ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.119
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.119.1
एवं गुणयुतान्भृत्यान्स्वेस्वे स्थाने नराधिपः ।
नियोजयति कृत्येषु स राज्यफलमश्नुते ॥ १२.११९.१ ॥
ಹೀಗೆ ಗುಣಸಂಪನ್ನರಾದ ಸೇವಕರನ್ನು ಅವರವರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ನೇಮಿಸುವ ರಾಜನು ರಾಜ್ಯದ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.119.2
न वा स्वस्थानमुत्क्रम्य प्रमाणमपि सत्कृतम् ।
आरोप्य चापि स्वस्थानमुत्क्रम्यान्यत्प्रपद्यते ॥ १२.११९.२ ॥
ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮೀರಿ ಗೌರವಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಸಹ ಬಳಸಬಾರದು; ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಏರಿಸಿದವರನ್ನೂ ಆ ಸ್ಥಾನ ಮೀರಿ ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಬಾರದು.
12.119.3
स्वजातिगुणसंपन्नाः स्वेषु धर्मेष्ववस्थिताः ।
प्रकर्तव्या ह्यमात्यास्तु नास्थाने प्रक्रिया क्षमा ॥ १२.११९.३ ॥
ತಮ್ಮ ಜಾತಿಗುಣಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನರಾದ, ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡ ಅಮಾತ್ಯರನ್ನೇ ನೇಮಿಸಬೇಕು; ಅಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ.
12.119.4
अनुरूपाणि कर्माणि भृत्येभ्यो यः प्रयच्छति ।
स भृत्यगुणसंपन्नं राजा फलमुपाश्नुते ॥ १२.११९.४ ॥
ಸೇವಕರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ರಾಜನು, ಸೇವಕರ ಗುಣಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.119.5
शरभः शरभस्थाने सिंहः सिंह इवोत्थितः ।
व्याघ्रो व्याघ्र इव स्थाप्यो द्वीपी द्वीपी यथा तथा ॥ १२.११९.५ ॥
ಶರಭ ಶರಭನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಸಿಂಹ ಸಿಂಹನಂತೆ ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲಬೇಕು; ವ್ಯಾಘ್ರನು ವ್ಯಾಘ್ರನಂತೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು, ದ್ವೀಪಿ ದ್ವೀಪಿಯಂತೆ — ಹಾಗೆಯೇ.
12.119.6
कर्मस्विहानुरूपेषु न्यस्या भृत्या यथाविधि ।
प्रतिलोमं न भृत्यास्ते स्थाप्याः कर्मफलैषिणा ॥ १२.११९.६ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಯೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವಕರನ್ನು ವಿಧಿಯಂತೆ ನೇಮಿಸಬೇಕು; ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸೇವಕರನ್ನು ಇಡಬಾರದು — ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಹೀಗೆ ಮಾಡಬೇಕು.
12.119.7
यः प्रमाणमतिक्रम्य प्रतिलोमं नराधिपः ।
भृत्यान्स्थापयतेऽबुद्धिर्न स रञ्जयते प्रजाः ॥ १२.११९.७ ॥
ಯಾವ ರಾಜನು ಮರ್ಯಾದೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ತಲೆಕೆಳಗಾದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೇವಕರನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಾನೋ, ಆ ಮೂರ್ಖನು ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲಾರನು.
12.119.8
न बालिशा न च क्षुद्रा नाप्राज्ञा नाजितेन्द्रियाः ।
नाकुलीना जनाः पार्श्वे स्थाप्या राज्ञा गुणैषिणा ॥ १२.११९.८ ॥
ಗುಣಗಳನ್ನು ಬಯಸುವ ರಾಜನು ತನ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಮೂರ್ಖರನ್ನು, ಕೀಳರನ್ನು, ಅವಿವೇಕಿಗಳನ್ನು, ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹವಿಲ್ಲದವರನ್ನು, ಕುಲಹೀನರನ್ನು ಇಡಬಾರದು.
12.119.9
साधवः कुलजाः शूरा ज्ञानवन्तोऽनसूयकाः ।
अक्षुद्राः शुचयो दक्षाः स्युर्नराः पारिपार्श्वकाः ॥ १२.११९.९ ॥
ಸಜ್ಜನರು, ಕುಲೀನರು, ಶೂರರು, ಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಅಸೂಯೆ ಇಲ್ಲದವರು, ಉದಾರರು, ಶುಚಿಗಳು, ದಕ್ಷರು ಆದ ಮನುಷ್ಯರೇ ಪಕ್ಕದ ಸೇವಕರಾಗಿರಬೇಕು.
12.119.10
उद्भूतास्तत्पराः शान्ताश्चौक्षाः प्रकृतिजाः शुभाः ।
स्वेस्वे स्थानेऽनुपाकृष्टास्ते स्यू राज्ञो बहिश्चराः ॥ १२.११९.१० ॥
ಉನ್ನತರು, ಆ ರಾಜನಿಗೇ ಅರ್ಪಿತರಾದವರು, ಶಾಂತರು, ಶುದ್ಧರು, ಸ್ವಭಾವತಃ ಒಳ್ಳೆಯವರು, ಶುಭರು, ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ವಿಚಲಿತರಾಗದವರು — ಅವರೇ ರಾಜನ ಹೊರಗೆ ಸಂಚರಿಸುವ ದೂತರಾಗಬೇಕು.
