ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.133
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.133.1
स्वराष्ट्रात्परराष्ट्राच्च कोशं संजनयेन्नृपः ।
कोशाद्धि धर्मः कौन्तेय राज्यमूलं प्रवर्तते ॥ १२.१३३.१ ॥
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੀ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਤੋਂ ਹੀ ਧਰਮ ਚੱਲਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਰਾਜ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ।
12.133.2
तस्मात्संजनयेत्कोशं सत्कृत्य परिपालयेत् ।
परिपाल्यानुगृह्णीयादेव धर्मः सनातनः ॥ १२.१३३.२ ॥
ਇਸ ਲਈ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰੇ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ; ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਕਿਰਪਾ ਕਰੇ। ਇਹੀ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ।
12.133.3
स कोशः शुद्धभावेन न नृशंसेन जायते ।
मध्यमं पदमास्थाय कोशसंग्रहणं चरेत् ॥ १२.१३३.३ ॥
ਉਹ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਸ਼ੁੱਧ ਭਾਵ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਮੱਧਮ ਰਾਹ ਅਪਣਾ ਕੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰੇ।
12.133.4
अबलस्य कुतः कोशो ह्यकोशस्य कुतो बलम् ।
अबलस्य कुतो राज्यमराज्ये श्रीर्भवेत्कुतः ॥ १२.१३३.४ ॥
ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੋਲ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਕਿੱਥੋਂ? ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਲ ਕਿੱਥੋਂ? ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੋਲ ਰਾਜ ਕਿੱਥੋਂ; ਰਾਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੋਭਾ ਕਿੱਥੋਂ?
12.133.5
उच्चैर्वृत्तेः श्रियो हानिर्यथैव मरणं तथा ।
तस्मात्कोशं बलं मित्रमथ राजा विवर्धयेत् ॥ १२.१३३.५ ॥
ਉੱਚੇ ਆਚਰਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਦੀ ਹਾਨੀ ਮੌਤ ਵਰਗੀ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਰਾਜਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ, ਬਲ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਵਧਾਵੇ।
12.133.6
हीनकोशं हि राजानमवमन्यन्ति शत्रवः ।
न चास्याल्पे तुष्यन्ति कर्मणाऽप्युत्सहन्ति च ॥ १२.१३३.६ ॥
ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਤੋਂ ਹੀਣ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਿਰਾਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਹੌਸਲਾ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ।
12.133.7
श्रियो हि कारणाद्राजा सत्क्रियां लभते पराम् ।
साऽस्य गूहति पापानि वासो गुह्यमिव स्त्रियाः ॥ १२.१३३.७ ॥
ਰਾਜਾ ਧਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਉੱਚਾ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਧਨ ਉਸਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਢਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਗੁਪਤ ਵਸਤਰ ਉਸਦੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਢਕਦਾ ਹੈ।
12.133.8
ऋद्धिमस्यानुतप्यन्ते पुरा विप्रकृता नराः ।
सालावृका इवाजस्नं जिघांसूनेव विन्दति।
ईदृशस्य कुतो राज्यं सुखं भरतसत्तम ॥ १२.१३३.८ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵੇਖ ਕੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਛਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਲ-ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਬਘਿਆੜਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰਾਜ ਅਤੇ ਸੁੱਖ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੇ, ਹੇ ਭਰਤਸ਼ਰੇਸ਼ਠ?
