ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.138
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.138.1
सर्वत्र बुद्धिः कथिता श्रेष्ठा ते भरतर्षभ ।
अनागता तथोत्पन्ना दीर्घसूत्रा विनाशिनी ॥ १२.१३८.१ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਰ ਥਾਂ ਬੁੱਧੀ ਹੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਪਜਣ ਵਾਲੀ ਬੁੱਧੀ; ਪਰ ਦੇਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਹੈ।
12.138.2
तदिच्छामि परां बुद्धिं श्रोतुं ते भरतर्षभ ।
यथा राजा न मुह्येत शत्रुभिः परिपीडितः ॥ १२.१३८.२ ॥
ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ ਰਾਜਾ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਵੇ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਹ ਪਰਮ ਬੁੱਧੀ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
12.138.3
…याज्ञं सर्वशास्त्रविशारदम् ।
पृच्छ… तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १२.१३८.३ ॥
…ਯਾਜ੍ਞ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛੋ… ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣਾ ਤੁਹਾਡੇ ਯੋਗ ਹੈ।
12.138.4
शत्रुभिबहु…था मुच्येत पार्थिवः ।
एतदिच्छाम्य…र्वमेव यथाविधि ॥ १२.१३८.४ ॥
ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ… …ਰਾਜਾ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਮੈਂ ਯਥਾਵਿਧੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
12.138.5
विषमस्थं हि राजा…त्रवः परिपन्थिनः ।
बहवोऽप्येकमुद्धर्तुं यतन्ते पूर्वतापिताः ॥ १२.१३८.५ ॥
ਵਿਸ਼ਮ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪਏ ਰਾਜੇ ਨੂੰ… …ਸ਼ਤਰੂ, ਵਿਰੋਧੀ ਬਹੁਤ ਹਨ; ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੀੜਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਇੱਕ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.138.6
सर्वतः प्रार्थ्यमानेन दर्बलेन महाबलैः ।
एकेनैवासहायेन शक्यं स्थातुं भवेत्कथम् ॥ १२.१३८.६ ॥
ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਮਹਾਬਲੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹਮਲੇ ਹੇਠ ਆਇਆ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਇਕੱਲਾ, ਬਿਨਾਂ ਸਹਾਇਕ ਦੇ, ਕਿਵੇਂ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?
12.138.7
कथं मित्रमरिं चापि विन्देत भरतर्षभ ।
चेष्टितव्यं कथं चात्र शत्रोर्मित्रस्य चान्तरे ॥ १२.१३८.७ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਵੇ? ਵੈਰੀ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
12.138.8
अजातलक्षणे राजन्नमित्रे मित्रतां गते ।
कथं नु पुरुषः कुर्यात्कृत्वा किं वा सुखी भवेत् ॥ १२.१३८.८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦੋਂ ਲੱਛਣ ਪ੍ਰਗਟ ਨਾ ਹੋਏ ਹੋਣ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰ ਲਏ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇ? ਕੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੁਖੀ ਹੋਵੇ?
12.138.9
विग्रहं केन वा कुर्यात्संधिं वा केन योजयेत् ।
कथं वा शत्रुमध्यस्थो वर्तेत बलवानपि ॥ १२.१३८.९ ॥
ਕਿਸ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਕਿਸ ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਕਰਾਏ? ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਕਿਵੇਂ ਵਰਤੇ?
12.138.10
एतद्धै सर्वकृत्यानां परं कृत्यं नराधिप ।
नैतस्य कश्चिद्वक्ताऽस्ति श्रोता वाऽपि सुदुर्लभः ॥ १२.१३८.१० ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਇਹੀ ਸਾਰੇ ਕਰਤੱਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਰਮ ਕਰਤੱਵ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਕਹਿਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ।
12.138.11
ऋते पितामहाद्भीष्मात्सत्यसंधाज्जितेन्द्रियात् ।
तदन्वीक्ष्य महाभाग सर्वमेतद्ब्रवीहि मे ॥ १२.१३८.११ ॥
ਸੱਚੇ ਪ੍ਰਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਪਿਤਾਮਹ ਭੀਸ਼ਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
12.138.12
त्वद्युक्तोऽयमनुप्रश्नो युधिष्ठिर गुणोदयः ।
शृणु मे पुत्र कार्त्स्न्येन गुह्यमापत्सु भारत ॥ १२.१३८.१२ ॥
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ, ਤੇਰੇ ਯੋਗ ਇਹ ਅਗਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਉਦੈ ਹੈ। ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਭਾਰਤ, ਵਿਪਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਗੁਹਿਆ ਹੈ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ।
12.138.13
अमित्रो मित्रतां याति मित्रं चापि प्रदुष्यति ।
सामर्थ्ययोगात्कार्याणामनित्या हि सदा गतिः ॥ १२.१३८.१३ ॥
