ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.121
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.121.1
अयं पितामहेनोक्तो राजधर्मः सनातनः ।
कीदृशश्च महादण्डो दण्डे सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ १२.१२१.१ ॥
ಪಿತಾಮಹರು ಹೇಳಿದ ಈ ಸನಾತನ ರಾಜಧರ್ಮ ಹೇಗಿದೆ? ಮಹಾದಂಡ ಹೇಗಿದೆ? ದಂಡದಲ್ಲಿಯೇ ಎಲ್ಲವೂ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.
12.121.2
देवतानामृषीणां च पितॄणां च महात्मनाम् ।
यक्षरक्षः पिशाचानां मर्त्यानां च विशेषतः ॥ १२.१२१.२ ॥
ದೇವತೆಗಳಿಗೆ, ಋಷಿಗಳಿಗೆ, ಮಹಾತ್ಮ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ, ಯಕ್ಷರಿಗೆ, ರಾಕ್ಷಸರಿಗೆ, ಪಿಶಾಚರಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ (ಇದು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ).
12.121.3
सर्वेषां प्राणिनां लोके तिर्यक्ष्वपि निवासिनाम् ।
सर्वस्यापि महातेजा दण्डः श्रेयानिति प्रभो ॥ १२.१२१.३ ॥
ಓ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯೇ, ಪ್ರಭುವೇ, ಲೋಕದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರಿಗೂ ಸಹ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ದಂಡವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂದು (ನೀವು ಹೇಳಿದಿರಿ).
12.121.4
इत्येतदुक्तं भवता दण्डे वै सचराचरम् ।
पश्यतां लोक आयत्तं ससुरासुरमानुषम्।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तत्त्वेन भरतर्षभ ॥ १२.१२१.४ ॥
ದಂಡದಲ್ಲಿಯೇ ಚರಾಚರವೂ, ದೇವ-ಅಸುರ-ಮನುಷ್ಯರ ಸಹಿತ ಲೋಕವೂ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನೀವು ಹೇಳಿದಿರಿ. ಓ ಭರತರ್ಷಭ, ಇದನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.
12.121.5
को दण्डः कीदृशो दण्डः किंरूपः किंपरायणः ।
किमात्मकः कथंभूतः कतिमूर्तिः कथं प्रभुः ॥ १२.१२१.५ ॥
ದಂಡ ಎಂದರೇನು? ದಂಡ ಹೇಗಿದೆ? ಅದರ ರೂಪವೇನು? ಅದರ ಪರಮ ಗುರಿ ಏನು? ಅದರ ಸ್ವಭಾವವೇನು? ಅದು ಹೇಗಿದೆ? ಅದಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಮೂರ್ತಿಗಳು? ಅದು ಹೇಗೆ ಪ್ರಭು?
12.121.6
जागर्ति च कथं दण्डः प्रजासु विहितात्मकः ।
कश्च पूर्वापरमिदं जागर्ति प्रतिपालयन् ॥ १२.१२१.६ ॥
ಪ್ರಜೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಹಿತ ಸ್ವರೂಪದ ದಂಡ ಹೇಗೆ ಎಚ್ಚರದಿಂದಿರುತ್ತದೆ? ಈ ಪೂರ್ವಾಪರವನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಾ ಯಾರು ಎಚ್ಚರದಿಂದಿರುತ್ತಾರೆ?
12.121.7
कश्च विज्ञायते पूर्वः को वरो दण्डसंज्ञितः ।
किंसंस्थश्चाभवद्दण्डः का चास्य गतिरिष्यते ॥ १२.१२१.७ ॥
ದಂಡ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮೊದಲಿನದು ಯಾವುದು, ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದದ್ದು ಯಾವುದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ? ದಂಡ ಯಾವುದರ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ, ಅದರ ಗತಿ ಏನೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ?
12.121.8
शृणु कौरव्य यो दण्डो व्यवहारो यथा च सः ।
यस्मिन्हि सर्वमायत्तं स धर्म इति केवलः ॥ १२.१२१.८ ॥
ಕೌರವ್ಯನೇ, ಕೇಳು: ದಂಡ ಯಾವುದು, ಅದು ವ್ಯವಹಾರವಾಗಿ ಹೇಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು. ಯಾವುದರ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲವೂ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆಯೋ ಅದೇ ಕೇವಲ ಧರ್ಮ.
