مهابهاراتا · أدهيايا 12.138
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.138.1
सर्वत्र बुद्धिः कथिता श्रेष्ठा ते भरतर्षभ ।
अनागता तथोत्पन्ना दीर्घसूत्रा विनाशिनी ॥ १२.१३८.१ ॥
يا ثور البهاراتا، لقد قلتَ إن الحكمة أفضل في كل مكان: الحكمة التي تنظر إلى المستقبل، والتي تنشأ في الحاضر، أما التي تتأخر فهي مدمّرة.
12.138.2
तदिच्छामि परां बुद्धिं श्रोतुं ते भरतर्षभ ।
यथा राजा न मुह्येत शत्रुभिः परिपीडितः ॥ १२.१३८.२ ॥
لذا يا ثور البهاراتا، أرغب في أن أسمع منك تلك الحكمة العليا، حتى لا يقع الملك المضيّق عليه من الأعداء في الحيرة.
12.138.3
…याज्ञं सर्वशास्त्रविशारदम् ।
पृच्छ… तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १२.१३८.३ ॥
…ياجنا، المتبحر في جميع الشاستراس — اسأله… وأنت أهلٌ لأن تشرح لي ذلك.
12.138.4
शत्रुभिबहु…था मुच्येत पार्थिवः ।
एतदिच्छाम्य…र्वमेव यथाविधि ॥ १२.१३८.४ ॥
…من كثير من الأعداء يتحرر الملك. هذا أرغب في سماعه كما ينبغي.
12.138.5
विषमस्थं हि राजा…त्रवः परिपन्थिनः ।
बहवोऽप्येकमुद्धर्तुं यतन्ते पूर्वतापिताः ॥ १२.१३८.५ ॥
فإن الملك الواقع في موقف عسير… أعداؤه ومنافسوه كثيرون؛ ومع أنهم كانوا من قبل مُعذَّبين، فإنهم يسعون لرفع واحد منهم.
12.138.6
सर्वतः प्रार्थ्यमानेन दर्बलेन महाबलैः ।
एकेनैवासहायेन शक्यं स्थातुं भवेत्कथम् ॥ १२.१३८.६ ॥
كيف يمكن للضعيف، المهاجَم من كل جانب من الأقوياء جدًا، الواقف وحده بلا عون، أن يثبت؟
12.138.7
कथं मित्रमरिं चापि विन्देत भरतर्षभ ।
चेष्टितव्यं कथं चात्र शत्रोर्मित्रस्य चान्तरे ॥ १२.१३८.७ ॥
يا ثور البهاراتا، كيف يُميَّز الصديق والعدو؟ وكيف ينبغي أن يتصرف المرء بين العدو والصديق؟
12.138.8
अजातलक्षणे राजन्नमित्रे मित्रतां गते ।
कथं नु पुरुषः कुर्यात्कृत्वा किं वा सुखी भवेत् ॥ १२.१३८.८ ॥
أيها الملك، حين يصير عدوٌ لم تظهر علاماته صديقًا، كيف ينبغي للإنسان أن يتصرف؟ وماذا يفعل ليكون سعيدًا؟
12.138.9
विग्रहं केन वा कुर्यात्संधिं वा केन योजयेत् ।
कथं वा शत्रुमध्यस्थो वर्तेत बलवानपि ॥ १२.१३८.९ ॥
مع من يُشَنُّ الحرب، أو مع من يُعقد الصلح؟ وكيف ينبغي أن يسلك القوي الذي يقف بين الأعداء؟
12.138.10
एतद्धै सर्वकृत्यानां परं कृत्यं नराधिप ।
नैतस्य कश्चिद्वक्ताऽस्ति श्रोता वाऽपि सुदुर्लभः ॥ १२.१३८.१० ॥
أيها سيد الرجال، هذا أسمى الواجبات كلها. ليس ثمة من يُحسن بيانه، ومن يسمعه نادر جدًا.
12.138.11
ऋते पितामहाद्भीष्मात्सत्यसंधाज्जितेन्द्रियात् ।
तदन्वीक्ष्य महाभाग सर्वमेतद्ब्रवीहि मे ॥ १२.१३८.११ ॥
عدا الجد بهيشما، الوفي بعهوده المالك لحواسه، أيها المبارك العظيم، فاحسب الأمر حق حسابه وأخبرني بكل هذا.
12.138.12
त्वद्युक्तोऽयमनुप्रश्नो युधिष्ठिर गुणोदयः ।
शृणु मे पुत्र कार्त्स्न्येन गुह्यमापत्सु भारत ॥ १२.१३८.१२ ॥
يا يودهيشثيرا، هذا السؤال التالي الجدير بك هو طلوع الفضائل. اسمع مني كاملًا، يا بني، يا بهاراتا، عما هو خفي في النوازل.
12.138.13
अमित्रो मित्रतां याति मित्रं चापि प्रदुष्यति ।
सामर्थ्ययोगात्कार्याणामनित्या हि सदा गतिः ॥ १२.१३८.१३ ॥
يصير العدو صديقًا، ويفسد الصديق أيضًا، إذ إن مسار الأمور يكون دائمًا غير ثابت بسبب اجتماع القدرات.
12.138.14
तस्माद्विश्वसितव्यं च विग्रहं च समाचरेत् ।
देशं कालं च विज्ञाय कार्याकार्यविनिश्चये ॥ १२.१३८.१४ ॥
لذا ينبغي أن يثق المرء، وأن يخوض الصراع أيضًا، لكن بعد معرفة المكان والزمان، وتحديد ما ينبغي فعله وما لا ينبغي.
12.138.15
संधातव्यं बुधैर्नित्यं व्यवस्य च हितार्थिभिः ।
अमित्रैरपि संधेयं प्राणा रक्ष्या हि भारत ॥ १२.१३८.१५ ॥
ينبغي للحكماء أن يصطلحوا دائمًا، وعلى من يطلبون الخير أن يفعلوا ذلك بعد التقدير؛ حتى مع الأعداء ينبغي الصلح، إذ يا بهاراتا، يجب حفظ الأرواح.
12.138.16
यो ह्यमित्रैर्नरैर्नित्यं न संदध्यादपण्डितः ।
न सोर्थं प्राप्नुयात्किंचित्फलान्यपि च भारत ॥ १२.१३८.१६ ॥
الرجل الجاهل الذي لا يصطلح أبدًا مع أعدائه لا ينال أي منفعة، ولا ثمارًا أيضًا يا بهاراتا.
12.138.17
यस्त्वमित्रेण संधत्ते मित्रेण च विरुध्यते ।
अर्थयुक्तिं समालोक्य सुमहद्विन्दते फलम् ॥ १२.१३८.१७ ॥
من يصطلح مع عدوه ويعادي صديقه، بعد أن يتأمل وسيلة المنفعة جيدًا، ينال ثمرة عظيمة جدًا.
12.138.18
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
मार्जारस्य च संवादं न्यग्रोधे मूषिकस्य च ॥ १२.१३८.१८ ॥
وهنا يستشهدون أيضًا بهذه الحكاية القديمة، حوار القط والفأر عند شجرة البانيان.
12.138.19
वने महति कस्मिंश्चिन्न्यग्रोधः सुमहानभूत् ।
लताजालपरिच्छन्नो नानाद्विजगणायुतः ॥ १२.१३८.१९ ॥
في غابة كبيرة ما، كانت توجد شجرة بانيان ضخمة جدًا، مغطاة بشبكة من الكروم، يعجّ بها أسراب من طيور شتى.
12.138.20
स्कन्धवान्मेघसंकाशः शीतच्छायो मनोरमः ।
अरण्यमभितो जातस्तरुर्व्यालमृगायुतः ॥ १२.१३८.२० ॥
كانت تلك الشجرة ذات جذع كالسحابة، وظلها بارد وممتع، نبتت حول الغابة، وكانت مليئة بالوحوش الضارية والثعابين.
12.138.21
तस्य मूलमुपाश्रित्य कृत्वा शतमुखं बिलम् ।
वसति स्म महाप्राज्ञः पलितो नाम मूषिकः ॥ १२.१३८.२१ ॥
لجأ إلى جذره وصنع جحرًا له مئة فتحة، وكان يسكن هناك فأر حكيم جدًا اسمه بالِتا.
12.138.22
शाखां तस्य समाश्रित्य वसति स्म सुखं तदा ।
लोमशो नाम मार्जारः सर्वसत्वावसादकः ॥ १२.१३८.२२ ॥
لاجئًا إلى أحد أغصانه، كان يعيش حينها في راحة قطٌّ اسمه لوماشا، مُهلِك جميع الكائنات.
12.138.23
तत्र त्वागत्य चण्डालो ह्यरण्यकृतकेतनः ।
युयोज यन्त्रमुन्माथं नित्यमस्तंगते रवौ ॥ १२.१३८.२३ ॥
وأتى إلى هناك الصيّاد الشَّنْدالا، الذي كان قد وضع علامته في الغابة، وكان يُنصب دائمًا عند غروب الشمس فخًّا يُسمّى أونمانتها.
12.138.24
तत्र स्नायुमयान्पाशान्यथावत्संविधाय सः ।
गृहं गत्वा सुखं शेते प्रभातामेति शर्वरीम् ॥ १२.१३८.२४ ॥
وبعد أن نصب هناك حبالًا من عصب على الوجه المطلوب، عاد إلى بيته ونام بسلام، ومرّ الليل وأقبل الفجر.
12.138.25
तत्र स्म नित्यं बध्यन्ते नक्तं बहुविधा मृगाः ।
कदाचिदत्र मार्जारः संप्रवृत्तो व्यबध्यत ॥ १२.१३८.२५ ॥
هناك كانت تُصاد في الليل دائمًا حيوانات من أنواع شتى. وذات مرة جاء إلى هنا قطّ فوقع في الفخ.
12.138.26
तस्मिन्बद्धे महाप्राणे शत्रौ नित्याततायिनि ।
तं कालं पलितो ज्ञात्वा प्रचचार सुनिर्भयः ॥ १२.१३८.२६ ॥
لما قُيِّد ذلك العدو العظيم النفس، الدائم الاعتداء، عرف الفأر الوقت فتجوّل بلا خوف البتة.
12.138.27
तेनानुचरता तस्मिन्वते विश्वस्तचारिणा ।
भक्ष्यं मृगयमाणे नचिराद्दृष्टमामिषम् ॥ १२.१३८.२७ ॥
وبينما كان يتجول في ذلك النذر، يسير بثقة يلتمس الطعام، لم يلبث أن رأى لحمًا.
12.138.28
स तमुन्माथमारुह्य तदामिषमभक्षयत् ।
तस्योपरि सपत्नस्य बद्धस्य मनसा हसन् ॥ १२.१३८.२८ ॥
صعد إلى تلك الشبكة وأكل ذلك اللحم، يضحك في سره على العدو المقيَّد فوقه.
12.138.29
आमिषे तु प्रसक्तः स कदाचितवलोकयन् ।
अपश्यदपरं घोरमात्मनो रिपुमागतम् ॥ १२.१३८.२९ ॥
لكنه، وقد انشغل باللحم، وبينما كان ينظر حوله، رأى عدوًا آخر مرعبًا له قادمًا نحوه.