ਵੈਰੀ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਵੀ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਗਤੀ ਸਦਾ ਅਨਿੱਤ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
12.138.14
तस्माद्विश्वसितव्यं च विग्रहं च समाचरेत् ।
देशं कालं च विज्ञाय कार्याकार्यविनिश्चये ॥ १२.१३८.१४ ॥
ਇਸ ਲਈ ਭਰੋਸਾ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਗ੍ਰਹ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਕੀ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਕੇ।
12.138.15
संधातव्यं बुधैर्नित्यं व्यवस्य च हितार्थिभिः ।
अमित्रैरपि संधेयं प्राणा रक्ष्या हि भारत ॥ १२.१३८.१५ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸੰਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹਿਤ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ; ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੇ ਭਾਰਤ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
12.138.16
यो ह्यमित्रैर्नरैर्नित्यं न संदध्यादपण्डितः ।
न सोर्थं प्राप्नुयात्किंचित्फलान्यपि च भारत ॥ १२.१३८.१६ ॥
ਜੋ ਅਣਪੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸੰਧੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਕੋਈ ਵੀ ਮਤਲਬ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਹੇ ਭਾਰਤ, ਫਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
12.138.17
यस्त्वमित्रेण संधत्ते मित्रेण च विरुध्यते ।
अर्थयुक्तिं समालोक्य सुमहद्विन्दते फलम् ॥ १२.१३८.१७ ॥
ਜੋ ਵੈਰੀ ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਤਲਬ ਦੀ ਜੁਗਤ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.138.18
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
मार्जारस्य च संवादं न्यग्रोधे मूषिकस्य च ॥ १२.१३८.१८ ॥
ਇੱਥੇ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ — ਬੋਹੜ ਦੇ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਬਿੱਲੀ ਅਤੇ ਚੂਹੇ ਦਾ ਸੰਵਾਦ।
12.138.19
वने महति कस्मिंश्चिन्न्यग्रोधः सुमहानभूत् ।
लताजालपरिच्छन्नो नानाद्विजगणायुतः ॥ १२.१३८.१९ ॥
ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਬੋਹੜ ਦਾ ਰੁੱਖ ਸੀ; ਉਹ ਵੇਲਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
12.138.20
स्कन्धवान्मेघसंकाशः शीतच्छायो मनोरमः ।
अरण्यमभितो जातस्तरुर्व्यालमृगायुतः ॥ १२.१३८.२० ॥
ਤਣੇ ਵਾਲਾ ਉਹ ਰੁੱਖ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਠੰਡੀ ਛਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਜੰਗਲ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਉੱਗਿਆ ਉਹ ਰੁੱਖ ਹਿੰਸਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
12.138.21
तस्य मूलमुपाश्रित्य कृत्वा शतमुखं बिलम् ।
वसति स्म महाप्राज्ञः पलितो नाम मूषिकः ॥ १२.१३८.२१ ॥
ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਸੌ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲਾ ਬਿਲ ਬਣਾ ਕੇ, ਪਲਿਤ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਬੁੱਧੀਮਾਨ ਚੂਹਾ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।
12.138.22
शाखां तस्य समाश्रित्य वसति स्म सुखं तदा ।
लोमशो नाम मार्जारः सर्वसत्वावसादकः ॥ १२.१३८.२२ ॥
ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਤਦ ਸੁਖ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਲੋਮਸ਼ ਨਾਮ ਦੀ ਬਿੱਲੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ।
12.138.23
तत्र त्वागत्य चण्डालो ह्यरण्यकृतकेतनः ।
युयोज यन्त्रमुन्माथं नित्यमस्तंगते रवौ ॥ १२.१३८.२३ ॥
ਉੱਥੇ ਆ ਕੇ ਚਾਂਡਾਲ, ਜਿਸਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਸੂਰਜ ਛਿਪਣ ਵੇਲੇ ਸਦਾ ਉਨਮਾਥ ਨਾਮ ਦਾ ਜਾਲ ਵਿਛਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।
12.138.24
तत्र स्नायुमयान्पाशान्यथावत्संविधाय सः ।
गृहं गत्वा सुखं शेते प्रभातामेति शर्वरीम् ॥ १२.१३८.२४ ॥
ਉੱਥੇ ਨਸਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਫਾਹੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਛਾ ਕੇ ਉਹ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੌਂ ਗਿਆ; ਰਾਤ ਬੀਤ ਕੇ ਸਵੇਰ ਹੋ ਗਈ।
12.138.25
तत्र स्म नित्यं बध्यन्ते नक्तं बहुविधा मृगाः ।
कदाचिदत्र मार्जारः संप्रवृत्तो व्यबध्यत ॥ १२.१३८.२५ ॥
ਉੱਥੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਅਨੇਕ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮ੍ਰਿਗ ਫਸਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਬਿੱਲੀ ਆ ਕੇ ਫਸ ਗਈ।
12.138.26
तस्मिन्बद्धे महाप्राणे शत्रौ नित्याततायिनि ।
तं कालं पलितो ज्ञात्वा प्रचचार सुनिर्भयः ॥ १२.१३८.२६ ॥
ਉਸ ਮਹਾਪ੍ਰਾਣ, ਸਦਾ ਹਮਲਾਵਰ ਵੈਰੀ ਬੱਝ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਚੂਹਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗਾ।