12.121.9
धर्मस्यार्थे महाराज व्यवहार इतीष्यते ।
तस्य लोपः कथं न स्याल्लोकेष्विह महात्मनः ॥ १२.१२१.९ ॥
ಮಹಾರಾಜನೇ, ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿಯೇ ವ್ಯವಹಾರ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅದರ ಲೋಪ ಇಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮನ ಬಳಿ ಹೇಗೆ ಆಗದಿರುತ್ತದೆ?
12.121.10
इत्यर्थं व्यवाहरस्य व्यवहारत्वमिष्यते ।
अपि चैतत्पुरा राजन्मनुना प्रोक्तमादितः ॥ १२.१२१.१० ॥
ಈ ರೀತಿ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ವ್ಯವಹಾರತ್ವ ಇದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು, ರಾಜನೇ, ಇದನ್ನು ಹಿಂದೆ ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ಮನುವು ಹೇಳಿದ್ದನು.
12.121.11
सुप्रणीतेन दण्डेन प्रियाप्रियसमात्मना ।
प्रजा रक्षति यः सम्यग्धर्म एव स केवलः ॥ १२.१२१.११ ॥
ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದಂಡದಿಂದ, ಪ್ರಿಯ-ಅಪ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಭಾವವುಳ್ಳವನಾಗಿ, ಯಾರು ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆಯೋ ಅದೇ ಕೇವಲ ಧರ್ಮ.
12.121.12
यथोक्तमेतद्वचनं प्रागेव मनुना पुरा ।
यन्मयोक्तं वसिष्ठेन ब्रह्मणो वचनं महत् ॥ १२.१२१.१२ ॥
ಈ ಮಾತು ಮೊದಲೇ ಮನುವಿನಿಂದ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ; ಹಿಂದೆ ಮನುವು ಹೇಳಿದ್ದು, ನಾನು ವಸಿಷ್ಠನಿಂದ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಹಾ ವಚನ.
12.121.13
प्रागिदं वचनं प्रोक्तमतः प्राग्वचनं विदुः ।
व्यवहारस्य चाख्यानाद्व्यवहार इहोच्यते ॥ १२.१२१.१३ ॥
ಈ ವಚನವನ್ನು ಮೊದಲೇ ಹೇಳಲಾಗಿತ್ತು; ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಗ್ವಚನ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ವ್ಯವಹಾರದ ವಿವರಣೆಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
12.121.14
दण्डान्त्रिवर्गः सततं सुप्रणीतात्प्रवर्तते ।
दैवं हि परमो दण्डो रूपतोऽग्निरिवोत्थितः ॥ १२.१२१.१४ ॥
ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದಂಡದಿಂದ ತ್ರಿವರ್ಗ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ದೈವಿಕ ದಂಡವೇ ಪರಮ; ಅದು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಎದ್ದು ನಿಂತಿದೆ.
12.121.15
नीलोत्पलदलश्यामश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्भुजः ।
अष्टपान्नैकनयनः शङ्कुकर्णोर्ध्वरोमवान् ॥ १२.१२१.१५ ॥
ನೀಲಿ ಕಮಲದ ದಳದಂತೆ ಕಪ್ಪಾಗಿರುವವನು, ನಾಲ್ಕು ಕೋರೆಗಳುಳ್ಳವನು, ನಾಲ್ಕು ಭುಜಗಳುಳ್ಳವನು, ಎಂಟು ಕಾಲುಗಳುಳ್ಳವನು, ಒಂದೇ ಕಣ್ಣಿನವನು, ಶಂಕುವಿನಂತಹ ಕಿವಿಗಳು ಮತ್ತು ನೆಟ್ಟಗೆ ನಿಂತ ರೋಮಗಳುಳ್ಳವನು.
