మహాభారతం · అధ్యాయం 12.118
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.118.1
स श्वा प्रकृतिमापन्नः परं दैन्यमुपागमत् ।
ऋषिणा हुंकृतः पापस्तपोवनबहिष्कृतः ॥ १२.११८.१ ॥
ఆ కుక్క తన స్వభావానికి లొంగిపోయి అత్యంత దీనస్థితిని పొందింది; ఋషిచే 'హుం' అని అదలించబడి, ఆ పాపి తపోవనం నుండి బహిష్కరించబడింది.
12.118.2
एवं राज्ञा मतिमता विदित्वा शीलशौचताम् ।
आर्जवं प्रकृतिं सत्वं श्रुतं वृत्तं कुलं दमम् ॥ १२.११८.२ ॥
ఈ విధంగా బుద్ధిమంతుడైన రాజు శీలం, శుచిత్వం, ఋజుత్వం, స్వభావం, సత్త్వం, విద్య, ప్రవర్తన, కులం, దమం తెలుసుకుని (సేవకులను ఎంచుకోవాలి).
12.118.3
अनुक्रोशं बलं वीर्यं प्रभावं प्रशमं क्षमाम् ।
भृत्यायेमन्त्रिणो योग्यास्तत्र स्थाप्याः सुरक्षिताः ॥ १२.११८.३ ॥
దయ, బలం, వీర్యం, ప్రభావం, ప్రశాంతత, క్షమ కలిగిన యోగ్యులైన మంత్రులను అక్కడ సేవకు నియమించాలి, బాగా రక్షించి.
12.118.4
नाषरीक्ष्य महीपालः प्रकर्तुं भृत्यमर्हति ।
अकुलीननराकीर्णो न राजा सुखमेधते ॥ १२.११८.४ ॥
పరీక్షించకుండా రాజు ఎవరినీ సేవకుడిగా నియమించకూడదు. నీచకులస్థులతో నిండిన చోట రాజు సుఖంగా అభివృద్ధి చెందడు.
12.118.5
कुलजः प्राकृतो राजंस्तत्कुलीनतया सदा ।
न पापे कुरुते बुद्धिं निन्द्यमानोऽप्यनागसि ॥ १२.११८.५ ॥
ఓ రాజా, కులీనమైన కులంలో పుట్టిన సామాన్యుడు తన కులీనత్వం వల్ల, నిర్దోషి అయినా నిందింపబడినా, ఎప్పుడూ పాపంలో బుద్ధి పెట్టడు.
12.118.6
अकुलीनस्तु पुरुषः प्राकृतः साधुसंक्षयात् ।
दुर्लभैश्वर्यतां प्राप्तो निन्दितः शत्रुतां व्रजेत् ॥ १२.११८.६ ॥
అయితే నీచకులస్థుడైన సామాన్యుడు, సాధుజనుల నాశనం వల్ల, అరుదైన ఐశ్వర్యాన్ని పొందినప్పటికీ నిందింపబడి శత్రుత్వాన్ని పొందుతాడు.
12.118.7
काकः श्वानोऽकुलीनश्च बिडालः सर्प एव च ।
अकुलीना च या नारी तुल्यास्ते परिकीर्तिताः ॥ १२.११८.७ ॥
కాకి, కుక్క, నీచ కులస్థుడు, పిల్లి, పాము, మరియు నీచ కులంలో పుట్టిన స్త్రీ — వీరందరూ సమానులుగా చెప్పబడ్డారు.
12.118.8
लोकपालाः सदोद्विग्नाः पश्यन्त्यकुलजान्यथा ।
नारीं वा पुरुषं वाऽथ शीलं तत्रापि कारणम् ॥ १२.११८.८ ॥
లోకపాలురు ఎల్లప్పుడూ ఆందోళనతో ఉంటారు; నీచ కులంలో జన్మించిన స్త్రీని లేదా పురుషుని వారు అలాగే చూస్తారు; అక్కడ కూడా కారణం శీలమే.
