มหาภารตะ · อัธยายะ 12.128
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.128.1
वीरद्युम्न इति ख्यातो राजाऽहं दिक्षु विश्रुतः ।
भूरिद्युम्नं सुतं नष्टमन्वेष्टुं वनमागतः ॥ १२.१२८.१ ॥
ข้าพเจ้าเป็นพระราชาที่รู้จักกันในนาม วีรทยุมนะ ซึ่งมีชื่อเสียงไปทั่วทุกทิศ ข้าพเจ้ามาสู่ป่านี้เพื่อตามหาบุตรชายของข้าพเจ้า ภูริทยุมนะ ซึ่งสูญหายไป
12.128.2
एकः पुत्रः स विप्राग्र्य बाल एव च सोऽनघः ।
न दृश्यते वने चास्मिंस्तमन्वेष्टुं चराम्यहम् ॥ १२.१२८.२ ॥
เขาเป็นบุตรชายคนเดียวของข้าพเจ้า โอ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่พราหมณ์ เขายังเป็นเด็กและไร้ที่ติ เขาไม่ปรากฏในป่านี้ ข้าพเจ้าจึงพเนจรไปตามหาเขา
12.128.3
इत्युक्ते तेन वचने राज्ञा मुनिरधोमुखः ।
तूष्णीमेवाभवत्तत्र न च प्रत्युक्तवान्नृपम् ॥ १२.१२८.३ ॥
เมื่อพระราชาตรัสถ้อยคำเช่นนั้นแล้ว ฤๅษีก็ก้มหน้านิ่งอยู่ตรงนั้น ไม่ได้ตอบพระราชาเลย
12.128.4
स हि तेन पुरा विप्रो राज्ञा नात्यर्थमानितः ।
आशाकृतश्च राजेन्द्र तपो दीर्घं समाश्रितः ॥ १२.१२८.४ ॥
โอ ราชาแห่งกษัตริย์ เพราะในกาลก่อนพระราชาองค์นั้นมิได้ให้เกียรติพราหมณ์ผู้นี้มากนัก และแม้พระองค์ได้ปลุกความหวังขึ้นในใจของเขา ก็มิได้ทำให้สมหวัง พราหมณ์ผู้นั้นจึงบำเพ็ญตบะอันยาวนาน
12.128.5
प्रतिग्रहमहं राज्ञां न करिष्ये कथंचन ।
अन्येषां चैव वर्णानामिति कृत्वा धियं तदा ॥ १२.१२८.५ ॥
เขาตั้งจิตตัดสินใจว่า เราจะไม่รับของทำบุญจากกษัตริย์หรือจากวรรณะอื่นใดเลยไม่ว่าด้วยวิธีใด แล้วเขาก็ปฏิญาณเช่นนั้นในขณะนั้น
12.128.6
आशा हि पुरुषं बालमालापयति तस्थूषी ।
तामहं व्यपनेष्यामि इति कृत्वा व्यवस्थितः।
वीरद्युम्नस्तु तं भूयः पप्रच्छ मुनिसत्तमम् ॥ १२.१२८.६ ॥
ความหวังย่อมทำให้คนโง่พูดออกมา เพราะมันตั้งอยู่เบื้องหน้าเขา เขาตั้งใจว่า เราจะขจัดมันเสีย แล้วก็มั่นคงอยู่เช่นนั้น ฝ่ายวีรทยุมนะจึงถามฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุดนั้นอีกครั้ง
12.128.7
आशायाः किंच वृत्तं वै किंचेह भुवि दुर्लभम् ।
ब्रवीतु भगवानेतत्त्वं हि धर्मार्थदर्शिवान् ॥ १२.१२८.७ ॥
ความหวังนั้นมีลักษณะอย่างไร และในโลกนี้มีสิ่งใดที่ได้มาได้ยาก ขอให้พระผู้มีบุญบอกเรื่องนี้เถิด เพราะท่านเป็นผู้เห็นธรรมและทรัพย์
12.128.8
ततः संस्मृत्य तत्सर्वं स्मारयिष्यन्निवाब्रवीत् ।
राजानं भगवान्विप्रस्ततः कृशतनुस्तदा ॥ १२.१२८.८ ॥
ครั้นแล้ว พระผู้มีบุญซึ่งมีร่างกายผอมโซ จำได้ถึงเรื่องทั้งหมดนั้น ราวกับจะเตือนความจำพระราชา จึงกล่าวกับพระราชาในขณะนั้น
12.128.9
कृशत्वेन समं राजन्नाशाया विद्यते नृप ।
तस्या वै दुर्लभत्वाच्च प्रार्थितः पार्थिवो मया ॥ १२.१२८.९ ॥
โอ พระราชา ไม่มีสิ่งใดเทียบเท่าความผอมได้เลยเมื่อเปรียบกับความหวัง โอ เจ้าแห่งมนุษย์ เพราะความหวังนั้นได้มาได้ยาก ข้าพเจ้าจึงทูลถามพระราชา
12.128.10
