మహాభారతం · అధ్యాయం 12.128
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.128.1
वीरद्युम्न इति ख्यातो राजाऽहं दिक्षु विश्रुतः ।
भूरिद्युम्नं सुतं नष्टमन्वेष्टुं वनमागतः ॥ १२.१२८.१ ॥
నేను వీరద్యుమ్నుడనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడైన రాజును; దిక్కులన్నిటా కీర్తి పొందినవాణ్ణి. తప్పిపోయిన నా కుమారుడు భూరిద్యుమ్నుడిని వెతకడానికి వనానికి వచ్చాను.
12.128.2
एकः पुत्रः स विप्राग्र्य बाल एव च सोऽनघः ।
न दृश्यते वने चास्मिंस्तमन्वेष्टुं चराम्यहम् ॥ १२.१२८.२ ॥
అతడే నా ఏకైక కుమారుడు; విప్రులలో శ్రేష్ఠుడా, అతడు ఇంకా బాలుడు, నిర్దోషి. ఈ అడవిలో అతడు కనిపించడం లేదు; అందుకే అతడిని వెతుకుతూ తిరుగుతున్నాను.
12.128.3
इत्युक्ते तेन वचने राज्ञा मुनिरधोमुखः ।
तूष्णीमेवाभवत्तत्र न च प्रत्युक्तवान्नृपम् ॥ १२.१२८.३ ॥
రాజు ఇలా చెప్పగా, ముని తల వంచుకుని అక్కడే మౌనంగా నిలిచాడు; రాజుకు ఏ సమాధానమూ ఇవ్వలేదు.
12.128.4
स हि तेन पुरा विप्रो राज्ञा नात्यर्थमानितः ।
आशाकृतश्च राजेन्द्र तपो दीर्घं समाश्रितः ॥ १२.१२८.४ ॥
రాజేంద్రా, పూర్వం ఆ రాజు ఈ బ్రాహ్మణుడిని ఎక్కువగా గౌరవించలేదు, ఆశ కల్పించి కూడా నెరవేర్చలేదు; అందుకే అతడు దీర్ఘ తపస్సును ఆశ్రయించాడు.
12.128.5
प्रतिग्रहमहं राज्ञां न करिष्ये कथंचन ।
अन्येषां चैव वर्णानामिति कृत्वा धियं तदा ॥ १२.१२८.५ ॥
'రాజుల నుండి, ఇతర వర్ణాల వారి నుండి నేను ఏ విధంగానూ దానం స్వీకరించను' అని మనసులో నిశ్చయించుకుని, అప్పుడు అతడు అలా సంకల్పించాడు.
12.128.6
आशा हि पुरुषं बालमालापयति तस्थूषी ।
तामहं व्यपनेष्यामि इति कृत्वा व्यवस्थितः।
वीरद्युम्नस्तु तं भूयः पप्रच्छ मुनिसत्तमम् ॥ १२.१२८.६ ॥
ఆశ మూర్ఖుడైన మనిషిని మాట్లాడించేలా చేస్తుంది, అది అతని ఎదుట నిలిచి ఉంటుంది. 'దానిని నేను తొలగిస్తాను' అని నిశ్చయించి అతడు స్థిరంగా నిలిచాడు. అప్పుడు వీరద్యుమ్నుడు ఆ ముని శ్రేష్ఠుడిని మళ్లీ అడిగాడు.
12.128.7
आशायाः किंच वृत्तं वै किंचेह भुवि दुर्लभम् ।
ब्रवीतु भगवानेतत्त्वं हि धर्मार्थदर्शिवान् ॥ १२.१२८.७ ॥
ఆశ స్వభావం ఏమిటి, ఈ భూమిపై దుర్లభమైనది ఏది? ధర్మార్థాలను దర్శించిన భగవానుడా, దీనిని మీరు చెప్పండి.
12.128.8
ततः संस्मृत्य तत्सर्वं स्मारयिष्यन्निवाब्रवीत् ।
राजानं भगवान्विप्रस्ततः कृशतनुस्तदा ॥ १२.१२८.८ ॥
అప్పుడు అంతా గుర్తుచేసుకుని, రాజుకు గుర్తు చేయబోయినట్లుగా, అప్పుడు కృశించిన శరీరం గల ఆ భగవాన్ విప్రుడు రాజుతో అన్నాడు.
12.128.9
कृशत्वेन समं राजन्नाशाया विद्यते नृप ।
तस्या वै दुर्लभत्वाच्च प्रार्थितः पार्थिवो मया ॥ १२.१२८.९ ॥
ఓ రాజా, కృశత్వంతో సమానమైనది ఏదీ ఆశకు లేదు. ఓ నృపా, అది దుర్లభమైనందున నేను రాజును అడిగాను.
