Mahābhārata · Adhyāya 12.121
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.121.1
अयं पितामहेनोक्तो राजधर्मः सनातनः ।
कीदृशश्च महादण्डो दण्डे सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ १२.१२१.१ ॥
Declarado por el abuelo, este es el deber eterno de los reyes. ¿Qué clase de gran castigo es aquel en que todo se sustenta?
12.121.2
देवतानामृषीणां च पितॄणां च महात्मनाम् ।
यक्षरक्षः पिशाचानां मर्त्यानां च विशेषतः ॥ १२.१२१.२ ॥
Para los dioses, los sabios, los gran-almos ancestros, los yakṣas, rākṣasas y piśācas, y especialmente para los mortales.
12.121.3
सर्वेषां प्राणिनां लोके तिर्यक्ष्वपि निवासिनाम् ।
सर्वस्यापि महातेजा दण्डः श्रेयानिति प्रभो ॥ १२.१२१.३ ॥
Oh señor de gran esplendor, tú has dicho que el castigo es el mejor para todos los seres del mundo, incluso para los que habitan entre los animales.
12.121.4
इत्येतदुक्तं भवता दण्डे वै सचराचरम् ।
पश्यतां लोक आयत्तं ससुरासुरमानुषम्।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तत्त्वेन भरतर्षभ ॥ १२.१२१.४ ॥
Has dicho que todo el mundo, lo móvil y lo inmóvil, con dioses, asuras y hombres, depende del castigo. Oh toro de los Bharatas, deseo oírlo en verdad.
12.121.5
को दण्डः कीदृशो दण्डः किंरूपः किंपरायणः ।
किमात्मकः कथंभूतः कतिमूर्तिः कथं प्रभुः ॥ १२.१२१.५ ॥
¿Qué es el castigo? ¿De qué clase es el castigo? ¿Cuál es su forma, su meta suprema, su naturaleza? ¿Cómo está constituido, cuántas formas tiene y cómo es señor?
12.121.6
जागर्ति च कथं दण्डः प्रजासु विहितात्मकः ।
कश्च पूर्वापरमिदं जागर्ति प्रतिपालयन् ॥ १२.१२१.६ ॥
¿Cómo permanece despierto el castigo, con su naturaleza establecida entre los súbditos? ¿Y quién permanece despierto protegiendo este mundo de lo pasado y lo futuro?
12.121.7
कश्च विज्ञायते पूर्वः को वरो दण्डसंज्ञितः ।
किंसंस्थश्चाभवद्दण्डः का चास्य गतिरिष्यते ॥ १२.१२१.७ ॥
¿Qué se conoce como lo primero y lo mejor llamado castigo? ¿En qué se fundó el daṇḍa y cuál se considera que es su curso?
12.121.8
शृणु कौरव्य यो दण्डो व्यवहारो यथा च सः ।
यस्मिन्हि सर्वमायत्तं स धर्म इति केवलः ॥ १२.१२१.८ ॥
Escucha, descendiente de Kuru: qué es el castigo y cómo es en la práctica. Aquello de lo que todo depende, eso es el dharma únicamente.
12.121.9
धर्मस्यार्थे महाराज व्यवहार इतीष्यते ।
तस्य लोपः कथं न स्याल्लोकेष्विह महात्मनः ॥ १२.१२१.९ ॥
Gran rey, se dice que el vyavahāra existe por el bien del dharma. ¿Cómo no podría darse su quebrantamiento en este mundo, para un magnánimo?
12.121.10
इत्यर्थं व्यवाहरस्य व्यवहारत्वमिष्यते ।
अपि चैतत्पुरा राजन्मनुना प्रोक्तमादितः ॥ १२.१२१.१० ॥
Así se considera el vyavahāra como vyavahāra para este fin. Y también, oh rey, esto lo proclamó Manu desde el principio.