12.138.30
शरप्रसूनसंकाशं महीविवरशायिनम् ।
सकुलं हरिकं नाम चपलं ताम्रलोचनम् ॥ १२.१३८.३० ॥
كائن اسمه هاريكا، يشبه زهرة السهم، راقد في جحره في الأرض مع أسرته كلها، مضطرب، نحاسي العينين.
12.138.31
तन मूषिकगन्धेन त्वरमाण उपागतम् ।
सक्ष्यार्थं लेलिहन्वक्रं भूमावूर्ध्वमुखः स्थितः ॥ १२.१३८.३१ ॥
رآه يسرع إلى هنا بعد أن شم رائحة فأر، يلعق فكه المعوج طلبًا للطعام، واقفًا على الأرض ووجهه إلى الأعلى.
12.138.32
…ाखागतमरिं चान्यमपश्यत्कोटरालयम् ।
सूलकं चन्द्रकं नाम वक्रतुण्डं दुरासदम् ॥ १२.१३८.३२ ॥
…رأى العدو قد جاء إلى الغصن، وآخر يسكن في جحر، اسمه سولاكا وتشاندراكا، ذو منقار معوج، صعب الاقتراب.
12.138.33
पतस्य विषयं तस्य नकुलोलूकयोस्तथा ।
यथास्यासीदियं चिन्ता तत्प्राप्तस्य महद्भयम् ॥ १२.१३८.३३ ॥
في مجال الساقط، وكذلك في مجال النمس والبومة، كما كان لديه هذا القلق، فإن من بلغ تلك الحال كان في خوف عظيم.
12.138.34
पपद्यस्यां सुकष्टायां मरणे समुपस्थिते ।
मन्ताद्भय उत्पन्ने कथं कार्यं मनीषिणा ॥ १२.१३८.३४ ॥
…في مثل هذا الموقف البالغ الشدة، عندما اقترب الموت، …وعندما نشأ الخوف، ماذا ينبغي للحكيم أن يفعل؟
12.138.35
तथा सर्वतो रुद्धः सर्वत्र भयकर्शितः ।
भवद्भयसंत्रस्तश्चक्रे च परमां मतिम् ॥ १२.१३८.३५ ॥
هكذا، محاصرًا من كل جانب، منهكًا بالخوف في كل مكان، مرتعبًا من خوف الوجود، اتخذ قرارًا أعلى.
12.138.36
आपद्विनाशभूयिष्ठं शङ्कनीयं हि जीवितम् ।
मन्तात्संशयः सोऽयं तस्मादापदुपस्थिता ॥ १२.१३८.३६ ॥
الحياة مليئة بالنوائب والهلاك، وهي حقًا جديرة بالخوف؛ ومن التفكير ينشأ هذا الشك، ولذلك حلت النازلة.
12.138.37
गतं हि सहसा भूमिं नकुलो मामवाप्नुयात् ।
उलूकश्चेह तिष्ठन्तं मार्जारः पाशसंक्षयात् ॥ १२.१३८.३७ ॥
قد ينزل النمس فجأة إلى الأرض فيصل إليّ، وقد يصل البومُ إلى القطة الواقفة هنا، لانكسار الفخ.
12.138.38
न त्वेवास्मद्विधः प्राज्ञः संमोहं गन्तुमर्हति ।
रिष्ये जीविते यत्नं यावदुच्छ्वासनिग्रहात् ॥ १२.१३८.३८ ॥
لكنّ الحكيم مثلي لا ينبغي له أن يقع في الحيرة؛ سأسعى للحياة ما دام نَفَسي لم يُحبس.
12.138.39
न हि बुद्ध्याऽन्वितः प्राज्ञो नीतिशास्त्रविशारदः ।
निमज्जत्यापदं प्राप्य महतोऽर्थानवाप्य ह ॥ १२.१३८.३९ ॥
لا يغرق الحكيم المتّصف بالعقل، الخبير بعلم السياسة، في البلاء إذا وقع فيه، حتى بعد أن يحصّل المقاصد العظيمة.
12.138.40
न त्वन्यामिह मार्जाराद्गतिं पश्यामि सांप्रतम् ।
विषमस्थो ह्ययं शत्रुः कृत्यं चास्य महन्मया ॥ १२.१३८.४० ॥
لكنني لا أرى الآن سبيلاً غير القطة؛ فهذا العدو في موقف عسير، وأمره عظيم بالنسبة لي.
12.138.41
जीवितार्थी कथं त्वद्य शत्रुभिः प्रार्थितस्त्रिभिः ।
प्राणहेतोरिमं मित्रं मार्जारं संश्रयामि वै ॥ १२.१३८.४१ ॥
اليوم، وأنا طالب للحياة، تطاردني ثلاثة أعداء، ألتجئ من أجل نفسي إلى هذه القطة الصديقة.
12.138.42
नीतिशास्त्रं समाश्रित्य हितमस्योपवर्णये ।
येनेमं शत्रुसंघातं मतिपूर्वेण वञ्चये ॥ १२.१३८.४२ ॥
مستندًا إلى علم السياسة، أبيّن ما فيه مصلحته، كي أخدع بحيلة محسوبة هذه الجماعة من الأعداء.
12.138.43
अयमत्यन्तशत्रुर्मे वैषम्यं परमं गतः ।
मूढो ग्राहयितुं स्वार्थं संगत्या यदि शक्यते ॥ १२.१३८.४३ ॥
هذا عدوي اللدود، وقد بلغ أشد الشدائد. فإن أمكن أن يُفهَم هذا الأحمق مصلحته بالمصاحبة…
12.138.44
कदाजिद्व्यसनं प्राप्य संधिं कुर्यान्मया सह ॥ १२.१३८.४४ ॥
فإن وقع يومًا في بلية، فليصالحني.
12.138.45
बलिना सन्निकृष्टस्य शत्रोरपि परिग्रहः ।
कार्य इत्याहुराचार्या विषमे जीवितार्थिना ॥ १२.१३८.४५ ॥
يقول المعلمون إنه ينبغي قبول حتى العدو الذي قرّبه القوي، لمن يبتغي الحياة في الشدة.
12.138.46
श्रेष्ठो हि पण्डितः शत्रुर्न च मित्रमपण्डितः ।
अमित्रे खलु मार्जारे जीवितं संप्रतिष्ठितम् ॥ १२.१३८.४६ ॥
العدو الحكيم خير من الصديق الجاهل، فإن الحياة تستقر حتى في القط العدو.
12.138.47
ततोऽस्मै संप्रवक्ष्यामि हेतुमात्माभिरक्षणे ।
अपीजानीमयं शत्रुः संगत्या पण्डितो भवेत् ॥ १२.१३८.४७ ॥
فلذلك سأبيّن له سبب حفظ النفس، لعل هذا العدو يصير حكيمًا بالمصاحبة.
12.138.48
एवं विचिन्तयामास मूषिकः शत्रुचेष्टितम् ॥ १२.१३८.४८ ॥
وهكذا تأمل الفأر في تصرف العدو.
12.138.49
ततोऽर्थगतितत्त्वज्ञः संधिविग्रहकालवित् ।
सान्त्वपूर्वमिदं वाक्यं मार्जारं मूषिकोऽब्रवीत् ॥ १२.१३८.४९ ॥
فقال الفأر، العارف بحقيقة مجرى الأمور وبوقت الصلح والحرب، مبتدئًا بكلمات مهدِّئة، هذا القول للهرّ.
12.138.50
सौहृदेनाभिभाषे त्वां कच्चिन्मार्जार जीवसे ।
जीवितं हि तवेच्छामि श्रेयः साधारणं हि नौ ॥ १२.१३८.५० ॥
أكلّمك بمودّة، أيها الهرّ — هل أنت حيّ؟ إنني أتمنى لك الحياة، فإنّ خيرنا نحن الاثنين مشترك.
12.138.51
न ते सौम्य भयं कार्यं जीविष्यसि यथा पुरा ।
अहं त्वामुद्धरिष्यामि प्राणाञ्जह्यां हि ते कृते ॥ १२.१३८.५१ ॥
أيها الوديع، لا ينبغي أن تخاف؛ ستعيش كما كنت من قبل. سأنقذك، ومن أجلك سأبذل حتى حياتي.
12.138.52
अस्ति कश्चिदुपायोऽत्र पुष्कल प्रतिभाति मे ।
येन शक्यस्त्वया मोक्षः प्राप्नुं श्रेयस्तथा मया ॥ १२.१३८.५२ ॥
يبدو لي أن هناك وسيلة هنا، أيها الفاضل، يمكنك بها أن تنال الخلاص، وبذلك يكون الخير لي أيضًا.
12.138.53
मयाऽप्युपायो दृष्टोऽयं विचार्य मतिमात्मनः ।
आत्मार्थं च त्वदर्थं च श्रेयः साधारणां हि नौ ॥ १२.१३८.५३ ॥
وبعد أن تأملت بحكمي الخاص، رأيت هذه الوسيلة أيضًا — لنفسي ولأجلك، فإنّ خير كلينا مشترك.
12.138.54
इदं हि नकुलोलूकं पापबुद्ध्या हि संस्थितम् ।
न धर्षयति मार्जार तेन ते स्वस्ति सांप्रतम् ॥ १२.१३८.५४ ॥
هاهو ابن عرس والبومة واقفان هناك بنية شريرة؛ أيها الهرّ، لن يهاجماك — فأنت الآن في أمان.
12.138.55
कूजंश्चपलनेत्रोऽयं कौशिको मां निरीक्षते ।
नगशाखाग्रगः पापस्तस्याहं भृशमुद्विजे ॥ १२.१३८.५५ ॥
هذه البومة ذات العينين المضطربتين، الجاثمة على طرف غصن، تهمهم وتحدّق بي. إنني شديد الخوف من ذلك الشرير.
12.138.56
सतां साप्तपदं मैत्रं स सखा मेऽसि पण्डितः ।
साहाय्यकं करिष्यामि नास्ति ते प्राणतो भयम् ॥ १२.१३८.५६ ॥
بين الأخيار تُعقد الصداقة بسبع خطوات. أنت صديقي الحكيم. سأقدّم لك العون؛ لا خوف على حياتك.
12.138.57
न हि शक्तोऽसि मार्जार पाशं छेत्तुं मया विना ।
अहं छेत्स्यामि पाशांस्ते यदि मां त्वं न हिंससि ॥ १२.१३८.५७ ॥
أيتها القطة، لن تستطيعي حقًا قطع هذا الفخ بغيري. إن لم تؤذيني، فسأقطع أغلالك.
12.138.58
त्वमाश्रितो द्रुमस्याग्रं मूलं त्वहमुपाश्रितः ।
चिरोषितावुभावावां वृक्षेऽस्मिन्विदितं च ते ॥ १२.१३८.५८ ॥
لقد لجأتَ إلى قمة الشجرة، ولجأتُ أنا إلى جذرها. كلانا يقيم في هذه الشجرة منذ زمن طويل، وأنت تعلم ذلك.