12.128.10
कृशाकृशे मया ब्रह्मन्गृहीते वचनात्तव ।
दुर्लभत्वं च तस्यैव वेदवाक्यमिवाद्विजे ॥ १२.१२८.१० ॥
ఓ బ్రాహ్మణా, మీ మాటతో నేను కృశత్వాన్ని, అకృశత్వాన్ని గ్రహించాను. ఆశ దుర్లభత్వం వేదవాక్యంలా ఉంది, ఓ ద్విజా.
12.128.11
संशयस्तु महाप्राज्ञ संजातो हृदये मम ।
तन्मुने मम तत्त्वेन वक्तुमर्हसि पृच्छतः ॥ १२.१२८.११ ॥
కానీ ఓ మహాప్రాజ్ఞా, నా హృదయంలో సంశయం పుట్టింది. కాబట్టి ఓ ముని, అడుగుతున్న నాకు యథార్థంగా చెప్పడం మీకు తగినది.
12.128.12
त्वत्तः कृशतरं किंनु ब्रवीतु भगवानिदम् ।
यदि गुह्यं न ते विप्र लोके किंचेह दुर्लभम् ॥ १२.१२८.१२ ॥
మీ కంటే కృశమైనది ఏది? ఓ విప్రా, ఇది మీకు రహస్యం కాకపోతే, ఈ లోకంలో దుర్లభమైనది ఏదైనా ఉంటే, భగవానుడు దీనిని చెప్పుగాక.
12.128.13
दुर्लभोऽप्यथवा नास्ति योऽर्थी धृतिमवाप्नुयात् ।
स दुर्लभतरस्तात योऽर्थिनं नावमन्यते ॥ १२.१२८.१३ ॥
లేదా దుర్లభుడైనా అర్థిని తృప్తిపరిచేవాడు లేడు; ఓ తాతా, అర్థిని అవమానించనివాడే అత్యంత దుర్లభుడు.
12.128.14
सत्कृत्य नोपक्रियते परं शक्त्या यथार्थतः ।
या सक्ता सर्वभूतेषु साऽऽशा कृशतरी मया ॥ १२.१२८.१४ ॥
అన్ని ప్రాణులపై ఆసక్తిగా ఉన్న ఆశ — గౌరవంతో ఇతరులకు వారి శక్తికి తగినట్లుగా సహాయం చేయని ఆశ — అదే నా దృష్టిలో అత్యంత క్షీణించినది.
12.128.15
कृतघ्नेषु च या सक्ता नृशंसेष्वलसेषु च ।
अपकारिषु चासक्ता साऽऽशा कृशतरी मया ॥ १२.१२८.१५ ॥
కృతఘ్నులు, క్రూరులు, సోమరులలో ఆసక్తిగా ఉండి, అపకారులలో ఆసక్తి లేని ఆశ — అదే నా దృష్టిలో అత్యంత క్షీణించినది.
12.128.16
एकपुत्रः पिता पुत्रे नष्टे वा प्रोषितेऽपि वा ।
प्रवृत्तिं यो न जानाति साऽऽशा कृशतरी मता ॥ १२.१२८.१६ ॥
ఒకే కుమారుడు కలిగిన తండ్రి, ఆ కుమారుడు తప్పిపోయినా లేదా దూరం వెళ్లినా, అతని సమాచారం తెలియనివాడైతే — ఆ తండ్రి ఆశ అత్యంత క్షీణించినదిగా భావించబడుతుంది.
12.128.17
प्रसवे चैव नारीणां वृद्धानां पुत्रकारिता ।
तथा नरेन्द्र धनिनां साऽशा कृशतरी मता ॥ १२.१२८.१७ ॥
ప్రసవ సమయంలో స్త్రీల, వృద్ధుల పుత్రకామన, అలాగే ఓ నరేంద్రా, ధనవంతుల (ఆశ) — ఆ ఆశ అత్యంత క్షీణించినదిగా భావించబడింది.
12.128.18
प्रदानकाङ्क्षिणीनां च कन्यानां वयसि स्थिते ।
श्रुत्वा कथास्तथायुक्ताः साऽऽशा कृशतरी मता ॥ १२.१२८.१८ ॥
వివాహం చేయాలనుకునే తండ్రుల, వివాహ వయసుకు చేరిన కన్యల (ఆశ) — కథలు విని వారు అందులో నిమగ్నమై ఉండే ఆ ఆశ కూడా అత్యంత క్షీణించినదిగా భావించబడింది.
