มหาภารตะ · อัธยายะ 12.118
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.118.1
स श्वा प्रकृतिमापन्नः परं दैन्यमुपागमत् ।
ऋषिणा हुंकृतः पापस्तपोवनबहिष्कृतः ॥ १२.११८.१ ॥
สุนัขนั้นเมื่อตกอยู่ในสภาวะของตน ก็ตกสู่ความต่ำต้อยอย่างยิ่ง ผู้บาปนั้นถูกฤๅษีตวาดด้วยเสียงว่า ฮุม และถูกขับไล่ออกไปจากป่าตปోวันอันเป็นที่บำเพ็ญตบะ
12.118.2
एवं राज्ञा मतिमता विदित्वा शीलशौचताम् ।
आर्जवं प्रकृतिं सत्वं श्रुतं वृत्तं कुलं दमम् ॥ १२.११८.२ ॥
ดังนั้น พระราชาผู้มีปัญญา เมื่อได้รู้ความประพฤติดีและความบริสุทธิ์ ความซื่อตรง สภาวะ จิตใจ ความรู้ การประพฤติ ตระกูล และการข่มใจ ก็ควรเลือกผู้รับใช้ของพระองค์
12.118.3
अनुक्रोशं बलं वीर्यं प्रभावं प्रशमं क्षमाम् ।
भृत्यायेमन्त्रिणो योग्यास्तत्र स्थाप्याः सुरक्षिताः ॥ १२.११८.३ ॥
ที่ปรึกษาผู้คู่ควรซึ่งมีความเมตตา กำลัง ความกล้าหาญ อิทธิพล ความสงบ และความอดทน ควรได้รับการตั้งไว้ในหน้าที่รับใช้ที่นั้น และได้รับการคุ้มครองอย่างดี
12.118.4
नाषरीक्ष्य महीपालः प्रकर्तुं भृत्यमर्हति ।
अकुलीननराकीर्णो न राजा सुखमेधते ॥ १२.११८.४ ॥
พระมหากษัตริย์ไม่ควรแต่งตั้งผู้รับใช้โดยมิได้พิจารณาก่อน พระราชาที่มีคนชาติกำเนิดต่ำเต็มไปหมดย่อมไม่เจริญด้วยความสุข
12.118.5
कुलजः प्राकृतो राजंस्तत्कुलीनतया सदा ।
न पापे कुरुते बुद्धिं निन्द्यमानोऽप्यनागसि ॥ १२.११८.५ ॥
ข้าแต่พระราชา คนสามัญที่เกิดในตระกูลสูง ด้วยความสูงส่งแห่งตระกูลนั้น ย่อมไม่คิดทำบาป แม้จะถูกติเตียนทั้งที่ตนไม่มีความผิด
12.118.6
अकुलीनस्तु पुरुषः प्राकृतः साधुसंक्षयात् ।
दुर्लभैश्वर्यतां प्राप्तो निन्दितः शत्रुतां व्रजेत् ॥ १२.११८.६ ॥
ส่วนคนสามัญผู้มิได้เกิดในตระกูลสูง เพราะความพินาศของคนดี เมื่อได้อำนาจอันหาได้ยาก ก็ย่อมถูกติเตียนและกลายเป็นศัตรู
12.118.7
काकः श्वानोऽकुलीनश्च बिडालः सर्प एव च ।
अकुलीना च या नारी तुल्यास्ते परिकीर्तिताः ॥ १२.११८.७ ॥
กา สุนัข คนชาติกำเนิดต่ำ แมว และงูเช่นกัน รวมทั้งหญิงชาติกำเนิดต่ำ ท่านกล่าวว่าเหล่านี้เสมอกัน
12.118.8
लोकपालाः सदोद्विग्नाः पश्यन्त्यकुलजान्यथा ।
नारीं वा पुरुषं वाऽथ शीलं तत्रापि कारणम् ॥ १२.११८.८ ॥
เหล่าโลกบาลย่อมหวาดหวั่นอยู่เสมอ เขามองหญิงหรือชายชาติกำเนิดต่ำด้วยความรู้สึกเช่นนั้น และในเรื่องนี้ ความประพฤตินั่นเองเป็นเหตุ
12.118.9
दुष्कुलीना च या स्त्री स्याद्दुष्कुलीनश्च यः पुम ।
अहिंसाशीलसंयोगाद्धर्मश्चाऽऽकुलतां व्रजेत् ॥ १२.११८.९ ॥