12.138.59
यस्मिन्नाश्वासते कश्चिद्यश्च नाश्वसिति क्वचित् ।
न तौ धीराः प्रशंसन्ति नित्यमुद्विग्रमानसौ ॥ १२.१३८.५९ ॥
من يجد فيه أحدٌ الثقة، ومن لا يثق بأحدٍ في أي مكان — هذان لا يمدحهما الحكماء الثابتون أبدًا، لأن نفوسهما مضطربة دائمًا.
12.138.60
तस्माद्विवर्धतां प्रीतिर्नित्यं संगतमस्तु नौ ।
कालातीतमिहार्थं हि न प्रशंसन्ति पण्डिताः ॥ १२.१३८.६० ॥
فلتنمُ مودتنا دائمًا، ولتدُمْ صحبتنا أبدًا. فالحكماء لا يمدحون أمرًا قد فات أوانه.
12.138.61
अर्थयुक्तिमिमां तत्र यथाभूतां निशामय ।
तव जीवितमिच्छामि त्वं ममेच्छसि जीवितम् ॥ १२.१३८.६१ ॥
استمع جيدًا إلى هذا الاستدلال كما هو مذكور هناك: أنا أريد حياتك، وأنت تريد حياتي.
12.138.62
कश्चित्तरति काष्ठेन सुगम्भीरां महानदीम् ।
स तारयति तत्काष्ठं स च काष्ठेन तार्यते ॥ १२.१३८.६२ ॥
يعبر رجل نهرًا عظيمًا عميقًا جدًا بمساعدة جذع خشب. يُعبِّر بالجذع إلى الضفة الأخرى، ويُعبَر به هو أيضًا بواسطة الجذع.
12.138.63
ईदृशो नौ क्रियायोगो भविष्यति सुविस्तरः ।
अहं त्वां तारयिष्यामि मां च त्वं तारयिष्यसि ॥ १२.१३८.६३ ॥
سيكون تعاوننا العملي هكذا واسع المدى: سأعبر بك، وستعبر بي.
12.138.64
एवमुक्त्वा तु पलितस्तमर्थमुभयोर्हितम् ।
हेतुमद्ग्रहणीयं च कालापेक्षी व्यतिष्ठत ॥ १२.१३८.६४ ॥
وبعد أن قال ذلك، وعرض ذلك الأمر النافع للطرفين والمعقول والمقبول، وقف الشيخ ينتظر الوقت المناسب.
12.138.65
अथ सुव्याहृतं श्रुत्वा तस्य शत्रोर्विचक्षणः ।
हेतुमद्ग्रहणीयार्थं मार्जारो वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१३८.६५ ॥
فلما سمع القط الذكي كلام ذلك العدو المحكم، قال كلامًا معقولًا مقبولًا.
12.138.66
बुद्धिमान्वाक्यसंपन्नस्तद्वाक्यमनुवर्तयन् ।
स्वामवस्थां प्रतीक्ष्यैनं साम्नैव प्रत्यपूजयत् ॥ १२.१३८.६६ ॥
فالحكيم الماهر في الكلام، متابعًا تلك الكلمات، منتظرًا حالته، كافأه بالمصالحة وحدها.
12.138.67
ततस्तीक्ष्णाग्रदशनो मणिवैदूर्यलोचनः ।
मूषिकं मन्दमुद्वीक्ष्य मार्जारो लोमशोऽब्रबीत् ॥ १२.१३८.६७ ॥
فنظر القط لوماشا، ذو الأنياب الحادة والعيون كالجواهر واللازورد، إلى الفأر ببطء وقال.
12.138.68
नन्दामि सौम्य भद्रं ते यो मां जीवितुमिच्छसि ।
श्रेयश्च यदि जानीषे क्रियतां मा विचारय ॥ १२.१३८.६८ ॥
أيها الودود، سلامٌ لك. أفرح بك لأنك تريد أن تعيش معي. إن كنت تعرف الخير فافعله، ولا تتردد.
12.138.69
अहं हि भृशमापन्नस्त्वमापन्नतरो मया ।
द्वयोरापन्नयोः सन्धिः क्रियतां मा चिराय च ॥ १२.१३८.६९ ॥
أنا في ضيق شديد، وأنت في ضيق أشد مني. وبما أننا كلانا في ضيق، فلنعقد الصلح، ولا تتأخر.
12.138.70
विधत्स्व प्राप्तकालं यत्कार्थं सिध्यतु चावयोः ।
मयि कृच्छ्राद्विनिर्मुक्ते न विनङ्क्ष्यति ते कृतम् ॥ १२.१३८.७० ॥
افعل ما يجب فعله في وقته المناسب، ليتحقق غرضنا كلينا. فإذا تحررت من هذا الضيق، لن يضيع ما فعلته.
12.138.71
न्यस्तमानोस्मि भक्तोस्मि शिष्यस्त्वद्धितकृत्तथा ।
तथा निदेशवर्ती च भवन्तं शरणं गतः ॥ १२.१३८.७१ ॥
لقد تخليت عن كبريائي. أنا تابعك وتلميذك، أسعى لخيرك وأطيع أمرك، وقد لجأت إليك.
12.138.72
इत्येवमुक्तः पलितो मार्जारं वशमागतम् ।
वाक्यं हितमुवाचेदमभिजातार्थमर्थवित् ॥ १२.१३८.७२ ॥
فلما خوطب بذلك، قال الفأر بَلِيت، العارف بالمنفعة، للقط الذي صار في قبضته، هذا القول النافع ذا الغاية الشريفة.
12.138.73
उदारं यद्भवानाह नैतच्चित्रं भवद्विधे ।
विहितो यस्तु मार्गो मे हितार्थं शृणु तं मम ॥ १२.१३८.७३ ॥
ذلك الكلام النبيل ليس عجبًا منك. فاسمع مني الطريق المقرر لخيري.
12.138.74
अहं त्वाऽनुप्रवेक्ष्यामि नकुलान्मे महद्भयम् ।
त्रायस्व मां मा वधीश्च शक्तोऽस्मि तव रक्षणे ॥ १२.१३८.७४ ॥
سأدخل فيك، فإن لي خوفًا عظيمًا من النمس. احمني ولا تقتلني، فأنا قادر على حمايتك.
12.138.75
उलूकाच्चैव मां रक्ष क्षुद्रः प्रार्थयते हि माम् ।
अहं छेत्स्यामि ते पाशान्सखे सत्येने ते शपे ॥ १२.१३८.७५ ॥
واحمني كذلك من البومة، فذلك الوضيع يطلبني. أيها الصديق، سأقطع قيودك؛ وأقسم بصدقك.
12.138.76
तद्वचः संगतं श्रुत्वा लोमशो युक्तमर्थवत् ।
हर्षादुद्वीक्ष्य पलितं स्वागतेनाभ्यपूजयत् ॥ १२.१३८.७६ ॥
ولما سمع لومشا ذلك الكلام المناسب ذا المعنى، نظر بفرح إلى الشائب وأكرمه بالترحيب.
12.138.77
तं संपूज्याथ पलितं मार्जारः सौहृदे स्थितम् ।
स विचिन्त्याब्रवीद्धीरः प्रीतस्त्वरित एव च ॥ १२.१३८.७७ ॥
وبعد أن أكرمه، تأمل القط الثابت في الصداقة، ثم تكلم الحكيم مسرورًا ومسرعًا.
12.138.78
क्षिप्रमागच्छ भद्रं ते त्वं मे प्राणसमः सखा ।
तव प्राज्ञप्रसादाद्धि प्रियं प्राप्स्यामि जीवितम् ॥ १२.१३८.७८ ॥
تعال سريعًا، وليكن لك الخير؛ فأنت صديق مساوٍ لحياتي. وبفضل حكيمك أنال حياتي الغالية.
12.138.79
यद्यदेवंगतेनाद्य शक्यं कर्तुं मया तव ।
तदाज्ञापस्य कर्तास्मि सिद्धिरेवास्तु नौ सखे ॥ १२.१३८.७९ ॥
ما يمكنني أن أفعله لك اليوم في هذا الموقف، فأمر به؛ سأفعله. ليكن النجاح لنا كلينا أيها الصديق.
12.138.80
अस्मात्ते संशयान्मुक्तः समित्रगणबान्धवः ।
सर्वकार्याणि कर्ताऽहं प्रियाणि च हितानि च ॥ १२.१३८.८० ॥
لقد نجوت من هذا الخطر، مع أصدقائك وأتباعك وأقاربك. سأقوم بكل المهام، المستحبة منها والنافعة.
12.138.81
मुक्तश्च व्यसनादस्मात्सौम्याहमपि नाम ते ।
प्रीतिमुत्पादयेयं न प्रतिकर्तुं च शक्नुयाम् ॥ १२.१३८.८१ ॥
أيها الطيب، وقد تحررت من هذه النكبة، سأستطيع أنا أيضا أن أسرّك، وربما لن أستطيع مجازاتك بالمثل.
12.138.82
प्रत्युपकुर्वन्बह्वपि न भाति पूर्वोपकारिणा तुल्यः ।
एकः करोति हि कृते निष्कारणमेव कुरुतेऽन्यः ॥ १२.१३८.८२ ॥
وإن كافأ المرء كثيرا، فإنه لا يبدو مساويا لمن أسدى المعروف أولا. فواحد يكافئ ما صُنع، وآخر يفعل بلا سبب البتة.
12.138.83
एवमाश्वासितो बिद्वान्मार्जारेण स मूषिकः ।
प्रविवेश सुविस्रब्धः सम्यगङ्गीचकार ह ॥ १२.१३८.८३ ॥
وهكذا طمأنه القط، فدخل ذلك الفأر الحكيم بثقة تامة وقبِله كل القبول.
12.138.84
ग्राहयित्वा तु तं स्वार्थं मार्जारं मूषिकस्तथा ।
मार्जारोरसि विस्रब्धः सुष्वाप पितृमातृवत् ॥ १२.१३८.८४ ॥
لكن ذلك الفأر، لمصلحته، جعل القط يُمسك بالمثل، ثم نام واثقا على صدر القط كما ينام الطفل عند أبيه وأمه.
12.138.85
निलीनं तस्य गात्रेषु मार्जारस्याथ मूषिकम् ।
दृष्ट्वा तौ नकुलोलूकौ निराशौ प्रत्यपद्यताम् ॥ १२.१३८.८५ ॥
ولما رأيا الفأر مختبئا بين أعضاء القط، عاد النمس والبومة خائبين.
12.138.86
तथैव तौ सुसंत्रस्तौ दृढमागततन्द्रितौ ।
दृष्ट्वा तयोः परां प्रीतिं विस्मयं परमं गतौ ॥ १२.१३८.८६ ॥
وكذلك الاثنان أصابهما خوف شديد وغلب عليهما النعاس؛ ولما رأيا محبتهما العظيمة امتلآ عجبا شديدا.
12.138.87
बलिनौ मतिमन्तौ च सुवृत्तौ चाप्युपासितौ ।
अशक्तौ तु नयात्तस्मात्संप्रधर्षयितुं बलात् ॥ १२.१३८.८७ ॥
كانا قويين حكيمين حسني السيرة وقد خُدما، لكنهما لم يستطيعا مهاجمتهما بالقوة بسبب الحكمة والسياسة.
