મહાભારત · અધ્યાય 12.125
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.125.1
शीलं प्रधानं पुरुषे कथितं ते पितामह ।
कथमाशा समुत्पन्ना का च सा तद्वदस्व मे ॥ १२.१२५.१ ॥
યુધિષ્ઠિર બોલ્યા: હે પિતામહ, આપે કહ્યું કે પુરુષમાં શીલ જ પ્રધાન છે. તો આશા કેવી રીતે ઉત્પન્ન થાય છે, અને તે શું છે? તે મને કહો.
12.125.2
संशयो मे महानेष समुत्पन्नः पितामह ।
छेत्ता च तस्य नान्योऽस्ति त्वत्तः परपुरंजय ॥ १२.१२५.२ ॥
યુધિષ્ઠિર બોલ્યા: હે પિતામહ, મારા મનમાં આ મોટો સંશય ઉત્પન્ન થયો છે. હે શત્રુનગરવિજેતા, તેનું નિવારણ કરનાર તમારા સિવાય બીજું કોઈ નથી.
12.125.3
पितामहाशा महती ममासीद्धि सुयोधने ।
प्राप्ते युद्धे तु तद्युक्तं तत्कर्ताऽयमिति प्रभो ॥ १२.१२५.३ ॥
યુધિષ્ઠિર બોલ્યા: હે પિતામહ, સુયોધન પર મને મોટી આશા હતી. પરંતુ યુદ્ધ આવ્યું ત્યારે, હે પ્રભુ, તેનો કર્તા આ જ છે એ યોગ્ય જ છે.
12.125.4
सर्वस्याशा सुमहती पुरुषस्योपजायते ।
स्यां विहन्यमानायां दुःखो मृत्युर्न संशयः ॥ १२.१२५.४ ॥
દરેક પુરુષમાં ખૂબ મોટી આશા ઉત્પન્ન થાય છે. તે આશા નાશ પામે ત્યારે મૃત્યુ દુઃખદાયક બને છે, એમાં સંશય નથી.
12.125.5
ऽहं हताशो दुर्बुद्धिः कृतस्तेन दुरात्मना ।
र्तराष्ट्रेण राजेन्द्र पश्य मन्दात्मतां मम ॥ १२.१२५.५ ॥
હું આશા ગુમાવી બેઠેલો અને દુર્બુદ્ધિવાળો બનાવાયો છું — તે દુરાત્મા ધૃતરાષ્ટ્ર-પુત્ર દ્વારા. હે રાજેન્દ્ર, મારી મંદબુદ્ધિ જુઓ.
12.125.6
आशां बृहत्तरीं मन्ये पर्वतादपि सद्रुमात् ।
आकाशादपि वा राजन्नप्रमेयाऽथवा पुनः ॥ १२.१२५.६ ॥
હું આશાને વૃક્ષો સહિતના પર્વત કરતાં પણ મોટી માનું છું; હે રાજન્, આકાશ કરતાં પણ, અથવા અપ્રમેય.
12.125.7
एषा चैव कुरुश्रेष्ठ दुर्विचिन्त्या सुदुर्लभा ।
दुर्लभत्वाच्च पश्यामि किमन्यद्दुर्लभं ततः ॥ १२.१२५.७ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, આ દુર્વિચાર્ય અને અતિ દુર્લભ છે. તેની દુર્લભતાને કારણે મને તેનાથી વધુ દુર્લભ બીજું શું દેખાય છે?
12.125.8
अत्र ते वर्तयिष्यामि युधिष्ठिर निबोध मे ।
इतिहासं सुमित्रस्य निर्वृत्तमृषभस्य च ॥ १२.१२५.८ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, અહીં હું તને સુમિત્ર અને ઋષભનો સંપૂર્ણ ઇતિહાસ કહીશ; મારું સાંભળ.
12.125.9
सुमित्रो नाम राजर्षिर्हैहयो मृगयां गतः ।
ससार च मृगं विद्ध्वा बाणेनानतपर्वणा ॥ १२.१२५.९ ॥
સુમિત્ર નામના રાજર્ષિ, હૈહય વંશના, શિકારે ગયા હતા. વળેલા ગાંઠવાળા બાણથી એક મૃગને વીંધીને તેનો પીછો કર્યો.