कृशाकृशे मया ब्रह्मन्गृहीते वचनात्तव ।
दुर्लभत्वं च तस्यैव वेदवाक्यमिवाद्विजे ॥ १२.१२८.१० ॥
โอ พราหมณ์ ข้าพเจ้าได้รับเอาทั้งสิ่งที่ผอมและสิ่งที่ไม่ผอมไว้ตามคำของท่าน ความหายากของความหวังนั้นก็เหมือนถ้อยคำในพระเวท โอ ผู้เกิดสองครั้ง
12.128.11
संशयस्तु महाप्राज्ञ संजातो हृदये मम ।
तन्मुने मम तत्त्वेन वक्तुमर्हसि पृच्छतः ॥ १२.१२८.११ ॥
แต่ โอ ผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ ความสงสัยได้เกิดขึ้นในใจของข้าพเจ้า ดังนั้น โอ ฤๅษี ท่านควรบอกความจริงแก่ข้าพเจ้าผู้ถามอยู่นี้
12.128.12
त्वत्तः कृशतरं किंनु ब्रवीतु भगवानिदम् ।
यदि गुह्यं न ते विप्र लोके किंचेह दुर्लभम् ॥ १२.१२८.१२ ॥
สิ่งใดผอมยิ่งกว่าท่าน ขอให้พระผู้มีบุญบอกเรื่องนี้เถิด โอ พราหมณ์ หากมิใช่ความลับสำหรับท่าน และหากในโลกนี้มีสิ่งใดที่ได้มาได้ยาก
12.128.13
दुर्लभोऽप्यथवा नास्ति योऽर्थी धृतिमवाप्नुयात् ।
स दुर्लभतरस्तात योऽर्थिनं नावमन्यते ॥ १२.१२८.१३ ॥
หรือแม้ที่หายาก ก็ไม่มีผู้ใดที่จะให้ความพอใจแก่ผู้ขอได้ โอ ลูกรัก ผู้ที่ไม่ดูหมิ่นผู้ขอนั่นแหละคือผู้ที่หายากยิ่งกว่าทั้งหมด
12.128.14
सत्कृत्य नोपक्रियते परं शक्त्या यथार्थतः ।
या सक्ता सर्वभूतेषु साऽऽशा कृशतरी मया ॥ १२.१२८.१४ ॥
ความหวังที่ยึดติดอยู่กับสรรพสัตว์ทั้งปวง และซึ่งผู้อื่นไม่ได้รับการรับใช้ด้วยเกียรติตามกำลังที่แท้จริงของเขา ความหวังนั้นคือสิ่งที่ผอมที่สุดในความเห็นของข้าพเจ้า
12.128.15
कृतघ्नेषु च या सक्ता नृशंसेष्वलसेषु च ।
अपकारिषु चासक्ता साऽऽशा कृशतरी मया ॥ १२.१२८.१५ ॥
ความหวังที่ยึดติดอยู่กับผู้อกตัญญู ผู้โหดร้าย และผู้เกียจคร้าน และไม่ยึดติดกับผู้ทำร้าย ความหวังนั้นคือสิ่งที่ผอมที่สุดในความเห็นของข้าพเจ้า
12.128.16
एकपुत्रः पिता पुत्रे नष्टे वा प्रोषितेऽपि वा ।
प्रवृत्तिं यो न जानाति साऽऽशा कृशतरी मता ॥ १२.१२८.१६ ॥
บิดาที่มีบุตรชายเพียงคนเดียว เมื่อบุตรนั้นสูญหายหรือไปจากไป และผู้ซึ่งไม่รู้ข่าวคราวของเขา ความหวังของบิดานั้นถือกันว่าผอมที่สุด
12.128.17
प्रसवे चैव नारीणां वृद्धानां पुत्रकारिता ।
तथा नरेन्द्र धनिनां साऽशा कृशतरी मता ॥ १२.१२८.१७ ॥
ในเวลาคลอดบุตร ความปรารถนาให้มีบุตรชายของหญิง และของผู้เฒ่า เช่นเดียวกัน โอ เจ้าแห่งมนุษย์ ของผู้มั่งคั่ง ความหวังนั้นถือกันว่าผอมที่สุด
12.128.18
प्रदानकाङ्क्षिणीनां च कन्यानां वयसि स्थिते ।
श्रुत्वा कथास्तथायुक्ताः साऽऽशा कृशतरी मता ॥ १२.१२८.१८ ॥
ความหวังของบิดาที่ปรารถนาจะยกบุตรสาวให้แต่งงาน และของหญิงสาวที่ถึงวัยแต่งงาน ผู้ได้ฟังเรื่องราวเช่นนั้นและยังคงมุ่งมั่นอยู่กับมัน ความหวังนั้นก็ถือกันว่าผอมที่สุดเช่นกัน
12.128.19
एतच्छ्रुत्वा ततो राजन्स राजा सावरोधनः ।
संस्पृश्य पादौ शिरसा निपपात द्विजर्षभे ॥ १२.१२८.१९ ॥
