મહાભારત · અધ્યાય 12.133
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.133.1
स्वराष्ट्रात्परराष्ट्राच्च कोशं संजनयेन्नृपः ।
कोशाद्धि धर्मः कौन्तेय राज्यमूलं प्रवर्तते ॥ १२.१३३.१ ॥
રાજાએ પોતાના રાષ્ટ્રમાંથી અને પરરાષ્ટ્રમાંથી પણ કોશ એકઠો કરવો. હે કૌન્તેય, કોશથી જ ધર્મ પ્રવર્તે છે; તે રાજ્યનું મૂળ છે.
12.133.2
तस्मात्संजनयेत्कोशं सत्कृत्य परिपालयेत् ।
परिपाल्यानुगृह्णीयादेव धर्मः सनातनः ॥ १२.१३३.२ ॥
તેથી કોશ એકઠો કરવો, તેનું આદરપૂર્વક રક્ષણ કરવું; રક્ષણ કર્યા પછી તેનાથી અનુગ્રહ કરવો. એ જ સનાતન ધર્મ છે.
12.133.3
स कोशः शुद्धभावेन न नृशंसेन जायते ।
मध्यमं पदमास्थाय कोशसंग्रहणं चरेत् ॥ १२.१३३.३ ॥
તે કોશ શુદ્ધ ભાવથી મળે છે, ક્રૂરતાથી નહીં. મધ્યમ માર્ગ અપનાવીને કોશસંગ્રહ કરવો.
12.133.4
अबलस्य कुतः कोशो ह्यकोशस्य कुतो बलम् ।
अबलस्य कुतो राज्यमराज्ये श्रीर्भवेत्कुतः ॥ १२.१३३.४ ॥
નિર્બળ પાસે કોશ ક્યાંથી? કોશહીન પાસે બળ ક્યાંથી? નિર્બળ પાસે રાજ્ય ક્યાંથી; રાજ્યહીનમાં શ્રી ક્યાંથી હોય?
12.133.5
उच्चैर्वृत्तेः श्रियो हानिर्यथैव मरणं तथा ।
तस्मात्कोशं बलं मित्रमथ राजा विवर्धयेत् ॥ १२.१३३.५ ॥
ઉચ્ચ આચરણવાળાની શ્રીની હાનિ મૃત્યુ જેવી જ છે. તેથી રાજાએ કોશ, બળ અને મિત્રની વૃદ્ધિ કરવી.
12.133.6
हीनकोशं हि राजानमवमन्यन्ति शत्रवः ।
न चास्याल्पे तुष्यन्ति कर्मणाऽप्युत्सहन्ति च ॥ १२.१३३.६ ॥
કોશ ક્ષીણ થયેલા રાજાનું શત્રુઓ અપમાન કરે છે. તેના નાના કાર્યથી પણ તેઓ સંતુષ્ટ થતા નથી, ઊલટું હિંમત કરીને આગળ વધે છે.
12.133.7
श्रियो हि कारणाद्राजा सत्क्रियां लभते पराम् ।
साऽस्य गूहति पापानि वासो गुह्यमिव स्त्रियाः ॥ १२.१३३.७ ॥
રાજા સંપત્તિને કારણે જ ઉત્તમ સન્માન પામે છે. તે સંપત્તિ જ તેના દોષો છુપાવે છે, જેમ સ્ત્રીનું ગુપ્ત વસ્ત્ર તેના ગુપ્ત અંગોને ઢાંકે છે.
12.133.8
ऋद्धिमस्यानुतप्यन्ते पुरा विप्रकृता नराः ।
सालावृका इवाजस्नं जिघांसूनेव विन्दति।
ईदृशस्य कुतो राज्यं सुखं भरतसत्तम ॥ १२.१३३.८ ॥
પૂર્વે જેમનું અપમાન થયું હતું, તે માણસો તેના ઐશ્વર્યને જોઈને પાછળથી પસ્તાય છે. સાલવૃક્ષ અને વરુની જેમ, સતત મારવાની ઇચ્છા રાખનારાઓને જ તે મેળવે છે. આવા માણસને રાજ્ય અને સુખ ક્યાંથી મળે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ?
12.133.9
उद्यच्छेदेव न ग्लायेदुद्यमो ह्येव पौरुषम् ।
अप्यपर्वणि भज्येत न नमेतेह कस्यचित् ॥ १२.१३३.९ ॥
માણસે પ્રયત્ન કરવો જોઈએ, થાકવું ન જોઈએ; પ્રયત્ન જ પૌરુષ છે. ગાંઠ વિનાના સ્થળે તૂટી જાય તોપણ, અહીં કોઈની આગળ નમવું ન જોઈએ.
12.133.10
अप्यरण्यं समाश्रित्य चरेन्मृगगणैः सह ।
न त्वेवोद्रिक्तमर्यादैर्दस्युभिः सहितश्चरेत् ॥ १२.१३३.१० ॥
જરૂર પડે તો માણસ વનનો આશ્રય લઈને હરણાંના ટોળા સાથે રહી શકે; પણ મર્યાદા ઓળંગનારા લૂંટારાઓ સાથે ક્યારેય રહેવું ન જોઈએ.
