महाभारत · अध्याय 12.134
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.134.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
अत्र कामन्दवचनं कीर्तयन्ति पुराविदः।
प्रत्यक्षावेव धर्मार्थौ क्षत्रियस्य विजानतः ॥ १२.१३४.१ ॥
येथेही या प्राचीन इतिहासाचे उदाहरण देतात. येथे पुराणज्ञ कामन्दकाचे वचन कीर्तन करतात: जाणणाऱ्या क्षत्रियाला धर्म आणि अर्थ प्रत्यक्षच आहेत.
12.134.2
तौ तु न व्यवधातव्यौ परोक्षा धर्मयातना ।
अधर्मो धर्म इत्येतद्यथा वृक्षफलं तथा ॥ १२.१३४.२ ॥
पण त्या दोघांना वेगळे करू नये; धर्माची यातना अदृश्य असते. अधर्म आणि धर्म झाडाच्या फळासारखे (फळ देतात).
12.134.3
धर्माधर्मफले जातु ददर्शेह न कश्चन ।
वुभूषेद्बलमेवैतत्सर्वं बलवतो वशे ॥ १२.१३४.३ ॥
धर्म आणि अधर्माची फळे येथे कोणीही कधी पाहिली नाहीत. म्हणून माणसाने बलाचीच इच्छा करावी, कारण हे सर्व बलवानाच्या अधीन आहे.
12.134.4
श्रियं बलममात्यांश्च बलवानिह विन्दति ।
यो ह्यनाढ्यः स पतितस्तदुच्छिष्टं यदल्पकम् ॥ १२.१३४.४ ॥
येथे बलवानच श्री, बल आणि अमात्य मिळवतो. जो निर्धन आहे तो पतित आहे; जे थोडे आहे ते (बलवानाचे) उरलेले आहे.
12.134.5
बह्वपथ्ये बलवति न किंचित्क्रियते भयात् ।
उभौ सत्याधिकारौ तौ त्रायेते महतो भयात् ॥ १२.१३४.५ ॥
बलवान अनेक अहितकारक कृत्ये करतो तरी भीतीने कोणी काही करत नाही. सत्याचे अधिकारी असलेले हे दोघे मोठ्या भीतीपासून रक्षण करतात.
12.134.6
अति धर्माद्बलं मन्ये बलाद्धर्मः प्रवर्तते ।
बले प्रतिष्ठितो धर्मो धरण्यामिव जंगमः ॥ १२.१३४.६ ॥
माझ्या मते बल धर्मापेक्षाही मोठे आहे, कारण बलापासूनच धर्म प्रवर्तित होतो. बलावर प्रतिष्ठित धर्म पृथ्वीवर चालणाऱ्या प्राण्यासारखा आहे.
12.134.7
धूमो वायोरिव वशे बलं धर्मोऽनुवर्तते ।
अनीश्वरो बलं धर्मो द्रुमं वल्लीव संश्रिता ॥ १२.१३४.७ ॥
धूर वाऱ्याच्या वशात जातो, तसा धर्म बलाच्या वशात अनुसरतो. धनी नसलेले बल आणि धर्म वृक्षाला बिलगलेल्या वेलीप्रमाणे आश्रित राहतात.
12.134.8
वशे बलवतां धर्मः सुखं भोगवतामिव ।
नास्त्यसाध्यं बलवतां सर्वं बलवता जितम् ॥ १२.१३४.८ ॥
सुख भोगवंतांच्या वशात असते, तसा धर्म बलवंतांच्या वशात असतो. बलवंतांना काहीही अशक्य नाही; सर्व काही बलवंतानेच जिंकलेले आहे.
12.134.9
दुराचारः क्षीणबलः परिमाणं न गच्छति ।
अथ तस्मादुद्विजते सर्वो लोको वृकादिव ॥ १२.१३४.९ ॥
दुराचारी, क्षीणबल पुरुष आपली मर्यादा ओलांडतो. म्हणून सर्व लोक लांडग्याला पाहिल्याप्रमाणे त्याच्यापासून भयभीत होतात.
12.134.10
अपध्वस्तो ह्यवमतो दुःखं जीवति जीवितम् ।
जीवितं यदधिक्षिप्तं यथैव मरणं तथा ॥ १२.१३४.१० ॥
अपमानित आणि तिरस्कृत झालेला माणूस दुःखात जगतो. जे जीवन निंदेने भरलेले असते ते मरणासमानच असते.
12.134.11
यदेवमाहुः पापेन चारित्रेण विवक्षितम् ।
सुभृशं तप्यते तेन वाक्शल्येन परिक्षतः ॥ १२.१३४.११ ॥
पापी आचरणाबद्दल असे बोलले जाते तेव्हा, शब्दरूपी बाणाने जखमी झालेला माणूस अत्यंत संतापतो.
12.134.12
अत्रैतदाहुराचार्याः पापस्य परिमोक्षणे ।
त्रयीं विद्यामुपासीत तथोपासीत वै द्विजान् ॥ १२.१३४.१२ ॥
यावर आचार्य पापमुक्तीसाठी असे सांगतात: त्रयी विद्येची उपासना करावी आणि द्विजांची सेवाही करावी.
12.134.13
प्रसादयेन्मधुरया वाचा चाप्यथ कर्मणा ।
महामनाश्चैव भवेद्विवहेच्च महाकुले ॥ १२.१३४.१३ ॥
मधुर वाणीने आणि कर्माने (इतरांना) प्रसन्न करावे; महामनस्वी असावे आणि महान कुलात विवाह करावा.
12.134.14
इत्यस्तीति वदेदेव परेषां कीर्तयेद्गुणान् ।
जपेदुदकशीलः स्यात्पेशलो नातिजल्पकः ॥ १२.१३४.१४ ॥
'आहे' असेच बोलावे; इतरांच्या गुणांचे कीर्तन करावे; जप करावा; स्नानशील असावे; सौम्य असावे, अतिबडबड करू नये.
12.134.15
ब्रह्म क्षत्रं संप्रविशेद्बहु कृत्वा सुदुष्करम् ।
उच्यमानो हि लोकेन बहु तत्तदचिन्तयन् ॥ १२.१३४.१५ ॥
अत्यंत कठीण कर्मे करून ब्राह्मण किंवा क्षत्रिय वर्णात प्रवेश करावा; लोक त्याच्याबद्दल कितीही बोलले तरी त्याची चिंता करू नये.
12.134.16
उपप्राप्यैवमाचारं क्षिप्रं बहुमतो भवेत् ।
सुखं च वित्तं भुञ्जीत वृत्तेनैकेन गोपयेत् ॥ १२.१३४.१६ ॥
असे आचरण स्वीकारून तो लवकरच आदरणीय होईल; सुख आणि संपत्ती उपभोगावी; परंतु एकाच आचरणाने (आपले खरे स्वरूप) लपवून ठेवावे.
12.134.17
अपि तेभ्यो मृगान्हत्वा नयेच्च सततं वने ।
यस्मिन्न प्रतिगृह्णन्ति दस्युभोजनशङ्कया।
लोके च लभते पूजां परत्रेह महत्फलम् ॥ १२.१३४.१७ ॥
त्यांच्याकडूनही हरिणांना मारून अरण्यात सतत नेले पाहिजे; चोरांच्या अन्नाच्या शंकेने लोक जे घेत नाहीत ते घ्यावे. या लोकात त्याला सन्मान मिळतो; परलोकात आणि येथे त्याला महान फळ लाभते.