12.138.88
कार्यार्थं कृतसंधी तौ दृष्ट्वा मार्जारमूषिकौ ।
उलूकनकुलौ तूर्णं जग्मतुस्तौ स्वमालयम् ॥ १२.१३८.८८ ॥
ولما رأيا القط والفأر قد تعاهدا لغرض ما، عادت البومة والنمس مسرعين إلى مسكنهما.
12.138.89
लीनः स तस्य गात्रेषु पलितो देशकालवित् ।
चिच्छेद पाशान्नृपते कालाकाङ्क्षी शनैः शनैः ॥ १२.१३८.८९ ॥
ذلك الفأر الشائب المختبئ بين أعضاء القط، العارف بالمكان والزمان، صار ينتظر الوقت المناسب ويقطع الأربطة شيئا فشيئا، أيها الملك.
12.138.90
अथ बन्धपरिक्लिष्टो मार्जारो वीक्ष्य मूषिकम् ।
छिन्दन्तं वै तदा पाशानत्वरन्तं त्वरान्वितः ॥ १२.१३८.९० ॥
فرأى القط، وقد أنهكته الأربطة، الفأر يقطع الحبال غير مستعجل، بينما كان القط نفسه قلقا مستعجلا.
12.138.91
तमत्वरन्तं पलितं पाशानां छेदने तदा ।
संचोदयितुमारेभे मार्जारो मूषिकं ततः ॥ १२.१३८.९१ ॥
عندئذ أخذ القط يحث الفأر الأشيب الذي لم يكن يسرع في قطع الأشراك.
12.138.92
किं सौम्य नातित्वरसे किं कृतार्थोऽवमन्यसे ।
छिन्धि पाशानमित्रघ्न पुरा श्वपच एति सः ॥ १२.१३८.९२ ॥
أيها الصديق، لماذا لا تسرع أكثر؟ أتتهاون لظنك أن مهمتك قد انتهت؟ يا قاتل الأعداء، اقطع الأشراك قبل أن يأتي ذلك الصائد المنبوذ.
12.138.93
इत्युक्तस्त्वरताऽनेन मतिमान्पलितोऽब्रवीत् ।
मार्जारमकृतप्रज्ञं तथ्यमात्महितं वचः ॥ १२.१३८.९३ ॥
وحين حثه الفأر الأشيب الحكيم بهذه الكلمات، قال للقط الذي يفتقر إلى الحكمة كلاماً صادقاً نافعاً لنفسه.
12.138.94
तूष्णीं भव न ते सौम्य त्वरा कार्या न संभ्रमः ।
वयमेवात्र कालज्ञा न कालः परिहास्यते ॥ १२.१३८.९४ ॥
اصمت أيها الصديق؛ لا ينبغي لك أن تستعجل أو تضطرب. نحن وحدنا هنا من نعرف الوقت؛ ولن يفوت الوقت.
12.138.95
अकाले कृत्यमारब्धं कर्तुर्नार्थाय कल्पते ।
तदेव काल आरब्धं महतेऽर्थाय कल्पते ॥ १२.१३८.९५ ॥
العمل الذي يُبدأ في غير وقته لا يخدم غرض فاعله؛ أما العمل نفسه إذا بُدئ في وقته فيخدم غاية عظيمة.
12.138.96
अकाले विप्रमुक्तान्मे त्वत्त एव भयं भवेत् ।
तस्मात्कालं प्रतीक्षस्व किमिति त्वरसे सखे ॥ १२.१३८.९६ ॥
لو أُطلق سراحي في غير وقته لجاءني الخطر منك لا محالة؛ فانتظر الوقت المناسب، فلم تستعجل هكذا أيها الصديق؟
12.138.97
यावत्पश्यामि चण्डालमायान्तं शस्त्रपाणिनम् ।
ततश्छेत्स्यामि ते पाशान्प्राप्ते साधारणे भये ॥ १२.१३८.९७ ॥
انتظر حتى أرى الصياد المنبوذ قادما وفي يده سلاح؛ فحينئذ، عندما يأتي الخطر المشترك، سأقطع حبالك.
12.138.98
तस्मिन्काले प्रमुक्तस्त्वं तरुमेवाधिरोक्ष्यसे ।
न हि ते जीवितादन्यत्किंचित्कृत्यं भविष्यति ॥ १२.१३८.९८ ॥
وعندما تتحرر في ذلك الوقت ستصعد الشجرة على الفور، إذ لن يكون لك عمل أهم من حياتك.
12.138.99
तस्मिन्कालेऽपि च तता दिवाकीर्तिभयार्दितः ।
मम न ग्रहणे शक्तः पलायनपरायणः ॥ १२.१३८.९९ ॥
وحتى في ذلك الوقت، سيكون مرعوبا من البومة (دِيفاكيرتي)، عاجزا عن الإمساك بي، ومنشغلا بالفرار وحده.
12.138.100
ततो भवत्यपक्रान्ते त्रस्ते भीते च लुब्धकात् ।
अहं बिलं प्रवेक्ष्यामि भवाञ्शाखां गमिष्यति ॥ १२.१३८.१०० ॥
ثم عندما يبتعد الصياد مرتاعا وخائفا، سأدخل الجحر، وتذهب أنت إلى الغصن.
12.138.101
एवमुक्तस्तु मार्जारो मूषिकेणात्मनो हितम् ।
वचनं वाक्यतत्त्वज्ञो जीवितार्थी महामतिः ॥ १२.१३८.१०१ ॥
وهكذا خاطبه الفأر، فقبل القط، العالم بجوهر ما هو خير له، الراغب في الحياة، العظيم العقل، كلماته.
12.138.102
अथात्मकृत्ये त्वरितः सम्यक्प्रार्थितमाचरन् ।
उवाच लोमशो वाक्यं मूषिकं चिरकारिणाम् ॥ १२.१३८.१०२ ॥
ثم، مسرعا في شأنه الخاص، فاعلا على الوجه الصحيح ما طُلب منه، قال لوماشا الفأر هذه الكلمات لفأر أولئك الذين يتباطؤون في أعمالهم.
12.138.103
नह्येवं मित्रकार्याणि प्रीत्या कुर्वन्ति साधवः ॥ १२.१३८.१०३ ॥
لا يؤدي الأخيار أعمال الصديق بهذه المحبة هكذا.
12.138.104
यथा त्वं मोक्षितः कृच्छ्रात्त्वरमाणेन वै मया ।
तथा हि त्वरमाणेन त्वया कार्यमिदं मम।
यत्नं कुरु महाप्राज्ञ यथा स्वस्त्यावयोर्भवेत् ॥ १२.१३८.१०४ ॥
كما أنقذتك بسرعة من الضيق، فينبغي عليك أنت أيضًا أن تسرع في إنجاز هذا الأمر من أجلي. أيها الحكيم العظيم، اجتهد لكي يكون لنا كلينا الخير والسلامة.
12.138.105
अथवा पूर्ववैरं त्वं स्मरन्कालं जिहीर्षसि ।
पश्य दुष्कृतकर्मंस्त्वं व्यक्तमायुःक्षयो मम ॥ १२.१३८.१०५ ॥
أم أنك، متذكرًا العداوة القديمة، تريد أن تنتزع الزمن (حياتي)؟ أيها الفاعل للشر، انظر، فإن نهاية عمري واضحة.
12.138.106
यदि किंचिन्मयाऽज्ञानात्पुरस्ताद्दुष्कृतं कृतम् ।
न तन्मनसि कर्तव्यं क्षामये त्वां प्रसीद मे ॥ १२.१३८.१०६ ॥
إن كنت قد ارتكبت من قبل، عن جهل، أي فعل سيئ، فلا ينبغي أن تحمله في قلبك. أسألك العفو؛ كن راضيًا عني.
12.138.107
तमेवंवादिनं प्राज्ञं शास्त्रविद्बुद्धिसत्तमः ।
उवाचेदं वचः श्रेष्ठं मार्जारं मूषिकस्तदा ॥ १२.१३८.१०७ ॥
فقال له الفأر، العالم بالشاستر والأفضل في الفهم، حينئذٍ هذه الكلمة الفاضلة للقط، وهو يخاطب ذلك الحكيم القائل هكذا.
12.138.108
श्रुतं मे तव मार्जार स्वमर्थं परिगृह्णतः ।
ममापि त्वं विजानासि स्वमर्थं परिगृह्णतः ॥ १२.१३८.१०८ ॥
أيها القط، لقد سمعت أنك تسعى لمصلحتك الخاصة؛ وأنت تعلم أنني أيضًا أسعى لمصلحتي الخاصة.
12.138.109
यन्मित्रं भीतवत्साध्यं यस्मिन्मित्रे भयं हितम् ।
आरक्षितं ततः कार्यं पाणिः सर्पमुखादिव ॥ १२.१३८.१०९ ॥
الصديق الذي يُكسب كما يُكسب الخائف، والذي يكون الخوف منه نافعًا — ينبغي أن يُعمل وأنت محترز منه، كما يُحفظ اليد من فم الحية.
12.138.110
कृत्वा बलवता संधिमात्मानं यो न रक्षति ।
अपथ्यमिव तद्भुक्तं तस्यार्थाय कल्पते ॥ १२.१३८.११० ॥
من عقد صلحًا مع قوي ثم لم يحفظ نفسه، فصار ذلك الصلح عليه كطعام غير نافع قد أُكل، فيؤول لغايته هو.
12.138.111
कश्चित्कस्यचिन्मित्रं न कश्चित्कस्यचिद्रिपुः ।
अर्थतस्तु निबध्यन्ते मित्राणि रिपवस्तथा ॥ १२.१३८.१११ ॥
ليس أحد صديقًا دائمًا لأحد، ولا أحد عدوًا دائمًا لأحد؛ بل بالمصلحة تُربط الأصدقاء والأعداء جميعًا.
12.138.112
अर्थैरर्था निबध्यन्ते गजैरिव महागजाः ।
न च कश्चित्कृते कार्ये कर्तारं समवेक्षते।
तस्मात्सर्वाणि कार्याणि सावशेषाणि कारयेत् ॥ १२.१३८.११२ ॥
كما تُربط الفيلة الكبيرة بالفيلة، تُربط المصالح بالمصالح. فإذا تم العمل لم يلتفت أحد إلى فاعله؛ لذلك ينبغي أن تُنجز جميع الأعمال مع إبقاء شيء منها.
12.138.113
तस्मिन्कालेऽपि च भवान्दिवाकीर्तिभयार्दितः ।
मम न ग्रहणे शक्तः पलायपरायणः ॥ १२.१३८.११३ ॥
وحتى في ذلك الوقت، كنت أنت، المعذَّب بخوف العار في الدنيا، عاجزًا عن أن تمسكني، ومنشغلًا بالفرار وحده.