12.118.9
दुष्कुलीना च या स्त्री स्याद्दुष्कुलीनश्च यः पुम ।
अहिंसाशीलसंयोगाद्धर्मश्चाऽऽकुलतां व्रजेत् ॥ १२.११८.९ ॥
నీచ కులంలోని స్త్రీ, నీచ కులంలోని పురుషుడు — అహింస శీలంతో కలిసినప్పుడు ధర్మం కూడా గందరగోళానికి గురికావచ్చు.
12.118.10
धर्मं प्रति महाराज श्लोकानाह बृहस्पतिः ।
शृणु सर्वान्महीपाल हृदि तांश्च करिष्यसि ॥ १२.११८.१० ॥
మహారాజా, ధర్మం గురించి బృహస్పతి ఈ శ్లోకాలు చెప్పాడు. మహీపాలా, వీటినన్నింటినీ విను; వాటిని హృదయంలో ఉంచుకుంటావు.
12.118.11
असितं सितकर्माणं यथा दान्तं तपस्विनम् ।
वृत्तस्थमपि चण्डालं तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ १२.११८.११ ॥
నల్లగా ఉన్నా శుభకర్మలు చేసేవాడు, దమనశీలి, తపస్వి, వృత్తంలో స్థిరుడు — చండాలుడైనా దేవతలు అతడిని బ్రాహ్మణునిగా తెలుసుకుంటారు.
12.118.12
यदि घातयते कश्चित्पापसत्वं प्रजाहितः ।
सर्वसत्वहितार्थाय न तेनासौ विहिंसकः ॥ १२.११८.१२ ॥
ప్రజాహితం కోరేవాడు ఎవరైనా పాపస్వభావం గల ప్రాణిని చంపించితే, సర్వప్రాణుల హితార్థమే చేసినందున అతడు హింసకుడు కాడు.
12.118.13
द्वीपिनं शरभं सिंहं व्याघ्रं कुञ्जरमेव च ।
महिषं च वराहं च सूकरं श्वानपन्नगान् ॥ १२.११८.१३ ॥
చిరుతపులి, శరభం, సింహం, పులి, ఏనుగు, దున్నపోతు, అడవిపంది, పంది, కుక్కలు మరియు పాములు.
12.118.14
गोब्राह्मणहितार्थाय बालस्त्रीरक्षणाय च ।
वृद्धातुरपरित्राणे यो हिनस्ति स धर्मवित् ॥ १२.११८.१४ ॥
ఆవులు, బ్రాహ్మణుల క్షేమం కోసం, బాలలు స్త్రీల రక్షణ కోసం, వృద్ధులు రోగుల రక్షణలో ఎవరు హింసిస్తారో, అతడే ధర్మజ్ఞుడు.
12.118.15
ब्राह्मणः पापकर्मा च म्लेच्छो वा धार्मिकः शु वः ।
श्रेयांस्तत्र भवेन्म्लेच्छो ब्राह्मणः पापकृत्तमः ॥ १२.११८.१५ ॥
పాపకర్మ చేసే బ్రాహ్మణుడైనా, ధార్మిక మ్లేచ్ఛుడైనా — అక్కడ మ్లేచ్ఛుడే శ్రేష్ఠుడు; పాపం చేసే బ్రాహ్మణుడు అత్యధిక పాపి.
12.118.16
दुष्कुलीनः कुलीनो वा यः कश्चिच्छीलवान्नरः ।
प्रकृतिं तस्य विज्ञाय स्थिरां वा यदि वाऽस्थिराम् ॥ १२.११८.१६ ॥
నీచ కులమైనా, ఉన్నత కులమైనా — శీలవంతుడైన ఏ మనిషైనా, అతని స్వభావాన్ని తెలుసుకుని; అది స్థిరమైనదైనా లేదా అస్థిరమైనదైనా.
