ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.128
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.128.1
वीरद्युम्न इति ख्यातो राजाऽहं दिक्षु विश्रुतः ।
भूरिद्युम्नं सुतं नष्टमन्वेष्टुं वनमागतः ॥ १२.१२८.१ ॥
ମୁଁ ବୀରଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା, ଦିଗେ ଦିଗେ ବିଖ୍ୟାତ। ହଜିଯାଇଥିବା ମୋ ପୁତ୍ର ଭୂରିଦ୍ୟୁମ୍ନକୁ ଖୋଜିବାକୁ ମୁଁ ବନକୁ ଆସିଛି।
12.128.2
एकः पुत्रः स विप्राग्र्य बाल एव च सोऽनघः ।
न दृश्यते वने चास्मिंस्तमन्वेष्टुं चराम्यहम् ॥ १२.१२८.२ ॥
ସେ ହିଁ ମୋର ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ର; ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଏବେ ବି ବାଳକ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ। ଏହି ବନରେ ତାକୁ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ, ତେଣୁ ତାକୁ ଖୋଜି ବୁଲୁଛି।
12.128.3
इत्युक्ते तेन वचने राज्ञा मुनिरधोमुखः ।
तूष्णीमेवाभवत्तत्र न च प्रत्युक्तवान्नृपम् ॥ १२.१२८.३ ॥
ରାଜାଙ୍କ ଏପରି କହିବା ପରେ ମୁନି ମୁଣ୍ଡ ନତ କରି ସେଠାରେ ନୀରବରେ ଠିଆ ହେଲେ; ରାଜାଙ୍କୁ କୌଣସି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।
12.128.4
स हि तेन पुरा विप्रो राज्ञा नात्यर्थमानितः ।
आशाकृतश्च राजेन्द्र तपो दीर्घं समाश्रितः ॥ १२.१२८.४ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ପୂର୍ବରେ ସେ ରାଜା ଏହି ବିପ୍ରଙ୍କୁ ଅଧିକ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ନ ଥିଲେ, ଆଶା ଦେଇ ମଧ୍ୟ ପୂରଣ କରି ନ ଥିଲେ; ତେଣୁ ସେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିଲେ।
12.128.5
प्रतिग्रहमहं राज्ञां न करिष्ये कथंचन ।
अन्येषां चैव वर्णानामिति कृत्वा धियं तदा ॥ १२.१२८.५ ॥
'ରାଜାମାନଙ୍କଠାରୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କଠାରୁ ମୁଁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବି ନାହିଁ' ବୋଲି ମନରେ ସ୍ଥିର କରି ସେ ସେତେବେଳେ ଏହି ସଂକଳ୍ପ କଲେ।
12.128.6
आशा हि पुरुषं बालमालापयति तस्थूषी ।
तामहं व्यपनेष्यामि इति कृत्वा व्यवस्थितः।
वीरद्युम्नस्तु तं भूयः पप्रच्छ मुनिसत्तमम् ॥ १२.१२८.६ ॥
ଆଶା ମୂର୍ଖ ମଣିଷକୁ କଥା କହାଏ; ସେ ତା'ର ସାମ୍ନାରେ ଠିଆ ହୋଇଥାଏ। 'ମୁଁ ତାକୁ ଦୂର କରିବି' ବୋଲି ସ୍ଥିର କରି ସେ ଅଟଳ ରହିଲେ। ତେବେ ବୀରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସେହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ପଚାରିଲେ।
12.128.7
आशायाः किंच वृत्तं वै किंचेह भुवि दुर्लभम् ।
ब्रवीतु भगवानेतत्त्वं हि धर्मार्थदर्शिवान् ॥ १२.१२८.७ ॥
ଆଶାର ଆଚରଣ କ'ଣ, ଏବଂ ଏ ପୃଥିବୀରେ ଦୁର୍ଲଭ କ'ଣ? ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ଦ୍ରଷ୍ଟା ଭଗବାନ, ଆପଣ ଏହା କୁହନ୍ତୁ।
12.128.8
ततः संस्मृत्य तत्सर्वं स्मारयिष्यन्निवाब्रवीत् ।
राजानं भगवान्विप्रस्ततः कृशतनुस्तदा ॥ १२.१२८.८ ॥
ତା'ପରେ ସବୁ ସ୍ମରଣ କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ପରି, ସେତେବେଳେ କୃଶ ଶରୀରଧାରୀ ସେ ଭଗବାନ ବିପ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
12.128.9
कृशत्वेन समं राजन्नाशाया विद्यते नृप ।
तस्या वै दुर्लभत्वाच्च प्रार्थितः पार्थिवो मया ॥ १२.१२८.९ ॥
ହେ ରାଜନ, କୃଶତା ସହ ସମାନ ଆଶା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ। ହେ ନୃପ, ତାହା ଦୁର୍ଲଭ ହେବାରୁ ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲି।