12.128.19
एतच्छ्रुत्वा ततो राजन्स राजा सावरोधनः ।
संस्पृश्य पादौ शिरसा निपपात द्विजर्षभे ॥ १२.१२८.१९ ॥
ఇది విని, ఓ రాజా, ఆ రాజు తన అంతఃపుర స్త్రీలతో కలిసి ఆ బ్రాహ్మణోత్తముని పాదాలను స్పృశించి, తల వంచి ఆయన ముందు పడ్డాడు.
12.128.20
प्रसादये त्वां भगवन्पुत्रेणेच्छामि संगमम् ।
यदेतदुक्तं भवता संप्रति द्विजसत्तम।
वृणीष्व च वरान्विप्र यानिच्छसि यथाविधि ।
अब्रवीच्चैव तद्वाक्यं राजा राजीवलोचनः ॥ १२.१२८.२० ॥
ఓ భగవంతుడా, నేను నిన్ను ప్రసన్నం చేయాలనుకుంటున్నాను; కుమారునితో కలయికను కోరుతున్నాను. ఓ ద్విజోత్తమా, నీవు ఇప్పుడు చెప్పినట్లే, ఓ బ్రాహ్మణా, నీకు కావలసిన వరాలను యథావిధిగా కోరుకో. కమలనేత్రుడైన రాజు ఈ మాటలు పలికాడు.
12.128.21
सत्यमेतत्त्वया विप्र यथोक्तं नान्यथा मृषा ॥ १२.१२८.२१ ॥
ఓ బ్రాహ్మణా, నీవు చెప్పినట్లుగా ఇది నిజం; అది అన్యథా లేదా అబద్ధం కాదు.
12.128.22
ततः प्रहस्य भगवांस्तनुर्धर्मभृतां वरः ।
पुत्रमस्यानयत्क्षिप्रं तपसा च श्रुतेन च ॥ १२.१२८.२२ ॥
అప్పుడు ధర్మధారులలో శ్రేష్ఠుడైన భగవంతుడు తను నవ్వి, తపస్సు మరియు విద్యా బలంతో వెంటనే అతని కుమారుని తెచ్చాడు.
12.128.23
स समानीय तत्पुत्रं तमुपालभ्य पार्थिवम् ।
आत्मानं दर्शयामास धर्मं धर्मभृतांवरः ॥ १२.१२८.२३ ॥
ఆ కుమారుని తీసుకువచ్చి, ఆ రాజును మందలించి, ధర్మధారులలో శ్రేష్ఠుడైన ధర్మం తనను తాను చూపించాడు.
12.128.24
स दर्शयित्वा चात्मानं दिव्यमद्भुतदर्शनम् ।
विपाप्मा विगतक्रोधश्चचार वनमन्तिकात् ॥ १२.१२८.२४ ॥
అతడు తన దివ్యమైన, అద్భుతమైన రూపాన్ని చూపి, పాపరహితుడై, కోపం వీడి, సమీపంలోని అడవి నుండి వెళ్ళిపోయాడు.
12.128.25
एतदॄष्टं मया राजंस्त्वत्तश्च वचनं श्रुतम् ।
आशामपनय त्वाशु ततः कृषतरीमिमाम् ॥ १२.१२८.२५ ॥
రాజా, ఇది నేను చూశాను; నీ నుండి మాటలూ విన్నాను. ఇప్పుడే ఈ అత్యంత క్షీణించిన ఆశను విడిచిపెట్టు.
12.128.26
स तथोक्तस्तदा राजन्नृषभेण महात्मना ।
सुमित्रोऽपानयत्क्षिप्रमाशां कृशतरीं ततः ॥ १२.१२८.२६ ॥
రాజా, మహాత్ముడైన వృషభుడు అలా చెప్పగా, సుమిత్రుడు అప్పుడే వేగంగా ఆ అత్యంత క్షీణించిన ఆశను విడిచిపెట్టాడు.
12.128.27
एवं त्वमपि कौन्तेय श्रुत्वा वाणीमिमां मम ।
स्थिरो भव महाराज हिमवानिव निश्चलः ॥ १२.१२८.२७ ॥
అలాగే, కౌంతేయా, నువ్వు కూడా నా ఈ మాటను విని స్థిరంగా ఉండు. మహారాజా, హిమవంతుడిలా చలించకుండా ఉండు.
12.128.28
त्वं हि श्रुत्वा च पृष्ट्वा च कृच्छ्रेष्वर्थेषु तेष्विह ।
श्रुत्वा मम महाराज न संतप्तुमिहार्हसि ॥ १२.१२८.२८ ॥
నువ్వు ఈ కష్టమైన విషయాలలో విని, ప్రశ్నించి ఉన్నావు. మహారాజా, నా మాట విన్న తర్వాత ఇక్కడ దుఃఖించడం నీకు తగదు.