12.138.27
तेनानुचरता तस्मिन्वते विश्वस्तचारिणा ।
भक्ष्यं मृगयमाणे नचिराद्दृष्टमामिषम् ॥ १२.१३८.२७ ॥
ਉਹ ਉਸ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ, ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਵਿਚਰਦਾ, ਭੋਜਨ ਲੱਭਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੇਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਦਿੱਸ ਪਿਆ।
12.138.28
स तमुन्माथमारुह्य तदामिषमभक्षयत् ।
तस्योपरि सपत्नस्य बद्धस्य मनसा हसन् ॥ १२.१३८.२८ ॥
ਉਹ ਉਸ ਜਾਲ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਮਾਸ ਖਾਣ ਲੱਗਾ; ਬੱਝੇ ਵੈਰੀ 'ਤੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਹੱਸਦਾ ਰਿਹਾ।
12.138.29
आमिषे तु प्रसक्तः स कदाचितवलोकयन् ।
अपश्यदपरं घोरमात्मनो रिपुमागतम् ॥ १२.१३८.२९ ॥
ਪਰ ਮਾਸ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਉਹ ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਵੈਰੀ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖਿਆ।
12.138.30
शरप्रसूनसंकाशं महीविवरशायिनम् ।
सकुलं हरिकं नाम चपलं ताम्रलोचनम् ॥ १२.१३८.३० ॥
ਸਰਕੰਡੇ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਰਗਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਪਿਆ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਚੰਚਲ, ਤਾਂਬੇ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ 'ਹਰਿਕ' ਨਾਮਕ ਜੀਵ।
12.138.31
तन मूषिकगन्धेन त्वरमाण उपागतम् ।
सक्ष्यार्थं लेलिहन्वक्रं भूमावूर्ध्वमुखः स्थितः ॥ १२.१३८.३१ ॥
ਚੂਹੇ ਦੀ ਗੰਧ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਏ ਹੋਏ ਨੂੰ, ਭੋਜਨ ਲਈ ਟੇਢਾ ਚੱਟਦੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੂੰਹ ਉੱਪਰ ਕਰਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖਿਆ।
12.138.32
…ाखागतमरिं चान्यमपश्यत्कोटरालयम् ।
सूलकं चन्द्रकं नाम वक्रतुण्डं दुरासदम् ॥ १२.१३८.३२ ॥
…ਟਾਹਣੀ ਉੱਤੇ ਆਏ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ; ਖੋੜ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਸੂਲਕ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਕ ਨਾਮ ਦਾ, ਟੇਢੀ ਚੁੰਝ ਵਾਲਾ, ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਔਖਾ।
12.138.33
पतस्य विषयं तस्य नकुलोलूकयोस्तथा ।
यथास्यासीदियं चिन्ता तत्प्राप्तस्य महद्भयम् ॥ १२.१३८.३३ ॥
ਡਿੱਗਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਉਲੇ ਤੇ ਉੱਲੂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਹਾਲਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਡਰ ਸੀ।
12.138.34
पपद्यस्यां सुकष्टायां मरणे समुपस्थिते ।
मन्ताद्भय उत्पन्ने कथं कार्यं मनीषिणा ॥ १२.१३८.३४ ॥
…ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਮੌਤ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਤੇ, …ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
12.138.35
तथा सर्वतो रुद्धः सर्वत्र भयकर्शितः ।
भवद्भयसंत्रस्तश्चक्रे च परमां मतिम् ॥ १२.१३८.३५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਹੁੰ ਪਾਸਿਓਂ ਘਿਰਿਆ, ਹਰ ਥਾਂ ਡਰ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ, ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ।
12.138.36
आपद्विनाशभूयिष्ठं शङ्कनीयं हि जीवितम् ।
मन्तात्संशयः सोऽयं तस्मादापदुपस्थिता ॥ १२.१३८.३६ ॥
ਜੀਵਨ ਆਫ਼ਤ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ੱਕੀ ਹੈ; ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਆਫ਼ਤ ਆ ਪਈ ਹੈ।
12.138.37
गतं हि सहसा भूमिं नकुलो मामवाप्नुयात् ।
उलूकश्चेह तिष्ठन्तं मार्जारः पाशसंक्षयात् ॥ १२.१३८.३७ ॥
ਨੇਵਲਾ ਅਚਾਨਕ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਉਤਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਫੜ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਖੜ੍ਹੀ ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਉੱਲੂ ਵੀ ਫੜ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਲ ਟੁੱਟਣ ਕਾਰਨ।
12.138.38
न त्वेवास्मद्विधः प्राज्ञः संमोहं गन्तुमर्हति ।
रिष्ये जीविते यत्नं यावदुच्छ्वासनिग्रहात् ॥ १२.१३८.३८ ॥
ਪਰ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਾਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਸਾਹ ਰੁਕਣ ਤੱਕ ਮੈਂ ਜੀਵਨ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ।
12.138.39
न हि बुद्ध्याऽन्वितः प्राज्ञो नीतिशास्त्रविशारदः ।
निमज्जत्यापदं प्राप्य महतोऽर्थानवाप्य ह ॥ १२.१३८.३९ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਨੀਤੀ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਗਿਆਨੀ ਵੱਡੇ ਮਕਸਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਆਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦਾ।