หญิงที่มีตระกูลต่ำ หรือชายที่มีตระกูลต่ำ เมื่อประกอบด้วยความประพฤติไม่เบียดเบียน แม้ธรรมก็อาจตกอยู่ในความยุ่งเหยิง
12.118.10
धर्मं प्रति महाराज श्लोकानाह बृहस्पतिः ।
शृणु सर्वान्महीपाल हृदि तांश्च करिष्यसि ॥ १२.११८.१० ॥
ข้าแต่มหาราชา พระพฤหัสบดีได้กล่าวโศลกเหล่านี้เกี่ยวกับธรรม ข้าแต่ผู้พิทักษ์แผ่นดิน จงฟังโศลกทั้งหมดนั้นเถิด และพระองค์จะทรงรักษาไว้ในพระทัย
12.118.11
असितं सितकर्माणं यथा दान्तं तपस्विनम् ।
वृत्तस्थमपि चण्डालं तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ १२.११८.११ ॥
ผู้ที่มีผิวคล้ำแต่กระทำกรรมอันผ่องใส ฝึกตนแล้ว เป็นนักบำเพ็ญตบะ ดำรงอยู่ในความประพฤติ แม้เป็นจัณฑาล เทวดาก็รู้จักเขาว่าเป็นพราหมณ์
12.118.12
यदि घातयते कश्चित्पापसत्वं प्रजाहितः ।
सर्वसत्वहितार्थाय न तेनासौ विहिंसकः ॥ १२.११८.१२ ॥
หากผู้หนึ่งผู้ปรารถนาประโยชน์ของประชาชนให้ฆ่าสัตว์ร้ายได้ เขาไม่ใช่ผู้เบียดเบียน เพราะกระทำเพื่อประโยชน์ของสัตว์ทั้งปวง
12.118.13
द्वीपिनं शरभं सिंहं व्याघ्रं कुञ्जरमेव च ।
महिषं च वराहं च सूकरं श्वानपन्नगान् ॥ १२.११८.१३ ॥
เสือดาว สรภะ สิงโต เสือโคร่ง ช้าง ควาย หมูป่า หมู สุนัข และงู
12.118.14
गोब्राह्मणहितार्थाय बालस्त्रीरक्षणाय च ।
वृद्धातुरपरित्राणे यो हिनस्ति स धर्मवित् ॥ १२.११८.१४ ॥
ผู้ใดฆ่าเพื่อประโยชน์ของโคและพราหมณ์ เพื่อการคุ้มครองเด็กและสตรี และเพื่อช่วยเหลือคนแก่และคนป่วย ผู้นั้นคือผู้รู้ธรรม
12.118.15
ब्राह्मणः पापकर्मा च म्लेच्छो वा धार्मिकः शु वः ।
श्रेयांस्तत्र भवेन्म्लेच्छो ब्राह्मणः पापकृत्तमः ॥ १२.११८.१५ ॥
พราหมณ์ผู้ทำกรรมชั่ว หรือมิลักขะผู้ประพฤติธรรม แม้ไม่ใช่พราหมณ์ ในกรณีนั้นมิลักขะย่อมประเสริฐกว่า พราหมณ์ผู้ทำบาปเป็นผู้ทำบาปยิ่งที่สุด
12.118.16
दुष्कुलीनः कुलीनो वा यः कश्चिच्छीलवान्नरः ।
प्रकृतिं तस्य विज्ञाय स्थिरां वा यदि वाऽस्थिराम् ॥ १२.११८.१६ ॥
ไม่ว่าจะมีตระกูลต่ำหรือสูง ผู้ใดก็ตามที่มีความประพฤติดี เมื่อรู้ธรรมชาติของเขาแล้ว ไม่ว่าจะมั่นคงหรือไม่มั่นคง
12.118.17
शीलं वाऽनुत्तमं कर्म कुर्याद्राजा समाहितः ।
नियुञ्जीत महीपालो दुर्वृत्तं पापकर्मसु ॥ १२.११८.१७ ॥
ให้พระราชาผู้สงบใจกระทำความประพฤติอันสูงสุดหรือกรรมอันสูงสุด ให้พระมหากษัตริย์แต่งตั้งผู้ประพฤติชั่วให้ทำกรรมชั่วเท่านั้น
12.118.18
कुलीनं शिक्षितं प्राज्ञं ज्ञानविज्ञानकोविदम् ।
सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञं सहिष्णुं देशजं तथा ॥ १२.११८.१८ ॥
ผู้มีตระกูลสูง ได้รับการศึกษา มีปัญญา ชำนาญในความรู้และความเข้าใจ รู้ความหมายที่แท้จริงของคัมภีร์ทั้งปวง มีความอดทน และเป็นคนแผ่นดินนั้น ควรได้รับแต่งตั้ง
