మహాభారతం · అధ్యాయం 12.121
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.121.1
अयं पितामहेनोक्तो राजधर्मः सनातनः ।
कीदृशश्च महादण्डो दण्डे सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ १२.१२१.१ ॥
పితామహుడు చెప్పిన ఈ సనాతన రాజధర్మం ఎటువంటిది? మహాదండం ఎటువంటిది? దండంపైనే సర్వం నిలిచి ఉంది.
12.121.2
देवतानामृषीणां च पितॄणां च महात्मनाम् ।
यक्षरक्षः पिशाचानां मर्त्यानां च विशेषतः ॥ १२.१२१.२ ॥
దేవతలకు, ఋషులకు, మహాత్ములైన పితృదేవతలకు, యక్షులకు, రాక్షసులకు, పిశాచులకు, విశేషించి మానవులకు (ఇది వర్తిస్తుంది).
12.121.3
सर्वेषां प्राणिनां लोके तिर्यक्ष्वपि निवासिनाम् ।
सर्वस्यापि महातेजा दण्डः श्रेयानिति प्रभो ॥ १२.१२१.३ ॥
ఓ మహాతేజస్వీ, ప్రభూ, లోకంలోని సర్వ ప్రాణులకు, జంతువులలో ఉండేవారికి కూడా, అందరికీ దండమే శ్రేష్ఠమని (మీరు చెప్పారు).
12.121.4
इत्येतदुक्तं भवता दण्डे वै सचराचरम् ।
पश्यतां लोक आयत्तं ससुरासुरमानुषम्।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तत्त्वेन भरतर्षभ ॥ १२.१२१.४ ॥
దండంలోనే చరాచరమంతా, దేవాసుర మానవ సహితంగా లోకం ఆధారపడి ఉందని మీరు చెప్పారు. ఓ భరతర్షభా, దీనిని యథార్థంగా వినాలనుకుంటున్నాను.
12.121.5
को दण्डः कीदृशो दण्डः किंरूपः किंपरायणः ।
किमात्मकः कथंभूतः कतिमूर्तिः कथं प्रभुः ॥ १२.१२१.५ ॥
దండం అంటే ఏమిటి? దండం ఎటువంటిది? దాని రూపం ఏమిటి? దాని పరమ లక్ష్యం ఏమిటి? దాని స్వభావం ఏమిటి? అది ఎలా ఉంటుంది? దానికి ఎన్ని మూర్తులు? అది ఎలా ప్రభువు?
12.121.6
जागर्ति च कथं दण्डः प्रजासु विहितात्मकः ।
कश्च पूर्वापरमिदं जागर्ति प्रतिपालयन् ॥ १२.१२१.६ ॥
ప్రజలలో విహితమైన స్వభావం కల దండం ఎలా మేల్కొని ఉంటుంది? ఈ పూర్వాపరాలను కాపాడుతూ ఎవరు మేల్కొని ఉంటారు?
12.121.7
कश्च विज्ञायते पूर्वः को वरो दण्डसंज्ञितः ।
किंसंस्थश्चाभवद्दण्डः का चास्य गतिरिष्यते ॥ १२.१२१.७ ॥
దండం అనబడే మొదటిదీ, శ్రేష్ఠమైనదీ ఏది తెలియబడుతుంది? దండం దేనిపై ఆధారపడింది, దాని గతి ఏమని భావించబడుతుంది?
12.121.8
शृणु कौरव्य यो दण्डो व्यवहारो यथा च सः ।
यस्मिन्हि सर्वमायत्तं स धर्म इति केवलः ॥ १२.१२१.८ ॥
కౌరవ్యా, వినుము: దండం అంటే ఏమిటి, అది వ్యవహారంగా ఎలా ఉంటుంది. దేనిపై సర్వమూ ఆధారపడుతుందో, అదే కేవలం ధర్మం.
12.121.9
धर्मस्यार्थे महाराज व्यवहार इतीष्यते ।
तस्य लोपः कथं न स्याल्लोकेष्विह महात्मनः ॥ १२.१२१.९ ॥
మహారాజా, ధర్మం కోసమే వ్యవహారం అని భావించబడుతుంది. దాని లోపం ఈ లోకంలో మహాత్ముడికి ఎలా జరగకుండా ఉంటుంది?