12.133.9
उद्यच्छेदेव न ग्लायेदुद्यमो ह्येव पौरुषम् ।
अप्यपर्वणि भज्येत न नमेतेह कस्यचित् ॥ १२.१३३.९ ॥
ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉੱਦਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਥੱਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਉੱਦਮ ਹੀ ਪੌਰਖ ਹੈ। ਗੰਢ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਥਾਂ ਤੇ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ, ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
12.133.10
अप्यरण्यं समाश्रित्य चरेन्मृगगणैः सह ।
न त्वेवोद्रिक्तमर्यादैर्दस्युभिः सहितश्चरेत् ॥ १२.१३३.१० ॥
ਜੇ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਜੰਗਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਹਿਰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਡਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਮਰਿਆਦਾ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਡਾਕੂਆਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
12.133.11
दस्यूनां सुलभा सेना रौद्रकर्मसु भारत ।
एकान्ततो ह्यमर्यादात्सर्वोऽप्युद्विजते जनः ॥ १२.१३३.११ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਕਰੂਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਡਾਕੂਆਂ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰਿਆਦਾਹੀਣਤਾ ਕਾਰਨ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
12.133.12
दस्यवोऽप्यभिशङ्कन्ते निरनुक्रोशकारिणः ॥ १२.१३३.१२ ॥
ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਡਾਕੂ ਵੀ (ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ) ਸ਼ੱਕ ਅਤੇ ਡਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
12.133.13
स्थापयेदेव मर्यादां जनचित्तप्रसादिनीम् ।
अल्पाप्यर्थेषु मर्यादा लोके भवति पूजिता ॥ १२.१३३.१३ ॥
ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਰਯਾਦਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਧਨ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮਰਯਾਦਾ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
12.133.14
नायं लोकोऽस्ति न पर इति व्यवसितो जनः ।
नालं गन्तुमिहाश्वासं नास्तिक्यभयशङ्कितैः ॥ १२.१३३.१४ ॥
'ਇਹੀ ਲੋਕ ਹੈ, ਪਰਲੋਕ ਨਹੀਂ' ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਦੇ ਡਰ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੱਥੇ ਦਿਲਾਸਾ ਪਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.133.15
यथा सद्भिः परादानमहिंसा दस्युभिस्तथा ।
अनुरज्यन्ति भूतानि समर्यादेषु दस्युषु ॥ १२.१३३.१५ ॥
ਜਿਵੇਂ ਸਜਣ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਧਨ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਪਾਲਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾਕੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਮਰਯਾਦਾ ਪਾਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜੀਵ ਅਨੁਰਾਗੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.133.16
अयुध्यमानस्यादानं दारामर्शः कृतघ्नता ।
ब्रह्मवित्तस्य चादानं निःशेषकरणं तथा ॥ १२.१३३.१६ ॥
ਜੋ ਲੜ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਉਸ ਦਾ ਧਨ ਲੈਣਾ, ਪਤਨੀ ਦਾ ਅਪਮਾਨ, ਕ੍ਰਿਤਘਣਤਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਧਨ ਲੈਣਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰ ਦੇਣਾ — ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ।
12.133.17
स्त्रिया मोषः पथिस्थानं साधुष्वेव विगर्हितम् ।
सदोष एव भवति दस्युरेतानि वर्जयेत् ॥ १२.१३३.१७ ॥
ਔਰਤ ਨੂੰ ਚੁਰਾਉਣਾ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਘਾਤ ਲਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹਨਾ — ਇਹ ਸਜਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿੰਦਿਤ ਹਨ। ਡਾਕੂ ਸਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.133.18
अभिसंदधते ये च विनाशायास्य भारत ।
सशेषमेवोपलभ्य कुर्वन्तीति विनिश्चयः ॥ १२.१३३.१८ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਜੋ ਲੋਕ ਇਸ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ (ਲੁੱਟਦੇ) ਹਨ — ਇਹ ਪੱਕਾ ਨਿਰਣਾ ਹੈ।
12.133.19
तस्मात्सशेषं कर्तव्यं स्वाधीनमपि दस्युभिः ।
न बलस्थोऽहमस्मीति नृशंसानि समाचरेत् ॥ १२.१३३.१९ ॥
ਇਸ ਲਈ ਡਾਕੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਧੀਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਕੁਝ ਸ਼ੇਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 'ਮੈਂ ਬਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਾਂ' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਰੂਰ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ।
12.133.20
सशेषकारिणस्तत्र शेषं पश्यन्ति सर्वशः ।
निःशेषकारिणो नित्यं निःशेषकरणाद्भयम् ॥ १२.१३३.२० ॥
ਸ਼ੇਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਥੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਪੂਰੇ ਨਾਸ਼ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।