12.121.11
सुप्रणीतेन दण्डेन प्रियाप्रियसमात्मना ।
प्रजा रक्षति यः सम्यग्धर्म एव स केवलः ॥ १२.१२१.११ ॥
Quien protege bien a sus súbditos con un castigo bien administrado y con ánimo igual hacia lo amado y lo no amado, ese es el dharma únicamente.
12.121.12
यथोक्तमेतद्वचनं प्रागेव मनुना पुरा ।
यन्मयोक्तं वसिष्ठेन ब्रह्मणो वचनं महत् ॥ १२.१२१.१२ ॥
Esta afirmación fue dicha antes, tal como la dijo Manu en tiempos pasados, y como yo la declaré: la gran palabra de Brahmā, pronunciada por Vasiṣṭha.
12.121.13
प्रागिदं वचनं प्रोक्तमतः प्राग्वचनं विदुः ।
व्यवहारस्य चाख्यानाद्व्यवहार इहोच्यते ॥ १२.१२१.१३ ॥
Esta enunciación fue expresada antes, por eso se la conoce como la enunciación previa. Por narrar el procedimiento legal, aquí se la llama 'vyavahāra'.
12.121.14
दण्डान्त्रिवर्गः सततं सुप्रणीतात्प्रवर्तते ।
दैवं हि परमो दण्डो रूपतोऽग्निरिवोत्थितः ॥ १२.१२१.१४ ॥
Mediante un castigo bien administrado, el trivarga avanza constantemente. El castigo divino es en verdad supremo; en su forma se ha levantado como el fuego.
12.121.15
नीलोत्पलदलश्यामश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्भुजः ।
अष्टपान्नैकनयनः शङ्कुकर्णोर्ध्वरोमवान् ॥ १२.१२१.१५ ॥
Oscuro como el pétalo de un loto azul, de cuatro colmillos, cuatro brazos, ocho pies, un ojo, orejas como estacas y cabello erizado.
12.121.16
जटी द्विजिह्वस्ताम्रास्यो मृगराजतनुच्छदः ।
एतद्रूपं बिभर्त्युग्रं दण्डो नित्यं दुरासदः ॥ १२.१२१.१६ ॥
De cabello enmarañado, de dos lenguas, de rostro cobrizo, vestido con piel de león: el castigo siempre adopta esta forma feroz, difícil de abordar.
12.121.17
असिर्धनुर्गदा शक्तिस्त्रिशूलं मुद्गरः शरः ।
मुसलं परशुश्चक्रं प्रासदण्डर्ष्टितोमराः ॥ १२.१२१.१७ ॥
Espada, arco, maza, lanza, tridente, garrote, flecha, mazo de mano, hacha, disco, pica, bastón, jabalina y tomara.
12.121.18
सर्वप्रहरणीयानि यानि यानीह कानिचित् ।
दण्ड एव स सर्वात्मा लोके चरति मूर्तिमान् ॥ १२.१२१.१८ ॥
Todas las armas aquí que pueden herir son el castigo mismo; ese yo de todos, encarnado, recorre el mundo.
12.121.19
भिन्दंश्छिन्दन्रुजन्कृन्तन्दारयन्पाटयंस्तथा ।
घातयन्नभिधावंश्च दण्ड एव चरत्युत ॥ १२.१२१.१९ ॥
Hendiendo, cortando, quebrando, desgarrando, rasgando, y de igual modo matando y abalanzándose: así se mueve el castigo mismo.
12.121.20
असिर्विशसनो धर्मस्तीक्ष्णवर्मा दुरासदः ।
श्रीगर्भो विजयः शास्ता व्यवहारः प्रजागरः ॥ १२.१२१.२० ॥
La espada, el ejecutor, el dharma, el de armadura afilada, el inaccesible, matriz de la fortuna, la victoria, el gobernante, el procedimiento legal y el guardián del pueblo.
12.121.21
शास्त्रं ब्राह्मणमन्त्राश्च शास्ता प्रवचनं परम् ।
धर्मपालोऽक्षरो गोपः सत्यगो नित्यगो गृहः ॥ १२.१२१.२१ ॥
El tratado sagrado, los mantras de los brahmanes, el gobernante, el discurso supremo, el guardián del dharma, el imperecedero, el protector, el que transita en la verdad, el que transita eternamente, la morada.