12.118.19
कृतज्ञं बलवन्तं च क्षान्तं दान्तं जितेन्द्रियम् ।
अलुब्धं लब्धसंतुष्टं स्वामिमित्रबुभूषकम् ॥ १२.११८.१९ ॥
ผู้รู้คุณ มีกำลัง อดทน ฝึกตน ข่มอินทรีย์ได้ ไม่โลภ พอใจในสิ่งที่ได้รับ และปรารถนาความเจริญของเจ้านายและมิตรสหาย
12.118.20
सचिवं देशकालज्ञं सर्वसंग्रहणे रतम् ।
संस्कृतं युक्तवचनं हितैषिणमतन्द्रितम् ॥ १२.११८.२० ॥
ที่ปรึกษาควรรู้สถานที่และกาลเวลา ยินดีในการรวบรวมสิ่งทั้งปวง มีมารยาทงดงาม พูดถ้อยคำที่เหมาะสม ปรารถนาประโยชน์ และไม่เกียจคร้าน
12.118.21
युक्ताचारं स्वविषये संधिविग्रहकोविदम् ।
शस्तं त्रिवर्गवेत्तारं पौरजानपदप्रियम् ॥ १२.११८.२१ ॥
ผู้ประพฤติชอบในแดนของตน ฉลาดในการสงบศึกและการทำสงคราม เป็นที่สรรเสริญ รู้จักไตรวรรค เป็นที่รักของชาวเมืองและชาวชนบท
12.118.22
सेनाव्यूहनतत्त्वज्ञं बलहर्षणकोविदम् ।
इङ्गिताकरातत्त्वज्ञं यात्रासेनाविशारदम् ॥ १२.११८.२२ ॥
รู้หลักการจัดกระบวนทัพ ฉลาดในการปลุกเร้ากำลังและกำลังใจของไพร่พล รู้ความหมายที่แท้จริงของท่าทางและสีหน้า และชำนาญในการยกทัพเดินทัพ
12.118.23
हस्तिशिक्षाश्वतत्त्वज्ञमहंकारविवर्जितम् ।
प्रगल्भं दक्षिणं दान्तं बलिनं युक्तमन्त्रिणम् ॥ १२.११८.२३ ॥
รู้การฝึกช้างและลักษณะของม้า ปราศจากความถือตัว กล้าหาญ มีไหวพริบ ข่มใจได้ มีกำลัง เป็นที่ปรึกษาที่รอบคอบ
12.118.24
चौक्षं चौक्षजनाकीर्णं सुवेषं सुखदर्शनम् ।
नायकं नीतिकुशलं गुणैः षङ्भिः समन्वितम् ॥ १२.११८.२४ ॥
บริสุทธิ์ มีผู้บริสุทธิ์แวดล้อม แต่งกายงาม น่าดูน่าชม เป็นผู้นำที่ฉลาดในนีติ ประกอบด้วยคุณหกประการ
12.118.25
अस्तब्धं प्रश्रितं श्लक्ष्णं मृदुवादिनमेव च ।
धीरं महर्द्धि च देशकालोपपादकम् ॥ १२.११८.२५ ॥
ไม่หยิ่งยโส ถ่อมตน อ่อนโยน พูดจานุ่มนวล มั่นคง มีความรุ่งเรืองมาก และรู้จักกระทำตามสถานที่และเวลา
12.118.26
सचि यः प्रकुरुते न चैनमवमन्यते ।
तस्य विस्तीर्यते राज्यं ज्योत्स्ना ग्रहपतेरिव ॥ १२.११८.२६ ॥
ผู้ใดให้เกียรติที่ปรึกษาของตนและไม่ดูหมิ่นท่านเหล่านั้น อาณาจักรของผู้นั้นย่อมแผ่ขยายไปดุจแสงจันทร์ของเจ้าแห่งดวงดาว
12.118.27
एतैरेव गुणैर्युक्तो राजा शास्त्रविशारदः ।
एष्टव्यो धर्मपरमः प्रजापालनतत्परः ॥ १२.११८.२७ ॥
มีแต่กษัตริย์ที่ประกอบด้วยคุณเหล่านี้ ฉลาดในคัมภีร์ศาสตร์ ยึดธรรมเป็นที่สุด และตั้งใจปกป้องประชาราษฎร์ เท่านั้นที่ควรได้รับการเลือกสรร
12.118.28
धीरो मर्षी शुचिः शीघ्रः काले पुरुषकारवित् ।
शुश्रूषुः श्रुतवाञ्श्रोता ऊहापोहविशारदः ॥ १२.११८.२८ ॥