12.138.114
छिन्नं तु तन्तुबाहुल्यं तन्तुरेकोऽवशेषितः ।
छेत्स्याम्यहं तमप्याशु निर्वृतो भव लोमश ॥ १२.१३८.११४ ॥
لقد قُطعت خيوط كثيرة، ولم يبقَ إلا خيط واحد؛ سأقطعه أنا أيضًا سريعًا. فاطمئن يا لوماشا.
12.138.115
तयोः संवदतोरेवं तथैवापन्नयोर्द्वयोः ।
क्षयं जगाम सा रात्रिर्लोमशं त्वागमद्भयम् ॥ १२.१३८.११५ ॥
وبينما كان الاثنان يتحادثان هكذا، وهما في المحنة نفسها، انقضت تلك الليلة، ودخل الخوف على لوماشا.
12.138.116
ततः प्रभातसमये विकटः कृष्णपिङ्गलः ।
स्थूलस्फिग्विकृतो रूक्षः श्वयूथपरिवारितः ॥ १२.१३८.११६ ॥
ثم عند بزوغ الفجر ظهر رجل مخيف، أسود مائل إلى الصفرة، ذو ردفين غليظين مشوّهين، خشن، محاط بقطيع من الكلاب.
12.138.117
शङ्कुकर्णो महावक्रः खनित्री घोरदर्शनः ।
परिघो नाम चण्डालः शस्त्रपाणिरदृश्यत ॥ १२.१३८.११७ ॥
ظهر باريغا، الجندالا، ذو أذنين كالأوتاد، شديد الانحناء، يحمل مِعْوَلاً، مرعب المنظر، وفي يده سلاح.
12.138.118
तं दृष्ट्वा यमदूताभं मार्जारस्त्रस्तचेतनः ।
उवाच पलितं भीतः किमिदानीं करिष्यसि ॥ १२.१३८.११८ ॥
ولما رأى القط، وقد أصابه الرعب، ذلك الشبيه برسول يما، قال للفأر المرتاع: "فماذا ستفعل الآن؟"
12.138.119
तथैव च सुसंत्रस्तौ तं दृष्ट्वा घोरसंकुलम् ।
क्षणेन नकुलोलूकौ नैराश्यमुपजग्मतुः ॥ १२.१३८.११९ ॥
وكذلك النمس والبومة، وقد فزعا فزعاً شديداً، لما رأيا ذلك الجمع المرعب، سقطا في اليأس في لحظة.
12.138.120
बलिनौ मतिमन्तौ च संघातं चाप्युपागतौ ।
अशक्तौ सुनयात्तस्मात्संप्रधर्षयितुं बलात् ॥ १२.१३८.१२० ॥
ومع أن الاثنين قويان وحكيمان، وقد اتحدا، إلا أنهما لم يستطيعا، بغير حسن التدبير، أن يغلباه بالقوة.
12.138.121
कार्यार्थे कृतसंधी तौ दृष्ट्वा मार्जारमूषिकौ ।
उलूकनकुलौ तूर्णं जग्मतुः स्वंस्वमालयम् ॥ १२.१३८.१२१ ॥
ولما رأى القط والفأر اللذين عقدا حلفاً لغرض ما، والبومة والنمس، مضوا مسرعين كل إلى مسكنه.
12.138.122
ततश्चिच्छेद तं तन्तुं मार्जारस्य स मूषिकः ।
विप्रमुक्तोऽथ मार्जारस्तमेवाभ्यपतद्दुमम् ॥ १२.१३८.१२२ ॥
ثم قطع الفأر ذلك الخيط للقط. فلما تحرر القط وثب نحو تلك الشجرة نفسها.
12.138.123
स तस्मात्संभ्रमान्मुक्तो मुक्तो घोरेण सत्रुणा ।
बिलं विवेश पलितः शाखां लेभे स लोमशः ॥ १२.१३८.१२३ ॥
لما تحرر على عجل من ذلك العدو الشرس دخل الجحر، فنال الأشيب الكثيف الشعر غصناً.
12.138.124
उन्माथमप्युपादाय चण्डालो वीक्ष्य सर्वशः ।
विहताशः क्षणेनैव तस्माद्देशादपाक्रमत्।
जगाम स स्वभवनं चण्डालो भरतर्षभ ॥ १२.१३८.१२४ ॥
وحتى بعد أن أخذ أداة الحفر، نظر المنبوذ حوله من كل جهة، فانكسر رجاؤه في لحظة. انصرف من ذلك المكان وعاد إلى بيته، يا ثور البهارَتَيِّين.
12.138.125
ततस्तस्माद्भान्मुक्तो दुर्लभं प्राप्य जीवितम् ।
बिलस्थं पादपाग्रस्थः पलितं लोमशोऽब्रवीत् ॥ १२.१३८.१२५ ॥
ثم لما تخلص من ذلك الخطر ونال حياةً نادرة، قال لومشا، وهو واقف على طرف الغصن، لبَليتا الذي كان في الجحر.
12.138.126
अकृत्वा संविदं कांचित्सहसा त्वमपस्रुतः ।
कृतज्ञः कृतकल्याणः कच्चिन्मां नाभिशङ्कसे ॥ १२.१३८.१२६ ॥
دون أن تعقد أي اتفاق انزلقت فجأة. أيها الشاكر، أيها المحسن، ألعلك لا تشك بي؟
12.138.127
गत्वा च मम विश्वासं दत्त्वा च मम जीवितम् ।
मित्रोपभोगसमये किं हि मां नोपसर्पसि ॥ १२.१३८.१२७ ॥
لماذا لا تقترب مني الآن، وقد نلت ثقتي ومنحتني الحياة، وقت أن يتمتع الأصدقاء بسعادتهم؟
12.138.128
कृत्वा हि पूर्वं मित्राणि यः पश्चान्नानुतिष्ठति ।
न स मित्राणि लभते कृच्छ्रात्स्वापत्सु दुर्मतिः ॥ १२.१३८.१२८ ॥
من يعقد الصداقات أولاً ثم لا يحافظ عليها بعد ذلك، فذلك الفاسد الرأي لا يجد الأصدقاء إلا بعسر في محنه.
12.138.129
सत्कृतोऽहं त्वया मित्र सामर्थ्यादात्मानः सखे ।
स मां मित्रत्वमापन्नमुपभोक्तुं त्वमर्हसि ॥ १२.१३८.१२९ ॥
أيها الصديق، لقد أكرمتني بقدر طاقتك، وأنا الذي نلت الصداقة، فينبغي لك الآن أن تنتفع بي.
12.138.130
यानि मे सन्ति मित्राणि ये च मे सन्ति बान्धवाः ।
सर्वे त्वां पूजयिष्यन्ति शिष्या गुरुमिव प्रियम् ॥ १२.१३८.१३० ॥
سيكرمك جميع أصدقائي وأقاربي كما يكرم التلاميذ معلمهم المحبوب.
12.138.131
अहं च पूजयिष्ये त्वां समित्रगणबान्धवम् ।
जीवितस्य प्रदातारं कृतज्ञः को न पूजयेत् ॥ १२.१३८.१३१ ॥
وأنا أيضاً سأكرمك مع جملة أصدقائك وأقاربك، أنت واهب حياتي؛ فأي إنسان شاكر لا يكرمه؟
12.138.132
ईश्वरो मे भवानस्तु शरीरस्य गृहस्य च ।
अर्थानां चैव सर्वेषामनुशास्ता च मे भव ॥ १२.१३८.१३२ ॥
ليكن لك السيادة على جسدي وبيتي، وكن لي مرشداً في كل الشؤون.
12.138.133
अमात्यो मे भव प्राज्ञ पितेवेह प्रशाधि माम् ।
न तेऽस्ति भयमस्मत्तो जीवितेनात्मनः शपे ॥ १२.१३८.१३३ ॥
أيها الحكيم، كن مستشاري؛ وأرشدني هنا كأب. لا خوف لك منا — أقسم بحياتي.
12.138.134
बुद्ध्या त्वमुशना साक्षाद्बलेनाधिकृता वयम् ।
त्वं मन्त्रबलयुक्तो हि दद्या विजयमेव मे ॥ १२.१३८.१३४ ॥
في الحكمة أنت أوشانس بعينه؛ وقد وُضعنا تحت سلطتك بالقوة. وأنت، المتحلي بقوة المشورة، ستمنحني النصر لا محالة.
12.138.135
एवमुक्तः परं सान्त्वं मार्जारेण स मूषिकः ।
उवाच परमार्थज्ञः श्लक्ष्णमात्महितं वचः ॥ १२.१३८.१३५ ॥
فلما خاطبها القط بكلمات مواساة بالغة، تكلم الفأر، العالم بالحقيقة العليا، بكلمات رفيقة فيها خيره.
12.138.136
यद्भवानाह तत्सर्वं मया ते लोमश श्रुतम् ।
ममापि तावद्ब्रुवतः शृणु यत्प्रतिभाति मे ॥ १२.१३८.१३६ ॥
لقد سمعت كل ما قلته، يا لوماشا. والآن اسمع أيضًا ما يبدو لي وأنا أتكلم.
12.138.137
वेदितव्यानि मित्राणि बोद्धव्याश्चापि शत्रवः ।
एतत्सुसूक्ष्मं लोकेऽस्मिन्दृश्यते प्राज्ञसंमतैः ॥ १२.१३८.१३७ ॥
ينبغي معرفة الأصدقاء، ويجب تمييز الأعداء أيضًا. وهذا في هذا العالم دقيق للغاية، ويُرى بموافقة الحكماء.
12.138.138
शत्रुरूपा हि सुहृदो मित्ररूपाश्च शत्रवः ।
सान्त्वितास्ते न बुध्यन्ते रागलोभवशं गताः ॥ १२.१३८.१३८ ॥
قد يتخذ الأصدقاء هيئة الأعداء، ويتخذ الأعداء هيئة الأصدقاء. وإذ يُطمأنون لا يُعرفون، لأنهم وقعوا تحت سلطان الشهوة والطمع.
12.138.139
येषां सौम्यानि मित्राणि क्रोधनाश्चैव शत्रवः ।
सान्त्वितास्ते न बुध्यन्ते रागलोभवशंगताः ॥ १२.१३८.१३९ ॥
الذين أصدقاؤهم لطفاء وأعداؤهم غاضبون لا يدركون، حتى إذا هُدِّئوا، لأنهم وقعوا تحت سلطان الشهوة والطمع.
12.138.140
नास्ति जात्या रिपुर्नाम मित्रं नाम न विद्यते ।
सामर्थ्ययोगाज्जायन्ते मित्राणि रिपवस्तथा ॥ १२.१३८.१४० ॥
لا يوجد بالولادة عدو باسمه ولا صديق باسمه؛ بروابط القدرة والمصلحة يتكوّن الأصدقاء، وكذلك الأعداء.
12.138.141
यो यस्मिञ्जीवति स्वार्थे पश्येत्पीडां न जीवति ।
स तस्य मित्रं तावत्स्यःद्यावन्न स्याद्विपर्ययः ॥ १२.१३८.१४१ ॥
من يعيش لمصلحته الخاصة ولا يرى من غيره أذى، فذلك صديقه، ما دام لا يقع انقلاب.
