲಿ ಮ್ಲೇಚ್ಛನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಪಾಪ ಮಾಡುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ಪಾಪಿ.
12.118.16
दुष्कुलीनः कुलीनो वा यः कश्चिच्छीलवान्नरः ।
प्रकृतिं तस्य विज्ञाय स्थिरां वा यदि वाऽस्थिराम् ॥ १२.११८.१६ ॥
ಕೆಳಕುಲದವನೋ, ಉನ್ನತಕುಲದವನೋ — ಶೀಲವಂತನಾದ ಯಾವುದೇ ಮನುಷ್ಯನಾಗಲಿ, ಅವನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿದು; ಅದು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿರಲಿ.
12.118.17
शीलं वाऽनुत्तमं कर्म कुर्याद्राजा समाहितः ।
नियुञ्जीत महीपालो दुर्वृत्तं पापकर्मसु ॥ १२.११८.१७ ॥
ರಾಜನು ಏಕಾಗ್ರನಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಶೀಲ ಅಥವಾ ಉತ್ತಮ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಲಿ; ಭೂಪಾಲನು ದುರ್ವೃತ್ತನನ್ನು ಪಾಪಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಲಿ.
12.118.18
कुलीनं शिक्षितं प्राज्ञं ज्ञानविज्ञानकोविदम् ।
सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञं सहिष्णुं देशजं तथा ॥ १२.११८.१८ ॥
ಕುಲೀನ, ಶಿಕ್ಷಿತ, ಪ್ರಾಜ್ಞ, ಜ್ಞಾನ-ವಿಜ್ಞಾನ ನಿಪುಣ, ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥದ ತತ್ತ್ವ ತಿಳಿದವ, ಸಹಿಷ್ಣು, ಆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವ — ಇಂಥವನನ್ನು (ನಿಯೋಜಿಸಲಿ).
12.118.19
कृतज्ञं बलवन्तं च क्षान्तं दान्तं जितेन्द्रियम् ।
अलुब्धं लब्धसंतुष्टं स्वामिमित्रबुभूषकम् ॥ १२.११८.१९ ॥
ಕೃತಜ್ಞನು, ಬಲವಂತನು, ಕ್ಷಮಾಶೀಲನು, ದಮನಶೀಲನು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದವನು, ಲೋಭವಿಲ್ಲದವನು, ಲಭಿಸಿದ್ದರಲ್ಲಿ ಸಂತುಷ್ಟನು, ತನ್ನ ಒಡೆಯನಿಗೂ ಮಿತ್ರರಿಗೂ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಆಗಿರಬೇಕು.
12.118.20
सचिवं देशकालज्ञं सर्वसंग्रहणे रतम् ।
संस्कृतं युक्तवचनं हितैषिणमतन्द्रितम् ॥ १२.११८.२० ॥
ಮಂತ್ರಿಯು ದೇಶ-ಕಾಲವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ನಿರತನು, ಸುಸಂಸ್ಕೃತನು, ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವನು, ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಮತ್ತು ಆಲಸ್ಯವಿಲ್ಲದವನು ಆಗಿರಬೇಕು.
12.118.21
युक्ताचारं स्वविषये संधिविग्रहकोविदम् ।
शस्तं त्रिवर्गवेत्तारं पौरजानपदप्रियम् ॥ १२.११८.२१ ॥
ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಯುಕ್ತ ನಡತೆಯುಳ್ಳವನು, ಸಂಧಿ-ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನು, ಪ್ರಶಂಸನೀಯನು, ತ್ರಿವರ್ಗವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು, ಪುರವಾಸಿಗಳಿಗೂ ಗ್ರಾಮವಾಸಿಗಳಿಗೂ ಪ್ರಿಯನು ಆಗಿರಬೇಕು.
12.118.22
सेनाव्यूहनतत्त्वज्ञं बलहर्षणकोविदम् ।
इङ्गिताकरातत्त्वज्ञं यात्रासेनाविशारदम् ॥ १२.११८.२२ ॥
ಸೇನಾವ್ಯೂಹ ರಚನೆಯ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು, ಸೇನೆಯ ಬಲ-ಹರ್ಷವನ್ನು ಉದ್ದೀಪಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನು, ಸೂಚನೆ-ಆಕಾರಗಳ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು, ಸೇನಾ ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತನು ಆಗಿರಬೇಕು.