12.118.17
शीलं वाऽनुत्तमं कर्म कुर्याद्राजा समाहितः ।
नियुञ्जीत महीपालो दुर्वृत्तं पापकर्मसु ॥ १२.११८.१७ ॥
రాజు శ్రద్ధగా ఉత్తమ శీలాన్ని లేదా ఉత్తమ కర్మను ఆచరించాలి; భూపాలుడు దుర్వర్తనుడిని పాపకర్మల్లో నియోగించాలి.
12.118.18
कुलीनं शिक्षितं प्राज्ञं ज्ञानविज्ञानकोविदम् ।
सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञं सहिष्णुं देशजं तथा ॥ १२.११८.१८ ॥
కులీనుడు, శిక్షితుడు, ప్రాజ్ఞుడు, జ్ఞాన విజ్ఞానాల్లో నిపుణుడు, అన్ని శాస్త్రాల అర్థతత్త్వం తెలిసినవాడు, సహనశీలుడు, ఆ దేశంలో జన్మించినవాడు — అతడిని (నియమించాలి).
12.118.19
कृतज्ञं बलवन्तं च क्षान्तं दान्तं जितेन्द्रियम् ।
अलुब्धं लब्धसंतुष्टं स्वामिमित्रबुभूषकम् ॥ १२.११८.१९ ॥
కృతజ్ఞుడు, బలవంతుడు, ఓర్పుగలవాడు, నిగ్రహం కలవాడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, లోభం లేనివాడు, లభించినదానితో తృప్తిపడేవాడు, తన ప్రభువుకు మరియు మిత్రులకు మేలు కోరేవాడు అయి ఉండాలి.
12.118.20
सचिवं देशकालज्ञं सर्वसंग्रहणे रतम् ।
संस्कृतं युक्तवचनं हितैषिणमतन्द्रितम् ॥ १२.११८.२० ॥
మంత్రి దేశకాలాలు తెలిసినవాడు, అన్నిటినీ సమకూర్చడంలో నిమగ్నుడు, సంస్కారవంతుడు, తగిన మాటలు పలికేవాడు, హితమును కోరేవాడు, అలసటలేనివాడు అయి ఉండాలి.
12.118.21
युक्ताचारं स्वविषये संधिविग्रहकोविदम् ।
शस्तं त्रिवर्गवेत्तारं पौरजानपदप्रियम् ॥ १२.११८.२१ ॥
తన రాజ్యంలో యుక్తమైన నడవడి కలవాడు, సంధి-విగ్రహాలలో నేర్పరి, ప్రశంసార్హుడు, త్రివర్గాలను తెలిసినవాడు, పట్టణవాసులకు మరియు గ్రామవాసులకు ప్రియుడు అయి ఉండాలి.
12.118.22
सेनाव्यूहनतत्त्वज्ञं बलहर्षणकोविदम् ।
इङ्गिताकरातत्त्वज्ञं यात्रासेनाविशारदम् ॥ १२.११८.२२ ॥
సేనావ్యూహ రచన తత్త్వం తెలిసినవాడు, బలాన్ని ఉత్సాహాన్ని రేకెత్తించడంలో నేర్పరి, సంకేతాలు ఆకారాల తత్త్వం తెలిసినవాడు, సేన యాత్రలో నైపుణ్యం కలవాడు అయి ఉండాలి.
12.118.23
हस्तिशिक्षाश्वतत्त्वज्ञमहंकारविवर्जितम् ।
प्रगल्भं दक्षिणं दान्तं बलिनं युक्तमन्त्रिणम् ॥ १२.११८.२३ ॥
ఏనుగుల శిక్షణ, గుర్రాల తత్త్వం తెలిసినవాడు, అహంకారం లేనివాడు, ధైర్యవంతుడు, నేర్పరి, నిగ్రహం కలవాడు, బలవంతుడు, యుక్తమైన మంత్రి అయి ఉండాలి.
