ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.128
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.128.1
वीरद्युम्न इति ख्यातो राजाऽहं दिक्षु विश्रुतः ।
भूरिद्युम्नं सुतं नष्टमन्वेष्टुं वनमागतः ॥ १२.१२८.१ ॥
ਮੈਂ ਵੀਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਹਾਂ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ। ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਭੂਰਿਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਆਇਆ ਹਾਂ।
12.128.2
एकः पुत्रः स विप्राग्र्य बाल एव च सोऽनघः ।
न दृश्यते वने चास्मिंस्तमन्वेष्टुं चराम्यहम् ॥ १२.१२८.२ ॥
ਉਹ ਹੀ ਮੇਰਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ; ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਅਜੇ ਬਾਲਕ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ।
12.128.3
इत्युक्ते तेन वचने राज्ञा मुनिरधोमुखः ।
तूष्णीमेवाभवत्तत्र न च प्रत्युक्तवान्नृपम् ॥ १२.१२८.३ ॥
ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਮੁਨੀ ਸਿਰ ਝੁਕਾਈ ਉੱਥੇ ਹੀ ਚੁੱਪ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ; ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।
12.128.4
स हि तेन पुरा विप्रो राज्ञा नात्यर्थमानितः ।
आशाकृतश्च राजेन्द्र तपो दीर्घं समाश्रितः ॥ १२.१२८.४ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਨਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਆਸ ਦੇ ਕੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਲੰਮੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ।
12.128.5
प्रतिग्रहमहं राज्ञां न करिष्ये कथंचन ।
अन्येषां चैव वर्णानामिति कृत्वा धियं तदा ॥ १२.१२८.५ ॥
'ਮੈਂ ਰਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਰਣਾਂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ' ਇਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਠਾਣ ਕੇ ਉਸਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ।
12.128.6
आशा हि पुरुषं बालमालापयति तस्थूषी ।
तामहं व्यपनेष्यामि इति कृत्वा व्यवस्थितः।
वीरद्युम्नस्तु तं भूयः पप्रच्छ मुनिसत्तमम् ॥ १२.१२८.६ ॥
ਆਸ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਗੱਲਾਂ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। 'ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ' ਇਹ ਠਾਣ ਕੇ ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਵੀਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਨੇ ਉਸ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ।
12.128.7
आशायाः किंच वृत्तं वै किंचेह भुवि दुर्लभम् ।
ब्रवीतु भगवानेतत्त्वं हि धर्मार्थदर्शिवान् ॥ १२.१२८.७ ॥
ਆਸ਼ਾ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੁਰਲੱਭ ਕੀ ਹੈ? ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਭਗਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇਹ ਦੱਸੋ।
12.128.8
ततः संस्मृत्य तत्सर्वं स्मारयिष्यन्निवाब्रवीत् ।
राजानं भगवान्विप्रस्ततः कृशतनुस्तदा ॥ १२.१२८.८ ॥
ਫਿਰ ਸਭ ਕੁਝ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
12.128.9
कृशत्वेन समं राजन्नाशाया विद्यते नृप ।
तस्या वै दुर्लभत्वाच्च प्रार्थितः पार्थिवो मया ॥ १२.१२८.९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਵੀ ਆਸ਼ਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਉਹ ਦੁਰਲੱਭ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ।
12.128.10
कृशाकृशे मया ब्रह्मन्गृहीते वचनात्तव ।
दुर्लभत्वं च तस्यैव वेदवाक्यमिवाद्विजे ॥ १२.१२८.१० ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਾ ਹੋਣ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ। ਆਸ਼ਾ ਦੀ ਦੁਰਲੱਭਤਾ ਵੇਦ-ਵਾਕ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ।
12.128.11
संशयस्तु महाप्राज्ञ संजातो हृदये मम ।
तन्मुने मम तत्त्वेन वक्तुमर्हसि पृच्छतः ॥ १२.१२८.११ ॥
ਪਰ ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਮੁਨੀ, ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ ਮੈਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਣ ਯੋਗ ਹੋ।
12.128.12
त्वत्तः कृशतरं किंनु ब्रवीतु भगवानिदम् ।
यदि गुह्यं न ते विप्र लोके किंचेह दुर्लभम् ॥ १२.१२८.१२ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਰ ਕੀ ਹੈ? ਭਗਵਾਨ ਇਹ ਦੱਸਣ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਜੇ ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਗੁਪਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੁਰਲੱਭ ਚੀਜ਼ ਹੋਵੇ।
12.128.13
दुर्लभोऽप्यथवा नास्ति योऽर्थी धृतिमवाप्नुयात् ।
स दुर्लभतरस्तात योऽर्थिनं नावमन्यते ॥ १२.१२८.१३ ॥
ਜਾਂ ਦੁਰਲਭ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਐਸਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜੋ ਯਾਚਕ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਸਕੇ; ਹੇ ਤਾਤ, ਜੋ ਯਾਚਕ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।
12.128.14
सत्कृत्य नोपक्रियते परं शक्त्या यथार्थतः ।
या सक्ता सर्वभूतेषु साऽऽशा कृशतरी मया ॥ १२.१२८.१४ ॥
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ ਜੋ ਆਸ ਹੈ — ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ — ਉਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਆਸ ਹੈ।