12.121.22
असङ्गो रुद्रतनयो मनुर्ज्येष्ठः शिवंकरः ।
नामान्येतानि दण्डस्य कीर्तितानि युधिष्ठिर ॥ १२.१२१.२२ ॥
El desapegado, el hijo de Rudra, Manu, el primogénito, el portador de bienestar: estos son los nombres del castigo que han sido proclamados, oh Yudhiṣṭhira.
12.121.23
दण्डो हि भगवान्विष्णुर्यज्ञो नारायणः प्रभुः ।
शश्वद्रुपं महद्बिभ्रन्महात्पुरुष उच्यते ॥ १२.१२१.२३ ॥
El castigo es, en verdad, el bienaventurado Viṣṇu, el sacrificio, Nārāyaṇa, el señor; portando una forma eterna y grande, es llamado el Gran Ser.
12.121.24
तथोक्ता ब्रह्मकन्येति लक्ष्मीर्नीतिः सरस्वती ।
दण्डनीतिर्जगद्धात्री दण्डो हि बहुविग्रहः ॥ १२.१२१.२४ ॥
Así es llamada hija de Brahmā: Lakṣmī, la política, Sarasvatī; la ciencia del castigo es la nodriza del mundo, y el castigo tiene, en efecto, muchas formas.
12.121.25
अर्थानर्थौ सुखं दुःखं धर्माधर्मौ बलाबले ।
दौर्भाग्यं भागधेयं च पुण्यापुण्ये गुणागुणौ ॥ १२.१२१.२५ ॥
Ganancia y pérdida, felicidad y dolor, dharma y adharma, fuerza y debilidad, desgracia y destino, mérito y demérito, virtud y falta de virtud.
12.121.26
कामाकामावृतुर्मासः शर्वरी दिवसः क्षणः ।
अप्रमादः प्रमादश्च हर्षशोकौ शमो दमः ॥ १२.१२१.२६ ॥
Deseo y no deseo, estación y mes, noche y día, instante, vigilancia y descuido, alegría y pesar, calma y dominio de sí.
12.121.27
दैवं पुरुषकारश्च मोक्षामोक्षौ भयाभये ।
हिंसाहिंसे तपो यज्ञः संयमोऽथ विषामृते ॥ १२.१२१.२७ ॥
Destino y esfuerzo humano, liberación y no liberación, temor y ausencia de temor, violencia y no violencia, austeridad, sacrificio, restricción, veneno y néctar.
12.121.28
अन्तश्चादिश्च मध्यं च कृतानां च प्रपञ्चनम् ।
मदः प्रमोदो दर्पश्च दम्भो धैर्यं नयानयौ ॥ १२.१२१.२८ ॥
Fin, principio y medio, el despliegue de las cosas creadas, embriaguez y deleite, arrogancia e hipocresía, firmeza, buena y mala política.
12.121.29
अशक्तिः शक्तिरित्येवं मानस्तम्भौ व्ययाव्ययौ ।
विनयश्च विसर्गश्च कालाकालौ च कौरव ॥ १२.१२१.२९ ॥
Debilidad y fuerza, así como orgullo y obstinación, gasto y no gasto, modestia y liberación, tiempo y momento inoportuno, oh Kaurava.
12.121.30
अनृतं चाज्ञता सत्यं श्रद्धाश्रद्धे तथैव च ।
क्लीबता व्यवसायश्च लाभालाभौ जयाजयौ ॥ १२.१२१.३० ॥
Falsedad e ignorancia, verdad, fe y falta de fe, asimismo, cobardía y empeño, ganancia y no ganancia, victoria y derrota.