12.138.40
न त्वन्यामिह मार्जाराद्गतिं पश्यामि सांप्रतम् ।
विषमस्थो ह्ययं शत्रुः कृत्यं चास्य महन्मया ॥ १२.१३८.४० ॥
ਪਰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਬਿੱਲੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ; ਇਹ ਵੈਰੀ ਔਖੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕੰਮ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਹੈ।
12.138.41
जीवितार्थी कथं त्वद्य शत्रुभिः प्रार्थितस्त्रिभिः ।
प्राणहेतोरिमं मित्रं मार्जारं संश्रयामि वै ॥ १२.१३८.४१ ॥
ਅੱਜ ਜੀਵਨ ਦਾ ਚਾਹਵਾਨ ਮੈਂ, ਤਿੰਨ ਵੈਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਲਈ ਇਸ ਮਿੱਤਰ ਬਿੱਲੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
12.138.42
नीतिशास्त्रं समाश्रित्य हितमस्योपवर्णये ।
येनेमं शत्रुसंघातं मतिपूर्वेण वञ्चये ॥ १२.१३८.४२ ॥
ਨੀਤੀ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਹਿਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਇਸ ਵੈਰੀ-ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਵਾਂ।
12.138.43
अयमत्यन्तशत्रुर्मे वैषम्यं परमं गतः ।
मूढो ग्राहयितुं स्वार्थं संगत्या यदि शक्यते ॥ १२.१३८.४३ ॥
ਇਹ ਮੇਰਾ ਅਤਿਅੰਤ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਵਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਇਸ ਮੂਰਖ ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਹਿਤ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ…
12.138.44
कदाजिद्व्यसनं प्राप्य संधिं कुर्यान्मया सह ॥ १२.१३८.४४ ॥
ਕਦੇ ਵਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਕਰੇ।
12.138.45
बलिना सन्निकृष्टस्य शत्रोरपि परिग्रहः ।
कार्य इत्याहुराचार्या विषमे जीवितार्थिना ॥ १२.१३८.४५ ॥
ਬਲਵਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨੇੜੇ ਲਿਆਂਦੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਚਾਰਿਆ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਮ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਲਈ।
12.138.46
श्रेष्ठो हि पण्डितः शत्रुर्न च मित्रमपण्डितः ।
अमित्रे खलु मार्जारे जीवितं संप्रतिष्ठितम् ॥ १२.१३८.४६ ॥
ਸਿਆਣਾ ਵੈਰੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਮੂਰਖ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ। ਵੈਰੀ ਬਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੀਵਨ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
12.138.47
ततोऽस्मै संप्रवक्ष्यामि हेतुमात्माभिरक्षणे ।
अपीजानीमयं शत्रुः संगत्या पण्डितो भवेत् ॥ १२.१३८.४७ ॥
ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਇਹ ਵੈਰੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਸਿਆਣਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।
12.138.48
एवं विचिन्तयामास मूषिकः शत्रुचेष्टितम् ॥ १२.१३८.४८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੂਹੇ ਨੇ ਵੈਰੀ ਦੀ ਚਾਲ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ।
12.138.49
ततोऽर्थगतितत्त्वज्ञः संधिविग्रहकालवित् ।
सान्त्वपूर्वमिदं वाक्यं मार्जारं मूषिकोऽब्रवीत् ॥ १२.१३८.४९ ॥
ਫਿਰ ਅਰਥ-ਗਤੀ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸੰਧੀ-ਵਿਗ੍ਰਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਚੂਹਾ ਸਾਂਤਵਨਾ ਭਰੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
12.138.50
सौहृदेनाभिभाषे त्वां कच्चिन्मार्जार जीवसे ।
जीवितं हि तवेच्छामि श्रेयः साधारणं हि नौ ॥ १२.१३८.५० ॥
ਮਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਬਿੱਲੀਏ — ਕੀ ਤੂੰ ਜਿਉਂਦੀ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਸਾਂਝਾ ਹੈ।
12.138.51
न ते सौम्य भयं कार्यं जीविष्यसि यथा पुरा ।
अहं त्वामुद्धरिष्यामि प्राणाञ्जह्यां हि ते कृते ॥ १२.१३८.५१ ॥
ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਤੈਨੂੰ ਡਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਤੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹੇਂਗਾ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬਚਾਵਾਂਗਾ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗਾ।
12.138.52
अस्ति कश्चिदुपायोऽत्र पुष्कल प्रतिभाति मे ।
येन शक्यस्त्वया मोक्षः प्राप्नुं श्रेयस्तथा मया ॥ १२.१३८.५२ ॥
ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਉਪਾਅ ਹੈ, ਹੇ ਪੁਸ਼ਕਲ — ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਜਚਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਤੇਰਾ ਛੁਟਕਾਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰਾ ਵੀ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।