มั่นคง อดทน บริสุทธิ์ ว่องไว รู้จักใช้ความเพียรในเวลาอันควร ใคร่ฟัง เป็นผู้รู้มาก เป็นผู้ฟังที่ตั้งใจ และฉลาดในการชั่งเหตุผลทั้งฝ่ายที่เห็นด้วยและฝ่ายที่คัดค้าน
12.118.29
मेधावी धारणायुक्तो यथान्यायोपपादकः ।
दान्तः सदा प्रियाभाषी क्षमावांश्च विपर्यये ॥ १२.११८.२९ ॥
มีปัญญา จดจำได้ดี ประพฤติตามความยุติธรรม ข่มใจได้เสมอ พูดจาน่ารัก และอดทนเมื่อเกิดความผันผวน
12.118.30
नातिच्छेत्ता स्वयंकारी श्रद्धालुः सुखदर्शनः ।
आर्तहस्तप्रदो नित्यमाप्तामात्यो नये रतः ॥ १२.११८.३० ॥
ไม่ตัดทอนเกินควร ตัดสินใจด้วยตนเอง มีศรัทธา เข้าถึงได้ง่าย ยื่นมือช่วยผู้ทุกข์ร้อนอยู่เสมอ มีอำมาตย์ที่ไว้วางใจได้ และยินดีในนีติที่ชอบ
12.118.31
नाहंवादी ननिर्द्वन्द्वो नयत्किंचनकारकः ।
कृते कर्मण्यमोघानां कर्ता भृत्यजनप्रियः ॥ १२.११८.३१ ॥
ไม่พูดด้วยความหยิ่งยโส ปราศจากคู่ตรงข้าม และทำสิ่งที่ควรทำทุกอย่าง กระทำการที่ได้ผลไม่สูญเปล่า เป็นที่รักของข้าราชบริพารและประชาชน
12.118.32
संगृहीतजनोऽस्तब्धः प्रसन्नवदनः सदा ।
त्राता भृत्यजनापेक्षी न क्रोधी सुमहामनाः ॥ १२.११८.३२ ॥
รวบรวมผู้คนไว้รอบตัว ไม่ถือตัว หน้าตาเบิกบานอยู่เสมอ เป็นผู้คุ้มครอง ใส่ใจข้าราชบริพาร ไม่โกรธง่าย และมีใจกว้างขวางยิ่งนัก
12.118.33
युक्तदण्डो न निर्दण्डो धर्मकार्यानुशासनः ।
चारनेत्रः प्रजावेक्षी धर्मार्थकुशलः सदा ॥ १२.११८.३३ ॥
ลงโทษอย่างเหมาะสม ไม่ปล่อยให้ไร้การลงโทษ และกำกับการงานตามธรรม มีผู้สอดแนมเป็นดวงตา เฝ้าดูแลประชาราษฎร์ และชำนาญในธรรมและทรัพย์อยู่เสมอ
12.118.34
राजा गुणशताकीर्ण एष्टव्यस्तादृशो भवेत् ।
योधाश्चैव मनुष्येन्द्र सर्वैर्गुणगणैर्वृताः ॥ १२.११८.३४ ॥
พระราชาควรเป็นผู้ประกอบด้วยคุณร้อยประการ และควรได้รับการแสวงหาเช่นนั้น และทหารทั้งหลาย ข้าแต่จอมมนุษย์ ก็ควรประกอบด้วยคุณทั้งหมดเช่นกัน
12.118.35
अन्वेष्टव्याः सुपुरुषाः सहाया राज्यधारणे ।
न विमानयितव्यास्ते राज्ञा वृद्धिमभीप्सता ॥ १२.११८.३५ ॥
ควรแสวงหาบุรุษผู้ประเสริฐเป็นผู้ช่วยในการค้ำจุนอาณาจักร และพระราชาผู้ปรารถนาความเจริญก็ไม่ควรดูหมิ่นท่านเหล่านั้น
12.118.36
योधाः समरशौण्डीराः कृतज्ञाः शास्त्रकोविदाः ।
धर्मशास्त्रसमायुक्ताः पदातिजनसंवृताः ॥ १२.११८.३६ ॥
ทหารควรชำนาญในการรบ รู้คุณท่าน ฉลาดในคัมภีร์ศาสตร์ ประกอบด้วยวิชาธรรมศาสตร์ และมีทหารราบล้อมรอบ
12.118.37
अर्थमानविवृद्धाश्च रथचर्याविशारदाः ।
इष्वस्त्रकुशला यस्य तस्येयं नृपतेर्मही ॥ १२.११८.३७ ॥