12.121.10
इत्यर्थं व्यवाहरस्य व्यवहारत्वमिष्यते ।
अपि चैतत्पुरा राजन्मनुना प्रोक्तमादितः ॥ १२.१२१.१० ॥
ఈ విధంగా వ్యవహారానికి వ్యవహారత్వం భావించబడుతుంది. మరియు, రాజా, ఇది పూర్వం ఆదినుండి మనువు చెప్పాడు.
12.121.11
सुप्रणीतेन दण्डेन प्रियाप्रियसमात्मना ।
प्रजा रक्षति यः सम्यग्धर्म एव स केवलः ॥ १२.१२१.११ ॥
సుప్రణీతమైన దండంతో, ప్రియాప్రియాలను సమంగా భావించి, ఎవరు ప్రజలను సరిగా రక్షిస్తారో, అదే కేవలం ధర్మం.
12.121.12
यथोक्तमेतद्वचनं प्रागेव मनुना पुरा ।
यन्मयोक्तं वसिष्ठेन ब्रह्मणो वचनं महत् ॥ १२.१२१.१२ ॥
ఈ మాట ముందే మనువు చెప్పినట్లుగా ఉంది; పూర్వం మనువు చెప్పినది, నేను వసిష్ఠునిచే చెప్పబడిన బ్రహ్మ యొక్క గొప్ప వచనం.
12.121.13
प्रागिदं वचनं प्रोक्तमतः प्राग्वचनं विदुः ।
व्यवहारस्य चाख्यानाद्व्यवहार इहोच्यते ॥ १२.१२१.१३ ॥
ఈ వచనం ముందే చెప్పబడింది; అందుకే దీనిని ప్రాగ్వచనం అంటారు. వ్యవహారాన్ని వివరించడం వలన ఇక్కడ 'వ్యవహారం' అని చెప్పబడుతోంది.
12.121.14
दण्डान्त्रिवर्गः सततं सुप्रणीतात्प्रवर्तते ।
दैवं हि परमो दण्डो रूपतोऽग्निरिवोत्थितः ॥ १२.१२१.१४ ॥
బాగా నిర్వహించబడిన దండం వలన త్రివర్గం నిరంతరం కొనసాగుతుంది. దైవిక దండమే అత్యున్నతమైనది; అది రూపంలో అగ్నిలా లేచి నిలిచింది.
12.121.15
नीलोत्पलदलश्यामश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्भुजः ।
अष्टपान्नैकनयनः शङ्कुकर्णोर्ध्वरोमवान् ॥ १२.१२१.१५ ॥
నీలి కలువ రేకులా నల్లగా, నాలుగు కోరలు, నాలుగు చేతులు, ఎనిమిది పాదాలు, ఒకే కన్ను, మేకు వంటి చెవులు, నిటారైన రోమాలు కలిగినవాడు.
12.121.16
जटी द्विजिह्वस्ताम्रास्यो मृगराजतनुच्छदः ।
एतद्रूपं बिभर्त्युग्रं दण्डो नित्यं दुरासदः ॥ १२.१२१.१६ ॥
జటాధారి, రెండు నాలుకలు కలవాడు, రాగి రంగు ముఖం కలవాడు, సింహచర్మం ధరించినవాడు; దండం ఎల్లప్పుడూ ఈ ఉగ్ర రూపాన్ని ధరిస్తుంది, సమీపించడానికి కష్టమైనది.
12.121.17
असिर्धनुर्गदा शक्तिस्त्रिशूलं मुद्गरः शरः ।
मुसलं परशुश्चक्रं प्रासदण्डर्ष्टितोमराः ॥ १२.१२१.१७ ॥
ఖడ్గం, ధనుస్సు, గద, శక్తి, త్రిశూలం, ముద్గరం, బాణం, ముసలం, గొడ్డలి, చక్రం, ప్రాసం, దండం, ఋష్టి, తోమరం.
