മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.128
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.128.1
वीरद्युम्न इति ख्यातो राजाऽहं दिक्षु विश्रुतः ।
भूरिद्युम्नं सुतं नष्टमन्वेष्टुं वनमागतः ॥ १२.१२८.१ ॥
ഞാൻ വീരദ്യുമ്നൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന രാജാവാണ്; ദിക്കുകളിലെല്ലാം പ്രസിദ്ധൻ. നഷ്ടപ്പെട്ട എന്റെ പുത്രൻ ഭൂരിദ്യുമ്നനെ അന്വേഷിക്കാൻ ഞാൻ വനത്തിൽ എത്തി.
12.128.2
एकः पुत्रः स विप्राग्र्य बाल एव च सोऽनघः ।
न दृश्यते वने चास्मिंस्तमन्वेष्टुं चराम्यहम् ॥ १२.१२८.२ ॥
അവനാണ് എന്റെ ഏക പുത്രൻ; വിപ്രശ്രേഷ്ഠാ, അവൻ ഇപ്പോഴും ബാലനാണ്, കളങ്കമില്ലാത്തവനാണ്. ഈ വനത്തിൽ അവനെ കാണുന്നില്ല; അതിനാൽ അവനെ അന്വേഷിച്ച് ഞാൻ അലയുന്നു.
12.128.3
इत्युक्ते तेन वचने राज्ञा मुनिरधोमुखः ।
तूष्णीमेवाभवत्तत्र न च प्रत्युक्तवान्नृपम् ॥ १२.१२८.३ ॥
രാജാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മുനി തല താഴ്ത്തി അവിടെത്തന്നെ മൗനമായി നിന്നു; രാജാവിന് ഒരു മറുപടിയും നൽകിയില്ല.
12.128.4
स हि तेन पुरा विप्रो राज्ञा नात्यर्थमानितः ।
आशाकृतश्च राजेन्द्र तपो दीर्घं समाश्रितः ॥ १२.१२८.४ ॥
രാജേന്ദ്രാ, പണ്ട് ആ രാജാവ് ഈ ബ്രാഹ്മണനെ അധികം ആദരിച്ചിരുന്നില്ല; പ്രതീക്ഷ നൽകിയിട്ടും അത് നിറവേറ്റിയിരുന്നില്ല. അതിനാൽ അദ്ദേഹം ദീർഘമായ തപസ്സിനെ ആശ്രയിച്ചു.
12.128.5
प्रतिग्रहमहं राज्ञां न करिष्ये कथंचन ।
अन्येषां चैव वर्णानामिति कृत्वा धियं तदा ॥ १२.१२८.५ ॥
'രാജാക്കന്മാരിൽ നിന്നോ മറ്റ് വർണ്ണക്കാരിൽ നിന്നോ ഞാൻ ഒരു വിധത്തിലും ദാനം സ്വീകരിക്കില്ല' എന്ന് മനസ്സിൽ ഉറപ്പിച്ച് അദ്ദേഹം അന്ന് അങ്ങനെ തീരുമാനിച്ചു.
12.128.6
आशा हि पुरुषं बालमालापयति तस्थूषी ।
तामहं व्यपनेष्यामि इति कृत्वा व्यवस्थितः।
वीरद्युम्नस्तु तं भूयः पप्रच्छ मुनिसत्तमम् ॥ १२.१२८.६ ॥
ആശ മൂഢനായ മനുഷ്യനെ സംസാരിപ്പിക്കുന്നു; അത് അവന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നു. 'ഞാൻ അതിനെ നീക്കം ചെയ്യും' എന്ന് ഉറപ്പിച്ച് അദ്ദേഹം ഉറച്ചുനിന്നു. അപ്പോൾ വീരദ്യുമ്നൻ ആ മുനിശ്രേഷ്ഠനോട് വീണ്ടും ചോദിച്ചു.
