ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.129

12.129.1

नामृतस्येव पर्याप्तिर्ममास्ति ब्रुवति त्वयि ।
यथाहि स्वात्मवृत्तिस्थस्तथा तृप्तोऽस्मि भारत ॥ १२.१२९.१ ॥

ଆପଣ କହିବାବେଳେ ଅମୃତ ପରି ତୃପ୍ତି ମୋର ନାହିଁ। ହେ ଭାରତ, ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ସ୍ଥିତ ବ୍ୟକ୍ତି ପରି ମୁଁ ଏବେ ତୃପ୍ତ ଅଛି।

तस्मात्कथय भूयोऽपि त्वं ममेह पितामह ।
न हि तृप्तिमहं यामि पिबन्धर्मामृतं हि ते ॥ १२.१२९.२ ॥

ତେଣୁ ହେ ପିତାମହ, ଏଠାରେ ମୋତେ ପୁଣି କୁହନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କର ଧର୍ମାମୃତ ପାନ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ମୋର ତୃପ୍ତି ହେଉନାହିଁ।

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
गौतमस्य च संवादं यमस्य च महात्मनः ॥ १२.१२९.३ ॥

ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଏହି ପୁରାତନ ଇତିହାସ କହନ୍ତି — ଗୌତମ ଓ ମହାତ୍ମା ଯମଙ୍କ ସଂବାଦ।

पारियात्रं गिरिं प्राप्य गौतमस्याश्रमो महान् ।
वसते गौतमो यत्र तपसा दग्धकिल्विषः ॥ १२.१२९.४ ॥

ପାରିୟାତ୍ର ପର୍ବତରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ଗୌତମଙ୍କ ମହାନ ଆଶ୍ରମ ଅଛି; ତପସ୍ୟାରେ ପାପ ଦଗ୍ଧ କରିଥିବା ଗୌତମ ସେଠାରେ ବାସ କରନ୍ତି।

पृष्टिं वर्षसहस्राणि सोऽतप्यद्गौतमस्तपः ।
तमुग्रतपसा युक्तं भावितं सुमहामुनिम् ॥ १२.१२९.५ ॥

…ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଗୌତମ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଯୁକ୍ତ, ଶୁଦ୍ଧ ସେହି ମହାମୁନିଙ୍କୁ।

उपयातो नरव्याघ्र लोकपालो यमस्तदा ।
तमपश्यत्सुतपसमृषिं वै गौतमं तदा ॥ १२.१२९.६ ॥

ହେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର, ସେତେବେଳେ ଲୋକପାଳ ଯମ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ସେତେବେଳେ ସେ ସେହି ମହାତପସ୍ୱୀ ଋଷି ଗୌତମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

स तं विदित्वा ब्रह्मर्षियेममागतमोजसा ।
प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वा उपसृप्तस्तपोधनः ॥ १२.१२९.७ ॥

ସେ ସେହି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ, ଯେ ନିଜ ତେଜରେ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ। ତପୋଧନ ହାତଯୋଡ଼ି ପ୍ରଣାମ କରି ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।

तं धर्मराजो दृष्ट्वैव नमस्कृत्य द्विजोत्तमम् ।
न्यमन्त्रयत धर्मेण क्रियतां किमिति ब्रुवन् ॥ १२.१२९.८ ॥

ଧର୍ମରାଜ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ, ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଧର୍ମାନୁସାରେ ପଚାରିଲେ, "କଣ କରିବି?"

मातापितृभ्यामानृण्यं किं कृत्वा समवाप्नुयात् ।
कथं च लोकानाप्नोति पुरुषो दुर्लभाञ्शुभान् ॥ १२.१२९.९ ॥

ମାତା-ପିତାଙ୍କ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ ମଣିଷ କଣ କରିବା ଉଚିତ? ଦୁର୍ଲଭ ଶୁଭ ଲୋକ ମଣିଷ କିପରି ପାଏ?

तपः शौचवता नित्यं सत्यधर्मरतेन च ।
मातापित्रोरहरहः पूजनं कार्यमञ्जसा ॥ १२.१२९.१० ॥

ତପ ଓ ଶୁଚିତା ଥିବା, ସଦା ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ରତ ଲୋକ ମାତା-ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦିନ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

अश्वमेधैश्च यष्टव्यं बहुभिः स्वाप्तदक्षिणैः ।
तेन लोकानवाप्नोति पुरुषोऽद्भुतदर्शनान् ॥ १२.१२९.११ ॥

ଯଥୋଚିତ ଦକ୍ଷିଣା ସହ ଅନେକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ଅଦ୍ଭୁତ ଦର୍ଶନୀୟ ଲୋକ ପାଏ।