12.121.18
सर्वप्रहरणीयानि यानि यानीह कानिचित् ।
दण्ड एव स सर्वात्मा लोके चरति मूर्तिमान् ॥ १२.१२१.१८ ॥
ఇక్కడ ఏ ఆయుధాలైనా ప్రహరించదగినవి అన్నీ దండమే; సర్వాత్ముడైన అతడే రూపం ధరించి లోకంలో సంచరిస్తాడు.
12.121.19
भिन्दंश्छिन्दन्रुजन्कृन्तन्दारयन्पाटयंस्तथा ।
घातयन्नभिधावंश्च दण्ड एव चरत्युत ॥ १२.१२१.१९ ॥
చీల్చుతూ, ఖండిస్తూ, నలిపివేస్తూ, చింపుతూ, పగులగొడుతూ, అలాగే చంపుతూ, దాడి చేస్తూ—దండమే ఇలా సంచరిస్తుంది.
12.121.20
असिर्विशसनो धर्मस्तीक्ष्णवर्मा दुरासदः ।
श्रीगर्भो विजयः शास्ता व्यवहारः प्रजागरः ॥ १२.१२१.२० ॥
ఖడ్గం, వధించువాడు, ధర్మం, తీక్ష్ణ కవచుడు, దుర్జేయుడు, శ్రీకి గర్భం, విజయం, శాసకుడు, వ్యవహారం, ప్రజల కాపలాదారు.
12.121.21
शास्त्रं ब्राह्मणमन्त्राश्च शास्ता प्रवचनं परम् ।
धर्मपालोऽक्षरो गोपः सत्यगो नित्यगो गृहः ॥ १२.१२१.२१ ॥
శాస్త్రం, బ్రాహ్మణ మంత్రాలు, శాసకుడు, పరమ ప్రవచనం, ధర్మపాలకుడు, అక్షరుడు, రక్షకుడు, సత్యంలో నడిచేవాడు, నిత్యంగా నడిచేవాడు, గృహం.
12.121.22
असङ्गो रुद्रतनयो मनुर्ज्येष्ठः शिवंकरः ।
नामान्येतानि दण्डस्य कीर्तितानि युधिष्ठिर ॥ १२.१२१.२२ ॥
అసంగుడు, రుద్రుని కుమారుడు, మనువు, జ్యేష్ఠుడు, శివంకరుడు—ఇవి దండానికి చెప్పబడిన పేర్లు, యుధిష్ఠిరా.
12.121.23
दण्डो हि भगवान्विष्णुर्यज्ञो नारायणः प्रभुः ।
शश्वद्रुपं महद्बिभ्रन्महात्पुरुष उच्यते ॥ १२.१२१.२३ ॥
దండమే భగవానుడైన విష్ణువు, యజ్ఞం, నారాయణుడు, ప్రభువు; శాశ్వతమైన మహా రూపాన్ని ధరించేవాడు 'మహాపురుషుడు' అని చెప్పబడతాడు.
12.121.24
तथोक्ता ब्रह्मकन्येति लक्ष्मीर्नीतिः सरस्वती ।
दण्डनीतिर्जगद्धात्री दण्डो हि बहुविग्रहः ॥ १२.१२१.२४ ॥
ఇలాగే బ్రహ్మ కుమార్తె అని చెప్పబడింది—లక్ష్మి, నీతి, సరస్వతి; దండనీతి జగత్తును పోషించే తల్లి; దండమే అనేక రూపాలు కలది.
12.121.25
अर्थानर्थौ सुखं दुःखं धर्माधर्मौ बलाबले ।
दौर्भाग्यं भागधेयं च पुण्यापुण्ये गुणागुणौ ॥ १२.१२१.२५ ॥
లాభనష్టాలు, సుఖదుఃఖాలు, ధర్మాధర్మాలు, బలాబలాలు, దౌర్భాగ్యం, భాగ్యం, పుణ్యాపుణ్యాలు, గుణాగుణాలు.
12.121.26
कामाकामावृतुर्मासः शर्वरी दिवसः क्षणः ।
अप्रमादः प्रमादश्च हर्षशोकौ शमो दमः ॥ १२.१२१.२६ ॥
కామం, అకామం, ఋతువు, మాసం, రాత్రి, పగలు, క్షణం, అప్రమాదం, ప్రమాదం, హర్షం, శోకం, శమం, దమం.
