મહાભારત · અધ્યાય 12.128
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.128.1
वीरद्युम्न इति ख्यातो राजाऽहं दिक्षु विश्रुतः ।
भूरिद्युम्नं सुतं नष्टमन्वेष्टुं वनमागतः ॥ १२.१२८.१ ॥
હું વીરદ્યુમ્ન નામે પ્રખ્યાત રાજા છું, દિશાઓમાં વિખ્યાત. ખોવાયેલા પુત્ર ભૂરિદ્યુમ્નને શોધવા હું વનમાં આવ્યો છું.
12.128.2
एकः पुत्रः स विप्राग्र्य बाल एव च सोऽनघः ।
न दृश्यते वने चास्मिंस्तमन्वेष्टुं चराम्यहम् ॥ १२.१२८.२ ॥
તે જ મારો એકમાત્ર પુત્ર છે; હે વિપ્રશ્રેષ્ઠ, તે હજુ બાળક અને નિર્દોષ છે. આ વનમાં તે દેખાતો નથી, તેથી તેને શોધતો ફરું છું.
12.128.3
इत्युक्ते तेन वचने राज्ञा मुनिरधोमुखः ।
तूष्णीमेवाभवत्तत्र न च प्रत्युक्तवान्नृपम् ॥ १२.१२८.३ ॥
રાજાએ આમ કહ્યું ત્યારે મુનિ માથું નમાવીને ત્યાં જ મૌન ઊભા રહ્યા; રાજાને કોઈ ઉત્તર ન આપ્યો.
12.128.4
स हि तेन पुरा विप्रो राज्ञा नात्यर्थमानितः ।
आशाकृतश्च राजेन्द्र तपो दीर्घं समाश्रितः ॥ १२.१२८.४ ॥
હે રાજેન્દ્ર, પૂર્વે તે રાજાએ આ બ્રાહ્મણને બહુ માન આપ્યું નહોતું, આશા આપીને પણ તે પૂરી કરી નહોતી; તેથી તે લાંબી તપશ્ચર્યાનો આશ્રય લઈ બેઠો.
12.128.5
प्रतिग्रहमहं राज्ञां न करिष्ये कथंचन ।
अन्येषां चैव वर्णानामिति कृत्वा धियं तदा ॥ १२.१२८.५ ॥
'રાજાઓ પાસેથી કે અન્ય વર્ણો પાસેથી હું કોઈ પણ રીતે દાન નહીં લઉં' એવો મનમાં નિશ્ચય કરીને તેણે ત્યારે એવો સંકલ્પ કર્યો.
12.128.6
आशा हि पुरुषं बालमालापयति तस्थूषी ।
तामहं व्यपनेष्यामि इति कृत्वा व्यवस्थितः।
वीरद्युम्नस्तु तं भूयः पप्रच्छ मुनिसत्तमम् ॥ १२.१२८.६ ॥
આશા મૂર્ખ માણસને બોલવા પ્રેરે છે; તે તેની સામે ઊભી રહે છે. 'હું તેને દૂર કરીશ' એવો નિશ્ચય કરીને તે અડગ રહ્યો. ત્યારે વીરદ્યુમ્ને તે મુનિશ્રેષ્ઠને ફરી પૂછ્યું.
12.128.7
आशायाः किंच वृत्तं वै किंचेह भुवि दुर्लभम् ।
ब्रवीतु भगवानेतत्त्वं हि धर्मार्थदर्शिवान् ॥ १२.१२८.७ ॥
આશાનો સ્વભાવ શું છે, અને આ પૃથ્વી પર દુર્લભ શું છે? ધર્મ અને અર્થના દ્રષ્ટા ભગવાન, આપ જ તે કહો.
12.128.8
ततः संस्मृत्य तत्सर्वं स्मारयिष्यन्निवाब्रवीत् ।
राजानं भगवान्विप्रस्ततः कृशतनुस्तदा ॥ १२.१२८.८ ॥
પછી બધું સંભારીને, રાજાને યાદ કરાવવા ઇચ્છતા હોય તેમ, ત્યારે કૃશ દેહવાળા તે ભગવાન વિપ્રે રાજાને કહ્યું.
12.128.9
कृशत्वेन समं राजन्नाशाया विद्यते नृप ।
तस्या वै दुर्लभत्वाच्च प्रार्थितः पार्थिवो मया ॥ १२.१२८.९ ॥
હે રાજન, કૃશતા જેવું આશાને બીજું કંઈ નથી. હે નૃપ, તે દુર્લભ હોવાથી જ મેં રાજાને પૂછ્યું હતું.