12.133.11
दस्यूनां सुलभा सेना रौद्रकर्मसु भारत ।
एकान्ततो ह्यमर्यादात्सर्वोऽप्युद्विजते जनः ॥ १२.१३३.११ ॥
હે ભારત, ક્રૂર કર્મ કરનારા લૂંટારાઓને સેના સહેલાઈથી મળી જાય છે. સંપૂર્ણ મર્યાદાહીનતાને કારણે બધા લોકો તેમનાથી ભયભીત રહે છે.
12.133.12
दस्यवोऽप्यभिशङ्कन्ते निरनुक्रोशकारिणः ॥ १२.१३३.१२ ॥
નિર્દયતાથી કર્મ કરનારા લૂંટારાઓ પણ (બીજાઓથી) શંકિત અને ભયભીત રહે છે.
12.133.13
स्थापयेदेव मर्यादां जनचित्तप्रसादिनीम् ।
अल्पाप्यर्थेषु मर्यादा लोके भवति पूजिता ॥ १२.१३३.१३ ॥
લોકોના ચિત્તને પ્રસન્ન કરનારી મર્યાદા માણસે અવશ્ય સ્થાપિત કરવી જોઈએ. ધનની બાબતોમાં નાની મર્યાદા પણ જગતમાં પૂજાય છે.
12.133.14
नायं लोकोऽस्ति न पर इति व्यवसितो जनः ।
नालं गन्तुमिहाश्वासं नास्तिक्यभयशङ्कितैः ॥ १२.१३३.१४ ॥
'આ જ લોક છે, પરલોક નથી' એવો નિશ્ચય કરનાર માણસ, નાસ્તિકતાના ભય અને શંકાથી ગ્રસ્ત થઈ, અહીં આશ્વાસન મેળવવા સમર્થ થતો નથી.
12.133.15
यथा सद्भिः परादानमहिंसा दस्युभिस्तथा ।
अनुरज्यन्ति भूतानि समर्यादेषु दस्युषु ॥ १२.१३३.१५ ॥
સજ્જનો જેમ પારકું ધન લેતા નથી અને અહિંસા પાળે છે, તેમ લૂંટારાઓમાં પણ જેઓ મર્યાદા પાળે છે તેમના પ્રત્યે પ્રાણીઓ અનુરાગ રાખે છે.
12.133.16
अयुध्यमानस्यादानं दारामर्शः कृतघ्नता ।
ब्रह्मवित्तस्य चादानं निःशेषकरणं तथा ॥ १२.१३३.१६ ॥
યુદ્ધ ન કરતા માણસનું ધન લેવું, પત્નીનું અપમાન, કૃતઘ્નતા, બ્રાહ્મણનું ધન લેવું, તેમજ બધું નિઃશેષ કરી દેવું — આ સર્વ એવાં જ છે.
12.133.17
स्त्रिया मोषः पथिस्थानं साधुष्वेव विगर्हितम् ।
सदोष एव भवति दस्युरेतानि वर्जयेत् ॥ १२.१३३.१७ ॥
સ્ત્રીનું અપહરણ અને માર્ગમાં ઘાત લગાવીને ઊભા રહેવું — આ સજ્જનોમાં પણ નિંદનીય છે. લૂંટારો સદા દોષી જ હોય છે; આમને વર્જવું જોઈએ.
12.133.18
अभिसंदधते ये च विनाशायास्य भारत ।
सशेषमेवोपलभ्य कुर्वन्तीति विनिश्चयः ॥ १२.१३३.१८ ॥
હે ભારત, જેઓ એના વિનાશનું કાવતરું રચે છે અને જે થોડું બાકી હોય ત્યારે જ મેળવીને (લૂંટે છે) — આ નિશ્ચય છે.
12.133.19
तस्मात्सशेषं कर्तव्यं स्वाधीनमपि दस्युभिः ।
न बलस्थोऽहमस्मीति नृशंसानि समाचरेत् ॥ १२.१३३.१९ ॥
તેથી દસ્યુઓએ કબજો લીધો હોય તો પણ કંઈ શેષ રાખીને કાર્ય કરવું. 'હું બળમાં સ્થિત છું' એમ માનીને ક્રૂર કર્મો ન કરવાં.
12.133.20
सशेषकारिणस्तत्र शेषं पश्यन्ति सर्वशः ।
निःशेषकारिणो नित्यं निःशेषकरणाद्भयम् ॥ १२.१३३.२० ॥
શેષ રાખીને કાર્ય કરનારાઓ ત્યાં સર્વત્ર શેષ જુએ છે; પણ સંપૂર્ણ નાશ કરનારાઓને સદા સંપૂર્ણ નાશથી ભય રહે છે.