12.121.31
तीक्ष्णता मृदुतात्युग्रमागमानागमौ तथा ।
विरोधश्चाविरोधश्च कार्याकार्ये बलाबले ॥ १२.१२१.३१ ॥
Dureza y suavidad, severidad excesiva, llegada y no llegada (de ganancia); asimismo oposición y no oposición, lo que debe hacerse y lo que no, fuerza y debilidad.
12.121.32
असूया चानसूया च धर्माधर्मौ तथैव च ।
अपत्रपानपत्रपे ह्रीश्च संपद्विपच्च ह ॥ १२.१२१.३२ ॥
Envidia y ausencia de envidia, dharma y adharma, asimismo vergüenza e impudor, modestia, prosperidad y adversidad.
12.121.33
तेजः कर्माणि पाण्डित्यं वाक्शक्तिर्बुद्धितत्वता ।
एवं दण्डस्य लोकेऽस्मिञ्जागर्ति बहुरूपता ॥ १२.१२१.३३ ॥
Esplendor, acciones, erudición, poder de la palabra, la realidad del intelecto; así en este mundo la multiplicidad de formas del castigo permanece despierta.
12.121.34
न स्याद्यदीह दण्डो वै प्रमथेयुः परस्परम् ।
भयाद्दण्डस्य नान्योन्यं घ्नन्ति चैव युधिष्ठिर ॥ १२.१२१.३४ ॥
Si no hubiera castigo aquí, los hombres se desgarrarían unos a otros; por temor al castigo no se matan entre sí, Yudhiṣṭhira.
12.121.35
दण्डेन रक्ष्यमाणा हि राजन्नहरहः प्रजाः ।
राजानं वर्धयन्तीह तस्माद्दण्डः परायणम् ॥ १२.१२१.३५ ॥
Oh rey, los súbditos protegidos por el castigo día tras día engrandecen al rey; por eso el castigo es aquí el supremo sostén.
12.121.36
व्यवस्थापयते नित्यमिमं लोकं नरेश्वर ।
सत्ये व्यवस्थितो धर्मो ब्राह्मणेष्ववतिष्ठते ॥ १२.१२१.३६ ॥
Oh señor de los hombres, mantiene siempre este mundo en orden; el dharma, establecido en la verdad, permanece entre los brahmanes.
12.121.37
धर्मयुक्ता द्विजश्रेष्ठा देवयुक्ता भवन्ति च ।
बभूव यज्ञो देवेभ्यो यज्ञः प्रीणाति देवताः ॥ १२.१२१.३७ ॥
Los de nacimiento doble, los mejores, unidos al dharma, también se unen a los dioses. El sacrificio surgió para los dioses, y el sacrificio complace a los dioses.
12.121.38
प्रीताश्च देवता लोकमिन्द्रे प्रतिददत्युत ।
अत्रं ददाति शक्रश्चाप्यनुगृह्णन्निमाः प्रजाः ॥ १२.१२१.३८ ॥
Complacidos, los dioses devuelven al mundo a través de Indra; Śakra da alimento, favoreciendo a estas criaturas.
12.121.39
प्राणाश्च सर्वभूतानां नित्यमन्ने प्रतिष्ठिताः ।
तस्मात्प्रजाः प्रतिष्ठन्ते दण्डो जागर्ति तासु च ॥ १२.१२१.३९ ॥
Los alientos vitales de todos los seres están siempre establecidos en el alimento; por eso las criaturas perduran, y la vara del castigo vela sobre ellas.
12.121.40
एवंप्नयोजनश्चैव दण्डः क्षत्रियतां गतः ।
रक्षप्रजाः स जागर्ति नित्यं स्ववहितोक्षरः ॥ १२.१२१.४० ॥
Así, la vara del castigo, de propósito útil, alcanzó la condición de kṣatriya; protegiendo a las criaturas, vela siempre, dueña de sí y imperecedera.
12.121.41
ईश्वरः पुरुषः प्राणः सत्वं वृत्तं प्रजापतिः ।
भूतात्मा जीव इत्येवं नामभिः प्रोच्यतेऽष्टभिः ॥ १२.१२१.४१ ॥
Señor, Persona, Aliento, Ser, Conducta, Señor de las criaturas, Alma de los seres y Alma viviente: por estos ocho nombres es llamado.