12.138.53
मयाऽप्युपायो दृष्टोऽयं विचार्य मतिमात्मनः ।
आत्मार्थं च त्वदर्थं च श्रेयः साधारणां हि नौ ॥ १२.१३८.५३ ॥
ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਇਹ ਉਪਾਅ ਵੇਖਿਆ ਹੈ — ਆਪਣੇ ਲਈ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਸਾਂਝਾ ਹੈ।
12.138.54
इदं हि नकुलोलूकं पापबुद्ध्या हि संस्थितम् ।
न धर्षयति मार्जार तेन ते स्वस्ति सांप्रतम् ॥ १२.१३८.५४ ॥
ਵੇਖ, ਨਕੂਲ ਅਤੇ ਉੱਲੂ ਪਾਪ-ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ; ਹੇ ਬਿੱਲੀਏ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ — ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਖੈਰ ਹੈ।
12.138.55
कूजंश्चपलनेत्रोऽयं कौशिको मां निरीक्षते ।
नगशाखाग्रगः पापस्तस्याहं भृशमुद्विजे ॥ १२.१३८.५५ ॥
ਚੰਚਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਉੱਲੂ, ਰੁੱਖ ਦੀ ਟਹਿਣੀ ਦੇ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਬੁੜਬੁੜਾਉਂਦਾ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਪਾਪੀ ਤੋਂ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
12.138.56
सतां साप्तपदं मैत्रं स सखा मेऽसि पण्डितः ।
साहाय्यकं करिष्यामि नास्ति ते प्राणतो भयम् ॥ १२.१३८.५६ ॥
ਸੱਜਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਗਿਆਨੀ ਮਿੱਤਰ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਾਂਗਾ; ਤੈਨੂੰ ਜਾਨ ਦਾ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ।
12.138.57
न हि शक्तोऽसि मार्जार पाशं छेत्तुं मया विना ।
अहं छेत्स्यामि पाशांस्ते यदि मां त्वं न हिंससि ॥ १२.१३८.५७ ॥
ਹੇ ਬਿੱਲੀ, ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਤੂੰ ਇਹ ਫੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕੱਟ ਸਕਦੀ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਵੇਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਫੰਦੇ ਕੱਟ ਦਿਆਂਗਾ।
12.138.58
त्वमाश्रितो द्रुमस्याग्रं मूलं त्वहमुपाश्रितः ।
चिरोषितावुभावावां वृक्षेऽस्मिन्विदितं च ते ॥ १२.१३८.५८ ॥
ਤੂੰ ਰੁੱਖ ਦੇ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਜੜ੍ਹ ਕੋਲ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਸ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ; ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਹੈ।
12.138.59
यस्मिन्नाश्वासते कश्चिद्यश्च नाश्वसिति क्वचित् ।
न तौ धीराः प्रशंसन्ति नित्यमुद्विग्रमानसौ ॥ १२.१३८.५९ ॥
ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਧੀਰ ਪੁਰਸ਼ ਕਦੇ ਸਿਫ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸਦਾ ਵਿਆਕੁਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
12.138.60
तस्माद्विवर्धतां प्रीतिर्नित्यं संगतमस्तु नौ ।
कालातीतमिहार्थं हि न प्रशंसन्ति पण्डिताः ॥ १२.१३८.६० ॥
ਇਸ ਲਈ ਸਾਡਾ ਪਿਆਰ ਸਦਾ ਵਧੇ ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਮੇਲ ਸਦਾ ਬਣਿਆ ਰਹੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਡਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
12.138.61
अर्थयुक्तिमिमां तत्र यथाभूतां निशामय ।
तव जीवितमिच्छामि त्वं ममेच्छसि जीवितम् ॥ १२.१३८.६१ ॥
ਉੱਥੇ ਦੀ ਇਸ ਅਰਥਯੁਕਤੀ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਜੀਵਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।
12.138.62
कश्चित्तरति काष्ठेन सुगम्भीरां महानदीम् ।
स तारयति तत्काष्ठं स च काष्ठेन तार्यते ॥ १२.१३८.६२ ॥
ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਲੱਕੜ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੀ ਮਹਾਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਉਸ ਲੱਕੜ ਰਾਹੀਂ ਪਾਰ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.138.63
ईदृशो नौ क्रियायोगो भविष्यति सुविस्तरः ।
अहं त्वां तारयिष्यामि मां च त्वं तारयिष्यसि ॥ १२.१३८.६३ ॥
ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕਾਰਜ-ਸਹਿਯੋਗ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਾਰ ਲਾਵਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਾਰ ਲਾਵੇਂਗਾ।
12.138.64
एवमुक्त्वा तु पलितस्तमर्थमुभयोर्हितम् ।
हेतुमद्ग्रहणीयं च कालापेक्षी व्यतिष्ठत ॥ १२.१३८.६४ ॥
ਏਵੇਂ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਬੁੱਢਾ, ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਾਲੀ, ਤਰਕਯੁਕਤ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਯੋਗ ਉਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
12.138.65
अथ सुव्याहृतं श्रुत्वा तस्य शत्रोर्विचक्षणः ।