12.121.16
जटी द्विजिह्वस्ताम्रास्यो मृगराजतनुच्छदः ।
एतद्रूपं बिभर्त्युग्रं दण्डो नित्यं दुरासदः ॥ १२.१२१.१६ ॥
ಜಟಾಧಾರಿ, ಎರಡು ನಾಲಿಗೆಯವನು, ತಾಮ್ರ ಮುಖದವನು, ಸಿಂಹದ ಚರ್ಮ ಧರಿಸಿದವನು; ದಂಡವು ಸದಾ ಈ ಉಗ್ರ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತದೆ, ಸಮೀಪಿಸಲು ಕಷ್ಟಕರವಾದದ್ದು.
12.121.17
असिर्धनुर्गदा शक्तिस्त्रिशूलं मुद्गरः शरः ।
मुसलं परशुश्चक्रं प्रासदण्डर्ष्टितोमराः ॥ १२.१२१.१७ ॥
ಖಡ್ಗ, ಬಿಲ್ಲು, ಗದೆ, ಶಕ್ತಿ, ತ್ರಿಶೂಲ, ಮುದ್ಗರ, ಬಾಣ, ಮುಸಲ, ಕೊಡಲಿ, ಚಕ್ರ, ಪ್ರಾಸ, ದಂಡ, ಋಷ್ಟಿ, ತೋಮರ.
12.121.18
सर्वप्रहरणीयानि यानि यानीह कानिचित् ।
दण्ड एव स सर्वात्मा लोके चरति मूर्तिमान् ॥ १२.१२१.१८ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಾವ ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಹಾರಕ್ಕೆ ಬಳಸಬಹುದೋ ಅವೆಲ್ಲವೂ ದಂಡವೇ; ಸರ್ವಾತ್ಮನಾದ ಅವನೇ ಮೂರ್ತರೂಪದಲ್ಲಿ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.121.19
भिन्दंश्छिन्दन्रुजन्कृन्तन्दारयन्पाटयंस्तथा ।
घातयन्नभिधावंश्च दण्ड एव चरत्युत ॥ १२.१२१.१९ ॥
ಭೇದಿಸುತ್ತ, ಕತ್ತರಿಸುತ್ತ, ಮುರಿಯುತ್ತ, ಹರಿಯುತ್ತ, ಸೀಳುತ್ತ, ಅಂತೆಯೇ ಕೊಲ್ಲುತ್ತ, ಧಾವಿಸುತ್ತ—ದಂಡವೇ ಹೀಗೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ.
12.121.20
असिर्विशसनो धर्मस्तीक्ष्णवर्मा दुरासदः ।
श्रीगर्भो विजयः शास्ता व्यवहारः प्रजागरः ॥ १२.१२१.२० ॥
ಖಡ್ಗ, ವಧಿಸುವವನು, ಧರ್ಮ, ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕವಚವುಳ್ಳವನು, ದುರ್ಜಯ, ಶ್ರೀಯ ಗರ್ಭ, ವಿಜಯ, ಶಾಸಕ, ವ್ಯವಹಾರ, ಪ್ರಜೆಗಳ ಕಾವಲುಗಾರ.
12.121.21
शास्त्रं ब्राह्मणमन्त्राश्च शास्ता प्रवचनं परम् ।
धर्मपालोऽक्षरो गोपः सत्यगो नित्यगो गृहः ॥ १२.१२१.२१ ॥
ಶಾಸ್ತ್ರ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮಂತ್ರಗಳು, ಶಾಸಕ, ಪರಮ ಪ್ರವಚನ, ಧರ್ಮಪಾಲಕ, ಅಕ್ಷರ, ರಕ್ಷಕ, ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವನು, ನಿತ್ಯ ಸಂಚಾರಿ, ಗೃಹ.
12.121.22
असङ्गो रुद्रतनयो मनुर्ज्येष्ठः शिवंकरः ।
नामान्येतानि दण्डस्य कीर्तितानि युधिष्ठिर ॥ १२.१२१.२२ ॥
ಅಸಂಗ, ರುದ್ರನ ಪುತ್ರ, ಮನು, ಜ್ಯೇಷ್ಠ, ಶಿವಂಕರ—ಇವೇ ದಂಡದ ಹೆಸರುಗಳೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಯುಧಿಷ್ಠಿರ.
12.121.23
दण्डो हि भगवान्विष्णुर्यज्ञो नारायणः प्रभुः ।
शश्वद्रुपं महद्बिभ्रन्महात्पुरुष उच्यते ॥ १२.१२१.२३ ॥
ದಂಡವೇ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು, ಯಜ್ಞ, ನಾರಾಯಣ, ಪ್ರಭು; ಶಾಶ್ವತವಾದ ಮಹಾ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು 'ಮಹಾಪುರುಷ' ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
12.121.24
तथोक्ता ब्रह्मकन्येति लक्ष्मीर्नीतिः सरस्वती ।
दण्डनीतिर्जगद्धात्री दण्डो हि बहुविग्रहः ॥ १२.१२१.२४ ॥
ಹೀಗೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರಿ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ—ಲಕ್ಷ್ಮಿ, ನೀತಿ, ಸರಸ್ವತಿ; ದಂಡನೀತಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ತಾಯಿ; ದಂಡವೇ ಬಹುರೂಪಿ.
12.121.25
अर्थानर्थौ सुखं दुःखं धर्माधर्मौ बलाबले ।
दौर्भाग्यं भागधेयं च पुण्यापुण्ये गुणागुणौ ॥ १२.१२१.२५ ॥
ಲಾಭ-ನಷ್ಟ, ಸುಖ-ದುಃಖ, ಧರ್ಮ-ಅಧರ್ಮ, ಬಲ-ದೌರ್ಬಲ್ಯ, ದೌರ್ಭಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾಗ್ಯ, ಪುಣ್ಯ-ಪಾಪ, ಗುಣ-ಅಗುಣ.
12.121.26
कामाकामावृतुर्मासः शर्वरी दिवसः क्षणः ।
अप्रमादः प्रमादश्च हर्षशोकौ शमो दमः ॥ १२.१२१.२६ ॥
ಕಾಮ-ಅಕಾಮ, ಋತು, ಮಾಸ, ರಾತ್ರಿ, ದಿನ, ಕ್ಷಣ, ಅಪ್ರಮಾದ-ಪ್ರಮಾದ, ಹರ್ಷ-ಶೋಕ, ಶಮ-ದಮ.
12.121.27
दैवं पुरुषकारश्च मोक्षामोक्षौ भयाभये ।
हिंसाहिंसे तपो यज्ञः संयमोऽथ विषामृते ॥ १२.१२१.२७ ॥
ದೈವ ಮತ್ತು ಪುರುಷಕಾರ, ಮೋಕ್ಷ-ಅಮೋಕ್ಷ, ಭಯ-ಅಭಯ, ಹಿಂಸೆ-ಅಹಿಂಸೆ, ತಪಸ್ಸು, ಯಜ್ಞ, ಸಂಯಮ, ವಿಷ ಮತ್ತು ಅಮೃತ.
12.121.28
अन्तश्चादिश्च मध्यं च कृतानां च प्रपञ्चनम् ।
मदः प्रमोदो दर्पश्च दम्भो धैर्यं नयानयौ ॥ १२.१२१.२८ ॥
ಅಂತ್ಯ, ಆದಿ, ಮಧ್ಯ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ವಿಸ್ತಾರ, ಮದ, ಪ್ರಮೋದ, ದರ್ಪ, ದಂಭ, ಧೈರ್ಯ, ನೀತಿ-ಅನೀತಿ.
12.121.29
अशक्तिः शक्तिरित्येवं मानस्तम्भौ व्ययाव्ययौ ।
विनयश्च विसर्गश्च कालाकालौ च कौरव ॥ १२.१२१.२९ ॥
ಅಶಕ್ತಿ-ಶಕ್ತಿ, ಹೀಗೆ ಮಾನ-ಸ್ತಂಭ, ವ್ಯಯ-ಅವ್ಯಯ, ವಿನಯ ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಗ, ಕಾಲ-ಅಕಾಲ, ಓ ಕೌರವ.
12.121.30
अनृतं चाज्ञता सत्यं श्रद्धाश्रद्धे तथैव च ।
क्लीबता व्यवसायश्च लाभालाभौ जयाजयौ ॥ १२.१२१.३० ॥
ಸುಳ್ಳು ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನ, ಸತ್ಯ, ಶ್ರದ್ಧೆ-ಅಶ್ರದ್ಧೆ, ಹಾಗೆಯೇ, ಕ್ಲೀಬತೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮ, ಲಾಭ-ಅಲಾಭ, ಜಯ-ಅಜಯ.
12.121.31
तीक्ष्णता मृदुतात्युग्रमागमानागमौ तथा ।
विरोधश्चाविरोधश्च कार्याकार्ये बलाबले ॥ १२.१२१.३१ ॥
ತೀಕ್ಷ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಮೃದುತೆ, ಅತಿ ಉಗ್ರತೆ, ಆಗಮನ ಮತ್ತು ಅನಾಗಮನ; ಹಾಗೆಯೇ ವಿರೋಧ ಮತ್ತು ಅವಿರೋಧ, ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಕಾರ್ಯ, ಬಲ ಮತ್ತು ದೌರ್ಬಲ್ಯ.
12.121.32
असूया चानसूया च धर्माधर्मौ तथैव च ।
अपत्रपानपत्रपे ह्रीश्च संपद्विपच्च ह ॥ १२.१२१.३२ ॥
ಅಸೂಯೆ ಮತ್ತು ಅನಸೂಯೆ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮ, ಹಾಗೆಯೇ ನಾಚಿಕೆ ಮತ್ತು ನಾಚಿಕೆಯಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ, ಹ್ರೀ, ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ವಿಪತ್ತು.
12.121.33
तेजः कर्माणि पाण्डित्यं वाक्शक्तिर्बुद्धितत्वता ।
एवं दण्डस्य लोकेऽस्मिञ्जागर्ति बहुरूपता ॥ १२.१२१.३३ ॥
ತೇಜಸ್ಸು, ಕರ್ಮಗಳು, ಪಾಂಡಿತ್ಯ, ವಾಕ್ಶಕ್ತಿ, ಬುದ್ಧಿಯ ತತ್ತ್ವ; ಹೀಗೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದಂಡದ ಬಹುರೂಪತೆ ಜಾಗೃತವಾಗಿದೆ.
12.121.34
न स्याद्यदीह दण्डो वै प्रमथेयुः परस्परम् ।
भयाद्दण्डस्य नान्योन्यं घ्नन्ति चैव युधिष्ठिर ॥ १२.१२१.३४ ॥
ಇಲ್ಲಿ ದಂಡವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಜನರು ಪರಸ್ಪರ ಹಿಂಸಿಸುವರು; ದಂಡದ ಭಯದಿಂದಲೇ ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಕೊಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ, ಯುಧಿಷ್ಠಿರ.
12.121.35
दण्डेन रक्ष्यमाणा हि राजन्नहरहः प्रजाः ।
राजानं वर्धयन्तीह तस्माद्दण्डः परायणम् ॥ १२.१२१.३५ ॥
ರಾಜನೇ, ದಂಡದಿಂದ ರಕ್ಷಿತರಾದ ಪ್ರಜೆಗಳು ದಿನದಿನಕ್ಕೂ ರಾಜನನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ದಂಡವೇ ಪರಮ ಆಶ್ರಯ.
12.121.36
व्यवस्थापयते नित्यमिमं लोकं नरेश्वर ।
सत्ये व्यवस्थितो धर्मो ब्राह्मणेष्ववतिष्ठते ॥ १२.१२१.३६ ॥
ನರೇಶ್ವರ, ಅದು ಸದಾ ಈ ಲೋಕವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡ ಧರ್ಮವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತದೆ.
12.121.37
धर्मयुक्ता द्विजश्रेष्ठा देवयुक्ता भवन्ति च ।
बभूव यज्ञो देवेभ्यो यज्ञः प्रीणाति देवताः ॥ १२.१२१.३७ ॥
ಧರ್ಮಯುಕ್ತರಾದ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರು ದೇವಯುಕ್ತರೂ ಆಗುತ್ತಾರೆ. ದೇವತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಯಜ್ಞ ಉಂಟಾಯಿತು; ಯಜ್ಞವು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರೀತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
12.121.38
प्रीताश्च देवता लोकमिन्द्रे प्रतिददत्युत ।
अत्रं ददाति शक्रश्चाप्यनुगृह्णन्निमाः प्रजाः ॥ १२.१२१.३८ ॥
ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ದೇವತೆಗಳು ಇಂದ್ರನ ಮೂಲಕ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಶಕ್ರನು ಅನ್ನವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ, ಈ ಪ್ರಜೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡುತ್ತಾ.
12.121.39
प्राणाश्च सर्वभूतानां नित्यमन्ने प्रतिष्ठिताः ।
तस्मात्प्रजाः प्रतिष्ठन्ते दण्डो जागर्ति तासु च ॥ १२.१२१.३९ ॥
ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಪ್ರಾಣಗಳು ಸದಾ ಅನ್ನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತಾರೆ; ದಂಡವು ಅವರ ಮೇಲೆ ಜಾಗ್ರತೆಯಿಂದಿರುತ್ತದೆ.
12.121.40
एवंप्नयोजनश्चैव दण्डः क्षत्रियतां गतः ।
रक्षप्रजाः स जागर्ति नित्यं स्ववहितोक्षरः ॥ १२.१२१.४० ॥
ಹೀಗೆ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾದ ದಂಡವು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ ಅದು ಸದಾ ಜಾಗೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹಿ, ಅಕ್ಷರ.
12.121.41
ईश्वरः पुरुषः प्राणः सत्वं वृत्तं प्रजापतिः ।
भूतात्मा जीव इत्येवं नामभिः प्रोच्यतेऽष्टभिः ॥ १२.१२१.४१ ॥
ಈಶ್ವರ, ಪುರುಷ, ಪ್ರಾಣ, ಸತ್ತ್ವ, ವೃತ್ತ, ಪ್ರಜಾಪತಿ, ಭೂತಾತ್ಮ, ಜೀವ — ಹೀಗೆ ಎಂಟು ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
12.121.42
अददद्दण्डमेवास्मै धृतमैश्वर्यमेव च ।
बले नयश्च संयुक्तः सदा पञ्चविधात्मकः ॥ १२.१२१.४२ ॥
ಅವನು ಇವನಿಗೆ ದಂಡವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು, ಧರಿಸಿದ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನೂ; ಬಲ ಮತ್ತು ನೀತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿ, ಸದಾ ಐದು ವಿಧದ ಸ್ವರೂಪದವನಾಗಿ.
12.121.43
कुलं बहुधनामात्याः प्रज्ञा प्रोक्ता बलानि तु ।
आहार्यमष्टकैर्द्रव्यैर्बलमन्यद्युधिष्ठिर ॥ १२.१२१.४३ ॥
ಕುಲ, ಅಪಾರ ಧನ, ಅಮಾತ್ಯರು, ಪ್ರಜ್ಞೆ—ಇವುಗಳನ್ನು ಬಲಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಓ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ಎಂಟು ವಿಧದ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಬೇಕಾದ ಬಲ ಬೇರೆಯದು.
12.121.44
हस्तिनोऽश्वा रथाः पत्तिर्नावो विष्टिस्तथैव च ।
देशिकाश्चादिकाश्चैव तदष्टाङ्गं बलं स्मृतम् ॥ १२.१२१.४४ ॥
ಆನೆಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು, ರಥಗಳು, ಕಾಲಾಳುಗಳು, ದೋಣಿಗಳು, ಬೇಗಾರರು, ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಮೊದಲಾದವರು—ಇದು ಎಂಟು ಅಂಗಗಳ ಬಲವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ.
12.121.45
अथ चाङ्गस्य युक्तस्य रथिनो हस्तियायिनः ।
अश्वारोहाः पदाताश्च मन्त्रिणो रसदाश्च ये ॥ १२.१२१.४५ ॥
ಇದಲ್ಲದೆ, ಅಂಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸೇನೆಯ ರಥಿಕರು, ಆನೆ ಸವಾರರು, ಅಶ್ವಾರೋಹಿಗಳು, ಕಾಲಾಳುಗಳು, ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವವರು—ಇವರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.
12.121.46
भिक्षुकाः प्राड्विवाकाश्च मौहूर्ता दैवचिन्तकाः ।
कोशो मित्राणि धान्यं च सर्वोपकरणानि च ॥ १२.१२१.४६ ॥
ಭಿಕ್ಷುಕರು, ನ್ಯಾಯಾಧಿಕಾರಿಗಳು, ಮುಹೂರ್ತ ನೋಡುವವರು, ದೈವ ಚಿಂತಕರು, ಖಜಾನೆ, ಮಿತ್ರರು, ಧಾನ್ಯ, ಎಲ್ಲ ಉಪಕರಣಗಳೂ—ಇವೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.
12.121.47
सप्तप्रकृति चाष्टाङ्गं शरीरमिह तं विदुः ।
राज्यस्य दण्डमेवाङ्गं दण्डः प्रभव एव च ॥ १२.१२१.४७ ॥
ಏಳು ಪ್ರಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಂಟು ಅಂಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ದೇಹವನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ ಅವರು ರಾಜ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ರಾಜ್ಯದ ಅಂಗ ದಂಡವೇ; ದಂಡವೇ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೂಲವೂ ಹೌದು.
12.121.48
ईश्वरेण प्रसन्नेन कारणात्क्षत्रियस्य च ।
दण्डो दत्तः सदा गोप्ता दण्डो हीदं सनातनम् ॥ १२.१२१.४८ ॥
ಈಶ್ವರನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ, ಆ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಕ್ಷತ್ರಿಯನಿಗೆ ದಂಡವನ್ನು ನೀಡಿದನು; ದಂಡವೇ ಸದಾ ರಕ್ಷಕ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ದಂಡ ಸನಾತನವಾದುದು.
12.121.49
राजा पूज्यतमो नान्यो यथा धर्मः प्रदर्शितः ।
ब्रह्मणा लोकरक्षार्थं स्वधर्मस्थापनाय च ॥ १२.१२१.४९ ॥
ರಾಜನೇ ಅತ್ಯಂತ ಪೂಜ್ಯನು; ಧರ್ಮವನ್ನು ತೋರಿಸಿದಂತೆ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಲೋಕರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಧರ್ಮ ಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಇದನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು.
12.121.50
भर्तृप्रत्यय उत्पन्नो व्यवहारस्तथाविधः ।
तस्याद्य सहितो दृष्टो भर्तृप्रत्ययलक्षणः ॥ १२.१२१.५० ॥
ಅರಸನ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ವ್ಯವಹಾರ ಇಂಥದ್ದು; ಈಗ ಅದರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದ, ಅರಸನ ನಂಬಿಕೆಯ ಲಕ್ಷಣವುಳ್ಳ ವ್ಯವಹಾರ ಕಾಣಿಸಿತು.
12.121.51
व्यवहारस्तु वेदात्मा वेदप्रत्यय उच्यते ।
मौलश्च नरशार्दूल शास्त्रोक्तश्च तथाऽपरः ॥ १२.१२१.५१ ॥
ಆದರೆ ವ್ಯವಹಾರವು ವೇದಸ್ವರೂಪವಾದುದು; ಅದನ್ನು ವೇದಾಧಾರಿತವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನರಶಾರ್ದೂಲನೇ, ಒಂದು ಮೌಲ (ಪರಂಪರಾಗತ), ಇನ್ನೊಂದು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ.
12.121.52
उक्तो यश्चापि दण्डोऽसौ भर्तृप्रत्ययलक्षणः ।
ज्ञेयो नः स नरेन्द्रस्थो दण्डः प्रत्यय एव च ॥ १२.१२१.५२ ॥
ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ದಂಡವೂ ಅರಸನ ನಂಬಿಕೆಯ ಲಕ್ಷಣವುಳ್ಳದ್ದು; ಅದನ್ನು ನಾವು ತಿಳಿಯಬೇಕು — ಆ ದಂಡ ಅರಸನಲ್ಲಿರುವುದು, ಅದೇ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಆಗಿದೆ.
12.121.53
दण्डप्रत्ययदृष्टोऽपि व्यवहारात्मकः स्मृतः ।
व्यवहारः स्मृतो यश्च स वेदविषयात्मकः ॥ १२.१२१.५३ ॥
ದಂಡ-ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದದ್ದೂ ವ್ಯವಹಾರ-ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯವಹಾರ ವೇದ-ವಿಷಯ-ಸ್ವರೂಪ.
12.121.54
यश्च वेदप्रसूतात्मा स धर्मो गुणदर्शनः ।
धर्मप्रत्यय उद्दिष्टो यश्च धर्मः कृतात्मभिः ॥ १२.१२१.५४ ॥
ವೇದದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ವರೂಪವುಳ್ಳ ಆ ಧರ್ಮವು ಗುಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವಂಥದ್ದು; ಸಂಯಮಿ ಆತ್ಮಗಳಿಂದ ಧರ್ಮ-ನಂಬಿಕೆಯೆಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಧರ್ಮವೂ ಅದೇ.
12.121.55
व्यवहारः प्रजागोप्ता ब्रह्मदृष्टो युधिष्ठिर ।
त्रीन्धारयति लोकान्वै सत्यात्मा भूतिवर्धनः ॥ १२.१२१.५५ ॥
ವ್ಯವಹಾರವು ಪ್ರಜೆಗಳ ರಕ್ಷಕ; ವೇದದಿಂದ ಕಂಡುಬಂದದ್ದು, ಓ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ. ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಅದು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತದೆ.
12.121.56
यश्च दण्डः स दृष्टो नो व्यवहारः सनातनः ।
व्यवहारश्च दृष्टो यः स वेद इति नः श्रुतिः ॥ १२.१२१.५६ ॥
ಯಾವ ದಂಡವೋ ಅದು ನಮಗೆ ಕಂಡದ್ದು; ವ್ಯವಹಾರವು ಸನಾತನ. ಯಾವ ವ್ಯವಹಾರ ಕಂಡುಬಂತೋ ಅದೇ ವೇದ ಎಂದು ನಮ್ಮ ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
12.121.57
यश्च वेदः स वै धर्मो यश्च धर्मः स सत्पथः ।
ब्रह्मा पितामहः पूर्वं भगवांश्च प्रजापतिः ॥ १२.१२१.५७ ॥
ಯಾವ ವೇದವೋ ಅದೇ ಧರ್ಮ; ಯಾವ ಧರ್ಮವೋ ಅದೇ ಸತ್ಪಥ. ಹಿಂದೆ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಭಗವಾನ್ ಪ್ರಜಾಪತಿ (ಇದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು).
12.121.58
लोकानां स हि सर्वेषां ससुरासुररक्षसाम् ।
स मनुष्योरगवतां कर्ता चैव स भूतकृत् ॥ १२.१२१.५८ ॥
ಅವನೇ ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳಿಗೆ, ದೇವ ಅಸುರ ರಾಕ್ಷಸರೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ, ಮನುಷ್ಯ ಉರಗ ಮುಂತಾದವರಿಗೂ ಕರ್ತ; ಅವನೇ ಭೂತಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವವನು.
12.121.59
ततो नो व्यवहारोऽयं भर्तृप्रत्ययलक्षणः ।
तस्मादिदमवोचाम व्यवहारनिदर्शनम् ॥ १२.१२१.५९ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಈ ವ್ಯವಹಾರ, ಒಡೆಯನ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ವ್ಯವಹಾರ-ನಿದರ್ಶನವನ್ನು ನಾವು ಹೇಳಿದ್ದೇವೆ.
12.121.60
माता पिता च भ्राता च भार्या चैव पुरोहितः ।
नादण्ड्यो विद्यते राज्ञो यः स्वधर्मेण तिष्ठति ॥ १२.१२१.६० ॥
ತಾಯಿ, ತಂದೆ, ಸಹೋದರ, ಪತ್ನಿ, ಪುರೋಹಿತ ಕೂಡ ರಾಜನಿಗೆ ದಂಡನೆಗೆ ಹೊರತಾಗಿಲ್ಲ; ತನ್ನ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವವನು (ದಂಡನೆಯಿಂದ ಹೊರತಾಗಿದ್ದಾನೆ).