12.138.142
नास्ति मैत्री स्थिरा नाम न च ध्रुवमसौहृदम् ।
अर्थयुक्त्याऽनुजायन्ते मित्राणि रिपवस्तथा ॥ १२.१३८.१४२ ॥
لا توجد صداقة ثابتة باسمها، ولا عداوة يقينية؛ بمنطق المصلحة يتكوّن الأصدقاء لاحقًا، وكذلك الأعداء.
12.138.143
मित्रं च शत्रुतामेति कस्मिंश्चित्कालपर्यये ।
शत्रुश्च मित्रतामेति स्वार्थो हि बलवत्तरः ॥ १२.१३८.१४३ ॥
قد يصير الصديق عدوًا في تحوّل من الزمن، ويصير العدو صديقًا؛ لأن المصلحة الذاتية أقوى حقًا.
12.138.144
यो विश्वसिति मित्रेषु न विश्वसिति शत्रुषु ।
अर्थयुक्तिमविज्ञाय चलितं तस्य जीवितम् ॥ १२.१३८.१४४ ॥
من يثق بالأصدقاء ولا يثق بالأعداء، لكنه لا يدرك منطق المصلحة، تكون حياته مضطربة.
12.138.145
मित्रे वा यदि वा शत्रौ तस्यापि चलिता मतिः ।
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत्।
विश्वासाद्भयमुत्पन्नमपि मूलानि कृन्तति ॥ १२.१३८.१४५ ॥
سواء كان في صديق أو في عدو، لا ينبغي الوثوق بمن كان عقله متقلبًا. لا ينبغي الوثوق بغير الجدير بالثقة، ولا ينبغي الإفراط في الثقة حتى بالجدير بها. إن الخوف الناشئ عن الثقة يقطع الجذور حتى.
12.138.146
अर्थयुक्त्या हि जायन्ते पिता माता सुतस्तथा ।
मातुला भागिनेयाश्च तथा संबन्धिबान्धवाः ॥ १२.१३८.१४६ ॥
فإنه بحساب المصلحة الذاتية يتكوّن الأب والأم والابن، وكذلك الأخوال وأبناء الأخوات، والأقارب بالمصاهرة والأهل.
12.138.147
पुत्रं हि मातापितरौ त्यजतः पतितं प्रियम् ।
लोको रक्षति चात्मानं पश्य स्वार्थस्य सारताम् ॥ १२.१३८.१४७ ॥
إن الأم والأب يتركان الابن الحبيب إذا سقط، ويحمي الناس أنفسهم وحدها. فانظر إلى جوهر المصلحة الذاتية.
12.138.148
सामान्या निष्कृतिः प्राज्ञ यो मोक्षात्समन्तरम् ।
कृत्यं मृगयते कर्तुं सुखोपायमसंशयम् ॥ १२.१३८.१४८ ॥
أيها الحكيم، هذا هو الخلاص المعتاد: فور النجاة يسعى الإنسان إلى عمل يفعله، وهو بلا شك وسيلة إلى السعادة.
12.138.149
अस्मिन्निलय एवं त्वं न्यग्रोधादवतारितः ।
पूर्वं निविष्टमुन्माथं चपलन्वान्न बुद्धवान् ॥ १२.१३८.१४९ ॥
في هذا المسكن بعينه، هكذا أُنزلت من شجرة التين البنغالي. كان من استقر فيه من قبل قد طُرد؛ ولكونك متقلبًا لم تدرك ذلك.
12.138.150
आत्मनश्चपलो नास्ति कुतोऽन्येषां भविष्यति ।
तस्मात्सर्वाणि कार्याणि चपलो हन्त्यसंशयम् ॥ १२.१३८.१५० ॥
من لا يكون متقلبًا حتى مع نفسه، فكيف يكون مع غيره؟ ولهذا فإن المتقلب يهلك كل أعماله بلا شك.
12.138.151
ब्रवीषि मधुरं यच्च प्रियो मेऽद्य भवानिति ।
तन्मिथ्याकारणं सर्वं विस्तरेणापि मे शृणु ॥ १२.१३८.१५१ ॥
إن الكلمات الحلوة التي تقولها، بأنك اليوم عزيز عليّ، كلها مبنية على سبب كاذب. فاسمعه مني بالتفصيل.
12.138.152
कारणात्प्रियतामेति द्वेष्यो भवति कारणात् ।
अर्थार्थी जीवलोकोऽयं न कश्चित्कस्यचित्प्रियः ॥ १२.१३८.१५२ ॥
بسبب يصير المرء محبوبًا، وبسبب يصير مكروهًا. هذا العالم الحيّ يسعى إلى المنفعة؛ لا أحد عزيز على أحد.
12.138.153
सख्यं सोदर्ययोर्भ्रात्रोदर्पंत्योर्वा परस्परम् ।
कस्यचिन्नाभिजानामि प्रीतिं निष्कारणामिह ॥ १२.१३८.१५३ ॥
في المودة المتبادلة بين الإخوة من الرحم الواحد، أو بين الأخوة، أو بين الزوج والزوجة، لا أعرف في هذه الدنيا محبةً بلا سبب.
12.138.154
यद्यपि भ्रातरः क्रुद्धा भार्या वा कारणान्तरे ।
स्वभावतस्ते प्रीयन्ते नेतरः प्राकृतो जनः ॥ १२.१३८.१५४ ॥
حتى وإن غضب الإخوة، أو غضبت الزوجة لسبب آخر، فإنهم يرضون بطبيعتهم؛ أما الإنسان العادي فليس كذلك.
12.138.155
प्रियो भवति दानेन प्रियवादेन चापरः ।
मन्त्रहोमजपैरन्यः कार्यार्थे प्रीयते जनः ॥ १२.१३८.१५५ ॥
يصير أحدهم محبوبًا بالعطاء، وآخر بالكلام اللطيف، وآخر بالتعاويذ والقرابين والذكر. والإنسان يُسرّ لأجل غاية من الغايات.
12.138.156
उत्पन्ना कारणात्प्रीतिरासीन्नौ कारणान्तरे ।
प्रध्वस्ते कारणस्थाने सा प्रीतिर्नाभिवर्तते ॥ १२.१३८.१५६ ॥
نشأت بيننا محبة لسبب، وكانت لسبب آخر. فإذا خرب موضع السبب، فإن تلك المحبة لا ترجع.
12.138.157
किंनु तत्कारणं मन्ये येनाहं भवतः प्रियः ।
अन्यत्राभ्यवहारार्थात्तत्रापि च बुधा वयम् ॥ १२.१३८.१५७ ॥
أظن ما السبب الذي به أكون حبيبًا لديك؟ ليس لغرض آخر، ولا حتى من أجل متعة الطعام؛ فنحن حكماء.
12.138.158
कालो हेतुं विकुरुते स्वार्थस्तमनुवर्तते ।
स्वार्धं प्राज्ञोऽभिजानाति प्राज्ञं लोकोऽनुवर्तते।
न त्वीदृशं त्वया वाच्यं विद्यते स्वार्थपण्डितः ॥ १२.१३८.१५८ ॥
الزمان يغيّر السبب، والمصلحة الذاتية تتبعه. الحكيم يعرف مصلحته، والناس يتبعون الحكيم. لا ينبغي أن تقول مثل هذا؛ ففي هذا المكان رجل خبير بالمصلحة الذاتية.
12.138.159
न कालो हि समर्थस्य स्नेहहेतुरयं तव ।
तस्मान्नाहं चले स्वार्थात्सुस्थितः संधिविग्रहे ॥ १२.१३८.१५९ ॥
الزمان ليس سبب المحبة للقادر؛ هذه محبتك. فلذلك لا أتزعزع عن مصلحتي؛ أنا ثابت في الصلح والحرب.
12.138.160
अभ्राणामिव रुपाणि विकुर्वन्ति पदेपदे ।
अद्यैव हि रिपुर्भूत्वा पुनरद्यैव मे सुहृत्।
पुनश्च रिपुरद्यैव युक्तीनां पश्य चापलम् ॥ १२.१३८.१६० ॥
كما تتبدل أشكال السحب في كل خطوة، تصير اليوم عدوًا، ثم تصير اليوم صديقي من جديد؛ ثم تصير عدوًا اليوم. انظر إلى تقلّب الحيل.
12.138.161
आसीन्मैत्री तु तावन्नौ यावद्धेतुरभूत्पुरा ।
सागता सह तेनैव कालयुक्तेन हेतुना ॥ १२.१३८.१६१ ॥
كانت بيننا المودة ما دام السبب الأول قائمًا؛ وقد جاءت تلك المودة مع ذلك السبب نفسه المقترن بالزمان.
12.138.162
त्वं हि मेऽत्यन्ततः शत्रुः सामर्थ्यान्मित्रतां गतः ।
तत्कृत्यमभिनिर्वर्त्य प्रकृतिः शत्रुतां गता ॥ १२.१३८.१६२ ॥
كنت عدوًا لي تمامًا، ثم نلت الصداقة بقوتك. فلما أُنجز ذلك العمل، عادت طبيعة جانبك إلى العداوة.
12.138.163
सोऽहमेवं प्रणीतानि ज्ञात्वा शास्त्राणि तत्त्वतः ।
प्राविशेयं कथं पाशं त्वत्कृते तद्ब्रवीहि मे ॥ १२.१३८.१६३ ॥
وقد عرفتُ الشاستراتِ هكذا على حقيقتها، فكيف دخلتُ ذلك الفخّ من أجلك؟ أخبرني بذلك.
12.138.164
त्वद्वीर्येण विमुक्तोऽहं मद्वीर्येण तथा भवान् ।
अन्योन्यानुग्रहे वृत्ते नास्ति भूयः समागमः ॥ १२.१३८.१६४ ॥
بقوّتك تحرّرتُ، وبقوّتي تحرّرتَ أنت كذلك. وإذا تمّ التبادل في الإحسان، فلا لقاءَ بعدُ.
12.138.165
त्वं हि सौम्य कृतार्थोऽद्य निवृत्तार्थास्तथा वयम् ।
न तेऽस्त्यद्य मया कृत्यं किंचिदन्यत्र भक्षणात् ॥ १२.१३८.१६५ ॥
يا أيها الطيّب، لقد تمّ اليومَ مقصدُك، ونحن أيضاً فارغون من المقاصد. ليس لك عندي اليومَ أمرٌ آخرُ سوى الأكل.
12.138.166
अहमन्नं भवान्भोक्ता दुर्बलोऽहं भवान्बली ।
नावयोर्विद्यते संधिर्वियुक्ते विषमे बले ॥ १२.१३८.१६६ ॥
أنا الطعام، وأنت الآكل؛ أنا ضعيف، وأنت قوي. لا عهدَ بيننا إذا كانت القوّة غيرَ متكافئة ونحن متفرّقان.
12.138.167
स मन्येऽहं तव प्रज्ञां यन्मोक्षात्प्रत्यनन्तरम् ।
भक्ष्यं मृगयते नूनं सुखोपायमसंशयम् ॥ १२.१३८.१६७ ॥
أظنّ أنّ تلك حكمتُك: فور النجاة تطلبُ الطعام — لا شكّ أنّه الوسيلةُ السهلةُ إلى الراحة.