เมื่อได้ฟังดังนี้แล้ว โอ พระราชา พระราชาองค์นั้นพร้อมด้วยบริวารในวัง จึงสัมผัสพระบาทของพราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุด แล้วก้มศีรษะลงกราบ
12.128.20
प्रसादये त्वां भगवन्पुत्रेणेच्छामि संगमम् ।
यदेतदुक्तं भवता संप्रति द्विजसत्तम।
वृणीष्व च वरान्विप्र यानिच्छसि यथाविधि ।
अब्रवीच्चैव तद्वाक्यं राजा राजीवलोचनः ॥ १२.१२८.२० ॥
ข้าแต่พระผู้มีบุญ ขอทรงโปรดข้าพระองค์ ข้าพระองค์ปรารถนาจะได้พบบุตรชาย โอ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่พราหมณ์ ดังที่ท่านได้กล่าวไว้เมื่อครู่นี้ โอ พราหมณ์ ขอท่านเลือกพรที่ท่านปรารถนาตามวิธีที่กำหนดเถิด พระราชาผู้มีดวงตาดุจดอกบัวกล่าวถ้อยคำนั้น
12.128.21
सत्यमेतत्त्वया विप्र यथोक्तं नान्यथा मृषा ॥ १२.१२८.२१ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ สิ่งที่ท่านกล่าวไว้นั้นเป็นความจริง ไม่ผิดไปจากนั้น และไม่ใช่เรื่องเท็จ
12.128.22
ततः प्रहस्य भगवांस्तनुर्धर्मभृतां वरः ।
पुत्रमस्यानयत्क्षिप्रं तपसा च श्रुतेन च ॥ १२.१२८.२२ ॥
ครั้นแล้ว พระตนุผู้ทรงพระอานุภาพ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ทรงธรรม ทรงยิ้มแล้วรีบนำโอรสของท่านมาด้วยอำนาจตบะและการศึกษาเล่าเรียน
12.128.23
स समानीय तत्पुत्रं तमुपालभ्य पार्थिवम् ।
आत्मानं दर्शयामास धर्मं धर्मभृतांवरः ॥ १२.१२८.२३ ॥
พระองค์ทรงนำโอรสนั้นมา และตรัสตำหนิพระราชา แล้วพระธรรมผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ทรงธรรมก็ทรงสำแดงพระองค์
12.128.24
स दर्शयित्वा चात्मानं दिव्यमद्भुतदर्शनम् ।
विपाप्मा विगतक्रोधश्चचार वनमन्तिकात् ॥ १२.१२८.२४ ॥
พระองค์ทรงสำแดงพระองค์ในรูปทิพย์อันน่าอัศจรรย์ แล้วทรงปราศจากบาปและปราศจากความโกรธ เสด็จออกไปจากป่าใกล้ ๆ นั้น
12.128.25
एतदॄष्टं मया राजंस्त्वत्तश्च वचनं श्रुतम् ।
आशामपनय त्वाशु ततः कृषतरीमिमाम् ॥ १२.१२८.२५ ॥
ข้าแต่พระราชา ข้าได้เห็นเรื่องนี้ และได้ฟังถ้อยคำจากพระองค์ บัดนี้จงรีบละทิ้งความหวังอันแห้งเหี่ยวยิ่งนี้เสีย
12.128.26
स तथोक्तस्तदा राजन्नृषभेण महात्मना ।
सुमित्रोऽपानयत्क्षिप्रमाशां कृशतरीं ततः ॥ १२.१२८.२६ ॥
ข้าแต่พระราชา เมื่อผู้ประเสริฐผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ตรัสเช่นนั้นแล้ว สุมิตรก็รีบละทิ้งความหวังอันแห้งเหี่ยวยิ่งนั้นเสีย
12.128.27
एवं त्वमपि कौन्तेय श्रुत्वा वाणीमिमां मम ।
स्थिरो भव महाराज हिमवानिव निश्चलः ॥ १२.१२८.२७ ॥
ข้าแต่โอรสของกุนตี แม้ท่านก็เช่นกัน เมื่อได้ฟังถ้อยคำนี้ของข้าแล้ว จงมั่นคงเถิด ข้าแต่มหาราช ดุจหิมาลัยที่ไม่หวั่นไหว
12.128.28
त्वं हि श्रुत्वा च पृष्ट्वा च कृच्छ्रेष्वर्थेषु तेष्विह ।
श्रुत्वा मम महाराज न संतप्तुमिहार्हसि ॥ १२.१२८.२८ ॥
ข้าแต่มหาราช ท่านได้ฟังและได้ถามถึงเรื่องยากลำบากเหล่านั้นมาแล้วในที่นี้ เมื่อได้ฟังถ้อยคำของข้าแล้ว ท่านไม่ควรเดือดร้อนใจในที่นี้เลย