12.118.23
हस्तिशिक्षाश्वतत्त्वज्ञमहंकारविवर्जितम् ।
प्रगल्भं दक्षिणं दान्तं बलिनं युक्तमन्त्रिणम् ॥ १२.११८.२३ ॥
ಆನೆಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕುದುರೆಯ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು, ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದವನು, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ, ದಕ್ಷನು, ದಮನಶೀಲನು, ಬಲಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಯುಕ್ತ ಮಂತ್ರಿ ಆಗಿರಬೇಕು.
12.118.24
चौक्षं चौक्षजनाकीर्णं सुवेषं सुखदर्शनम् ।
नायकं नीतिकुशलं गुणैः षङ्भिः समन्वितम् ॥ १२.११८.२४ ॥
ಶುಚಿಯಾದವನು, ಶುಚಿಯಾದ ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿರುವವನು, ಸುಂದರ ವೇಷವುಳ್ಳವನು, ನೋಡಲು ಸುಖಕರನು, ನೀತಿಕುಶಲ ನಾಯಕನು ಆರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನು ಆಗಿರಬೇಕು.
12.118.25
अस्तब्धं प्रश्रितं श्लक्ष्णं मृदुवादिनमेव च ।
धीरं महर्द्धि च देशकालोपपादकम् ॥ १२.११८.२५ ॥
ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದವನು, ವಿನಯಶೀಲನು, ಸೌಮ್ಯನು, ಮೃದುವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವನು, ಧೀರನು, ಮಹಾ ಐಶ್ವರ್ಯವುಳ್ಳವನು, ದೇಶಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಡೆಯುವವನು.
12.118.26
सचि यः प्रकुरुते न चैनमवमन्यते ।
तस्य विस्तीर्यते राज्यं ज्योत्स्ना ग्रहपतेरिव ॥ १२.११८.२६ ॥
ಯಾರು (ಸಲಹೆಗಾರರನ್ನು) ಗೌರವಿಸುತ್ತಾನೆಯೋ, ಅವರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅವನ ರಾಜ್ಯವು ಗ್ರಹಾಧಿಪತಿ ಚಂದ್ರನ ಬೆಳದಿಂಗಳಿನಂತೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.
12.118.27
एतैरेव गुणैर्युक्तो राजा शास्त्रविशारदः ।
एष्टव्यो धर्मपरमः प्रजापालनतत्परः ॥ १२.११८.२७ ॥
ಈ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನು, ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನು, ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪರಮ ನಿಷ್ಠನು, ಪ್ರಜಾಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾದ ರಾಜನೇ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಯೋಗ್ಯನು.
12.118.28
धीरो मर्षी शुचिः शीघ्रः काले पुरुषकारवित् ।
शुश्रूषुः श्रुतवाञ्श्रोता ऊहापोहविशारदः ॥ १२.११८.२८ ॥
ಧೀರನು, ಸಹನಶೀಲನು, ಶುಚಿಯಾದವನು, ಚುರುಕಾದವನು, ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಅರಿತವನು, ಕೇಳುವ ಆಸಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು, ಕಲಿತವನು, ಶ್ರೋತೃ, ತರ್ಕವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನು.
12.118.29
मेधावी धारणायुक्तो यथान्यायोपपादकः ।
दान्तः सदा प्रियाभाषी क्षमावांश्च विपर्यये ॥ १२.११८.२९ ॥
ಮೇಧಾವಿ, ಧಾರಣಾಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು, ನ್ಯಾಯಾನುಸಾರ ನಡೆಯುವವನು, ಸದಾ ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ ಉಳ್ಳವನು, ಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವನು, ವಿಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮಾಶೀಲನು.
12.118.30
नातिच्छेत्ता स्वयंकारी श्रद्धालुः सुखदर्शनः ।
आर्तहस्तप्रदो नित्यमाप्तामात्यो नये रतः ॥ १२.११८.३० ॥
ಅತಿಯಾಗಿ ದಂಡಿಸದವನು, ತಾನೇ ವಿಚಾರಿಸಿ ನಡೆಯುವವನು, ಶ್ರದ್ಧಾವಂತನು, ಸುಲಭವಾಗಿ ದರ್ಶನ ನೀಡುವವನು, ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಕೈಹಿಡಿದು ನೆರವಾಗುವವನು, ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಅಮಾತ್ಯರುಳ್ಳವನು, ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತನು.