हेतुमद्ग्रहणीयार्थं मार्जारो वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१३८.६५ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਵੈਰੀ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਿਆਣੇ ਬਿੱਲੇ ਨੇ ਤਰਕਯੁਕਤ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਯੋਗ ਗੱਲ ਆਖੀ।
12.138.66
बुद्धिमान्वाक्यसंपन्नस्तद्वाक्यमनुवर्तयन् ।
स्वामवस्थां प्रतीक्ष्यैनं साम्नैव प्रत्यपूजयत् ॥ १२.१३८.६६ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਉਸ ਨੇ, ਉਹਨਾਂ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦਿਆਂ, ਆਪਣੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਮ ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ।
12.138.67
ततस्तीक्ष्णाग्रदशनो मणिवैदूर्यलोचनः ।
मूषिकं मन्दमुद्वीक्ष्य मार्जारो लोमशोऽब्रबीत् ॥ १२.१३८.६७ ॥
ਤਦ ਤਿੱਖੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਣੀ ਤੇ ਵੈਡੂਰਜ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਲੋਮਸ਼ ਨਾਂ ਦਾ ਬਿੱਲਾ ਚੂਹੇ ਵੱਲ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਤੱਕ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।
12.138.68
नन्दामि सौम्य भद्रं ते यो मां जीवितुमिच्छसि ।
श्रेयश्च यदि जानीषे क्रियतां मा विचारय ॥ १२.१३८.६८ ॥
ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੀਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ। ਜੇ ਭਲਾਈ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਕਰ, ਸੋਚ ਨਾ।
12.138.69
अहं हि भृशमापन्नस्त्वमापन्नतरो मया ।
द्वयोरापन्नयोः सन्धिः क्रियतां मा चिराय च ॥ १२.१३८.६९ ॥
ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਹੈਂ। ਦੋਵੇਂ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਸੰਧੀ ਕਰ, ਦੇਰ ਨਾ ਕਰ।
12.138.70
विधत्स्व प्राप्तकालं यत्कार्थं सिध्यतु चावयोः ।
मयि कृच्छ्राद्विनिर्मुक्ते न विनङ्क्ष्यति ते कृतम् ॥ १२.१३८.७० ॥
ਸਮਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ ਉਹ ਕਰ, ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹੇ। ਜੇ ਮੈਂ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਛੁਟ ਗਿਆ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਕੀਤਾ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ।
12.138.71
न्यस्तमानोस्मि भक्तोस्मि शिष्यस्त्वद्धितकृत्तथा ।
तथा निदेशवर्ती च भवन्तं शरणं गतः ॥ १२.१३८.७१ ॥
ਮੈਂ ਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਭਗਤ ਅਤੇ ਚੇਲਾ ਹਾਂ। ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।
12.138.72
इत्येवमुक्तः पलितो मार्जारं वशमागतम् ।
वाक्यं हितमुवाचेदमभिजातार्थमर्थवित् ॥ १२.१३८.७२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਪਲਿਤ ਨੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਏ ਬਿੱਲੇ ਨੂੰ ਅਰਥ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਇਹ ਹਿਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕਹੀ।
12.138.73
उदारं यद्भवानाह नैतच्चित्रं भवद्विधे ।
विहितो यस्तु मार्गो मे हितार्थं शृणु तं मम ॥ १२.१३८.७३ ॥
ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਉਦਾਰ ਬਚਨ ਕਹੇ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਲਈ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਜੋ ਮਾਰਗ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣੋ।
12.138.74
अहं त्वाऽनुप्रवेक्ष्यामि नकुलान्मे महद्भयम् ।
त्रायस्व मां मा वधीश्च शक्तोऽस्मि तव रक्षणे ॥ १२.१३८.७४ ॥
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ; ਨਕੁਲ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡਾ ਡਰ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹਾਂ।
12.138.75
उलूकाच्चैव मां रक्ष क्षुद्रः प्रार्थयते हि माम् ।
अहं छेत्स्यामि ते पाशान्सखे सत्येने ते शपे ॥ १२.१३८.७५ ॥
ਉੱਲੂ ਤੋਂ ਵੀ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਉਹ ਨੀਚ ਮੈਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਤਰਾ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਫੰਦੇ ਕੱਟਾਂਗਾ; ਤੇਰੇ ਸੱਚ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ।
12.138.76
तद्वचः संगतं श्रुत्वा लोमशो युक्तमर्थवत् ।
हर्षादुद्वीक्ष्य पलितं स्वागतेनाभ्यपूजयत् ॥ १२.१३८.७६ ॥
ਉਸ ਦੇ ਉਸ ਯੋਗ ਅਤੇ ਅਰਥ-ਭਰੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪਲਿਤ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ ਅਤੇ ਸੁਆਗਤ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।
12.138.77
तं संपूज्याथ पलितं मार्जारः सौहृदे स्थितम् ।
स विचिन्त्याब्रवीद्धीरः प्रीतस्त्वरित एव च ॥ १२.१३८.७७ ॥