12.138.168
…र्थी ह्येव सुव्यक्तो विमुक्तः प्रसृतः क्षुधा ।
शास्त्रजां मतिमास्थाय प्रातराशमिहेच्छसि ॥ १२.१३८.१६८ ॥
…طالبٌ، حقًّا، قد تحرّرتَ بوضوح، ممتدًّا بالجوع، معتمدًا على الحكمة المولودة من الشاستراتِ، تريدُ هنا وجبةَ الصباح.
12.138.169
जानामि क्षुधितं च त्वामाहारसमयश्च ते ।
स त्वं मामभिसंधाय भक्ष्यं मृगयसे पुनः ॥ १२.१३८.१६९ ॥
أعلم أنك جائع وأن وقت طعامك قد حان، ومع ذلك جعلتني هدفك وتبحث مجددًا عن طعام.
12.138.170
किंचात्र पुत्रदारार्थं यद्वाणीं सृजसे मयि ।
शुश्रूषां यतसे कर्तुं सखे मम तत्क्षमम् ॥ १२.१३८.१७० ॥
أما ما تقوله لي هنا من أجل أبنائك وزوجتك، وما تبذله من جهد لخدمتي، أيها الصديق، فذلك لائق بك.
12.138.171
त्वया मां सहितं दृष्ट्वा प्रिया भार्या सुताश्च ये ।
कस्मात्ते मां न खादेयुः स्पृष्टवा प्रणयिनि त्वयि ॥ १२.१३८.१७१ ॥
عندما يرونني معك، لماذا لا تأكلني زوجتك الحبيبة وأبناؤك، وأنت تلمسني بمودة؟
12.138.172
नाहं त्वया समेष्यामि वृत्ते हेतुसमागमे ।
शिवं ध्यायस्व मेऽत्रस्थः सुकृतं स्मरसे यदि ॥ १२.१३८.१७२ ॥
إن كنت تذكر أعمالك الصالحة، فقف هنا وتأمل في خيري. لن ألتقي بك في أي موقف يجمعنا لسبب ما.
12.138.173
शत्रोरन्नाद्यभूतः सन्क्लिष्टस्य क्षुधितस्य च ।
भक्ष्यं मृगयमाणस्य कः प्राज्ञो विषयं व्रजेत् ॥ १२.१३८.१७३ ॥
أي حكيم يدخل في متناول من يبحث عن الطعام وهو مُعَذَّب جائع، قد صار طعامًا لعدوه؟
12.138.174
स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि दूरादपि तवोद्विजे ।
विश्वस्तं वा प्रमत्तं वा एतदेव कृतं भवेत् ॥ १२.१३८.१७४ ॥
سلامتك. سأمضي، خائفًا منك ولو من بعيد، فسواء كان المرء واثقًا أو غافلًا، فهذا وحده ما ينبغي فعله.
12.138.175
नाहं त्वया समेष्यामि निवृत्तो भव लोमश ।
बलवत्सन्निकर्षो हि न कदाचित्प्रशस्यते ॥ १२.१३८.१७५ ॥
لن ألتقي بك، فارجع يا لوماشا. القرب من الأقوياء لا يُمدح أبداً.
12.138.176
यदि त्वं सुकृतं वेत्सि तत्सख्यमनुसारय ।
प्रशान्तादपि हि प्राज्ञाद्भेतव्यं बलिनः सदा ॥ १२.१३८.१७६ ॥
إن كنت تعرف الإحسان الذي أسديته، فاتبع تلك الصداقة. ينبغي دائماً أن يُخشى القوي، ولو كان هادئاً حكيماً.
12.138.177
यदि त्वर्थेन ते कार्यं ब्रूहि किं करवाणि ते ।
कामं सर्वं प्रदास्यामि न त्वात्मानं कथंचन ॥ १२.१३८.१७७ ॥
إن كنت تحتاج شيئاً لغرض ما، فقل لي ماذا أفعل لأجلك. سأعطيك كل ما تشتهي، لكنني لن أسلّم نفسي بأي حال.
12.138.178
आत्मार्थे संततिस्त्याज्या राज्यं रत्नं धनानि च ।
अपि सर्वस्वमुत्सृज्य रक्षेदात्मानमात्मवान् ॥ १२.१३८.१७८ ॥
من أجل النفس ينبغي التخلي عن النسل والمملكة والجواهر والثروات. حتى لو تخلى المرء عن كل ما يملك، فعلى الرجل الضابط لنفسه أن يحمي نفسه.
12.138.179
ऐश्वर्यधनरत्नानां प्रत्यमित्रेऽपि वर्तताम् ।
दृष्टा हि पुनरावृत्तिर्जीवतामिति नः श्रुतम् ॥ १२.१३८.१७९ ॥
حتى مع عدوّ يملك السلطان والثروة والجواهر، سمعنا أن الأحياء قد رُئي عودتهم مرة أخرى.
12.138.180
न त्वात्मनः संप्रदानं धनरत्नवदिष्यते ।
आत्मा हि सर्वदा रक्ष्यो दारैरपि धनैरपि ॥ १२.१३८.१८० ॥
لكن أن يهب المرء نفسه كما يهب الثروة والجواهر ليس أمراً مرغوباً. ينبغي دائماً حماية الذات، بل أكثر من الزوجات والثروة.
12.138.181
आत्मरक्षणतन्त्राणां सुपरीक्षितकारिणाम् ।
आपदो नोपपद्यन्ते पुरुषाणां स्वदोषजाः ॥ १२.१३८.१८१ ॥
لا تصيب الرجال الذين يجعلون حفظ النفس قاعدتهم ويعملون بعد فحص دقيق المصائبُ الناشئةُ من ذنوبهم أنفسهم.
12.138.182
शत्रुं सम्यगविज्ञातो विप्रियो ह्यबलीयसा ।
शङ्कनीयः स सर्वत्र प्रियमप्याचरन्सदा ॥ १२.१३८.१८२ ॥
العدو الذي لم يُعرف جيدًا معادٍ حتى للضعيف، ويجب الارتياب به في كل مكان وإن كان يتصرف دائمًا بلطف.
12.138.183
कुलजानां सुमित्राणां धार्मिकाणां महात्मनाम् ।
न तेषां चाल्यते बुद्धिः शास्त्रार्थकृतिश्चया ॥ १२.१३८.१८३ ॥
لا تتزعزع عقول ذوي الأسر الكريمة والأصدقاء الأخيار والأتقياء ذوي النفوس العظيمة، لأنهم يلتزمون بمعنى الشاستر التزامًا ثابتًا.
12.138.184
इत्यभिव्यक्तमेवासौ पलितेनापहासितः ।
मार्जारो व्रीडितो भूत्वा मूषिकं वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१३८.१८४ ॥
فلما قيل له ذلك صراحة، وسخر منه الأشيب (الفأر)، خجل القط فقال للفأر هذه الكلمات.
12.138.185
सत्यं शपे त्वयाऽहं वै मित्रद्रोहो विगर्हितः ।
संमन्येऽहं तव प्रज्ञां यस्त्वं मम हिते रतः ॥ १२.१३८.१८५ ॥
أقسم لك بالحق أن الغدر بالصديق مذموم. وأنا أجلّ حكمتك، يا من تسعى لخيري.
12.138.186
उक्तवानर्थतत्त्वेन मया संभिन्नदर्शनः ।
न तु मामन्यथा साधो त्वं ग्रहीतुमिहार्हसि ॥ १२.१३८.१८६ ॥
لقد تكلمت وفق حقيقة المعنى، وإن كانت بصيرتي مشوشة. أيها الفاضل، لا تأخذني هنا على غير ما أعني.
12.138.187
प्राणप्रदानजं त्वत्तो मयि सौहृदमागतम् ।
धर्मज्ञोऽस्मि गुणज्ञोऽस्मि कृतज्ञोस्मि विशेषतः ॥ १२.१३८.१८७ ॥
لأنك وهبتني الحياة، فأنا أعرف الودّ الذي جاء إليّ منك. أنا عارف بالدهارما، عارف بالفضائل، وعلى الخصوص أنا شاكر.
12.138.188
मित्रेषु वत्सलश्चास्मि त्वद्भक्तश्च विशेषतः ।
त्वं मामेवंगते साधो न वाचयितुमर्हसि ॥ १२.१३८.१८८ ॥
أنا رقيق مع الأصدقاء، وخاصة متعبد لك. أيها الصالح، في مثل هذا الموقف لا ينبغي لك أن توبخني.
12.138.189
त्वया हि वाच्यमानोऽहं जह्यां प्राणान्सबान्धवः ।
धिक्शब्दो हि बुधैर्दृष्टो मद्विधेषु मनस्विषु।
पतनं धर्मतत्त्वज्ञ न मे शङ्कितुमर्हसि ॥ १२.१३८.१८९ ॥
لو وبختني لتخلّيت عن حياتي مع أقاربي. فالكلمة اللائمة للرجال ذوي العزم أمثالي يراها الحكماء سقوطًا. يا عارف حقيقة الدهارما، لا ينبغي لك أن تشك فيّ في هذا.
12.138.190
इति संस्तूयमानोऽपि मार्जारेण स मूषिकः ।
मनसा भावगम्भीरं मार्जारमिदमब्रवीत् ॥ १२.१३८.१९० ॥
ومع أن القط أثنى عليه هكذا، قال ذلك الفأر، وفي نفسه قصد عميق، هذا للقط.
12.138.191
साधुर्भवान्कृतार्थोऽस्मि प्रिये च न च विश्वसे ।
संस्तवैर्वा धनौघैर्वा नाहं शक्यः पुनस्त्वया ॥ १२.१३८.१९१ ॥
أنت طيب، وقد تحقق غرضي. ولا أثق حتى بالحبيب. لا بالمديح ولا بسيول الثروة يمكنك أن تُخضعني مرة أخرى.
12.138.192
न ह्यमित्रवशं यान्ति प्राज्ञा निष्कारणं सखे ।
अस्मिन्नर्थे च गाथे द्वे निबोधोशनसा कृते ॥ १२.१३८.१९२ ॥
أيها الصديق، إن الحكماء لا يقعون في قبضة العدو بلا سبب. واسمع في هذا الأمر بيتين من النظم وضعهما أوشنس.
12.138.193
शत्रुसाधारणे कृत्ये कृत्वा सन्धिं बलीयसा ।
समाहितश्चरेद्बुद्ध्या कृतार्थश्च न विश्वसेत् ॥ १२.१३८.१९३ ॥
في أمر مشترك مع الأعداء، وبعد عقد الهدنة مع الأقوى، ينبغي التصرف بعقل مجتمع وحكمة، وحتى إذا تحقق المقصد فلا ينبغي الثقة.
12.138.194
न विश्वसेदवश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्चसेत् ।
नित्यं विश्वासयेदन्यान्परेषां तु न विश्वसेत् ॥ १२.१३८.१९४ ॥
لا ينبغي الثقة بمن لا يوثق به، ولا الإفراط في الثقة بمن يوثق به. ينبغي أن يجعل الآخرين يثقون به دائمًا، ولكن لا ينبغي الثقة بالخصوم.