12.128.7
आशायाः किंच वृत्तं वै किंचेह भुवि दुर्लभम् ।
ब्रवीतु भगवानेतत्त्वं हि धर्मार्थदर्शिवान् ॥ १२.१२८.७ ॥
ആശയുടെ സ്വഭാവമെന്ത്, ഈ ഭൂമിയിൽ ദുർല്ലഭമായതെന്ത്? ധർമ്മാർത്ഥങ്ങളെ ദർശിച്ച ഭഗവാനേ, ഇത് അങ്ങ് പറഞ്ഞാലും.
12.128.8
ततः संस्मृत्य तत्सर्वं स्मारयिष्यन्निवाब्रवीत् ।
राजानं भगवान्विप्रस्ततः कृशतनुस्तदा ॥ १२.१२८.८ ॥
പിന്നെ അതെല്ലാം ഓർമ്മിച്ച്, രാജാവിനെ ഓർമ്മിപ്പിക്കാനെന്നപോലെ, അപ്പോൾ മെലിഞ്ഞ ശരീരമുള്ള ആ ഭഗവാനായ വിപ്രൻ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.
12.128.9
कृशत्वेन समं राजन्नाशाया विद्यते नृप ।
तस्या वै दुर्लभत्वाच्च प्रार्थितः पार्थिवो मया ॥ १२.१२८.९ ॥
രാജാവേ, മെലിച്ചിലിനു തുല്യമായി ആശയ്ക്ക് മറ്റൊന്നില്ല. നൃപാ, അത് ദുർല്ലഭമായതിനാൽ ഞാൻ രാജാവിനോട് ചോദിച്ചു.
12.128.10
कृशाकृशे मया ब्रह्मन्गृहीते वचनात्तव ।
दुर्लभत्वं च तस्यैव वेदवाक्यमिवाद्विजे ॥ १२.१२८.१० ॥
ബ്രഹ്മാവേ, അങ്ങയുടെ വാക്കനുസരിച്ച് ഞാൻ മെലിഞ്ഞതും മെലിയാത്തതും സ്വീകരിച്ചു. ആശയുടെ ദുർല്ലഭത്വം വേദവാക്യം പോലെത്തന്നെയാണ്, ദ്വിജാ.
12.128.11
संशयस्तु महाप्राज्ञ संजातो हृदये मम ।
तन्मुने मम तत्त्वेन वक्तुमर्हसि पृच्छतः ॥ १२.१२८.११ ॥
എന്നാൽ മഹാപ്രാജ്ഞാ, എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ സംശയം ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ മുനേ, ചോദിക്കുന്ന എനിക്ക് യഥാർത്ഥത്തിൽ പറഞ്ഞുതരാൻ അങ്ങ് യോഗ്യനാണ്.
12.128.12
त्वत्तः कृशतरं किंनु ब्रवीतु भगवानिदम् ।
यदि गुह्यं न ते विप्र लोके किंचेह दुर्लभम् ॥ १२.१२८.१२ ॥
അങ്ങയെക്കാൾ മെലിഞ്ഞത് എന്താണ്? ഭഗവാൻ ഇത് പറയട്ടെ, വിപ്രാ, ഇത് അങ്ങേയ്ക്ക് രഹസ്യമല്ലെങ്കിൽ, ഈ ലോകത്ത് ദുർല്ലഭമായി എന്തെങ്കിലുമുണ്ടെങ്കിൽ.
12.128.13
दुर्लभोऽप्यथवा नास्ति योऽर्थी धृतिमवाप्नुयात् ।
स दुर्लभतरस्तात योऽर्थिनं नावमन्यते ॥ १२.१२८.१३ ॥
അഥവാ ദുർലഭനായിരുന്നാലും യാചകന് ധൈര്യം നൽകുന്നവൻ ഇല്ല; പ്രിയ പുത്രാ, യാചകനെ അവമതിക്കാത്തവനാണ് അത്യന്തം ദുർലഭൻ.