12.121.42
अददद्दण्डमेवास्मै धृतमैश्वर्यमेव च ।
बले नयश्च संयुक्तः सदा पञ्चविधात्मकः ॥ १२.१२१.४२ ॥
Le dio la vara del castigo y la soberanía sostenida; unido a la fuerza y a la política, siempre de naturaleza quíntuple.
12.121.43
कुलं बहुधनामात्याः प्रज्ञा प्रोक्ता बलानि तु ।
आहार्यमष्टकैर्द्रव्यैर्बलमन्यद्युधिष्ठिर ॥ १२.१२१.४३ ॥
El linaje, la riqueza abundante, los ministros y la sabiduría se declaran fuerzas. Pero, oh Yudhiṣṭhira, la fuerza que se obtiene con ocho clases de recursos es otra.
12.121.44
हस्तिनोऽश्वा रथाः पत्तिर्नावो विष्टिस्तथैव च ।
देशिकाश्चादिकाश्चैव तदष्टाङ्गं बलं स्मृतम् ॥ १२.१२१.४४ ॥
Elefantes, caballos, carros, infantería, barcos, trabajadores forzados, guías y otros semejantes: este es el ejército de ocho miembros, según se recuerda.
12.121.45
अथ चाङ्गस्य युक्तस्य रथिनो हस्तियायिनः ।
अश्वारोहाः पदाताश्च मन्त्रिणो रसदाश्च ये ॥ १२.१२१.४५ ॥
Y del ejército equipado con sus miembros: los guerreros de carro, los jinetes de elefantes, los jinetes, los soldados de a pie, los consejeros y quienes suministran provisiones: también estos forman parte de él.
12.121.46
भिक्षुकाः प्राड्विवाकाश्च मौहूर्ता दैवचिन्तकाः ।
कोशो मित्राणि धान्यं च सर्वोपकरणानि च ॥ १२.१२१.४६ ॥
Mendicantes, jueces, astrólogos de los momentos auspiciosos y adivinos del destino, el tesoro, los aliados, el grano y todo el equipamiento: también estos se cuentan en él.
12.121.47
सप्तप्रकृति चाष्टाङ्गं शरीरमिह तं विदुः ।
राज्यस्य दण्डमेवाङ्गं दण्डः प्रभव एव च ॥ १२.१२१.४७ ॥
Quienes lo conocen llaman cuerpo a esto: el de siete componentes y ocho miembros. El miembro del reino es el cetro del castigo, y el castigo es también la fuente del poder soberano.
12.121.48
ईश्वरेण प्रसन्नेन कारणात्क्षत्रियस्य च ।
दण्डो दत्तः सदा गोप्ता दण्डो हीदं सनातनम् ॥ १२.१२१.४८ ॥
El Señor, complacido, entregó el cetro del castigo al kṣatriya por esa misma razón; el castigo es siempre el protector, pues este castigo es eterno.
12.121.49
राजा पूज्यतमो नान्यो यथा धर्मः प्रदर्शितः ।
ब्रह्मणा लोकरक्षार्थं स्वधर्मस्थापनाय च ॥ १२.१२१.४९ ॥
El rey es el más digno de honor; ningún otro se muestra como lo es el dharma. Brahmā lo reveló para la protección de los mundos y el establecimiento del propio dharma.
12.121.50
भर्तृप्रत्यय उत्पन्नो व्यवहारस्तथाविधः ।
तस्याद्य सहितो दृष्टो भर्तृप्रत्ययलक्षणः ॥ १२.१२१.५० ॥
El procedimiento legal que surge de la confianza en el gobernante es de tal clase; ahora se ha visto su forma unida, marcada por el signo de la confianza en el gobernante.