12.118.24
चौक्षं चौक्षजनाकीर्णं सुवेषं सुखदर्शनम् ।
नायकं नीतिकुशलं गुणैः षङ्भिः समन्वितम् ॥ १२.११८.२४ ॥
శుచిగా ఉండేవాడు, శుచియైన జనులతో నిండినవాడు, మంచి వేషం గలవాడు, చూడటానికి ఇంపైనవాడు, నీతిలో నేర్పరి అయిన నాయకుడు ఆరు గుణాలతో కూడినవాడు అయి ఉండాలి.
12.118.25
अस्तब्धं प्रश्रितं श्लक्ष्णं मृदुवादिनमेव च ।
धीरं महर्द्धि च देशकालोपपादकम् ॥ १२.११८.२५ ॥
అహంకారం లేనివాడు, వినయవంతుడు, మృదువైనవాడు, మెల్లగా మాట్లాడేవాడు, ధీరుడు, గొప్ప ఐశ్వర్యం కలవాడు, దేశకాలాలకు తగ్గట్టు నడుచుకునేవాడు.
12.118.26
सचि यः प्रकुरुते न चैनमवमन्यते ।
तस्य विस्तीर्यते राज्यं ज्योत्स्ना ग्रहपतेरिव ॥ १२.११८.२६ ॥
ఎవరైతే (సలహాదారులను) గౌరవిస్తాడో, వారిని అవమానించడో, అతని రాజ్యం గ్రహాధిపతి చంద్రుని వెన్నెలలా విస్తరిస్తుంది.
12.118.27
एतैरेव गुणैर्युक्तो राजा शास्त्रविशारदः ।
एष्टव्यो धर्मपरमः प्रजापालनतत्परः ॥ १२.११८.२७ ॥
ఈ గుణాలతో కూడినవాడు, శాస్త్రాలలో నిపుణుడు, ధర్మంలో పరమ నిష్ఠుడు, ప్రజలను రక్షించడంలో తత్పరుడైన రాజే ఎన్నుకోదగినవాడు.
12.118.28
धीरो मर्षी शुचिः शीघ्रः काले पुरुषकारवित् ।
शुश्रूषुः श्रुतवाञ्श्रोता ऊहापोहविशारदः ॥ १२.११८.२८ ॥
ధీరుడు, సహనశీలి, పవిత్రుడు, చురుకైనవాడు, సమయానికి పురుషప్రయత్నం తెలిసినవాడు, వినాలనే ఆసక్తి కలవాడు, విద్యావంతుడు, శ్రోత, తర్కవిచారణలో నిపుణుడు.
12.118.29
मेधावी धारणायुक्तो यथान्यायोपपादकः ।
दान्तः सदा प्रियाभाषी क्षमावांश्च विपर्यये ॥ १२.११८.२९ ॥
మేధావి, ధారణాశక్తి కలవాడు, న్యాయానుసారం నడుచుకునేవాడు, ఎల్లప్పుడూ ఇంద్రియనిగ్రహం కలవాడు, ప్రియంగా మాట్లాడేవాడు, విపత్తులలో క్షమించేవాడు.
12.118.30
नातिच्छेत्ता स्वयंकारी श्रद्धालुः सुखदर्शनः ।
आर्तहस्तप्रदो नित्यमाप्तामात्यो नये रतः ॥ १२.११८.३० ॥
అతిగా శిక్షించనివాడు, తనంతట తానే ఆలోచించి నడుచుకునేవాడు, శ్రద్ధగలవాడు, సులభంగా దర్శించదగినవాడు, బాధితులకు చేయూతనిచ్చేవాడు, నమ్మకమైన అమాత్యులు కలవాడు, నీతిలో రతుడు.