12.118.31
नाहंवादी ननिर्द्वन्द्वो नयत्किंचनकारकः ।
कृते कर्मण्यमोघानां कर्ता भृत्यजनप्रियः ॥ १२.११८.३१ ॥
ಅವನು ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ದ್ವಂದ್ವಗಳನ್ನು ಮೀರಿದವನು, ಅಗತ್ಯವಾದುದನ್ನು ಮಾಡುವವನು; ಫಲಪ್ರದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವವನು, ತನ್ನ ಸೇವಕರಿಗೂ ಜನರಿಗೂ ಪ್ರಿಯನು.
12.118.32
संगृहीतजनोऽस्तब्धः प्रसन्नवदनः सदा ।
त्राता भृत्यजनापेक्षी न क्रोधी सुमहामनाः ॥ १२.११८.३२ ॥
ಅವನು ಜನರನ್ನು ತನ್ನ ಬಳಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವವನು, ವಿನಯಶೀಲ, ಸದಾ ಪ್ರಸನ್ನ ಮುಖವುಳ್ಳವನು; ರಕ್ಷಕ, ತನ್ನ ಸೇವಕರ ಕಡೆ ಗಮನ ಹರಿಸುವವನು, ಕೋಪವಿಲ್ಲದವನು, ಅತಿ ಉದಾರ ಮನಸ್ಸಿನವನು.
12.118.33
युक्तदण्डो न निर्दण्डो धर्मकार्यानुशासनः ।
चारनेत्रः प्रजावेक्षी धर्मार्थकुशलः सदा ॥ १२.११८.३३ ॥
ಅವನು ದಂಡವನ್ನು ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಬಳಸುವವನು, ದಂಡರಹಿತನಲ್ಲ, ಧರ್ಮಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವವನು; ಗೂಢಚಾರರೇ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುವವನು, ಸದಾ ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕುಶಲನು.
12.118.34
राजा गुणशताकीर्ण एष्टव्यस्तादृशो भवेत् ।
योधाश्चैव मनुष्येन्द्र सर्वैर्गुणगणैर्वृताः ॥ १२.११८.३४ ॥
ರಾಜನು ನೂರಾರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನಾಗಿರಬೇಕು, ಅಂತಹವನನ್ನೇ ಹುಡುಕಬೇಕು; ಓ ಮನುಷ್ಯೇಂದ್ರನೇ, ಯೋಧರೂ ಎಲ್ಲಾ ಗುಣಗಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವರಾಗಿರಬೇಕು.
12.118.35
अन्वेष्टव्याः सुपुरुषाः सहाया राज्यधारणे ।
न विमानयितव्यास्ते राज्ञा वृद्धिमभीप्सता ॥ १२.११८.३५ ॥
ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಧರಿಸಲು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುರುಷರನ್ನು ಸಹಾಯಕರನ್ನಾಗಿ ಹುಡುಕಬೇಕು; ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಯಸುವ ರಾಜನು ಅವರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಬಾರದು.
12.118.36
योधाः समरशौण्डीराः कृतज्ञाः शास्त्रकोविदाः ।
धर्मशास्त्रसमायुक्ताः पदातिजनसंवृताः ॥ १२.११८.३६ ॥
ಯೋಧರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕುಶಲರು, ಕೃತಜ್ಞರು, ಶಾಸ್ತ್ರಪಂಡಿತರು, ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಕೂಡಿದವರು, ಕಾಲಾಳುಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದವರಾಗಿರಬೇಕು.
12.118.37
अर्थमानविवृद्धाश्च रथचर्याविशारदाः ।
इष्वस्त्रकुशला यस्य तस्येयं नृपतेर्मही ॥ १२.११८.३७ ॥
ಯಾರ ಯೋಧರು ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಗೌರವದಿಂದ ಬೆಳೆದವರಾಗಿ, ರಥ ಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾಗಿ, ಬಾಣ ಮತ್ತು ಅಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕುಶಲರಾಗಿರುತ್ತಾರೋ, ಆ ರಾಜನದೇ ಈ ಭೂಮಿ.