12.128.14
सत्कृत्य नोपक्रियते परं शक्त्या यथार्थतः ।
या सक्ता सर्वभूतेषु साऽऽशा कृशतरी मया ॥ १२.१२८.१४ ॥
സർവ്വ ജീവികളിലും ആസക്തമായ, ബഹുമാനത്തോടെ മറ്റുള്ളവരെ അവരുടെ ശക്തിക്കനുസരിച്ച് സഹായിക്കാത്ത ആശ — അതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഏറ്റവും ക്ഷീണിച്ചത്.
12.128.15
कृतघ्नेषु च या सक्ता नृशंसेष्वलसेषु च ।
अपकारिषु चासक्ता साऽऽशा कृशतरी मया ॥ १२.१२८.१५ ॥
കൃതഘ്നരിലും ക്രൂരരിലും അലസരിലും ആസക്തമായി, അപകാരികളിൽ ആസക്തമല്ലാത്ത ആശ — അതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഏറ്റവും ക്ഷീണിച്ചത്.
12.128.16
एकपुत्रः पिता पुत्रे नष्टे वा प्रोषितेऽपि वा ।
प्रवृत्तिं यो न जानाति साऽऽशा कृशतरी मता ॥ १२.१२८.१६ ॥
ഒരേയൊരു മകനുള്ള പിതാവ്, ആ മകൻ നഷ്ടപ്പെട്ടാലും അകലെ പോയാലും, അവന്റെ വിവരമറിയാത്തവനായാൽ — ആ പിതാവിന്റെ ആശ ഏറ്റവും ക്ഷീണിച്ചതായി കരുതപ്പെടുന്നു.
12.128.17
प्रसवे चैव नारीणां वृद्धानां पुत्रकारिता ।
तथा नरेन्द्र धनिनां साऽशा कृशतरी मता ॥ १२.१२८.१७ ॥
പ്രസവസമയത്ത് സ്ത്രീകളുടെയും വൃദ്ധരുടെയും പുത്രകാമന, അതുപോലെ ഹേ നരേന്ദ്ര, ധനവാന്മാരുടെ (ആശ) — ആ ആശ ഏറ്റവും ക്ഷീണിച്ചതായി കരുതപ്പെടുന്നു.
12.128.18
प्रदानकाङ्क्षिणीनां च कन्यानां वयसि स्थिते ।
श्रुत्वा कथास्तथायुक्ताः साऽऽशा कृशतरी मता ॥ १२.१२८.१८ ॥
വിവാഹം ചെയ്തുകൊടുക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന പിതാക്കന്മാരുടെയും, വിവാഹപ്രായമെത്തിയ കന്യകമാരുടെയും (ആശ) — കഥകൾ കേട്ട് അതിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്ന ആ ആശയും ഏറ്റവും ക്ഷീണിച്ചതായി കരുതപ്പെടുന്നു.
12.128.19
एतच्छ्रुत्वा ततो राजन्स राजा सावरोधनः ।
संस्पृश्य पादौ शिरसा निपपात द्विजर्षभे ॥ १२.१२८.१९ ॥
ഇതു കേട്ട്, രാജാവേ, ആ രാജാവ് തന്റെ അന്തഃപുരത്തോടൊപ്പം ആ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്റെ പാദങ്ങൾ സ്പർശിച്ച് തല കുനിച്ച് അവന്റെ മുന്നിൽ വീണു.
12.128.20
प्रसादये त्वां भगवन्पुत्रेणेच्छामि संगमम् ।
यदेतदुक्तं भवता संप्रति द्विजसत्तम।
वृणीष्व च वरान्विप्र यानिच्छसि यथाविधि ।
अब्रवीच्चैव तद्वाक्यं राजा राजीवलोचनः ॥ १२.१२८.२० ॥
ഓ ഭഗവാനേ, ഞാൻ അങ്ങയെ പ്രസാദിപ്പിക്കുന്നു; പുത്രനുമായുള്ള സംഗമം ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഓ ദ്വിജോത്തമാ, അങ്ങ് ഇപ്പോൾ പറഞ്ഞതുപോലെ, ഓ വിപ്രാ, അങ്ങേക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള വരങ്ങൾ യഥാവിധി തിരഞ്ഞെടുത്താലും. താമരക്കണ്ണുള്ള രാജാവ് ഈ വാക്ക് പറഞ്ഞു.