12.121.27
दैवं पुरुषकारश्च मोक्षामोक्षौ भयाभये ।
हिंसाहिंसे तपो यज्ञः संयमोऽथ विषामृते ॥ १२.१२१.२७ ॥
దైవం, పురుషకారం, మోక్షం, అమోక్షం, భయం, అభయం, హింస, అహింస, తపస్సు, యజ్ఞం, సంయమం, విషం, అమృతం.
12.121.28
अन्तश्चादिश्च मध्यं च कृतानां च प्रपञ्चनम् ।
मदः प्रमोदो दर्पश्च दम्भो धैर्यं नयानयौ ॥ १२.१२१.२८ ॥
అంతం, ఆది, మధ్యం, కృతుల విస్తరణ, మదం, ప్రమోదం, దర్పం, దంభం, ధైర్యం, నయం, అనయం.
12.121.29
अशक्तिः शक्तिरित्येवं मानस्तम्भौ व्ययाव्ययौ ।
विनयश्च विसर्गश्च कालाकालौ च कौरव ॥ १२.१२१.२९ ॥
అశక్తి, శక్తి, ఈ విధంగా మానం, స్తంభం, వ్యయం, అవ్యయం, వినయం, విసర్గం, కాలం, అకాలం, ఓ కౌరవా.
12.121.30
अनृतं चाज्ञता सत्यं श्रद्धाश्रद्धे तथैव च ।
क्लीबता व्यवसायश्च लाभालाभौ जयाजयौ ॥ १२.१२१.३० ॥
అనృతం, అజ్ఞానం, సత్యం, శ్రద్ధ, అశ్రద్ధ, అలాగే, క్లీబత, వ్యవసాయం, లాభం, అలాభం, జయం, అజయం.
12.121.31
तीक्ष्णता मृदुतात्युग्रमागमानागमौ तथा ।
विरोधश्चाविरोधश्च कार्याकार्ये बलाबले ॥ १२.१२१.३१ ॥
తీక్ష్ణత్వం, మృదుత్వం, అతి ఉగ్రత, రాక పోక, అలాగే విరోధం, అవిరోధం, కర్తవ్యం, అకర్తవ్యం, బలం, బలహీనత.
12.121.32
असूया चानसूया च धर्माधर्मौ तथैव च ।
अपत्रपानपत्रपे ह्रीश्च संपद्विपच्च ह ॥ १२.१२१.३२ ॥
అసూయ, అనసూయ, ధర్మం, అధర్మం, అలాగే సిగ్గు, నిర్లజ్జ, హ్రీ (సిగ్గు), సంపద, విపత్తు.
12.121.33
तेजः कर्माणि पाण्डित्यं वाक्शक्तिर्बुद्धितत्वता ।
एवं दण्डस्य लोकेऽस्मिञ्जागर्ति बहुरूपता ॥ १२.१२१.३३ ॥
తేజస్సు, కర్మలు, పాండిత్యం, వాక్శక్తి, బుద్ధి యొక్క తత్త్వం; ఈ విధంగా ఈ లోకంలో దండం యొక్క అనేక రూపాలు జాగ్రత్తగా ఉంటాయి.
12.121.34
न स्याद्यदीह दण्डो वै प्रमथेयुः परस्परम् ।
भयाद्दण्डस्य नान्योन्यं घ्नन्ति चैव युधिष्ठिर ॥ १२.१२१.३४ ॥
ఇక్కడ దండం లేకపోతే, ప్రజలు ఒకరినొకరు హింసిస్తారు; దండ భయం వల్లనే వారు ఒకరినొకరు చంపరు, యుధిష్ఠిరా.
12.121.35
दण्डेन रक्ष्यमाणा हि राजन्नहरहः प्रजाः ।
राजानं वर्धयन्तीह तस्माद्दण्डः परायणम् ॥ १२.१२१.३५ ॥
రాజా, దండంతో రక్షించబడిన ప్రజలు రోజురోజుకూ రాజును వృద్ధి చేస్తారు; అందువల్ల ఇక్కడ దండమే పరమ ఆధారం.