12.125.10
स मृगो बाणमादाय ययावतिपराक्रमः ।
स च राजा बली तूर्णं ससार मृगमन्तिकात् ॥ १२.१२५.१० ॥
તે મૃગ બાણ લઈને અતિ પરાક્રમથી ભાગ્યું. અને તે બળવાન રાજા ઝડપથી નજીકથી મૃગનો પીછો કરવા લાગ્યો.
12.125.11
ततो निम्नं स्थलं चैव समृगोऽद्रवदाशुगः ।
मुहूर्तमिव राजेन्द्र समेन स पथाऽगमत् ॥ १२.१२५.११ ॥
પછી તે ઝડપી મૃગ નીચાણવાળી અને ઊંચી ભૂમિ પર દોડ્યો. હે રાજેન્દ્ર, તે જાણે એક ક્ષણમાં સમતલ માર્ગે આગળ ગયો.
12.125.12
ततः स राजा तारुण्यादौरसन बलेन च ।
चचार बाणासनभृत्सखङ्गो हंसवत्तदा ॥ १२.१२५.१२ ॥
ત્યારે તે રાજા યૌવન અને પોતાના બળથી ધનુષ્ય અને ખડ્ગ ધારણ કરીને હંસની જેમ વિચરવા લાગ્યો.
12.125.13
ततो नदान्नदीश्चैव पल्वलानि वनानि च ।
अतिक्रम्याभ्यतिक्रम्य ससारैको वनेचरः ॥ १२.१२५.१३ ॥
પછી નદો, નદીઓ, તળાવો અને વનો વટાવી વટાવીને, એકલો વનચારી (મૃગ) દોડતો રહ્યો.
12.125.14
स तु तावन्मृगो राजन्नासाद्यासाद्य पार्थिवम् ।
पुनरभ्येति जवनो जवेन महता ततः ॥ १२.१२५.१४ ॥
હે રાજન્, તે મૃગ ઝડપથી રાજા પાસે ફરી ફરીને આવતો, મહાન વેગથી પાછો તેની પાસે આવતો.
12.125.15
स तस्य बाणैर्बहुभिः समभ्यस्तो वनेचरः ।
प्रक्रीडन्निव राजेन्द्र पुनरभ्येति चान्तिकम् ॥ १२.१२५.१५ ॥
હે રાજેન્દ્ર, તેના અનેક બાણોથી ઘવાયો હોવા છતાં તે વનચારી મૃગ રમતો હોય તેમ ફરીથી નજીક આવતો.
12.125.16
पुनश्च जवमास्थाय जवनो मृगयूथपः ।
अतीत्यातीत्य राजेन्द्र पुनरभ्येति चान्तिकम् ॥ १२.१२५.१६ ॥
ફરીથી વેગનો આશ્રય લઈને, તે ઝડપી મૃગયૂથપતિ, હે રાજેન્દ્ર, વારંવાર પસાર થઈને ફરી નજીક આવતો.
12.125.17
तस्य मर्मच्छिदं घोरं सुमित्रोऽमित्रकर्शनः ।
समादाय शरं श्रेष्ठं कार्मुकान्निरवासयत् ॥ १२.१२५.१७ ॥
તેના મર્મસ્થાનને વીંધનારું ભયાનક, શત્રુઓને પીડનારો સુમિત્ર, શ્રેષ્ઠ બાણ લઈને ધનુષ્યમાંથી છોડ્યું.
12.125.18
ततो गव्यूतिमात्रेण मृगयूथपयूथपः ।
तस्य बाणपथं मुक्त्वा तस्थिवान्प्रहसन्निव ॥ १२.१२५.१८ ॥
પછી એક ગવ્યૂતિ અંતરે, મૃગયૂથપતિઓનો પણ અધિપતિ તે, તેના બાણમાર્ગને છોડીને હસતો હોય તેમ ઊભો રહ્યો.
12.125.19
तस्मिन्निपतिते बाणे भूमौ ज्वलिततेजसि ।
प्रविवेश मृगोऽरण्यं मृगं राजाऽप्यभिद्रवत् ॥ १२.१२५.१९ ॥
જ્વલંત તેજવાળું તે બાણ ભૂમિ પર પડ્યું ત્યારે તે મૃગ જંગલમાં પ્રવેશ્યું; રાજાએ પણ તે મૃગની પાછળ દોડ્યો.