12.128.10
कृशाकृशे मया ब्रह्मन्गृहीते वचनात्तव ।
दुर्लभत्वं च तस्यैव वेदवाक्यमिवाद्विजे ॥ १२.१२८.१० ॥
હે બ્રહ્મન, આપના વચનથી મેં કૃશ અને અકૃશને સ્વીકાર્યા. આશાની દુર્લભતા તો વેદવાક્ય જેવી જ છે, હે દ્વિજ.
12.128.11
संशयस्तु महाप्राज्ञ संजातो हृदये मम ।
तन्मुने मम तत्त्वेन वक्तुमर्हसि पृच्छतः ॥ १२.१२८.११ ॥
પણ હે મહાપ્રાજ્ઞ, મારા હૃદયમાં સંશય ઉત્પન્ન થયો છે. તેથી હે મુનિ, પૂછનાર એવા મને આપ તત્ત્વથી કહેવા યોગ્ય છો.
12.128.12
त्वत्तः कृशतरं किंनु ब्रवीतु भगवानिदम् ।
यदि गुह्यं न ते विप्र लोके किंचेह दुर्लभम् ॥ १२.१२८.१२ ॥
આપના કરતાં કૃશ શું છે? ભગવાન આ કહે, હે વિપ્ર, જો તે આપના માટે ગુપ્ત ન હોય, અને જો આ લોકમાં કંઈ દુર્લભ હોય તો.
12.128.13
दुर्लभोऽप्यथवा नास्ति योऽर्थी धृतिमवाप्नुयात् ।
स दुर्लभतरस्तात योऽर्थिनं नावमन्यते ॥ १२.१२८.१३ ॥
અથવા દુર્લભ હોવા છતાં એવો કોઈ નથી જે યાચકને ધીરજ આપી શકે; હે તાત, જે યાચકનું અપમાન કરતો નથી તે જ સૌથી દુર્લભ છે.
12.128.14
सत्कृत्य नोपक्रियते परं शक्त्या यथार्थतः ।
या सक्ता सर्वभूतेषु साऽऽशा कृशतरी मया ॥ १२.१२८.१४ ॥
સર્વ પ્રાણીઓમાં આસક્ત, આદરપૂર્વક બીજાને તેની શક્તિ પ્રમાણે મદદ ન કરાય તેવી જે આશા છે, તે મારા મતે સૌથી ક્ષીણ છે.
12.128.15
कृतघ्नेषु च या सक्ता नृशंसेष्वलसेषु च ।
अपकारिषु चासक्ता साऽऽशा कृशतरी मया ॥ १२.१२८.१५ ॥
કૃતઘ્ન, ક્રૂર અને આળસુ લોકોમાં આસક્ત, પણ અપકાર કરનારાઓમાં આસક્ત નહીં એવી જે આશા છે, તે મારા મતે સૌથી ક્ષીણ છે.
12.128.16
एकपुत्रः पिता पुत्रे नष्टे वा प्रोषितेऽपि वा ।
प्रवृत्तिं यो न जानाति साऽऽशा कृशतरी मता ॥ १२.१२८.१६ ॥
એકનો એક પુત્ર ધરાવતો પિતા, તે પુત્ર ખોવાયો હોય કે દૂર ગયો હોય અને તેના સમાચાર ન જાણતો હોય — તે પિતાની આશા સૌથી ક્ષીણ માનવામાં આવે છે.
12.128.17
प्रसवे चैव नारीणां वृद्धानां पुत्रकारिता ।
तथा नरेन्द्र धनिनां साऽशा कृशतरी मता ॥ १२.१२८.१७ ॥
પ્રસવ સમયે સ્ત્રીઓની, વૃદ્ધોની પુત્રેચ્છા, અને હે નરેન્દ્ર, ધનવાનોની (આશા) — તે આશા સૌથી ક્ષીણ માનવામાં આવે છે.
12.128.18
प्रदानकाङ्क्षिणीनां च कन्यानां वयसि स्थिते ।
श्रुत्वा कथास्तथायुक्ताः साऽऽशा कृशतरी मता ॥ १२.१२८.१८ ॥
લગ્ન કરાવવા ઇચ્છતા પિતાઓની, લગ્નયોગ્ય ઉંમરની કન્યાઓની (આશા) — વાતો સાંભળીને તેમાં લાગેલી તે આશા પણ સૌથી ક્ષીણ માનવામાં આવે છે.