12.128.21
सत्यमेतत्त्वया विप्र यथोक्तं नान्यथा मृषा ॥ १२.१२८.२१ ॥
ഓ വിപ്രാ, അങ്ങ് പറഞ്ഞതുപോലെ ഇത് സത്യമാണ്; അത് വ്യത്യസ്തമോ വ്യാജമോ അല്ല.
12.128.22
ततः प्रहस्य भगवांस्तनुर्धर्मभृतां वरः ।
पुत्रमस्यानयत्क्षिप्रं तपसा च श्रुतेन च ॥ १२.१२८.२२ ॥
അപ്പോൾ ധർമ്മധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭഗവാൻ തനു പുഞ്ചിരിച്ച്, തപസ്സുകൊണ്ടും വിദ്യകൊണ്ടും അവന്റെ പുത്രനെ വേഗം കൊണ്ടുവന്നു.
12.128.23
स समानीय तत्पुत्रं तमुपालभ्य पार्थिवम् ।
आत्मानं दर्शयामास धर्मं धर्मभृतांवरः ॥ १२.१२८.२३ ॥
ആ പുത്രനെ കൊണ്ടുവന്ന്, ആ രാജാവിനെ ശാസിച്ച്, ധർമ്മധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ധർമ്മൻ തന്നെ വെളിപ്പെടുത്തി.
12.128.24
स दर्शयित्वा चात्मानं दिव्यमद्भुतदर्शनम् ।
विपाप्मा विगतक्रोधश्चचार वनमन्तिकात् ॥ १२.१२८.२४ ॥
അവൻ തന്റെ ദിവ്യവും അദ്ഭുതകരവുമായ രൂപം കാണിച്ച്, പാപരഹിതനും കോപമില്ലാത്തവനുമായി, സമീപ വനത്തിൽനിന്ന് പോയി.
12.128.25
एतदॄष्टं मया राजंस्त्वत्तश्च वचनं श्रुतम् ।
आशामपनय त्वाशु ततः कृषतरीमिमाम् ॥ १२.१२८.२५ ॥
രാജാവേ, ഇത് ഞാൻ കണ്ടു; നിന്നിൽ നിന്ന് വാക്കുകളും കേട്ടു. ഇപ്പോൾ തന്നെ ഈ അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ച ആശ ഉപേക്ഷിക്കുക.
12.128.26
स तथोक्तस्तदा राजन्नृषभेण महात्मना ।
सुमित्रोऽपानयत्क्षिप्रमाशां कृशतरीं ततः ॥ १२.१२८.२६ ॥
രാജാവേ, മഹാത്മാവായ വൃഷഭൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ സുമിത്രൻ അപ്പോൾ തന്നെ ആ അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ച ആശ വേഗം ഉപേക്ഷിച്ചു.
12.128.27
एवं त्वमपि कौन्तेय श्रुत्वा वाणीमिमां मम ।
स्थिरो भव महाराज हिमवानिव निश्चलः ॥ १२.१२८.२७ ॥
അതുപോലെ, കുന്തീപുത്രാ, നീയും എന്റെ ഈ വാക്ക് കേട്ട് സ്ഥിരനായിരിക്കുക. മഹാരാജാവേ, ഹിമവാനെപ്പോലെ അചഞ്ചലനാകുക.
12.128.28
त्वं हि श्रुत्वा च पृष्ट्वा च कृच्छ्रेष्वर्थेषु तेष्विह ।
श्रुत्वा मम महाराज न संतप्तुमिहार्हसि ॥ १२.१२८.२८ ॥
നീ ഈ കഠിനമായ കാര്യങ്ങളിൽ കേട്ടും ചോദിച്ചും ഇരിക്കുന്നു. മഹാരാജാവേ, എന്റെ വാക്ക് കേട്ട ശേഷം ഇവിടെ ദുഃഖിക്കുന്നത് നിനക്ക് യോഗ്യമല്ല.