12.118.31
नाहंवादी ननिर्द्वन्द्वो नयत्किंचनकारकः ।
कृते कर्मण्यमोघानां कर्ता भृत्यजनप्रियः ॥ १२.११८.३१ ॥
అతడు అహంకారంగా మాట్లాడడు, ద్వంద్వాలకు అతీతుడు, అవసరమైనదేదైనా చేసేవాడు; ఫలవంతమైన కర్మలను పూర్తిచేసేవాడు, తన సేవకులకు మరియు ప్రజలకు ప్రియుడు.
12.118.32
संगृहीतजनोऽस्तब्धः प्रसन्नवदनः सदा ।
त्राता भृत्यजनापेक्षी न क्रोधी सुमहामनाः ॥ १२.११८.३२ ॥
అతడు ప్రజలను తన చుట్టూ చేర్చుకుంటాడు, వినయంగలవాడు, ఎల్లప్పుడూ ప్రసన్నమైన ముఖమున్నవాడు; రక్షకుడు, తన సేవకుల పట్ల శ్రద్ధగలవాడు, కోపం లేనివాడు, అత్యంత ఉదారహృదయుడు.
12.118.33
युक्तदण्डो न निर्दण्डो धर्मकार्यानुशासनः ।
चारनेत्रः प्रजावेक्षी धर्मार्थकुशलः सदा ॥ १२.११८.३३ ॥
అతడు దండనను తగినట్లుగా ప్రయోగిస్తాడు, దండన లేనివాడు కాడు, ధర్మకార్యాలను నడిపిస్తాడు; గూఢచారులే అతని కళ్ళు, ప్రజలను గమనిస్తాడు, ఎల్లప్పుడూ ధర్మార్థాలలో నైపుణ్యం కలవాడు.
12.118.34
राजा गुणशताकीर्ण एष्टव्यस्तादृशो भवेत् ।
योधाश्चैव मनुष्येन्द्र सर्वैर्गुणगणैर्वृताः ॥ १२.११८.३४ ॥
రాజు వందలాది గుణాలతో నిండినవాడై ఉండాలి, అటువంటివాడినే వెదకాలి; ఓ మనుజేంద్రా, యోధులు కూడా అన్ని గుణసమూహాలతో కూడినవారై ఉండాలి.
12.118.35
अन्वेष्टव्याः सुपुरुषाः सहाया राज्यधारणे ।
न विमानयितव्यास्ते राज्ञा वृद्धिमभीप्सता ॥ १२.११८.३५ ॥
రాజ్యాన్ని నిలబెట్టడానికి శ్రేష్ఠులైన పురుషులను సహాయకులుగా వెదకాలి; అభివృద్ధిని కోరే రాజు వారిని అవమానించకూడదు.
12.118.36
योधाः समरशौण्डीराः कृतज्ञाः शास्त्रकोविदाः ।
धर्मशास्त्रसमायुक्ताः पदातिजनसंवृताः ॥ १२.११८.३६ ॥
యోధులు యుద్ధంలో నైపుణ్యం కలవారు, కృతజ్ఞులు, శాస్త్రవేత్తలు, ధర్మశాస్త్రంతో కూడినవారు, కాలిబంటు సైనికులతో చుట్టబడినవారు కావాలి.
12.118.37
अर्थमानविवृद्धाश्च रथचर्याविशारदाः ।
इष्वस्त्रकुशला यस्य तस्येयं नृपतेर्मही ॥ १२.११८.३७ ॥
ఎవని యోధులు ధనంతో, గౌరవంతో అభివృద్ధి చెందినవారై, రథ నడిపించడంలో నిపుణులై, బాణాలు మరియు ఆయుధాలలో కుశలులై ఉంటారో, ఆ రాజుదే ఈ భూమి.
12.118.38
ज्ञातीनामनवज्ञानं भृत्येष्वशठता तथा ।
नैपुणं चार्थचर्यासु यस्यैते तस्य सा मही ॥ १२.११८.३८ ॥
బంధువులను అవమానించకుండా, సేవకుల పట్ల నిజాయితీగా, ఆర్థిక వ్యవహారాలలో నేర్పుగా ఉండేవాడికే ఆ భూమి.