12.128.10
कृशाकृशे मया ब्रह्मन्गृहीते वचनात्तव ।
दुर्लभत्वं च तस्यैव वेदवाक्यमिवाद्विजे ॥ १२.१२८.१० ॥
ହେ ବ୍ରହ୍ମନ, ଆପଣଙ୍କ ବଚନରେ ମୁଁ କୃଶ ଓ ଅକୃଶକୁ ଗ୍ରହଣ କଲି। ଆଶାର ଦୁର୍ଲଭତା ବେଦବାକ୍ୟ ପରି ହିଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
12.128.11
संशयस्तु महाप्राज्ञ संजातो हृदये मम ।
तन्मुने मम तत्त्वेन वक्तुमर्हसि पृच्छतः ॥ १२.१२८.११ ॥
କିନ୍ତୁ ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ମୋ ହୃଦୟରେ ସଂଶୟ ଉପୁଜିଛି। ତେଣୁ ହେ ମୁନି, ପଚାରୁଥିବା ମୋତେ ଆପଣ ତତ୍ତ୍ୱତଃ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
12.128.12
त्वत्तः कृशतरं किंनु ब्रवीतु भगवानिदम् ।
यदि गुह्यं न ते विप्र लोके किंचेह दुर्लभम् ॥ १२.१२८.१२ ॥
ଆପଣଙ୍କଠାରୁ କୃଶତର କ'ଣ ଅଛି? ଭଗବାନ ଏହା କହନ୍ତୁ, ହେ ବିପ୍ର, ଯଦି ଏହା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁପ୍ତ ନ ହୁଏ, ଏବଂ ଯଦି ଏ ଲୋକରେ କିଛି ଦୁର୍ଲଭ ଥାଏ।
12.128.13
दुर्लभोऽप्यथवा नास्ति योऽर्थी धृतिमवाप्नुयात् ।
स दुर्लभतरस्तात योऽर्थिनं नावमन्यते ॥ १२.१२८.१३ ॥
କିମ୍ବା ଦୁର୍ଲଭ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏପରି କେହି ନାହାନ୍ତି ଯିଏ ଯାଚକକୁ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦେଇ ପାରିବେ; ହେ ତାତ, ଯେ ଯାଚକକୁ ଅବଜ୍ଞା କରେ ନାହିଁ ସେ ହିଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।
12.128.14
सत्कृत्य नोपक्रियते परं शक्त्या यथार्थतः ।
या सक्ता सर्वभूतेषु साऽऽशा कृशतरी मया ॥ १२.१२८.१४ ॥
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଆସକ୍ତ ଯେଉଁ ଆଶା — ସମ୍ମାନରେ ଅନ୍ୟକୁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରାଯାଏ ନାହିଁ — ସେହି ଆଶା ମୋ ପାଇଁ ସର୍ବାଧିକ କ୍ଷୀଣ।
12.128.15
कृतघ्नेषु च या सक्ता नृशंसेष्वलसेषु च ।
अपकारिषु चासक्ता साऽऽशा कृशतरी मया ॥ १२.१२८.१५ ॥
କୃତଘ୍ନ, ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଓ ଆଳସୀମାନଙ୍କରେ ଆସକ୍ତ, କିନ୍ତୁ ଅପକାରୀମାନଙ୍କରେ ଅନାସକ୍ତ ଯେଉଁ ଆଶା — ସେହି ଆଶା ମୋ ପାଇଁ ସର୍ବାଧିକ କ୍ଷୀଣ।
12.128.16
एकपुत्रः पिता पुत्रे नष्टे वा प्रोषितेऽपि वा ।
प्रवृत्तिं यो न जानाति साऽऽशा कृशतरी मता ॥ १२.१२८.१६ ॥
ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ର ଥିବା ପିତା, ସେ ପୁତ୍ର ହଜିଯାଇଥିଲେ ବା ଦୂରକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ଖବର ଜାଣି ନ ଥାଏ — ସେହି ପିତାଙ୍କ ଆଶା ସର୍ବାଧିକ କ୍ଷୀଣ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
12.128.17
प्रसवे चैव नारीणां वृद्धानां पुत्रकारिता ।
तथा नरेन्द्र धनिनां साऽशा कृशतरी मता ॥ १२.१२८.१७ ॥
ପ୍ରସବ ସମୟରେ ମହିଳାଙ୍କ, ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କର ପୁତ୍ରକାମନା, ଏବଂ ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର, ଧନୀମାନଙ୍କର (ଆଶା) — ସେହି ଆଶା ସର୍ବାଧିକ କ୍ଷୀଣ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
12.128.18
प्रदानकाङ्क्षिणीनां च कन्यानां वयसि स्थिते ।
श्रुत्वा कथास्तथायुक्ताः साऽऽशा कृशतरी मता ॥ १२.१२८.१८ ॥
ବିବାହ ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ପିତାମାନଙ୍କର, ବିବାହଯୋଗ୍ୟ ବୟସର କନ୍ୟାମାନଙ୍କର (ଆଶା) — କଥା ଶୁଣି ତାହାରି ଭିତରେ ଲାଗିରହିଥିବା ସେ ଆଶା ମଧ୍ୟ ସର୍ବାଧିକ କ୍ଷୀଣ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
12.128.19
एतच्छ्रुत्वा ततो राजन्स राजा सावरोधनः ।