ਪਲਿਤ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਉਹ ਬਿੱਲਾ ਸੋਚ ਕੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ, ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਬੋਲਿਆ।
12.138.78
क्षिप्रमागच्छ भद्रं ते त्वं मे प्राणसमः सखा ।
तव प्राज्ञप्रसादाद्धि प्रियं प्राप्स्यामि जीवितम् ॥ १२.१३८.७८ ॥
ਛੇਤੀ ਆ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਰਗਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰਾ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ।
12.138.79
यद्यदेवंगतेनाद्य शक्यं कर्तुं मया तव ।
तदाज्ञापस्य कर्तास्मि सिद्धिरेवास्तु नौ सखे ॥ १२.१३८.७९ ॥
ਅੱਜ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ; ਮੈਂ ਉਹ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਹੋਵੇ।
12.138.80
अस्मात्ते संशयान्मुक्तः समित्रगणबान्धवः ।
सर्वकार्याणि कर्ताऽहं प्रियाणि च हितानि च ॥ १२.१३८.८० ॥
ਇਸ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਤੂੰ ਮਿੱਤਰਾਂ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਛੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਕੰਮ, ਪਿਆਰੇ ਅਤੇ ਭਲੇ ਵੀ ਕਰਾਂਗਾ।
12.138.81
मुक्तश्च व्यसनादस्मात्सौम्याहमपि नाम ते ।
प्रीतिमुत्पादयेयं न प्रतिकर्तुं च शक्नुयाम् ॥ १२.१३८.८१ ॥
ਇਸ ਬਿਪਤਾ ਤੋਂ ਛੁੱਟਿਆ ਹੇ ਸੌਮਯ, ਮੈਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਸਕਾਂ; ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਰ ਵੀ ਸਕਾਂ।
12.138.82
प्रत्युपकुर्वन्बह्वपि न भाति पूर्वोपकारिणा तुल्यः ।
एकः करोति हि कृते निष्कारणमेव कुरुतेऽन्यः ॥ १२.१३८.८२ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਉਪਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਬਦਲਾ ਚੁਕਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਇੱਕ ਕੀਤੇ ਦਾ ਬਦਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.138.83
एवमाश्वासितो बिद्वान्मार्जारेण स मूषिकः ।
प्रविवेश सुविस्रब्धः सम्यगङ्गीचकार ह ॥ १२.१३८.८३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿੱਲੀ ਵੱਲੋਂ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਸਿਆਣਾ ਚੂਹਾ ਪੂਰੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨ ਲਿਆ।
12.138.84
ग्राहयित्वा तु तं स्वार्थं मार्जारं मूषिकस्तथा ।
मार्जारोरसि विस्रब्धः सुष्वाप पितृमातृवत् ॥ १२.१३८.८४ ॥
ਪਰ ਉਸ ਚੂਹੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਥ ਲਈ ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੜਵਾਇਆ, ਅਤੇ ਬਿੱਲੀ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਸੌਂ ਗਿਆ।
12.138.85
निलीनं तस्य गात्रेषु मार्जारस्याथ मूषिकम् ।
दृष्ट्वा तौ नकुलोलूकौ निराशौ प्रत्यपद्यताम् ॥ १२.१३८.८५ ॥
ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕੇ ਬਿੱਲੀ ਅਤੇ ਚੂਹੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਨੇਵਲਾ ਅਤੇ ਉੱਲੂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਗਏ।
12.138.86
तथैव तौ सुसंत्रस्तौ दृढमागततन्द्रितौ ।
दृष्ट्वा तयोः परां प्रीतिं विस्मयं परमं गतौ ॥ १२.१३८.८६ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਡਰ ਗਏ ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਰਮ ਪਿਆਰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ।
12.138.87
बलिनौ मतिमन्तौ च सुवृत्तौ चाप्युपासितौ ।
अशक्तौ तु नयात्तस्मात्संप्रधर्षयितुं बलात् ॥ १२.१३८.८७ ॥
ਉਹ ਬਲਵਾਨ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ; ਪਰ ਨੀਤੀ ਕਾਰਨ ਉਹ ਬਲ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਸਨ।
12.138.88
कार्यार्थं कृतसंधी तौ दृष्ट्वा मार्जारमूषिकौ ।
उलूकनकुलौ तूर्णं जग्मतुस्तौ स्वमालयम् ॥ १२.१३८.८८ ॥
ਇੱਕ ਮਕਸਦ ਲਈ ਸੰਧੀ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਬਿੱਲੀ ਅਤੇ ਚੂਹੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਉੱਲੂ ਅਤੇ ਨੇਵਲਾ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਟਿਕਾਣੇ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
12.138.89
लीनः स तस्य गात्रेषु पलितो देशकालवित् ।
चिच्छेद पाशान्नृपते कालाकाङ्क्षी शनैः शनैः ॥ १२.१३८.८९ ॥
ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਉਹ ਬੁੱਢਾ ਚੂਹਾ, ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਲ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੰਧਨ ਕੱਟਦਾ ਗਿਆ।
12.138.90
अथ बन्धपरिक्लिष्टो मार्जारो वीक्ष्य मूषिकम् ।
छिन्दन्तं वै तदा पाशानत्वरन्तं त्वरान्वितः ॥ १२.१३८.९० ॥
ਫਿਰ ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਬਿੱਲੀ ਨੇ ਬੰਧਨ ਕੱਟਦੇ ਚੂਹੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਉਹ ਜਲਦੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਬਿੱਲੀ ਬੇਚੈਨੀ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।
