মহাভারত · অধ্যায় 12.129

12.129.1

नामृतस्येव पर्याप्तिर्ममास्ति ब्रुवति त्वयि ।
यथाहि स्वात्मवृत्तिस्थस्तथा तृप्तोऽस्मि भारत ॥ १२.१२९.१ ॥

আপনি কথা বললে অমৃতের মতো তৃপ্তি আমার নেই। হে ভারত, নিজের স্বভাবে স্থিত ব্যক্তির মতো আমি এখন তৃপ্ত।

तस्मात्कथय भूयोऽपि त्वं ममेह पितामह ।
न हि तृप्तिमहं यामि पिबन्धर्मामृतं हि ते ॥ १२.१२९.२ ॥

তাই হে পিতামহ, এখানে আমাকে আবার বলুন। আপনার ধর্মামৃত পান করেও আমার তৃপ্তি হচ্ছে না।

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
गौतमस्य च संवादं यमस्य च महात्मनः ॥ १२.१२९.३ ॥

এখানেও মানুষ এই প্রাচীন ইতিহাস বলে থাকে — গৌতম ও মহাত্মা যমের সংলাপ।

पारियात्रं गिरिं प्राप्य गौतमस्याश्रमो महान् ।
वसते गौतमो यत्र तपसा दग्धकिल्विषः ॥ १२.१२९.४ ॥

পারিয়াত্র পর্বতে পৌঁছে গৌতমের মহান আশ্রম; তপস্যায় পাপ দগ্ধ হওয়া গৌতম সেখানে বাস করেন।

पृष्टिं वर्षसहस्राणि सोऽतप्यद्गौतमस्तपः ।
तमुग्रतपसा युक्तं भावितं सुमहामुनिम् ॥ १२.१२९.५ ॥

…হাজার হাজার বছর ধরে গৌতম তপস্যা করলেন। উগ্র তপস্যায় যুক্ত, শুদ্ধ হওয়া সেই মহামুনিকে।

उपयातो नरव्याघ्र लोकपालो यमस्तदा ।
तमपश्यत्सुतपसमृषिं वै गौतमं तदा ॥ १२.१२९.६ ॥

হে নরব্যাঘ্র, তখন লোকপাল যম সেখানে এলেন। তখন সেই মহাতপস্বী ঋষি গৌতমকে তিনি দেখলেন।

स तं विदित्वा ब्रह्मर्षियेममागतमोजसा ।
प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वा उपसृप्तस्तपोधनः ॥ १२.१२९.७ ॥

তিনি সেই ব্রহ্মর্ষিকে চিনলেন, যিনি নিজ তেজে এখানে এসেছেন। তপোধন করজোড়ে প্রণত হয়ে কাছে এলেন।

तं धर्मराजो दृष्ट्वैव नमस्कृत्य द्विजोत्तमम् ।
न्यमन्त्रयत धर्मेण क्रियतां किमिति ब्रुवन् ॥ १२.१२९.८ ॥

ধর্মরাজ তাঁকে দেখামাত্র সেই শ্রেষ্ঠ দ্বিজকে নমস্কার করে ধর্মানুসারে বললেন, "কী করা উচিত?"

मातापितृभ्यामानृण्यं किं कृत्वा समवाप्नुयात् ।
कथं च लोकानाप्नोति पुरुषो दुर्लभाञ्शुभान् ॥ १२.१२९.९ ॥

মাতা-পিতার ঋণ থেকে মুক্ত হতে মানুষ কী করবে? দুর্লভ শুভ লোক মানুষ কীভাবে লাভ করে?

तपः शौचवता नित्यं सत्यधर्मरतेन च ।
मातापित्रोरहरहः पूजनं कार्यमञ्जसा ॥ १२.१२९.१० ॥

তপস্যা ও শুচিতা-সম্পন্ন, সর্বদা সত্য ও ধর্মে রত ব্যক্তি মাতা-পিতাকে প্রতিদিন যথাযথভাবে পূজা করবে।

अश्वमेधैश्च यष्टव्यं बहुभिः स्वाप्तदक्षिणैः ।
तेन लोकानवाप्नोति पुरुषोऽद्भुतदर्शनान् ॥ १२.१२९.११ ॥

যথোচিত দক্ষিণা সহ বহু অশ্বমেধ যজ্ঞও করা উচিত; তার দ্বারা মানুষ অদ্ভুত দর্শনীয় লোক লাভ করে।