12.121.51
व्यवहारस्तु वेदात्मा वेदप्रत्यय उच्यते ।
मौलश्च नरशार्दूल शास्त्रोक्तश्च तथाऽपरः ॥ १२.१२१.५१ ॥
Pero el procedimiento legal tiene al Veda como esencia; se dice que se funda en el Veda. Oh tigre entre los hombres, uno es tradicional y el otro está enseñado en las escrituras.
12.121.52
उक्तो यश्चापि दण्डोऽसौ भर्तृप्रत्ययलक्षणः ।
ज्ञेयो नः स नरेन्द्रस्थो दण्डः प्रत्यय एव च ॥ १२.१२१.५२ ॥
El castigo del que se ha hablado también está marcado por el signo de la confianza en el gobernante; debemos saber que ese castigo reside en el rey, y es en verdad confianza.
12.121.53
दण्डप्रत्ययदृष्टोऽपि व्यवहारात्मकः स्मृतः ।
व्यवहारः स्मृतो यश्च स वेदविषयात्मकः ॥ १२.१२१.५३ ॥
Incluso lo que se ve como confianza en el castigo se recuerda como de naturaleza procedimental; y el procedimiento que se recuerda tiene como esencia la materia del Veda.
12.121.54
यश्च वेदप्रसूतात्मा स धर्मो गुणदर्शनः ।
धर्मप्रत्यय उद्दिष्टो यश्च धर्मः कृतात्मभिः ॥ १२.१२१.५४ ॥
Aquel dharma cuya esencia brota del Veda es el que muestra las virtudes; y el dharma que los de ánimo dominado han declarado confianza en el dharma es ese mismo dharma.
12.121.55
व्यवहारः प्रजागोप्ता ब्रह्मदृष्टो युधिष्ठिर ।
त्रीन्धारयति लोकान्वै सत्यात्मा भूतिवर्धनः ॥ १२.१२१.५५ ॥
El vyavahāra es protector del pueblo, visto por el Veda, oh Yudhiṣṭhira. Su naturaleza es la verdad y aumenta la prosperidad; en verdad sostiene los tres mundos.
12.121.56
यश्च दण्डः स दृष्टो नो व्यवहारः सनातनः ।
व्यवहारश्च दृष्टो यः स वेद इति नः श्रुतिः ॥ १२.१२१.५६ ॥
El castigo que se establece lo hemos visto, y el procedimiento legal es eterno. Y el procedimiento legal que ha sido visto, ese es el Veda, así lo sostiene nuestra tradición revelada.
12.121.57
यश्च वेदः स वै धर्मो यश्च धर्मः स सत्पथः ।
ब्रह्मा पितामहः पूर्वं भगवांश्च प्रजापतिः ॥ १२.१२१.५७ ॥
Lo que es el Veda es ciertamente el dharma, y lo que es dharma es el sendero verdadero. En el pasado, Brahmā el abuelo y el bendito señor Prajāpati (lo revelaron).
12.121.58
लोकानां स हि सर्वेषां ससुरासुररक्षसाम् ।
स मनुष्योरगवतां कर्ता चैव स भूतकृत् ॥ १२.१२१.५८ ॥
Él es el creador de todos los mundos, de todos los seres incluidos dioses, asuras y rākṣasas, y de humanos y serpientes; en verdad es el hacedor de los seres.
12.121.59
ततो नो व्यवहारोऽयं भर्तृप्रत्ययलक्षणः ।
तस्मादिदमवोचाम व्यवहारनिदर्शनम् ॥ १२.१२१.५९ ॥
Por tanto, este nuestro procedimiento legal, marcado por la confianza en el señor, es lo que hemos declarado como ejemplo del procedimiento legal.
12.121.60
माता पिता च भ्राता च भार्या चैव पुरोहितः ।
नादण्ड्यो विद्यते राज्ञो यः स्वधर्मेण तिष्ठति ॥ १२.१२१.६० ॥
Ni la madre, ni el padre, ni el hermano, ni la esposa, ni el sacerdote doméstico están exentos de castigo por el rey; solo quien permanece en su propio dharma lo está.