12.121.36
व्यवस्थापयते नित्यमिमं लोकं नरेश्वर ।
सत्ये व्यवस्थितो धर्मो ब्राह्मणेष्ववतिष्ठते ॥ १२.१२१.३६ ॥
నరేశ్వరా, అది ఎల్లప్పుడూ ఈ లోకాన్ని వ్యవస్థాపిస్తుంది; సత్యంలో స్థిరమైన ధర్మం బ్రాహ్మణులలో నిలిచి ఉంటుంది.
12.121.37
धर्मयुक्ता द्विजश्रेष्ठा देवयुक्ता भवन्ति च ।
बभूव यज्ञो देवेभ्यो यज्ञः प्रीणाति देवताः ॥ १२.१२१.३७ ॥
ధర్మయుక్తులైన ద్విజశ్రేష్ఠులు దేవయుక్తులు కూడా అవుతారు. దేవతల కొరకు యజ్ఞం ఏర్పడింది; యజ్ఞం దేవతలను సంతోషపెడుతుంది.
12.121.38
प्रीताश्च देवता लोकमिन्द्रे प्रतिददत्युत ।
अत्रं ददाति शक्रश्चाप्यनुगृह्णन्निमाः प्रजाः ॥ १२.१२१.३८ ॥
సంతోషించిన దేవతలు ఇంద్రుని ద్వారా లోకానికి తిరిగి ఇస్తారు. శక్రుడు అన్నాన్ని ఇస్తాడు, ఈ ప్రజలపై అనుగ్రహం చూపుతూ.
12.121.39
प्राणाश्च सर्वभूतानां नित्यमन्ने प्रतिष्ठिताः ।
तस्मात्प्रजाः प्रतिष्ठन्ते दण्डो जागर्ति तासु च ॥ १२.१२१.३९ ॥
సర్వ ప్రాణుల ప్రాణాలు ఎల్లప్పుడూ అన్నంలో నిలిచి ఉన్నాయి. అందుచేత ప్రజలు స్థిరమవుతారు; వారిపై దండం జాగరూకంగా ఉంటుంది.
12.121.40
एवंप्नयोजनश्चैव दण्डः क्षत्रियतां गतः ।
रक्षप्रजाः स जागर्ति नित्यं स्ववहितोक्षरः ॥ १२.१२१.४० ॥
ఈ విధంగా ప్రయోజనమైన దండం క్షత్రియభావాన్ని పొందింది. ప్రజలను రక్షిస్తూ అది ఎల్లప్పుడూ మేల్కొని ఉంటుంది; ఆత్మనిగ్రహం కలిగి, అక్షరమై.
12.121.41
ईश्वरः पुरुषः प्राणः सत्वं वृत्तं प्रजापतिः ।
भूतात्मा जीव इत्येवं नामभिः प्रोच्यतेऽष्टभिः ॥ १२.१२१.४१ ॥
ఈశ్వరుడు, పురుషుడు, ప్రాణుడు, సత్త్వం, వృత్తం, ప్రజాపతి, భూతాత్మ, జీవుడు — ఈ విధంగా ఎనిమిది పేర్లతో ఆయన పిలువబడతాడు.
12.121.42
अददद्दण्डमेवास्मै धृतमैश्वर्यमेव च ।
बले नयश्च संयुक्तः सदा पञ्चविधात्मकः ॥ १२.१२१.४२ ॥
అతడు ఇతనికి దండాన్ని ఇచ్చాడు, ధరించబడిన ఐశ్వర్యాన్ని కూడా; బలంతో, నీతితో కూడినవాడై, ఎల్లప్పుడూ ఐదు విధాల స్వరూపుడై.
12.121.43
कुलं बहुधनामात्याः प्रज्ञा प्रोक्ता बलानि तु ।
आहार्यमष्टकैर्द्रव्यैर्बलमन्यद्युधिष्ठिर ॥ १२.१२१.४३ ॥
కులము, విస్తారమైన ధనము, మంత్రులు, ప్రజ్ఞ—ఇవి బలాలుగా చెప్పబడ్డాయి. కాని ఓ యుధిష్ఠిరా, ఎనిమిది రకాల ద్రవ్యాలతో సంపాదించబడే బలం మరొకటి.