12.138.195
तस्मात्सर्वास्ववस्थासु रक्षेज्जीवितमात्मनः ।
द्रव्याणि संततिश्चैव सर्वं भवति जीवताम् ॥ १२.१३८.१९५ ॥
لذلك ينبغي في كل الأحوال حماية حياة المرء؛ فالثروة والذرية، وكل شيء، إنما هي للأحياء.
12.138.196
संक्षेपो नीतिशास्त्राणामविश्वासः परो मतः ।
नृषु तस्मादविश्वासः पुष्कलं हितमात्मनः ॥ १२.१३८.१९६ ॥
يُعتبر جوهر كتب السلوك أن عدم الثقة هو الأسمى؛ لذلك فإن عدم الثقة بالناس نافع جدًا للمرء نفسه.
12.138.197
वध्यन्ते न ह्यविश्वस्ताः शत्रुर्भिर्दुर्बला अपि ।
विश्वस्तास्तेषु वध्यन्ते बलवन्तोऽपि शत्रुभिः ॥ १२.१३८.१९७ ॥
من لا يثق لا يُقتل على أيدي الأعداء وإن كان ضعيفًا؛ ومن يثق يُقتل على أيديهم وإن كان قويًا.
12.138.198
त्वद्विधेभ्यो मया ह्यात्मा रक्ष्यो मार्जार सर्वदा ।
रक्ष त्वमपि चात्मानं चण्डालाज्जातिकिल्बिषात् ॥ १२.१३८.१९८ ॥
من أمثالك ينبغي أن أحمي نفسي دائمًا، أيها القط؛ وأنت أيضًا احمِ نفسك من الجندال، من دنس الميلاد.
12.138.199
स तस्य ब्रुवतस्त्वेवं संत्रासाज्जातसाध्वसः ।
कथां हित्वा जवेनाशु मार्जारः प्रययौ ततः ॥ १२.१३८.१९९ ॥
وبينما كان يتكلم هكذا، ارتعدت القطة من الرعب، فتركت الحكاية وانطلقت مسرعة من هناك.
12.138.200
ततः शास्त्रार्थतत्त्वज्ञो बुद्धिसामर्थ्यमात्मनः ।
विश्राव्य पलितः प्राज्ञो बिलमन्यज्जगाम ह ॥ १२.१३८.२०० ॥
ثم ذهب بالي، العاقل العارف بحقيقة معاني الشاستر، بعد أن أظهر قوة عقله، إلى جحر آخر.
12.138.201
एवं प्रज्ञावता बुद्ध्या दुर्बलेन महाबलाः ।
एकेन बहवोऽमित्राः पलितेनाभिसंधिताः ॥ १२.१३८.२०१ ॥
هكذا، بواسطة رجل واحد حكيم وإن كان ضعيفاً في قوة العقل، خدع بالي أعداء كثيرين أقوياء.
12.138.202
अरिणापि समर्थेन सन्धिं कुर्वीत पण्डितः ।
मूषिकश्च बिडालश्च मुक्तावन्योन्यसंश्रयात् ॥ १२.१३८.२०२ ॥
ينبغي للحكيم أن يعقد الصلح حتى مع عدو قوي؛ فقد نجا الفأر والقط بالاعتماد المتبادل.
12.138.203
इत्येवं क्षत्रधर्मस्य मया मार्गो निदर्शितः ।
विस्तरेण महाराज संक्षेपमपि मे शृणु ॥ १२.१३८.२०३ ॥
هكذا بيّنت لك مسلك واجب المحارب بالتفصيل؛ والآن أيها الملك العظيم، اسمعه أيضاً موجزاً مني.
12.138.204
अन्योन्यं कृतवैरौ तु चक्रतुः प्रीतिमुत्तमाम् ।
अन्योन्यमभिसंधातुं संबभूव तयोर्मतिः ॥ १२.१३८.२०४ ॥
وعقد الاثنان اللذان كانا عدوين لبعضهما صداقة عظيمة، لكن خطرت لهما أيضاً فكرة خداع أحدهما الآخر.
12.138.205
तत्र प्राज्ञोऽभिसंधत्ते सम्यग्बुद्धिबलाश्रयात् ।
अभिसंधीयते प्राज्ञः प्रमादादपि वा बुधैः ॥ १२.१३८.२०५ ॥
هناك يدبّر الحكيمُ مكيدةً معتمدًا على قوّة الرأي السديد، ويُخدع الحكيمُ أيضًا بالغفلة أو بأهل العلم.
12.138.206
तस्मादभीतवद्भीतो विश्वस्तवदविश्वसेत् ।
न ह्यप्रमत्तश्चलति चलितोऽवा न नश्यति ॥ १२.१३८.२०६ ॥
فلذلك ينبغي أن يكون المرءُ كالخائف وإن كان غير خائف، وكغير الواثق وإن كان واثقًا؛ فإن المتيقّظ لا يتزعزع، وإن تزعزع فلا يهلك.
12.138.207
काले हि रिपुणा संधिः काले मित्रेण विग्रहः ।
कार्य इत्येव तत्वज्ञाः प्राहुर्नित्यं नराधिप ॥ १२.१३८.२०७ ॥
ففي الوقت المناسب يُصالَح العدوّ، وفي الوقت المناسب يُخاصَم الصديق؛ هكذا قال العارفون بالحقيقة دائمًا، أيها السيد على الناس.
12.138.208
एतज्ज्ञात्वा महाराज शास्त्रार्थमभिगम्य च ।
अभियुक्तोऽप्रमत्तश्च प्राग्भयाद्भीतवच्चरेत् ॥ १२.१३८.२०८ ॥
أيها الملك العظيم، إذا عرفتَ هذا وفهمتَ معنى الشاستر، فليسلكْ المُلَحّ عليه سبيلَ اليقظة، وليتصرّفْ قبل أن يأتي الخوف كما يتصرّف الخائف.
12.138.209
भीतवत्संहितः कार्यः प्रतिसंधिस्तथैव च ।
भयादुत्पद्यते बुद्धिरप्रमत्ताभियोगजा ॥ १२.१३८.२०९ ॥
ينبغي أن يُعقَد الحلفُ كما يفعل الخائف، وكذلك يُعقد عهدٌ مقابل؛ فمن الخوف نفسِه تنشأ العقلُ المولودُ من الجهد اليقِظ.
12.138.210
न भयं जायते राजन्भीतस्यानागते भये ।
अभीतस्य च विस्रम्भात्सुमहज्जायते भयम् ॥ १२.१३८.२१० ॥
أيها الملك، لا يعتري الخوفُ الخائفَ من خطرٍ آتٍ؛ أما غيرُ الخائف فيعتريه بالثقة خوفٌ عظيمٌ جدًّا.
12.138.211
न भीरुरिति चात्यन्तं मन्त्रो देयः कथंचन ।
अविज्ञानाद्धि विज्ञाने गच्छेदास्पददर्शनाम् ॥ १२.१३८.२११ ॥
لا ينبغي أبدًا أن تُسلَّم المشورة كلها إلى رجل بحجة أنه جبان. فمن الجهل يُبلغ العلم، وبذلك يُرى موضع الخطر.
12.138.212
तस्मादभीतवद्भीतो विश्वस्तवदविश्वसन् ।
कार्याणां गुरुतां ज्ञात्वा नादृतं किंचिदाचरेत् ॥ १२.१३८.२१२ ॥
فلذلك ينبغي للخائف أن يتصرف كأنه غير خائف، وللموثوق به أن يتصرف كأنه غير واثق. فمن عرف جسامة الأمور لا ينبغي له أن يفعل شيئًا بإهمال.
12.138.213
एवमेतन्मया प्रोक्तमितिहासं युधिष्ठिर ।
श्रुत्वा त्वं सुहृदां मध्ये यथावत्समुदाचर ॥ १२.१३८.२१३ ॥
هكذا، يا يُدهيشتهيرا، رويتُ لك هذه الحكاية. فإذا سمعتها، فسلك في وسط أصدقائك السلوك الصحيح.
12.138.214
उपलभ्य मतिं चाग्र्यामरिमित्रान्तरं तथा ।
संधिविग्रहकालौ च मोक्षोपायं तथाऽऽपदि ॥ १२.१३८.२१४ ॥
فإذا نلت الحكمة العليا، وفهمت الفرق بين العدو والصديق، وعرفت وقت الصلح ووقت الحرب، وعرفت وسيلة النجاة في النازلة، فتصرف على هذا النحو.
12.138.215
शत्रुसाधारणे कृत्ये कृत्वा सन्धिं बलीयसा ।
समागतश्चरेद्बुद्ध्या कृतार्थो न च विश्वसेत् ॥ १२.१३८.२१५ ॥
في أمر مشترك حتى بين الأعداء، فإذا عقدت صلحًا مع الأقوى واجتمعت معه، فينبغي أن تتصرف بالحكمة؛ وحتى إذا تحقق المقصود فلا تأمنه.
12.138.216
अविरुद्धां त्रिवर्गेण नीतिमेतां महीपते ।
अभ्युत्तिष्ठ श्रुतात्तस्माद्भूयः संरञ्जयन्प्रजाः ॥ १२.१३८.२१६ ॥
يا سيد الأرض، اتبع هذه السياسة التي لا تتعارض مع الأهداف الثلاثة (الدهرما والأرثا والكاما). فإذا سمعتها فانهض، وأسعد رعاياك من جديد.
12.138.217
ब्राह्मणैश्चापि ते सार्धं यात्रा भवतु पाण्डव ।
ब्राह्मणाद्धि परं श्रेयो दिवि चेह च भारत ॥ १२.१३८.२१७ ॥
يا باندافا، فليكن سيرك مع البراهمة أيضًا، فلا خير أعظم من خير البراهمة في السماء وهنا أيها البهاراتي.
12.138.218
एते धर्मस्य वेत्तारः कृतज्ञाः सततं प्रभो ।
पूजिताः शुभकर्तारः पूजयैनाञ्जाधिप ॥ १२.१३८.२१८ ॥
هؤلاء عارفون بالدهارما، شاكرون دائمًا، فاعلون للخير. فأكرمهم أيها الرب، وبجلهم أيها الحاكم.
12.138.219
राज्यं श्रेयः परं राजन्यशश्च महदाप्स्यसे ।
कुलस्य संततिं चैव यथान्यायं यथाक्रमम् ॥ १२.१३८.२१९ ॥
أيها الملك، ستنال الخير الأعظم من الملك والشهرة العظيمة، وستستمر سلالة أسرتك بالعدل وعلى الترتيب الصحيح.
12.138.220
श्रुतं च ते भारत संधिविग्रहं ।
विभावितं बुद्धिविशेषकारितम्।
तथा त्ववेक्ष्य क्षितिपेन सर्वदा ।
निषेवितव्यं नृप शत्रुमण्डलम् ॥ १२.१३८.२२० ॥
لقد سمعتَ أيها البهاراتي عن الصلح والحرب، وقد تأملها العقل الفائق. فلذلك أيها الملك، ينبغي للحاكم أن يتدبر دائمًا ويتعامل مع دائرة الأعداء.