12.118.38
ज्ञातीनामनवज्ञानं भृत्येष्वशठता तथा ।
नैपुणं चार्थचर्यासु यस्यैते तस्य सा मही ॥ १२.११८.३८ ॥
ಬಂಧುಗಳನ್ನು ಅವಮಾನಿಸದೆ, ಸೇವಕರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯಿಂದ, ಅರ್ಥಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಚತುರನಾಗಿರುವವನಿಗೇ ಆ ಭೂಮಿ.
12.118.39
आलस्यं चैव निद्रा च व्यसनान्यतिहास्यता ।
यस्तैतानि न विद्यन्ते तस्यैव सुचिरं मही ॥ १२.११८.३९ ॥
ಸೋಮಾರಿತನ, ನಿದ್ರೆ, ವ್ಯಸನಗಳು, ಅತಿಯಾದ ಹಾಸ್ಯ ಇವು ಯಾರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೋ, ಅವನಿಗೇ ಆ ಭೂಮಿ ಬಹುಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
12.118.40
वृद्धसेवी महोत्साहो वर्णानां चैव रक्षिता ।
धर्मचर्याः सदा यस्य तस्येयं सुचिरं मही ॥ १२.११८.४० ॥
ಹಿರಿಯರನ್ನು ಸೇವಿಸುವವನು, ಮಹೋತ್ಸಾಹಿ, ವರ್ಣಗಳ ರಕ್ಷಕ, ಸದಾ ಧರ್ಮಾಚರಣೆ ಮಾಡುವವನಾದ ರಾಜನದೇ ಈ ಭೂಮಿ ಬಹುಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
12.118.41
नीतिवर्त्मानुसरणं नित्यमुत्थानमेव च ।
रिपूणामनवज्ञानं तस्येयं सुचिरं मही ॥ १२.११८.४१ ॥
ನೀತಿ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಿತ್ಯ ಅನುಸರಿಸುವುದು, ಸದಾ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಅಲಕ್ಷಿಸದಿರುವುದು ಇರುವವನಿಗೇ ಆ ಭೂಮಿ ಬಹುಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
12.118.42
उत्थानं चैव दैवं च तयोर्नानात्वमेव च ।
मनुना वर्णितं पूर्वं वक्ष्ये शृणु तदेव हि ॥ १२.११८.४२ ॥
ಉದ್ಯಮ ಮತ್ತು ದೈವ, ಈ ಎರಡರ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನೂ ಹಿಂದೆ ಮನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಅದನ್ನೇ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳು.
12.118.43
उत्थानं हि नरेन्द्राणां बृहस्पतिरभाषत ।
नयानयविधानज्ञः सदा भव कुरूद्वह ॥ १२.११८.४३ ॥
ರಾಜರಿಗೆ ಉತ್ಥಾನ (ಪ್ರಯತ್ನ) ಕುರಿತು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಹೇಳಿದನು. ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಸದಾ ನೀತಿ ಅನೀತಿಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನಾಗಿರು.
12.118.44
दुर्हृदां छिद्रदर्शी यः सुहृदामुपकारवान् ।
विशेषविच्च भृत्यानां स राज्यफलमश्नुते ॥ १२.११८.४४ ॥
ಶತ್ರುಗಳ ದೌರ್ಬಲ್ಯವನ್ನು ಗಮನಿಸುವವನು, ಮಿತ್ರರಿಗೆ ಉಪಕಾರ ಮಾಡುವವನು, ಸೇವಕರ ಭೇದವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ರಾಜ್ಯದ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.118.45
सर्वसंग्रहणे युक्तो नृपो भवति यः सदा ।
उत्थानशीलो मन्त्राढ्यः स राजा राजसत्तमः ॥ १२.११८.४५ ॥
ಸದಾ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ, ಉತ್ಸಾಹಶೀಲ, ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆಯಿಂದ ಸಮೃದ್ಧನಾದ ರಾಜನೇ ರಾಜರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು.
12.118.46
शक्या चाश्वसहस्रेण वीरारोहेण भारत ।
संगृहीतमनुष्येण कृत्स्ना जेतुं वसुंधरा ॥ १२.११८.४६ ॥
ಭರತವಂಶಜನೇ, ಸಾವಿರ ಕುದುರೆಗಳು, ವೀರ ಸವಾರರು, ಸಂಘಟಿತ ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಇಡೀ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವುದು ಸಾಧ್ಯ.