संस्पृश्य पादौ शिरसा निपपात द्विजर्षभे ॥ १२.१२८.१९ ॥
ଏହା ଶୁଣି, ହେ ରାଜନ୍, ସେହି ରାଜା ନିଜ ଅନ୍ତଃପୁର ସହିତ ସେହି ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରି ମସ୍ତକ ନତ କରି ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପଡ଼ିଲେ।
12.128.20
प्रसादये त्वां भगवन्पुत्रेणेच्छामि संगमम् ।
यदेतदुक्तं भवता संप्रति द्विजसत्तम।
वृणीष्व च वरान्विप्र यानिच्छसि यथाविधि ।
अब्रवीच्चैव तद्वाक्यं राजा राजीवलोचनः ॥ १२.१२८.२० ॥
ହେ ଭଗବାନ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଛି; ପୁତ୍ର ସହିତ ସମାଗମ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଆପଣ ବର୍ତ୍ତମାନ ଯାହା କହିଲେ ସେହି ଅନୁସାରେ, ହେ ବିପ୍ର, ଆପଣ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ବରଗୁଡ଼ିକ ବିଧିପୂର୍ବକ ବାଛନ୍ତୁ। କମଳନୟନ ରାଜା ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
12.128.21
सत्यमेतत्त्वया विप्र यथोक्तं नान्यथा मृषा ॥ १२.१२८.२१ ॥
ହେ ବିପ୍ର, ଆପଣ ଯେପରି କହିଲେ ତାହା ସତ୍ୟ; ତାହା ଅନ୍ୟଥା କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ।
12.128.22
ततः प्रहस्य भगवांस्तनुर्धर्मभृतां वरः ।
पुत्रमस्यानयत्क्षिप्रं तपसा च श्रुतेन च ॥ १२.१२८.२२ ॥
ତା'ପରେ ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ ତନୁ ହସି, ତପସ୍ୟା ଓ ବିଦ୍ୟାର ବଳରେ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ଆଣିଲେ।
12.128.23
स समानीय तत्पुत्रं तमुपालभ्य पार्थिवम् ।
आत्मानं दर्शयामास धर्मं धर्मभृतांवरः ॥ १२.१२८.२३ ॥
ସେହି ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଆଣି, ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କରି, ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ନିଜକୁ ଦେଖାଇଲେ।
12.128.24
स दर्शयित्वा चात्मानं दिव्यमद्भुतदर्शनम् ।
विपाप्मा विगतक्रोधश्चचार वनमन्तिकात् ॥ १२.१२८.२४ ॥
ସେ ନିଜର ଦିବ୍ୟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଦେଖାଇ, ପାପରହିତ ଓ କ୍ରୋଧରହିତ ହୋଇ, ନିକଟସ୍ଥ ବନରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
12.128.25
एतदॄष्टं मया राजंस्त्वत्तश्च वचनं श्रुतम् ।
आशामपनय त्वाशु ततः कृषतरीमिमाम् ॥ १२.१२८.२५ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଏହା ମୁଁ ଦେଖିଛି ଏବଂ ତୁମଠାରୁ ବଚନ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଛି। ଏବେ ଶୀଘ୍ର ଏହି ଅତି କ୍ଷୀଣ ଆଶାକୁ ପରିହାର କର।
12.128.26
स तथोक्तस्तदा राजन्नृषभेण महात्मना ।
सुमित्रोऽपानयत्क्षिप्रमाशां कृशतरीं ततः ॥ १२.१२८.२६ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ମହାତ୍ମା ବୃଷଭ ଏପରି କହିବାରୁ ସୁମିତ୍ର ସେତେବେଳେ ଶୀଘ୍ର ସେହି ଅତି କ୍ଷୀଣ ଆଶା ପରିହାର କଲା।
12.128.27
एवं त्वमपि कौन्तेय श्रुत्वा वाणीमिमां मम ।
स्थिरो भव महाराज हिमवानिव निश्चलः ॥ १२.१२८.२७ ॥
ଏହିପରି, ହେ କୌନ୍ତେୟ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଏହି ବାଣୀ ଶୁଣି ସ୍ଥିର ରୁହ। ହେ ମହାରାଜ, ହିମାଳୟ ପରି ଅଚଳ ହୁଅ।
12.128.28
त्वं हि श्रुत्वा च पृष्ट्वा च कृच्छ्रेष्वर्थेषु तेष्विह ।
श्रुत्वा मम महाराज न संतप्तुमिहार्हसि ॥ १२.१२८.२८ ॥
ତୁମେ ଏହି କଠିନ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛ ଓ ପଚାରିଛ। ହେ ମହାରାଜ, ମୋ କଥା ଶୁଣିବା ପରେ ଏଠାରେ ସନ୍ତାପ କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।