12.128.15
कृतघ्नेषु च या सक्ता नृशंसेष्वलसेषु च ।
अपकारिषु चासक्ता साऽऽशा कृशतरी मया ॥ १२.१२८.१५ ॥
ਕ੍ਰਿਤਘਣਾਂ, ਬੇਰਹਿਮਾਂ ਅਤੇ ਆਲਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ, ਪਰ ਉਪਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ — ਜੋ ਆਸ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ।
12.128.16
एकपुत्रः पिता पुत्रे नष्टे वा प्रोषितेऽपि वा ।
प्रवृत्तिं यो न जानाति साऽऽशा कृशतरी मता ॥ १२.१२८.१६ ॥
ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਗੁਆਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੂਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਉਸਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨਾ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ — ਉਸ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਸ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
12.128.17
प्रसवे चैव नारीणां वृद्धानां पुत्रकारिता ।
तथा नरेन्द्र धनिनां साऽशा कृशतरी मता ॥ १२.१२८.१७ ॥
ਜਣੇਪੇ ਸਮੇਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਪੁੱਤਰ-ਇੱਛਾ, ਅਤੇ ਹੇ ਨਰੇਂਦਰ, ਧਨਵਾਨਾਂ ਦੀ (ਆਸ) — ਉਹ ਆਸ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
12.128.18
प्रदानकाङ्क्षिणीनां च कन्यानां वयसि स्थिते ।
श्रुत्वा कथास्तथायुक्ताः साऽऽशा कृशतरी मता ॥ १२.१२८.१८ ॥
ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾਵਾਂ ਦੀ, ਵਿਆਹ-ਯੋਗ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ (ਆਸ) — ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਉਹ ਆਸ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
12.128.19
एतच्छ्रुत्वा ततो राजन्स राजा सावरोधनः ।
संस्पृश्य पादौ शिरसा निपपात द्विजर्षभे ॥ १२.१२८.१९ ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਅੰਤਃਪੁਰ ਸਮੇਤ ਉਸ ਦਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇ ਪੈਰ ਛੂਹ ਕੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
12.128.20
प्रसादये त्वां भगवन्पुत्रेणेच्छामि संगमम् ।
यदेतदुक्तं भवता संप्रति द्विजसत्तम।
वृणीष्व च वरान्विप्र यानिच्छसि यथाविधि ।
अब्रवीच्चैव तद्वाक्यं राजा राजीवलोचनः ॥ १२.१२८.२० ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਤੁਸੀਂ ਹੁਣੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਜੋ ਵਰ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੁਣੋ। ਕਮਲ-ਨੈਣ ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ।
12.128.21
सत्यमेतत्त्वया विप्र यथोक्तं नान्यथा मृषा ॥ १२.१२८.२१ ॥
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਤੁਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ; ਉਹ ਉਲਟ ਜਾਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ।
12.128.22
ततः प्रहस्य भगवांस्तनुर्धर्मभृतां वरः ।
पुत्रमस्यानयत्क्षिप्रं तपसा च श्रुतेन च ॥ १२.१२८.२२ ॥
ਤਦ ਧਰਮਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਭਗਵਾਨ ਤਨੂ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ, ਤਪ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਝੱਟ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲਿਆਂਦਾ।
12.128.23
स समानीय तत्पुत्रं तमुपालभ्य पार्थिवम् ।
आत्मानं दर्शयामास धर्मं धर्मभृतांवरः ॥ १२.१२८.२३ ॥
ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਝਿੜਕ ਕੇ, ਧਰਮਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਰਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ।
12.128.24
स दर्शयित्वा चात्मानं दिव्यमद्भुतदर्शनम् ।
विपाप्मा विगतक्रोधश्चचार वनमन्तिकात् ॥ १२.१२८.२४ ॥
ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਦਿਵ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਨੇੜਲੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ।
12.128.25
एतदॄष्टं मया राजंस्त्वत्तश्च वचनं श्रुतम् ।
आशामपनय त्वाशु ततः कृषतरीमिमाम् ॥ १२.१२८.२५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵਚਨ ਵੀ ਸੁਣੇ ਹਨ। ਹੁਣੇ ਇਸ ਅਤਿ ਕਮਜ਼ੋਰ ਆਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿਓ।
12.128.26
स तथोक्तस्तदा राजन्नृषभेण महात्मना ।
सुमित्रोऽपानयत्क्षिप्रमाशां कृशतरीं ततः ॥ १२.१२८.२६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਹਾਤਮਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸੁਮਿੱਤਰ ਨੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਤੁਰੰਤ ਉਹ ਅਤਿ ਕਮਜ਼ੋਰ ਆਸ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ।
12.128.27
एवं त्वमपि कौन्तेय श्रुत्वा वाणीमिमां मम ।
स्थिरो भव महाराज हिमवानिव निश्चलः ॥ १२.१२८.२७ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਤੂੰ ਵੀ ਮੇਰੀ ਇਹ ਬਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਅਡੋਲ ਰਹੁ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਾਂਗ ਅਚੱਲ ਹੋ ਜਾ।
12.128.28
त्वं हि श्रुत्वा च पृष्ट्वा च कृच्छ्रेष्वर्थेषु तेष्विह ।
श्रुत्वा मम महाराज न संतप्तुमिहार्हसि ॥ १२.१२८.२८ ॥
ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਔਖੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਵੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਮਗਰੋਂ ਇੱਥੇ ਦੁਖੀ ਹੋਣਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੋਭਦਾ ਨਹੀਂ।