महाभारत · अध्याय 12.129

12.129.1

नामृतस्येव पर्याप्तिर्ममास्ति ब्रुवति त्वयि ।
यथाहि स्वात्मवृत्तिस्थस्तथा तृप्तोऽस्मि भारत ॥ १२.१२९.१ ॥

तुम्ही बोलत असताना अमृतासारखी तृप्ती मला नाही. हे भारता, आपल्या स्वभावात स्थित असणाऱ्याप्रमाणे मी आता तृप्त आहे.

तस्मात्कथय भूयोऽपि त्वं ममेह पितामह ।
न हि तृप्तिमहं यामि पिबन्धर्मामृतं हि ते ॥ १२.१२९.२ ॥

म्हणून हे पितामह, इथे मला पुन्हा सांगा. आपले धर्मामृत प्राशन करूनही मला तृप्ती मिळत नाही.

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
गौतमस्य च संवादं यमस्य च महात्मनः ॥ १२.१२९.३ ॥

येथेही लोक हा प्राचीन इतिहास सांगतात — गौतम आणि महात्मा यम यांचा संवाद.

पारियात्रं गिरिं प्राप्य गौतमस्याश्रमो महान् ।
वसते गौतमो यत्र तपसा दग्धकिल्विषः ॥ १२.१२९.४ ॥

पारियात्र पर्वतावर पोहोचल्यावर गौतमाचा मोठा आश्रम आहे; तपाने पाप जाळलेले गौतम तेथे राहतात.

पृष्टिं वर्षसहस्राणि सोऽतप्यद्गौतमस्तपः ।
तमुग्रतपसा युक्तं भावितं सुमहामुनिम् ॥ १२.१२९.५ ॥

…हजारो वर्षे गौतमाने तप केले. उग्र तपाने युक्त, शुद्ध झालेल्या त्या महामुनींना.

उपयातो नरव्याघ्र लोकपालो यमस्तदा ।
तमपश्यत्सुतपसमृषिं वै गौतमं तदा ॥ १२.१२९.६ ॥

हे नरव्याघ्रा, तेव्हा लोकपाल यम तेथे आला. तेव्हा त्या अत्यंत तपस्वी गौतम ऋषींना त्याने पाहिले.

स तं विदित्वा ब्रह्मर्षियेममागतमोजसा ।
प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वा उपसृप्तस्तपोधनः ॥ १२.१२९.७ ॥

त्याने त्या ब्रह्मर्षींना ओळखले, जे आपल्या तेजाने येथे आले होते. तपोधनाने हात जोडून नमन करत जवळ येऊन ठेपले.

तं धर्मराजो दृष्ट्वैव नमस्कृत्य द्विजोत्तमम् ।
न्यमन्त्रयत धर्मेण क्रियतां किमिति ब्रुवन् ॥ १२.१२९.८ ॥

धर्मराजाने त्यांना पाहताच, त्या श्रेष्ठ द्विजाला नमस्कार करून धर्मानुसार विचारले, "काय करावे?"

मातापितृभ्यामानृण्यं किं कृत्वा समवाप्नुयात् ।
कथं च लोकानाप्नोति पुरुषो दुर्लभाञ्शुभान् ॥ १२.१२९.९ ॥

माता-पित्यांच्या ऋणातून मुक्त होण्यासाठी माणसाने काय करावे? दुर्लभ शुभ लोक माणूस कसे मिळवतो?

तपः शौचवता नित्यं सत्यधर्मरतेन च ।
मातापित्रोरहरहः पूजनं कार्यमञ्जसा ॥ १२.१२९.१० ॥

तप आणि शुचिता असलेल्या, सदैव सत्य व धर्मात रत असलेल्याने माता-पित्यांची दररोज यथाविधी पूजा करावी.

अश्वमेधैश्च यष्टव्यं बहुभिः स्वाप्तदक्षिणैः ।
तेन लोकानवाप्नोति पुरुषोऽद्भुतदर्शनान् ॥ १२.१२९.११ ॥

योग्य दक्षिणांसह अनेक अश्वमेध यज्ञही करावेत; त्याद्वारे माणूस अद्भुत दर्शनाचे लोक मिळवतो.