12.138.91
तमत्वरन्तं पलितं पाशानां छेदने तदा ।
संचोदयितुमारेभे मार्जारो मूषिकं ततः ॥ १२.१३८.९१ ॥
ਤਦ ਬਿੱਲੀ ਨੇ ਫਾਹੀਆਂ ਕੱਟਣ ਵਿੱਚ ਕਾਹਲੀ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਬੁੱਢੇ ਚੂਹੇ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
12.138.92
किं सौम्य नातित्वरसे किं कृतार्थोऽवमन्यसे ।
छिन्धि पाशानमित्रघ्न पुरा श्वपच एति सः ॥ १२.१३८.९२ ॥
ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਤੂੰ ਬਹੁਤੀ ਕਾਹਲੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਸਮਝ ਕੇ ਅਣਗਹਿਲੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ, ਫਾਹੀਆਂ ਕੱਟ; ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ।
12.138.93
इत्युक्तस्त्वरताऽनेन मतिमान्पलितोऽब्रवीत् ।
मार्जारमकृतप्रज्ञं तथ्यमात्महितं वचः ॥ १२.१३८.९३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਹਲੀ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣ 'ਤੇ ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਬੁੱਢੇ ਚੂਹੇ ਨੇ ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਣਸਮਝ ਸੀ, ਸੱਚੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖੀ।
12.138.94
तूष्णीं भव न ते सौम्य त्वरा कार्या न संभ्रमः ।
वयमेवात्र कालज्ञा न कालः परिहास्यते ॥ १२.१३८.९४ ॥
ਚੁੱਪ ਰਹਿ, ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ; ਤੈਨੂੰ ਕਾਹਲੀ ਜਾਂ ਘਬਰਾਹਟ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਇੱਥੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਸੀਂ ਹੀ ਹਾਂ; ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਖੁੰਝੇਗਾ।
12.138.95
अकाले कृत्यमारब्धं कर्तुर्नार्थाय कल्पते ।
तदेव काल आरब्धं महतेऽर्थाय कल्पते ॥ १२.१३८.९५ ॥
ਬੇਵਕਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦਾ; ਉਹੀ ਕੰਮ ਠੀਕ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.138.96
अकाले विप्रमुक्तान्मे त्वत्त एव भयं भवेत् ।
तस्मात्कालं प्रतीक्षस्व किमिति त्वरसे सखे ॥ १२.१३८.९६ ॥
ਬੇਵਕਤ ਜੇ ਮੈਂ ਛੁੱਟ ਗਿਆ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ; ਮਿੱਤਰਾ, ਤੂੰ ਇੰਨੀ ਕਾਹਲੀ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
12.138.97
यावत्पश्यामि चण्डालमायान्तं शस्त्रपाणिनम् ।
ततश्छेत्स्यामि ते पाशान्प्राप्ते साधारणे भये ॥ १२.१३८.९७ ॥
ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ ਆ ਰਹੇ ਉਸ ਚਾਂਡਾਲ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵੇਖਾਂ ਤਦ ਤੱਕ ਉਡੀਕ ਕਰ; ਸਾਂਝੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਫੰਦੇ ਕੱਟ ਦਿਆਂਗਾ।
12.138.98
तस्मिन्काले प्रमुक्तस्त्वं तरुमेवाधिरोक्ष्यसे ।
न हि ते जीवितादन्यत्किंचित्कृत्यं भविष्यति ॥ १२.१३८.९८ ॥
ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੁੱਟ ਕੇ ਤੂੰ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਹੀ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵੇਂਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕੰਮ ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
12.138.99
तस्मिन्कालेऽपि च तता दिवाकीर्तिभयार्दितः ।
मम न ग्रहणे शक्तः पलायनपरायणः ॥ १२.१३८.९९ ॥
ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀ ਦਿਵਾਕੀਰਤੀ (ਉੱਲੂ) ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਫੜਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਰਹੇਗਾ ਅਤੇ ਭੱਜਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਹੇਗਾ।
12.138.100
ततो भवत्यपक्रान्ते त्रस्ते भीते च लुब्धकात् ।
अहं बिलं प्रवेक्ष्यामि भवाञ्शाखां गमिष्यति ॥ १२.१३८.१०० ॥
ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਹਿਮਿਆ ਹੋਇਆ ਦੂਰ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਵੜਾਂਗਾ ਅਤੇ ਤੂੰ ਟਹਿਣੀ ਉੱਤੇ ਚਲਾ ਜਾਵੇਂਗਾ।
12.138.101
एवमुक्तस्तु मार्जारो मूषिकेणात्मनो हितम् ।
वचनं वाक्यतत्त्वज्ञो जीवितार्थी महामतिः ॥ १२.१३८.१०१ ॥
ਚੂਹੇ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਆ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਹਿੱਤ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਤੱਤ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ, ਜਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਮਹਾਬੁੱਧੀ ਬਿੱਲੀ (ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਗਈ)।
12.138.102
अथात्मकृत्ये त्वरितः सम्यक्प्रार्थितमाचरन् ।
उवाच लोमशो वाक्यं मूषिकं चिरकारिणाम् ॥ १२.१३८.१०२ ॥
ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਛੇਤੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਲੋਮਸ਼ ਨਾਮ ਦੇ ਉਸ ਚੂਹੇ ