ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.119
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.119.1
एवं गुणयुतान्भृत्यान्स्वेस्वे स्थाने नराधिपः ।
नियोजयति कृत्येषु स राज्यफलमश्नुते ॥ १२.११९.१ ॥
ଏହିପରି ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କରୁଥିବା ରାଜା ରାଜ୍ୟର ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
12.119.2
न वा स्वस्थानमुत्क्रम्य प्रमाणमपि सत्कृतम् ।
आरोप्य चापि स्वस्थानमुत्क्रम्यान्यत्प्रपद्यते ॥ १२.११९.२ ॥
ନିଜ ସ୍ଥାନ ଲଙ୍ଘନ କରି ସମ୍ମାନିତ ପ୍ରମାଣ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏବଂ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଉଠାଯାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସେହି ସ୍ଥାନ ଲଙ୍ଘନ କରି ଅନ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.119.3
स्वजातिगुणसंपन्नाः स्वेषु धर्मेष्ववस्थिताः ।
प्रकर्तव्या ह्यमात्यास्तु नास्थाने प्रक्रिया क्षमा ॥ १२.११९.३ ॥
ନିଜ ଜାତିଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ନିଜ ନିଜ ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ଅମାତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ହିଁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ; ଅନୁଚିତ ସ୍ଥାନରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.119.4
अनुरूपाणि कर्माणि भृत्येभ्यो यः प्रयच्छति ।
स भृत्यगुणसंपन्नं राजा फलमुपाश्नुते ॥ १२.११९.४ ॥
ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ କର୍ମ ଦେଉଥିବା ରାଜା, ଭୃତ୍ୟଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
12.119.5
शरभः शरभस्थाने सिंहः सिंह इवोत्थितः ।
व्याघ्रो व्याघ्र इव स्थाप्यो द्वीपी द्वीपी यथा तथा ॥ १२.११९.५ ॥
ଶରଭ ଶରଭଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ, ସିଂହ ସିଂହ ପରି ଉଠି ଠିଆ ହୁଏ; ବ୍ୟାଘ୍ରକୁ ବ୍ୟାଘ୍ର ପରି ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ, ଦ୍ୱୀପୀ ଦ୍ୱୀପୀ ପରି — ସେହିପରି।
12.119.6
कर्मस्विहानुरूपेषु न्यस्या भृत्या यथाविधि ।
प्रतिलोमं न भृत्यास्ते स्थाप्याः कर्मफलैषिणा ॥ १२.११९.६ ॥
ଏଠାରେ ଉପଯୁକ୍ତ କର୍ମରେ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବିଧି ଅନୁସାରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରତିକୂଳ ସ୍ଥାନରେ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ — କର୍ମଫଳ ଇଚ୍ଛୁକ ଏପରି କରିବେ।
12.119.7
यः प्रमाणमतिक्रम्य प्रतिलोमं नराधिपः ।
भृत्यान्स्थापयतेऽबुद्धिर्न स रञ्जयते प्रजाः ॥ १२.११९.७ ॥
ଯେଉଁ ରାଜା ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଲଙ୍ଘନ କରି ଓଲଟା କ୍ରମରେ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରେ, ସେ ମୂର୍ଖ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିପାରେ ନାହିଁ।
12.119.8
न बालिशा न च क्षुद्रा नाप्राज्ञा नाजितेन्द्रियाः ।
नाकुलीना जनाः पार्श्वे स्थाप्या राज्ञा गुणैषिणा ॥ १२.११९.८ ॥
ଗୁଣ ଖୋଜୁଥିବା ରାଜା ନିଜ ପାଖରେ ମୂର୍ଖ, ନୀଚ, ଅଜ୍ଞ, ଅସଂଯମୀ କିମ୍ବା ଅକୁଳୀନ ଲୋକଙ୍କୁ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.119.9
साधवः कुलजाः शूरा ज्ञानवन्तोऽनसूयकाः ।
अक्षुद्राः शुचयो दक्षाः स्युर्नराः पारिपार्श्वकाः ॥ १२.११९.९ ॥
ସାଧୁ, କୁଳୀନ, ବୀର, ଜ୍ଞାନୀ, ଅସୂୟାହୀନ, ଉଦାର, ଶୁଚି ଓ ଦକ୍ଷ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ହିଁ ପାର୍ଶ୍ବ-ସେବକ ହେବା ଉଚିତ।
12.119.10
उद्भूतास्तत्पराः शान्ताश्चौक्षाः प्रकृतिजाः शुभाः ।
स्वेस्वे स्थानेऽनुपाकृष्टास्ते स्यू राज्ञो बहिश्चराः ॥ १२.११९.१० ॥
ଯେଉଁମାନେ ଉନ୍ନତ, ସେହି ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁରକ୍ତ, ଶାନ୍ତ, ଶୁଦ୍ଧ, ସ୍ୱଭାବରୁ ସଜ୍ଜନ ଓ ଶୁଭ, ଏବଂ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ଅପସାରିତ ହୋଇନାହାଁନ୍ତି, ସେମାନେ ହିଁ ରାଜାଙ୍କ ବାହାର ସଞ୍ଚାରୀ ଦୂତ ହେବେ।