12.121.44
हस्तिनोऽश्वा रथाः पत्तिर्नावो विष्टिस्तथैव च ।
देशिकाश्चादिकाश्चैव तदष्टाङ्गं बलं स्मृतम् ॥ १२.१२१.४४ ॥
ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, పదాతిదళం, నావలు, వెట్టి చేసేవారు, మార్గదర్శకులు, మొదలైనవారు—ఇవి ఎనిమిది అంగాల బలమని స్మృతి చెప్పింది.
12.121.45
अथ चाङ्गस्य युक्तस्य रथिनो हस्तियायिनः ।
अश्वारोहाः पदाताश्च मन्त्रिणो रसदाश्च ये ॥ १२.१२१.४५ ॥
ఇంకా, అంగాలతో కూడిన సేనలోని రథికులు, ఏనుగు స్వారీ చేసేవారు, అశ్వికులు, పదాతులు, మంత్రులు, సరఫరా చేసేవారు—వీరూ ఇందులో ఉంటారు.
12.121.46
भिक्षुकाः प्राड्विवाकाश्च मौहूर्ता दैवचिन्तकाः ।
कोशो मित्राणि धान्यं च सर्वोपकरणानि च ॥ १२.१२१.४६ ॥
భిక్షుకులు, న్యాయాధికారులు, ముహూర్తాలు చూసేవారు, దైవాన్ని పరిశీలించేవారు, ఖజానా, మిత్రులు, ధాన్యం, సమస్త ఉపకరణాలు కూడా (ఇందులోనివే).
12.121.47
सप्तप्रकृति चाष्टाङ्गं शरीरमिह तं विदुः ।
राज्यस्य दण्डमेवाङ्गं दण्डः प्रभव एव च ॥ १२.१२१.४७ ॥
ఏడు ప్రకృతులు, ఎనిమిది అంగాలతో కూడిన ఈ శరీరమే ఇక్కడ రాజ్యమని వారు తెలుసుకుంటారు. రాజ్యానికి అంగం దండమే; దండమే ప్రభుత్వానికి మూలం కూడా.
12.121.48
ईश्वरेण प्रसन्नेन कारणात्क्षत्रियस्य च ।
दण्डो दत्तः सदा गोप्ता दण्डो हीदं सनातनम् ॥ १२.१२१.४८ ॥
ఈశ్వరుడు ప్రసన్నుడై, ఆ కారణంగానే క్షత్రియునికి దండాన్ని ఇచ్చాడు; దండమే సదా రక్షకుడు, ఎందుకంటే ఈ దండం సనాతనమైనది.
12.121.49
राजा पूज्यतमो नान्यो यथा धर्मः प्रदर्शितः ।
ब्रह्मणा लोकरक्षार्थं स्वधर्मस्थापनाय च ॥ १२.१२१.४९ ॥
రాజు అత్యంత పూజనీయుడు; ధర్మం చూపబడినట్లు వేరెవరూ కాదు. లోకరక్షణ కోసం, స్వధర్మ స్థాపన కోసం బ్రహ్మ దీనిని ప్రదర్శించాడు.
12.121.50
भर्तृप्रत्यय उत्पन्नो व्यवहारस्तथाविधः ।
तस्याद्य सहितो दृष्टो भर्तृप्रत्ययलक्षणः ॥ १२.१२१.५० ॥
పాలకునిపై నమ్మకం నుండి పుట్టిన వ్యవహారం ఇటువంటిది; ఇప్పుడు దానితో కలిసిన, పాలక-విశ్వాస లక్షణం గల వ్యవహారం కనబడింది.
12.121.51
व्यवहारस्तु वेदात्मा वेदप्रत्यय उच्यते ।
मौलश्च नरशार्दूल शास्त्रोक्तश्च तथाऽपरः ॥ १२.१२१.५१ ॥
అయితే వ్యవహారం వేదస్వరూపం; అది వేదాధారితమని చెప్పబడుతుంది. ఓ నరశార్దూలా, ఒకటి మౌలికమైనది (సంప్రదాయబద్ధమైనది), మరొకటి శాస్త్రోక్తమైనది.