12.119.11
सिंहस्य सततं पार्श्वे सिंह एव जनो भवेत् ।
असिंहः सिंहसहितः सिंहवल्लभते फलम् ॥ १२.११९.११ ॥
ಸಿಂಹದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಸಿಂಹದಂತಹ ಮನುಷ್ಯನೇ ಇರಬೇಕು; ಸಿಂಹವಲ್ಲದವನು ಸಿಂಹಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದು ಸಿಂಹದಂತೆ ಫಲ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.119.12
यस्तु सिंहः श्वभिः कीर्णः सिंहकर्मफले रतः ।
न स सिंहफलं भोक्तुं शक्तः श्वभिरुपासितः ॥ १२.११९.१२ ॥
ನಾಯಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಸಿಂಹ, ಸಿಂಹಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಿಂಹಫಲದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದರೂ, ನಾಯಿಗಳಿಂದ ಸೇವಿತನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸಿಂಹದ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಲ್ಲ.
12.119.13
एव मेतैर्मनुष्येन्द्र शूरैः प्राज्ञैर्बहुश्रुतैः ।
कुलीनैः सह शक्येत कृत्स्ना जेतुं वसुंधरा ॥ १२.११९.१३ ॥
ಮನುಷ್ಯೇಂದ್ರನೇ, ಇಂಥ ಶೂರರು, ಪ್ರಾಜ್ಞರು, ಬಹುಶ್ರುತರು ಮತ್ತು ಕುಲೀನರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯ.
12.119.14
नावैद्यो नानृजुः पार्श्वे नाप्राज्ञो ना महायशाः ।
संग्राह्यो वसुधापालैर्भृत्यो भृत्यवतां वर ॥ १२.११९.१४ ॥
ರಾಜನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನಿ, ಅಕಪಟ ಅಲ್ಲದವ, ಪ್ರಾಜ್ಞನಲ್ಲದವ, ಮಹಾಯಶಸ್ಸಿಲ್ಲದವರನ್ನು ಇಡಬಾರದು; ಭೃತ್ಯವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ರಾಜರು ಸೇವಕರನ್ನು ಹೀಗೆಯೇ ಆರಿಸಬೇಕು.
12.119.15
वाणवद्विसृता यान्ति स्वामिकार्यपरा नराः ।
ये भृत्याः पार्थिवहितास्तेषु सान्त्वं सदा चरेत् ॥ १२.११९.१५ ॥
ಬಾಣದಂತೆ ಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟವರಂತೆ ಸ್ವಾಮಿಯ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ ಜನರು ಚಲಿಸುತ್ತಾರೆ; ರಾಜಹಿತದಲ್ಲಿ ನಿರತ ಸೇವಕರೊಂದಿಗೆ ಸದಾ ಸಾಂತ್ವನದಿಂದ ವರ್ತಿಸಬೇಕು.
12.119.16
कोशश्च सततं रक्ष्यो यत्नमास्थाय राजभिः ।
कोशमूला हि राजानः कोशवृद्धिकरो भवेत् ॥ १२.११९.१६ ॥
ರಾಜರು ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಖಜಾನೆಯನ್ನು ಸದಾ ಕಾಪಾಡಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ ರಾಜರಿಗೆ ಖಜಾನೆಯೇ ಮೂಲ; ಅವರು ಖಜಾನೆಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವವರಾಗಿರಬೇಕು.
12.119.17
कोष्ठागारं च ते नित्यं स्फीतं धान्यैः सुसंचितैः ।
सदा त्वं सत्सु संन्यस्तधनधान्यपको भव। ॥ १२.११९.१७ ॥
ನಿನ್ನ ಧಾನ್ಯಾಗಾರ ಸದಾ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರಲಿ; ನೀನು ಸದಾ ಸಜ್ಜನರ ಬಳಿ ಧನ-ಧಾನ್ಯದ ಹೊಣೆ ಒಪ್ಪಿಸುವವನಾಗು.
12.119.18
नित्ययुक्ताश्च ते भृत्या भवन्तु रणकोविदाः ।
वाजिनां च प्रयोगेषु वैशारद्यमिहेष्यते ॥ १२.११९.१८ ॥
ನಿನ್ನ ಸೇವಕರು ಸದಾ ನಿಯುಕ್ತರಾಗಿ ರಣಕೌಶಲ್ಯವುಳ್ಳವರಾಗಿರಲಿ; ಇಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಗಳ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಣತಿ ಬೇಕು.
12.119.19
ज्ञातिबन्धुजनावेक्षी मित्रसंबन्धिसत्कृतः ।
पौरकार्यहितान्वेक्षई भव कौरवनन्दन ॥ १२.११९.१९ ॥
ಕೌರವ ನಂದನ, ನೀನು ಜ್ಞಾತಿ ಬಂಧುಗಳನ್ನು ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುವವನಾಗು, ಮಿತ್ರ ಸಂಬಂಧಿಗಳಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುವವನಾಗು, ಪೌರರ ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಹಿತವನ್ನು ಗಮನಿಸುವವನಾಗು.
12.119.20
एषा ते नैष्ठिकी बुद्धिः प्रज्ञा चाभिहिता मषा ।
श्वाते निदर्शनं तात किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १२.११९.२० ॥
ಇದು ನಿನ್ನ ಸ್ಥಿರ ಬುದ್ಧಿ; ಈ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನೂ ನಿನಗೆ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿಲ್ಲ. ಪ್ರಿಯ ಮಗನೇ, ಇದಕ್ಕೆ ಬಿಳಿ (ವೃದ್ಧ ಗುರು) ಉದಾಹರಣೆ. ಇನ್ನೇನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುವೆ?