മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.121
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.121.1
अयं पितामहेनोक्तो राजधर्मः सनातनः ।
कीदृशश्च महादण्डो दण्डे सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ १२.१२१.१ ॥
പിതാമഹൻ പറഞ്ഞ ഈ സനാതന രാജധർമ്മം എങ്ങനെയുള്ളതാണ്? മഹാദണ്ഡം എങ്ങനെയുള്ളതാണ്? ദണ്ഡത്തിലാണ് സർവ്വവും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.
12.121.2
देवतानामृषीणां च पितॄणां च महात्मनाम् ।
यक्षरक्षः पिशाचानां मर्त्यानां च विशेषतः ॥ १२.१२१.२ ॥
ദേവന്മാർക്കും ഋഷിമാർക്കും മഹാത്മാക്കളായ പിതൃക്കൾക്കും യക്ഷരക്ഷസ്സ് പിശാചുക്കൾക്കും, വിശേഷിച്ച് മർത്യർക്കും (ഇത് ബാധകമാണ്).
12.121.3
सर्वेषां प्राणिनां लोके तिर्यक्ष्वपि निवासिनाम् ।
सर्वस्यापि महातेजा दण्डः श्रेयानिति प्रभो ॥ १२.१२१.३ ॥
മഹാതേജസ്വിയേ, പ്രഭോ, ലോകത്തിലെ സർവ്വ പ്രാണികൾക്കും, തിര്യക്കുകളിൽ വസിക്കുന്നവർക്കും പോലും, എല്ലാവർക്കും ദണ്ഡമാണ് ശ്രേഷ്ഠം എന്ന് (അങ്ങ് പറഞ്ഞു).
12.121.4
इत्येतदुक्तं भवता दण्डे वै सचराचरम् ।
पश्यतां लोक आयत्तं ससुरासुरमानुषम्।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तत्त्वेन भरतर्षभ ॥ १२.१२१.४ ॥
ദണ്ഡത്തിലാണ് ചരാചരങ്ങളും ദേവാസുരമനുഷ്യരടങ്ങിയ ലോകവും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നത് എന്ന് അങ്ങ് പറഞ്ഞു. ഭരതർഷഭാ, ഇത് യഥാർത്ഥത്തിൽ കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
12.121.5
को दण्डः कीदृशो दण्डः किंरूपः किंपरायणः ।
किमात्मकः कथंभूतः कतिमूर्तिः कथं प्रभुः ॥ १२.१२१.५ ॥
ദണ്ഡം എന്താണ്? ദണ്ഡം എങ്ങനെയുള്ളതാണ്? അതിന്റെ രൂപമെന്ത്? അതിന്റെ പരമലക്ഷ്യമെന്ത്? അതിന്റെ സ്വഭാവമെന്ത്? അത് എങ്ങനെയുള്ളതാണ്? അതിന് എത്ര മൂർത്തികളുണ്ട്? അത് എങ്ങനെ പ്രഭുവാകുന്നു?
12.121.6
जागर्ति च कथं दण्डः प्रजासु विहितात्मकः ।
कश्च पूर्वापरमिदं जागर्ति प्रतिपालयन् ॥ १२.१२१.६ ॥
പ്രജകളിൽ വിഹിതമായ സ്വരൂപമുള്ള ദണ്ഡം എങ്ങനെ ജാഗരൂകമായിരിക്കുന്നു? ഈ പൂർവാപരത്തെ പാലിച്ചുകൊണ്ട് ആരാണ് ജാഗരൂകനായിരിക്കുന്നത്?
12.121.7
कश्च विज्ञायते पूर्वः को वरो दण्डसंज्ञितः ।
किंसंस्थश्चाभवद्दण्डः का चास्य गतिरिष्यते ॥ १२.१२१.७ ॥
ദണ്ഡം എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ആദ്യത്തേതും ശ്രേഷ്ഠവുമായത് ഏതെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു? ദണ്ഡം ഏതിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്, അതിന്റെ ഗതി എന്തെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു?
12.121.8
शृणु कौरव्य यो दण्डो व्यवहारो यथा च सः ।
यस्मिन्हि सर्वमायत्तं स धर्म इति केवलः ॥ १२.१२१.८ ॥
കൗരവ്യാ, കേൾക്കുക: ദണ്ഡം എന്താണ്, അത് വ്യവഹാരമായി എങ്ങനെയാണ്. എതിലാണ് എല്ലാം ആശ്രയിക്കുന്നത് അതാണ് കേവലം ധർമ്മം.
12.121.9
धर्मस्यार्थे महाराज व्यवहार इतीष्यते ।
तस्य लोपः कथं न स्याल्लोकेष्विह महात्मनः ॥ १२.१२१.९ ॥
മഹാരാജാവേ, ധർമ്മത്തിന് വേണ്ടിയാണ് വ്യവഹാരം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അതിന്റെ ലോപം ഈ ലോകത്തിൽ മഹാത്മാവിന് എങ്ങനെ ഉണ്ടാകാതിരിക്കും?
12.121.10
इत्यर्थं व्यवाहरस्य व्यवहारत्वमिष्यते ।
अपि चैतत्पुरा राजन्मनुना प्रोक्तमादितः ॥ १२.१२१.१० ॥
ഇങ്ങനെ വ്യവഹാരത്തിന് വ്യവഹാരത്വം കരുതപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ, രാജാവേ, ഇത് പണ്ട് ആദിമുതൽ മനു പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
12.121.11
सुप्रणीतेन दण्डेन प्रियाप्रियसमात्मना ।
प्रजा रक्षति यः सम्यग्धर्म एव स केवलः ॥ १२.१२१.११ ॥
സുപ്രണീതമായ ദണ്ഡത്താൽ, പ്രിയാപ്രിയങ്ങളിൽ സമമനസ്സോടെ, ആര് പ്രജകളെ യഥാവിധി രക്ഷിക്കുന്നുവോ, അതുതന്നെയാണ് കേവലം ധർമ്മം.
12.121.12
यथोक्तमेतद्वचनं प्रागेव मनुना पुरा ।
यन्मयोक्तं वसिष्ठेन ब्रह्मणो वचनं महत् ॥ १२.१२१.१२ ॥
ഈ വചനം മുമ്പേ മനു പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെ; പണ്ട് മനു പറഞ്ഞതും ഞാൻ വസിഷ്ഠനാൽ പറയപ്പെട്ടതുമായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മഹത്തായ വചനം.
12.121.13
प्रागिदं वचनं प्रोक्तमतः प्राग्वचनं विदुः ।
व्यवहारस्य चाख्यानाद्व्यवहार इहोच्यते ॥ १२.१२१.१३ ॥
ഈ വചനം മുമ്പ് പറയപ്പെട്ടതാണ്; അതിനാൽ ഇതിനെ പ്രാഗ്വചനം എന്ന് അറിയുന്നു. വ്യവഹാരത്തിന്റെ കഥനം കൊണ്ട് ഇവിടെ 'വ്യവഹാരം' എന്ന് പറയുന്നു.
12.121.14
दण्डान्त्रिवर्गः सततं सुप्रणीतात्प्रवर्तते ।
दैवं हि परमो दण्डो रूपतोऽग्निरिवोत्थितः ॥ १२.१२१.१४ ॥
നന്നായി നടപ്പാക്കുന്ന ദണ്ഡത്താൽ ത്രിവർഗം തുടർച്ചയായി നടക്കുന്നു. ദൈവികമായ ദണ്ഡമാണ് പരമം; അത് രൂപത്തിൽ അഗ്നിപോലെ ഉയർന്നിരിക്കുന്നു.
12.121.15
नीलोत्पलदलश्यामश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्भुजः ।
अष्टपान्नैकनयनः शङ्कुकर्णोर्ध्वरोमवान् ॥ १२.१२१.१५ ॥
നീലത്താമരയിതളിനെപ്പോലെ കറുത്തവൻ, നാല് കോമ്പല്ലുകളുള്ളവൻ, നാല് കൈകളുള്ളവൻ, എട്ട് കാലുകളുള്ളവൻ, ഒറ്റക്കണ്ണുള്ളവൻ, ആണിപോലുള്ള ചെവികളും നിവർന്ന രോമങ്ങളുമുള്ളവൻ.
12.121.16
जटी द्विजिह्वस्ताम्रास्यो मृगराजतनुच्छदः ।
एतद्रूपं बिभर्त्युग्रं दण्डो नित्यं दुरासदः ॥ १२.१२१.१६ ॥
ജടാധാരി, രണ്ടു നാവുള്ളവൻ, ചെമ്പുനിറമുള്ള മുഖമുള്ളവൻ, സിംഹത്തോൽ ധരിച്ചവൻ; ദണ്ഡം എപ്പോഴും ഈ ഉഗ്രരൂപം ധരിക്കുന്നു, അടുക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളത്.
12.121.17
असिर्धनुर्गदा शक्तिस्त्रिशूलं मुद्गरः शरः ।
मुसलं परशुश्चक्रं प्रासदण्डर्ष्टितोमराः ॥ १२.१२१.१७ ॥
വാൾ, വില്ല്, ഗദ, ശക്തി, ത്രിശൂലം, മുദ്ഗരം, അമ്പ്, മുസലം, മഴു, ചക്രം, പ്രാസം, ദണ്ഡം, ഋഷ്ടി, തോമരം.
12.121.18
सर्वप्रहरणीयानि यानि यानीह कानिचित् ।
दण्ड एव स सर्वात्मा लोके चरति मूर्तिमान् ॥ १२.१२१.१८ ॥
ഇവിടെ പ്രഹരിക്കാൻ യോഗ്യമായ ആയുധങ്ങൾ ഏതെല്ലാമുണ്ടോ അവയെല്ലാം ദണ്ഡം തന്നെ; സർവാത്മാവായ അവൻ മൂർത്തരൂപത്തിൽ ലോകത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
12.121.19
भिन्दंश्छिन्दन्रुजन्कृन्तन्दारयन्पाटयंस्तथा ।
घातयन्नभिधावंश्च दण्ड एव चरत्युत ॥ १२.१२१.१९ ॥
പിളർന്നും, മുറിച്ചും, തകർത്തും, കീറിയും, പൊളിച്ചും, അതുപോലെ കൊന്നും, പാഞ്ഞടുത്തും—ദണ്ഡം തന്നെ ഇങ്ങനെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
12.121.20
असिर्विशसनो धर्मस्तीक्ष्णवर्मा दुरासदः ।
श्रीगर्भो विजयः शास्ता व्यवहारः प्रजागरः ॥ १२.१२१.२० ॥
വാൾ, വധിക്കുന്നവൻ, ധർമ്മം, മൂർച്ചയുള്ള കവചമുള്ളവൻ, ദുരാസദൻ, ശ്രീയുടെ ഗർഭം, വിജയം, ശാസകൻ, വ്യവഹാരം, പ്രജകളുടെ കാവൽക്കാരൻ.
12.121.21
शास्त्रं ब्राह्मणमन्त्राश्च शास्ता प्रवचनं परम् ।
धर्मपालोऽक्षरो गोपः सत्यगो नित्यगो गृहः ॥ १२.१२१.२१ ॥
ശാസ്ത്രം, ബ്രാഹ്മണ മന്ത്രങ്ങൾ, ശാസകൻ, പരമമായ പ്രവചനം, ധർമ്മപാലകൻ, അക്ഷരൻ, രക്ഷകൻ, സത്യത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, നിത്യം സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, ഗൃഹം.
12.121.22
असङ्गो रुद्रतनयो मनुर्ज्येष्ठः शिवंकरः ।
नामान्येतानि दण्डस्य कीर्तितानि युधिष्ठिर ॥ १२.१२१.२२ ॥
അസംഗൻ, രുദ്രന്റെ പുത്രൻ, മനു, ജ്യേഷ്ഠൻ, ശിവംകരൻ—ഇവയാണ് ദണ്ഡത്തിന്റെ നാമങ്ങളായി കീർത്തിക്കപ്പെട്ടത്, യുധിഷ്ഠിരാ.
12.121.23
दण्डो हि भगवान्विष्णुर्यज्ञो नारायणः प्रभुः ।
शश्वद्रुपं महद्बिभ्रन्महात्पुरुष उच्यते ॥ १२.१२१.२३ ॥
ദണ്ഡം തന്നെയാണ് ഭഗവാൻ വിഷ്ണു, യജ്ഞം, നാരായണൻ, പ്രഭു; ശാശ്വതമായ മഹാരൂപം ധരിക്കുന്നവൻ 'മഹാപുരുഷൻ' എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.
12.121.24
तथोक्ता ब्रह्मकन्येति लक्ष्मीर्नीतिः सरस्वती ।
दण्डनीतिर्जगद्धात्री दण्डो हि बहुविग्रहः ॥ १२.१२१.२४ ॥
ഇങ്ങനെതന്നെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രി എന്നു പറയപ്പെടുന്നു—ലക്ഷ്മി, നീതി, സരസ്വതി; ദണ്ഡനീതി ജഗത്തിനെ പോഷിപ്പിക്കുന്ന മാതാവ്; ദണ്ഡം തന്നെ പലരൂപമുള്ളത്.
12.121.25
अर्थानर्थौ सुखं दुःखं धर्माधर्मौ बलाबले ।
दौर्भाग्यं भागधेयं च पुण्यापुण्ये गुणागुणौ ॥ १२.१२१.२५ ॥
നേട്ടവും നഷ്ടവും, സുഖവും ദുഃഖവും, ധർമ്മവും അധർമ്മവും, ബലവും ബലഹീനതയും, ദൗർഭാഗ്യവും ഭാഗ്യവും, പുണ്യവും പാപവും, ഗുണവും അഗുണവും.
12.121.26
कामाकामावृतुर्मासः शर्वरी दिवसः क्षणः ।
अप्रमादः प्रमादश्च हर्षशोकौ शमो दमः ॥ १२.१२१.२६ ॥
ആഗ്രഹവും ആഗ്രഹമില്ലായ്മയും, ഋതുവും മാസവും, രാത്രിയും പകലും, ക്ഷണവും, ജാഗ്രതയും അശ്രദ്ധയും, സന്തോഷവും ദുഃഖവും, ശമവും ദമവും.
12.121.27
दैवं पुरुषकारश्च मोक्षामोक्षौ भयाभये ।
हिंसाहिंसे तपो यज्ञः संयमोऽथ विषामृते ॥ १२.१२१.२७ ॥
ദൈവവും പുരുഷകാരവും, മോക്ഷവും അമോക്ഷവും, ഭയവും അഭയവും, ഹിംസയും അഹിംസയും, തപസ്സും യജ്ഞവും സംയമവും, വിഷവും അമൃതും.
12.121.28
अन्तश्चादिश्च मध्यं च कृतानां च प्रपञ्चनम् ।
मदः प्रमोदो दर्पश्च दम्भो धैर्यं नयानयौ ॥ १२.१२१.२८ ॥
അന്തവും ആദിയും മധ്യവും, സൃഷ്ടികളുടെ വിസ്താരവും, മദവും പ്രമോദവും, ദർപ്പവും ദംഭവും, ധൈര്യവും, നീതിയും അനീതിയും.
12.121.29
अशक्तिः शक्तिरित्येवं मानस्तम्भौ व्ययाव्ययौ ।
विनयश्च विसर्गश्च कालाकालौ च कौरव ॥ १२.१२१.२९ ॥
അശക്തിയും ശക്തിയും, ഇങ്ങനെ മാനവും സ്തംഭവും, വ്യയവും അവ്യയവും, വിനയവും വിസർഗ്ഗവും, കാലവും അകാലവും, ഓ കൗരവാ.
12.121.30
अनृतं चाज्ञता सत्यं श्रद्धाश्रद्धे तथैव च ।
क्लीबता व्यवसायश्च लाभालाभौ जयाजयौ ॥ १२.१२१.३० ॥
അസത്യവും അജ്ഞതയും, സത്യം, ശ്രദ്ധയും അശ്രദ്ധയും, അതുപോലെ, ഭീരുത്വവും ഉദ്യമവും, ലാഭവും അലാഭവും, ജയവും അജയവും.
12.121.31
तीक्ष्णता मृदुतात्युग्रमागमानागमौ तथा ।
विरोधश्चाविरोधश्च कार्याकार्ये बलाबले ॥ १२.१२१.३१ ॥
കാഠിന്യവും മൃദുത്വവും അതിരുകടന്ന ഉഗ്രതയും വരവും വരായ്കയും; അതുപോലെ വിരോധവും അവിരോധവും, ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യാത്തതും, ബലവും ബലഹീനതയും.
12.121.32
असूया चानसूया च धर्माधर्मौ तथैव च ।
अपत्रपानपत्रपे ह्रीश्च संपद्विपच्च ह ॥ १२.१२१.३२ ॥
അസൂയയും അസൂയയില്ലായ്മയും, ധർമ്മവും അധർമ്മവും, അതുപോലെ ലജ്ജയും നിർലജ്ജതയും, ഹ്രീയും, സമ്പത്തും വിപത്തും.
12.121.33
तेजः कर्माणि पाण्डित्यं वाक्शक्तिर्बुद्धितत्वता ।
एवं दण्डस्य लोकेऽस्मिञ्जागर्ति बहुरूपता ॥ १२.१२१.३३ ॥
തേജസ്സ്, കർമ്മങ്ങൾ, പാണ്ഡിത്യം, വാക്‌ശക്തി, ബുദ്ധിയുടെ തത്ത്വം; ഇങ്ങനെ ഈ ലോകത്തിൽ ദണ്ഡത്തിന്റെ ബഹുരൂപത ഉണർന്നിരിക്കുന്നു.
12.121.34
न स्याद्यदीह दण्डो वै प्रमथेयुः परस्परम् ।
भयाद्दण्डस्य नान्योन्यं घ्नन्ति चैव युधिष्ठिर ॥ १२.१२१.३४ ॥
ഇവിടെ ദണ്ഡമില്ലെങ്കിൽ ജനങ്ങൾ പരസ്പരം ഉപദ്രവിക്കും; ദണ്ഡഭയത്താലാണ് അവർ പരസ്പരം കൊല്ലാത്തത്, യുധിഷ്ഠിരാ.
12.121.35
दण्डेन रक्ष्यमाणा हि राजन्नहरहः प्रजाः ।
राजानं वर्धयन्तीह तस्माद्दण्डः परायणम् ॥ १२.१२१.३५ ॥
രാജാവേ, ദണ്ഡത്താൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന പ്രജകൾ ദിനംതോറും രാജാവിനെ വളർത്തുന്നു; അതിനാൽ ഇവിടെ ദണ്ഡമാണ് പരമാശ്രയം.
12.121.36
व्यवस्थापयते नित्यमिमं लोकं नरेश्वर ।
सत्ये व्यवस्थितो धर्मो ब्राह्मणेष्ववतिष्ठते ॥ १२.१२१.३६ ॥
നരേശ്വരാ, അത് എപ്പോഴും ഈ ലോകത്തെ ചിട്ടപ്പെടുത്തി നിലനിർത്തുന്നു; സത്യത്തിൽ സ്ഥിതമായ ധർമ്മം ബ്രാഹ്മണരിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
12.121.37
धर्मयुक्ता द्विजश्रेष्ठा देवयुक्ता भवन्ति च ।
बभूव यज्ञो देवेभ्यो यज्ञः प्रीणाति देवताः ॥ १२.१२१.३७ ॥
ധർമ്മയുക്തരായ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാർ ദേവയുക്തരുമാകുന്നു. ദേവന്മാർക്കായി യജ്ഞം ഉണ്ടായി; യജ്ഞം ദേവതകളെ പ്രീതിപ്പെടുത്തുന്നു.
12.121.38
प्रीताश्च देवता लोकमिन्द्रे प्रतिददत्युत ।
अत्रं ददाति शक्रश्चाप्यनुगृह्णन्निमाः प्रजाः ॥ १२.१२१.३८ ॥
പ്രീതരായ ദേവന്മാർ ഇന്ദ്രനിലൂടെ ലോകത്തിന് തിരികെ നൽകുന്നു. ശക്രൻ അന്നം നൽകുന്നു, ഈ പ്രജകളെ അനുഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട്.
12.121.39
प्राणाश्च सर्वभूतानां नित्यमन्ने प्रतिष्ठिताः ।
तस्मात्प्रजाः प्रतिष्ठन्ते दण्डो जागर्ति तासु च ॥ १२.१२१.३९ ॥
സകല ജീവികളുടെയും പ്രാണങ്ങൾ എപ്പോഴും അന്നത്തിൽ ഉറച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ പ്രജകൾ നിലനിൽക്കുന്നു; ദണ്ഡം അവരുടെമേൽ ജാഗ്രതയോടെ നിൽക്കുന്നു.
12.121.40
एवंप्नयोजनश्चैव दण्डः क्षत्रियतां गतः ।
रक्षप्रजाः स जागर्ति नित्यं स्ववहितोक्षरः ॥ १२.१२१.४० ॥
ഇങ്ങനെ പ്രയോജനമുള്ള ദണ്ഡം ക്ഷത്രിയഭാവം പ്രാപിച്ചു. പ്രജകളെ രക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് അത് എപ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ നിൽക്കുന്നു; ആത്മനിയന്ത്രിതവും അക്ഷരവുമായി.
12.121.41
ईश्वरः पुरुषः प्राणः सत्वं वृत्तं प्रजापतिः ।
भूतात्मा जीव इत्येवं नामभिः प्रोच्यतेऽष्टभिः ॥ १२.१२१.४१ ॥
ഈശ്വരൻ, പുരുഷൻ, പ്രാണൻ, സത്വം, വൃത്തം, പ്രജാപതി, ഭൂതാത്മാവ്, ജീവൻ — ഇങ്ങനെ എട്ടു നാമങ്ങളാൽ അവൻ വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
12.121.42
अददद्दण्डमेवास्मै धृतमैश्वर्यमेव च ।
बले नयश्च संयुक्तः सदा पञ्चविधात्मकः ॥ १२.१२१.४२ ॥
അവൻ ഇവന് ദണ്ഡം നൽകി, ധരിക്കപ്പെട്ട ഐശ്വര്യവും; ബലവും നീതിയും ചേർന്ന്, എപ്പോഴും അഞ്ചുവിധ സ്വരൂപമുള്ളവനായി.
12.121.43
कुलं बहुधनामात्याः प्रज्ञा प्रोक्ता बलानि तु ।
आहार्यमष्टकैर्द्रव्यैर्बलमन्यद्युधिष्ठिर ॥ १२.१२१.४३ ॥
കുലം, വളരെ സമ്പത്ത്, അമാത്യന്മാർ, പ്രജ്ഞ—ഇവ ബലങ്ങളെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ, ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ, എട്ടു തരം ദ്രവ്യങ്ങളാൽ നേടേണ്ട മറ്റൊരു ബലമുണ്ട്.
12.121.44
हस्तिनोऽश्वा रथाः पत्तिर्नावो विष्टिस्तथैव च ।
देशिकाश्चादिकाश्चैव तदष्टाङ्गं बलं स्मृतम् ॥ १२.१२१.४४ ॥
ആനകൾ, കുതിരകൾ, രഥങ്ങൾ, കാലാൾപ്പട, വള്ളങ്ങൾ, വേലക്കാർ, വഴികാട്ടികൾ, മറ്റുള്ളവർ—ഇത് എട്ടംഗങ്ങളുള്ള ബലമെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
12.121.45
अथ चाङ्गस्य युक्तस्य रथिनो हस्तियायिनः ।
अश्वारोहाः पदाताश्च मन्त्रिणो रसदाश्च ये ॥ १२.१२१.४५ ॥
കൂടാതെ, അംഗങ്ങളോടു കൂടിയ സേനയിലെ രഥികർ, ആനപ്പുറത്തു കയറുന്നവർ, കുതിരപ്പടയാളികൾ, കാലാൾ, മന്ത്രിമാർ, ആഹാരവിതരണക്കാർ—ഇവരും അതിൽപ്പെടുന്നു.
12.121.46
भिक्षुकाः प्राड्विवाकाश्च मौहूर्ता दैवचिन्तकाः ।
कोशो मित्राणि धान्यं च सर्वोपकरणानि च ॥ १२.१२१.४६ ॥
ഭിക്ഷുക്കൾ, ന്യായാധിപന്മാർ, മുഹൂർത്തം നോക്കുന്നവർ, ദൈവചിന്തകർ, ഖജനാവ്, മിത്രങ്ങൾ, ധാന്യം, എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളും—ഇവയും അതിൽപ്പെടുന്നു.
12.121.47
सप्तप्रकृति चाष्टाङ्गं शरीरमिह तं विदुः ।
राज्यस्य दण्डमेवाङ्गं दण्डः प्रभव एव च ॥ १२.१२१.४७ ॥
ഏഴു പ്രകൃതികളും എട്ട് അംഗങ്ങളുമുള്ള ഈ ശരീരത്തെ ഇവിടെ അവർ അതായി (രാജ്യമായി) അറിയുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ അംഗം ദണ്ഡം തന്നെയാണ്; ദണ്ഡം തന്നെയാണ് പ്രഭുത്വത്തിന്റെ ഉറവിടവും.
12.121.48
ईश्वरेण प्रसन्नेन कारणात्क्षत्रियस्य च ।
दण्डो दत्तः सदा गोप्ता दण्डो हीदं सनातनम् ॥ १२.१२१.४८ ॥
ഈശ്വരൻ പ്രസാദിച്ച്, ആ കാരണത്താൽ ക്ഷത്രിയന് ദണ്ഡം നൽകി; ദണ്ഡം എപ്പോഴും സംരക്ഷകനാണ്, കാരണം ഈ ദണ്ഡം ശാശ്വതമാണ്.
12.121.49
राजा पूज्यतमो नान्यो यथा धर्मः प्रदर्शितः ।
ब्रह्मणा लोकरक्षार्थं स्वधर्मस्थापनाय च ॥ १२.१२१.४९ ॥
രാജാവാണ് ഏറ്റവും പൂജ്യൻ; ധർമ്മം കാണിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ മറ്റാരുമില്ല. ലോകരക്ഷയ്ക്കും സ്വധർമ്മസ്ഥാപനത്തിനുമായി ബ്രഹ്മാവ് ഇത് പ്രദർശിപ്പിച്ചു.
12.121.50
भर्तृप्रत्यय उत्पन्नो व्यवहारस्तथाविधः ।
तस्याद्य सहितो दृष्टो भर्तृप्रत्ययलक्षणः ॥ १२.१२१.५० ॥
രാജാവിലുള്ള വിശ്വാസത്തിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന വ്യവഹാരം ഇങ്ങനെയാണ്; ഇപ്പോൾ അതിനോട് ചേർന്ന, രാജവിശ്വാസലക്ഷണമുള്ള വ്യവഹാരം കാണപ്പെട്ടു.
12.121.51
व्यवहारस्तु वेदात्मा वेदप्रत्यय उच्यते ।
मौलश्च नरशार्दूल शास्त्रोक्तश्च तथाऽपरः ॥ १२.१२१.५१ ॥
എന്നാൽ വ്യവഹാരം വേദസ്വരൂപമാണ്; അത് വേദാധാരിതമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. നരശാർദൂലാ, ഒന്ന് മൗലികമാണ് (പാരമ്പര്യം), മറ്റൊന്ന് ശാസ്ത്രോക്തമാണ്.
12.121.52
उक्तो यश्चापि दण्डोऽसौ भर्तृप्रत्ययलक्षणः ।
ज्ञेयो नः स नरेन्द्रस्थो दण्डः प्रत्यय एव च ॥ १२.१२१.५२ ॥
പറയപ്പെട്ട ദണ്ഡവും രാജവിശ്വാസലക്ഷണമുള്ളതാണ്; അതിനെ നാം അറിയണം — ആ ദണ്ഡം രാജാവിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; അത് തന്നെയാണ് വിശ്വാസവും.
12.121.53
दण्डप्रत्ययदृष्टोऽपि व्यवहारात्मकः स्मृतः ।
व्यवहारः स्मृतो यश्च स वेदविषयात्मकः ॥ १२.१२१.५३ ॥
ദണ്ഡ-വിശ്വാസമായി കാണപ്പെട്ടതും വ്യവഹാരസ്വരൂപമായി സ്മരിക്കപ്പെട്ടു; സ്മരിക്കപ്പെട്ട വ്യവഹാരം വേദവിഷയസ്വരൂപമാണ്.
12.121.54
यश्च वेदप्रसूतात्मा स धर्मो गुणदर्शनः ।
धर्मप्रत्यय उद्दिष्टो यश्च धर्मः कृतात्मभिः ॥ १२.१२१.५४ ॥
വേദത്തിൽനിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച സ്വരൂപമുള്ളതും ഗുണങ്ങൾ കാണിക്കുന്നതുമായ ആ ധർമ്മം; സംയതാത്മാക്കളാൽ ധർമ്മവിശ്വാസമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ട ധർമ്മവും അതുതന്നെ.
12.121.55
व्यवहारः प्रजागोप्ता ब्रह्मदृष्टो युधिष्ठिर ।
त्रीन्धारयति लोकान्वै सत्यात्मा भूतिवर्धनः ॥ १२.१२१.५५ ॥
വ്യവഹാരം പ്രജകളുടെ രക്ഷകനാണ്; വേദം കണ്ടതാണ്, യുധിഷ്ഠിരാ. സത്യസ്വരൂപവും ഐശ്വര്യവർധകവുമായ അത് മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും താങ്ങുന്നു.
12.121.56
यश्च दण्डः स दृष्टो नो व्यवहारः सनातनः ।
व्यवहारश्च दृष्टो यः स वेद इति नः श्रुतिः ॥ १२.१२१.५६ ॥
ഏത് ദണ്ഡമോ അത് ഞങ്ങൾ കണ്ടതാണ്; വ്യവഹാരം സനാതനമാണ്. ഏത് വ്യവഹാരം കാണപ്പെട്ടുവോ അതാണ് വേദം എന്നു ഞങ്ങളുടെ ശ്രുതി.
12.121.57
यश्च वेदः स वै धर्मो यश्च धर्मः स सत्पथः ।
ब्रह्मा पितामहः पूर्वं भगवांश्च प्रजापतिः ॥ १२.१२१.५७ ॥
ഏത് വേദമാണോ അത് തന്നെ ധർമം; ഏത് ധർമമാണോ അത് സത്പഥം. പൂർവകാലത്ത് പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവും ഭഗവാൻ പ്രജാപതിയും (ഇത് വെളിപ്പെടുത്തി).
12.121.58
लोकानां स हि सर्वेषां ससुरासुररक्षसाम् ।
स मनुष्योरगवतां कर्ता चैव स भूतकृत् ॥ १२.१२१.५८ ॥
അവൻ തന്നെയാണ് എല്ലാ ലോകങ്ങൾക്കും, ദേവന്മാർ അസുരന്മാർ രാക്ഷസന്മാർ എന്നിവരോടൊപ്പം എല്ലാവർക്കുമായി, മനുഷ്യരും നാഗങ്ങളുമടങ്ങുന്ന ജീവികൾക്കും കർത്താവ്; അവൻ തന്നെ ഭൂതങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ.
12.121.59
ततो नो व्यवहारोऽयं भर्तृप्रत्ययलक्षणः ।
तस्मादिदमवोचाम व्यवहारनिदर्शनम् ॥ १२.१२१.५९ ॥
അതിനാൽ നമ്മുടെ ഈ വ്യവഹാരം, യജമാനനിലുള്ള വിശ്വാസത്താൽ അടയാളപ്പെടുത്തപ്പെട്ടതാണ്; അതുകൊണ്ട് ഈ വ്യവഹാരനിദർശനം ഞങ്ങൾ പറഞ്ഞു.
12.121.60
माता पिता च भ्राता च भार्या चैव पुरोहितः ।
नादण्ड्यो विद्यते राज्ञो यः स्वधर्मेण तिष्ठति ॥ १२.१२१.६० ॥
അമ്മ, അച്ഛൻ, സഹോദരൻ, ഭാര്യ, പുരോഹിതൻ പോലും രാജാവിന് ശിക്ഷിക്കാൻ പാടില്ലാത്തവരല്ല; സ്വധർമത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനാണ് (ശിക്ഷയിൽ നിന്ന് ഒഴിവുള്ളവൻ).