ผู้ที่ทหารของเขาเติบโตด้วยทรัพย์และเกียรติ ชำนาญการขับรถรบ และเก่งในการใช้ศรและอาวุธ แผ่นดินนี้เป็นของพระราชาพระองค์นั้น
12.118.38
ज्ञातीनामनवज्ञानं भृत्येष्वशठता तथा ।
नैपुणं चार्थचर्यासु यस्यैते तस्य सा मही ॥ १२.११८.३८ ॥
ผู้ที่ไม่ดูหมิ่นญาติของตน ซื่อตรงต่อข้าราชบริพาร และชำนาญในการดำเนินกิจการ แผ่นดินนี้เป็นของพระราชาผู้มีคุณเหล่านี้
12.118.39
आलस्यं चैव निद्रा च व्यसनान्यतिहास्यता ।
यस्तैतानि न विद्यन्ते तस्यैव सुचिरं मही ॥ १२.११८.३९ ॥
ผู้ที่ไม่มีความเกียจคร้าน ความง่วงนอน อบายมุข และความหัวเราะเกินพอดี แผ่นดินนี้จะคงอยู่นานแก่พระราชาพระองค์นั้น
12.118.40
वृद्धसेवी महोत्साहो वर्णानां चैव रक्षिता ।
धर्मचर्याः सदा यस्य तस्येयं सुचिरं मही ॥ १२.११८.४० ॥
ผู้ที่รับใช้ผู้เฒ่า มีความขยันอย่างยิ่ง คุ้มครองวรรณะทั้งหลาย และประพฤติธรรมอยู่เสมอ แผ่นดินนี้จะคงอยู่นานแก่พระราชาพระองค์นั้น
12.118.41
नीतिवर्त्मानुसरणं नित्यमुत्थानमेव च ।
रिपूणामनवज्ञानं तस्येयं सुचिरं मही ॥ १२.११८.४१ ॥
แผ่นดินนี้จะอยู่ในความครอบครองของพระราชาผู้นั้นนานนัก ผู้ดำเนินตามแนวทางแห่งนีติอยู่เสมอ ผู้พร้อมจะลงมือทำการอยู่เป็นนิตย์ และไม่ดูหมิ่นศัตรูทั้งหลาย
12.118.42
उत्थानं चैव दैवं च तयोर्नानात्वमेव च ।
मनुना वर्णितं पूर्वं वक्ष्ये शृणु तदेव हि ॥ १२.११८.४२ ॥
ความพยายามและโชคชะตา รวมทั้งความแตกต่างระหว่างสองสิ่งนี้ มนุได้เคยอธิบายไว้แต่กาลก่อน ข้าพเจ้าจะกล่าวเรื่องนั้นให้ท่านฟัง จงฟังเถิด
12.118.43
उत्थानं हि नरेन्द्राणां बृहस्पतिरभाषत ।
नयानयविधानज्ञः सदा भव कुरूद्वह ॥ १२.११८.४३ ॥
พฤหัสปติได้กล่าวกฎแห่งความพยายามสำหรับบรรดากษัตริย์ไว้ว่า ดูกรยอดแห่งกุรุ จงเป็นผู้รู้กฎเกณฑ์แห่งนโยบายที่ถูกและผิดอยู่เสมอเถิด
12.118.44
दुर्हृदां छिद्रदर्शी यः सुहृदामुपकारवान् ।
विशेषविच्च भृत्यानां स राज्यफलमश्नुते ॥ १२.११८.४४ ॥
ผู้ที่คอยจับจุดอ่อนของศัตรู ทำคุณแก่มิตรทั้งหลาย และรู้ความแตกต่างของข้ารับใช้ ผู้นั้นย่อมได้รับผลแห่งความเป็นกษัตริย์
12.118.45
सर्वसंग्रहणे युक्तो नृपो भवति यः सदा ।
उत्थानशीलो मन्त्राढ्यः स राजा राजसत्तमः ॥ १२.११८.४५ ॥
พระราชาผู้ประกอบด้วยการรวบรวมทุกสิ่งไว้อยู่เสมอ มีจิตใจกระตือรือร้น และอุดมด้วยการปรึกษาหารือ พระราชาเช่นนั้นเป็นยอดแห่งกษัตริย์
12.118.46
शक्या चाश्वसहस्रेण वीरारोहेण भारत ।
संगृहीतमनुष्येण कृत्स्ना जेतुं वसुंधरा ॥ १२.११८.४६ ॥
ดูกรภารตะ ด้วยม้าหนึ่งพันตัวและนักรบผู้กล้าขี่ม้า และด้วยกองทัพของบุรุษที่รวบรวมไว้เป็นอย่างดี ย่อมอาจพิชิตแผ่นดินทั้งผืนได้