12.128.19
एतच्छ्रुत्वा ततो राजन्स राजा सावरोधनः ।
संस्पृश्य पादौ शिरसा निपपात द्विजर्षभे ॥ १२.१२८.१९ ॥
આ સાંભળીને, હે રાજન, તે રાજા પોતાના અંતઃપુર સહિત તે દ્વિજશ્રેષ્ઠના ચરણોને સ્પર્શીને માથું નમાવી તેમની સામે પડ્યો.
12.128.20
प्रसादये त्वां भगवन्पुत्रेणेच्छामि संगमम् ।
यदेतदुक्तं भवता संप्रति द्विजसत्तम।
वृणीष्व च वरान्विप्र यानिच्छसि यथाविधि ।
अब्रवीच्चैव तद्वाक्यं राजा राजीवलोचनः ॥ १२.१२८.२० ॥
હે ભગવન, હું તમને પ્રસન્ન કરું છું; પુત્ર સાથે સમાગમ ઇચ્છું છું. હે દ્વિજોત્તમ, તમે હમણાં કહ્યું તેમ, હે વિપ્ર, જે વરદાન તમને ગમે તે યથાવિધિ માગો. કમળનયન રાજાએ આ વાત કહી.
12.128.21
सत्यमेतत्त्वया विप्र यथोक्तं नान्यथा मृषा ॥ १२.१२८.२१ ॥
હે વિપ્ર, તમે કહ્યું તેમ આ સત્ય છે; તે અન્યથા કે ખોટું નથી.
12.128.22
ततः प्रहस्य भगवांस्तनुर्धर्मभृतां वरः ।
पुत्रमस्यानयत्क्षिप्रं तपसा च श्रुतेन च ॥ १२.१२८.२२ ॥
ત્યારે ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ ભગવાન તનુએ હસીને, તપ અને વિદ્યાના બળથી તરત જ તેના પુત્રને લાવ્યા.
12.128.23
स समानीय तत्पुत्रं तमुपालभ्य पार्थिवम् ।
आत्मानं दर्शयामास धर्मं धर्मभृतांवरः ॥ १२.१२८.२३ ॥
તે પુત્રને લાવીને, તે રાજાને ઠપકો આપીને, ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ ધર્મે પોતાને પ્રગટ કર્યો.
12.128.24
स दर्शयित्वा चात्मानं दिव्यमद्भुतदर्शनम् ।
विपाप्मा विगतक्रोधश्चचार वनमन्तिकात् ॥ १२.१२८.२४ ॥
તેમણે પોતાનું દિવ્ય અને અદ્ભુત રૂપ બતાવીને, પાપરહિત અને ક્રોધરહિત થઈ, નજીકના વનમાંથી પ્રસ્થાન કર્યું.
12.128.25
एतदॄष्टं मया राजंस्त्वत्तश्च वचनं श्रुतम् ।
आशामपनय त्वाशु ततः कृषतरीमिमाम् ॥ १२.१२८.२५ ॥
હે રાજા, આ મેં જોયું છે અને તમારી પાસેથી વચનો પણ સાંભળ્યાં છે. હવે તરત આ અતિ ક્ષીણ આશા છોડી દો.
12.128.26
स तथोक्तस्तदा राजन्नृषभेण महात्मना ।
सुमित्रोऽपानयत्क्षिप्रमाशां कृशतरीं ततः ॥ १२.१२८.२६ ॥
હે રાજા, મહાત્મા વૃષભે એમ કહ્યું ત્યારે સુમિત્રે તરત જ એ અતિ ક્ષીણ આશા છોડી દીધી.
12.128.27
एवं त्वमपि कौन्तेय श्रुत्वा वाणीमिमां मम ।
स्थिरो भव महाराज हिमवानिव निश्चलः ॥ १२.१२८.२७ ॥
એ જ રીતે, હે કૌંતેય, તમે પણ મારી આ વાણી સાંભળીને સ્થિર રહો. હે મહારાજ, હિમાલયની જેમ અચળ થાઓ.
12.128.28
त्वं हि श्रुत्वा च पृष्ट्वा च कृच्छ्रेष्वर्थेषु तेष्विह ।
श्रुत्वा मम महाराज न संतप्तुमिहार्हसि ॥ १२.१२८.२८ ॥
તમે આ કઠિન વિષયોમાં સાંભળ્યું અને પૂછ્યું પણ છે. હે મહારાજ, મારી વાત સાંભળ્યા પછી અહીં દુઃખી થવું તમને યોગ્ય નથી.