12.121.52
उक्तो यश्चापि दण्डोऽसौ भर्तृप्रत्ययलक्षणः ।
ज्ञेयो नः स नरेन्द्रस्थो दण्डः प्रत्यय एव च ॥ १२.१२१.५२ ॥
చెప్పబడిన దండం కూడా పాలక-విశ్వాస లక్షణం గలదే; దానిని మనం తెలుసుకోవాలి — ఆ దండం రాజులో ఉంటుంది, అదే విశ్వాసమూ.
12.121.53
दण्डप्रत्ययदृष्टोऽपि व्यवहारात्मकः स्मृतः ।
व्यवहारः स्मृतो यश्च स वेदविषयात्मकः ॥ १२.१२१.५३ ॥
దండ-విశ్వాసంగా కనిపించినదీ వ్యవహార-స్వరూపంగా స్మరించబడింది; స్మరించబడిన వ్యవహారం వేద-విషయ-స్వరూపం.
12.121.54
यश्च वेदप्रसूतात्मा स धर्मो गुणदर्शनः ।
धर्मप्रत्यय उद्दिष्टो यश्च धर्मः कृतात्मभिः ॥ १२.१२१.५४ ॥
వేదం నుండి జన్మించిన స్వరూపం గల ఆ ధర్మం గుణాలను చూపేది; సంయమిత ఆత్మలచే ధర్మ-విశ్వాసమని ప్రకటించబడిన ధర్మమూ అదే.
12.121.55
व्यवहारः प्रजागोप्ता ब्रह्मदृष्टो युधिष्ठिर ।
त्रीन्धारयति लोकान्वै सत्यात्मा भूतिवर्धनः ॥ १२.१२१.५५ ॥
వ్యవహారం ప్రజలను కాపాడేది; వేదం చూపినది, ఓ యుధిష్ఠిరా. సత్యస్వరూపమై సంపదను పెంచేది ఆ మూడు లోకాలను నిలబెడుతుంది.
12.121.56
यश्च दण्डः स दृष्टो नो व्यवहारः सनातनः ।
व्यवहारश्च दृष्टो यः स वेद इति नः श्रुतिः ॥ १२.१२१.५६ ॥
ఏ దండమో అది మాకు కనిపించినది; వ్యవహారం సనాతనం. ఏ వ్యవహారం కనిపించినదో అదే వేదమని మా శ్రుతి చెబుతోంది.
12.121.57
यश्च वेदः स वै धर्मो यश्च धर्मः स सत्पथः ।
ब्रह्मा पितामहः पूर्वं भगवांश्च प्रजापतिः ॥ १२.१२१.५७ ॥
ఏ వేదమో అదే నిశ్చయంగా ధర్మం; ఏ ధర్మమో అదే సత్పథం. పూర్వం పితామహుడైన బ్రహ్మ, భగవంతుడైన ప్రజాపతి (దీనిని ప్రకటించారు).
12.121.58
लोकानां स हि सर्वेषां ससुरासुररक्षसाम् ।
स मनुष्योरगवतां कर्ता चैव स भूतकृत् ॥ १२.१२१.५८ ॥
ఆయనే సమస్త లోకాలకు, దేవతలు అసురులు రాక్షసులతో సహా అందరికీ, మనుషులు నాగులతో కూడిన ప్రాణులకు కర్త; ఆయనే ప్రాణులను సృష్టించేవాడు.
12.121.59
ततो नो व्यवहारोऽयं भर्तृप्रत्ययलक्षणः ।
तस्मादिदमवोचाम व्यवहारनिदर्शनम् ॥ १२.१२१.५९ ॥
అందువల్ల మన ఈ వ్యవహారం, ప్రభువుపై విశ్వాసంతో గుర్తించబడినది; అందుచేత ఈ వ్యవహార నిదర్శనాన్ని మేము చెప్పాము.
12.121.60
माता पिता च भ्राता च भार्या चैव पुरोहितः ।
नादण्ड्यो विद्यते राज्ञो यः स्वधर्मेण तिष्ठति ॥ १२.१२१.६० ॥
తల్లి, తండ్రి, సోదరుడు, భార్య, పురోహితుడు కూడా రాజుకు దండించబడనివారు కారు; తన ధర్మానుసారం నిలిచినవాడే (దండం నుండి విడుదల పొందుతాడు).