12.119.11
सिंहस्य सततं पार्श्वे सिंह एव जनो भवेत् ।
असिंहः सिंहसहितः सिंहवल्लभते फलम् ॥ १२.११९.११ ॥
ସିଂହ ପାଖରେ ସର୍ବଦା ସିଂହ ତୁଲ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ହିଁ ରହିବା ଉଚିତ; ଯେ ସିଂହ ନୁହେଁ, ସେ ସିଂହମାନଙ୍କ ସହିତ ରହି ସିଂହ ପରି ଫଳ ପାଏ।
12.119.12
यस्तु सिंहः श्वभिः कीर्णः सिंहकर्मफले रतः ।
न स सिंहफलं भोक्तुं शक्तः श्वभिरुपासितः ॥ १२.११९.१२ ॥
ଯେଉଁ ସିଂହ କୁକୁରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ହୋଇଛି ଏବଂ ସିଂହକର୍ମ ଓ ସିଂହଫଳରେ ରତ, ସେ କୁକୁରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହେବାରୁ ସିଂହଫଳ ଭୋଗ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।
12.119.13
एव मेतैर्मनुष्येन्द्र शूरैः प्राज्ञैर्बहुश्रुतैः ।
कुलीनैः सह शक्येत कृत्स्ना जेतुं वसुंधरा ॥ १२.११९.१३ ॥
ହେ ମନୁଷ୍ୟେନ୍ଦ୍ର, ଏହିପରି ଶୂର, ପ୍ରାଜ୍ଞ, ବହୁଶ୍ରୁତ ଓ କୁଳୀନମାନଙ୍କ ସହିତ ରହିଲେ ହିଁ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଜୟ କରାଯାଇପାରିବ।
12.119.14
नावैद्यो नानृजुः पार्श्वे नाप्राज्ञो ना महायशाः ।
संग्राह्यो वसुधापालैर्भृत्यो भृत्यवतां वर ॥ १२.११९.१४ ॥
ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ଅଜ୍ଞ, କପଟୀ, ଅପ୍ରାଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଅଯଶସ୍ୱୀ ଲୋକ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ହେ ଭୃତ୍ୟବାନମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜାମାନେ ଏପରି ଭାବରେ ସେବକ ବାଛିବେ।
12.119.15
वाणवद्विसृता यान्ति स्वामिकार्यपरा नराः ।
ये भृत्याः पार्थिवहितास्तेषु सान्त्वं सदा चरेत् ॥ १२.११९.१५ ॥
ବାଣ ପରି ଛଡ଼ାଯାଇ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିବା ଲୋକମାନେ ଯାଆନ୍ତି; ରାଜହିତରେ ରହିଥିବା ସେବକମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସର୍ବଦା ସାନ୍ତ୍ୱନାପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
12.119.16
कोशश्च सततं रक्ष्यो यत्नमास्थाय राजभिः ।
कोशमूला हि राजानः कोशवृद्धिकरो भवेत् ॥ १२.११९.१६ ॥
ରାଜାମାନେ ପ୍ରୟତ୍ନରେ ସର୍ବଦା କୋଷାଗାର ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ରାଜାମାନଙ୍କର ମୂଳ ହେଉଛି କୋଷାଗାର; ସେମାନେ କୋଷବୃଦ୍ଧିକାରୀ ହେବା ଉଚିତ।
12.119.17
कोष्ठागारं च ते नित्यं स्फीतं धान्यैः सुसंचितैः ।
सदा त्वं सत्सु संन्यस्तधनधान्यपको भव। ॥ १२.११९.१७ ॥
ତୁମର ଧାନ୍ୟାଗାର ସର୍ବଦା ଭଲ ଭାବରେ ସଞ୍ଚିତ ଧାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରହୁ; ତୁମେ ସର୍ବଦା ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କୁ ଧନ-ଧାନ୍ୟର ଭାର ସମର୍ପଣକାରୀ ହୁଅ।
12.119.18
नित्ययुक्ताश्च ते भृत्या भवन्तु रणकोविदाः ।
वाजिनां च प्रयोगेषु वैशारद्यमिहेष्यते ॥ १२.११९.१८ ॥
ତୁମ ସେବକମାନେ ସର୍ବଦା ନିଯୁକ୍ତ ଓ ରଣକୁଶଳ ହୁଅନ୍ତୁ; ଏଠାରେ ଅଶ୍ୱ ପ୍ରୟୋଗରେ ମଧ୍ୟ ନିପୁଣତା ଆବଶ୍ୟକ।
12.119.19
ज्ञातिबन्धुजनावेक्षी मित्रसंबन्धिसत्कृतः ।
पौरकार्यहितान्वेक्षई भव कौरवनन्दन ॥ १२.११९.१९ ॥
ହେ କୌରବନନ୍ଦନ, ତୁମେ ଜ୍ଞାତି ଓ ବନ୍ଧୁଜନଙ୍କୁ ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିବା ହୁଅ, ମିତ୍ର ଓ ସମ୍ବନ୍ଧୀଙ୍କଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୁଅ, ଏବଂ ନଗରବାସୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ହିତ ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦେଉଥିବା ହୁଅ।
12.119.20
एषा ते नैष्ठिकी बुद्धिः प्रज्ञा चाभिहिता मषा ।
श्वाते निदर्शनं तात किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १२.११९.२० ॥
ଏହା ତୁମର ସ୍ଥିର ବୁଦ୍ଧି; ଏହି ପ୍ରଜ୍ଞା ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ବୃଥା କୁହାଯାଇନାହିଁ। ହେ ପ୍ରିୟ ବତ୍ସ, ଏହାର ଉଦାହରଣ ହେଉଛନ୍ତି ଶ୍ୱେତକେଶୀ (ବୃଦ୍ଧ ଗୁରୁ)। ଆଉ କ'ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?