12.118.39
आलस्यं चैव निद्रा च व्यसनान्यतिहास्यता ।
यस्तैतानि न विद्यन्ते तस्यैव सुचिरं मही ॥ १२.११८.३९ ॥
బద్ధకం, నిద్ర, వ్యసనాలు, అతి హాస్యం ఇవి ఎవనిలో లేవో, అతనికే ఆ భూమి చిరకాలం ఉంటుంది.
12.118.40
वृद्धसेवी महोत्साहो वर्णानां चैव रक्षिता ।
धर्मचर्याः सदा यस्य तस्येयं सुचिरं मही ॥ १२.११८.४० ॥
పెద్దలను సేవించేవాడు, గొప్ప ఉత్సాహం కలవాడు, వర్ణాలను రక్షించేవాడు, ఎల్లప్పుడూ ధర్మాచరణ చేసేవాడు అయిన రాజుదే ఈ భూమి చిరకాలం ఉంటుంది.
12.118.41
नीतिवर्त्मानुसरणं नित्यमुत्थानमेव च ।
रिपूणामनवज्ञानं तस्येयं सुचिरं मही ॥ १२.११८.४१ ॥
నీతి మార్గాన్ని నిత్యం అనుసరించడం, ఎల్లప్పుడూ ప్రయత్నశీలత, శత్రువులను తక్కువ చేసి చూడకపోవడం ఉన్నవాడికే ఆ భూమి చిరకాలం ఉంటుంది.
12.118.42
उत्थानं चैव दैवं च तयोर्नानात्वमेव च ।
मनुना वर्णितं पूर्वं वक्ष्ये शृणु तदेव हि ॥ १२.११८.४२ ॥
ప్రయత్నమూ, దైవమూ, ఈ రెండింటి భేదమూ పూర్వం మనువు వర్ణించినవే; వాటినే నేను చెబుతాను, విను.
12.118.43
उत्थानं हि नरेन्द्राणां बृहस्पतिरभाषत ।
नयानयविधानज्ञः सदा भव कुरूद्वह ॥ १२.११८.४३ ॥
రాజులకు ఉత్థానం (ప్రయత్నం) గురించి బృహస్పతి చెప్పాడు. కురువంశ శ్రేష్ఠుడా, ఎల్లప్పుడూ నీతి అనీతి విధానాలను తెలిసినవాడిగా ఉండు.
12.118.44
दुर्हृदां छिद्रदर्शी यः सुहृदामुपकारवान् ।
विशेषविच्च भृत्यानां स राज्यफलमश्नुते ॥ १२.११८.४४ ॥
శత్రువుల బలహీనతను చూసేవాడు, మిత్రులకు ఉపకారం చేసేవాడు, సేవకుల భేదాన్ని తెలిసినవాడు రాజ్య ఫలాన్ని అనుభవిస్తాడు.
12.118.45
सर्वसंग्रहणे युक्तो नृपो भवति यः सदा ।
उत्थानशीलो मन्त्राढ्यः स राजा राजसत्तमः ॥ १२.११८.४५ ॥
ఎల్లప్పుడూ అన్నింటినీ సమకూర్చడంలో నిమగ్నమై, ప్రయత్నశీలుడై, మంత్రాలోచనలతో సమృద్ధిగా ఉండే రాజే రాజులలో ఉత్తముడు.
12.118.46
शक्या चाश्वसहस्रेण वीरारोहेण भारत ।
संगृहीतमनुष्येण कृत्स्ना जेतुं वसुंधरा ॥ १२.११८.४६ ॥
భరతవంశీయుడా, వెయ్యి గుఱ్ఱాలు, వీర అశ్వికులు, సమీకరించిన సైనికులతో సమస్త భూమిని జయించడం సాధ్యమే.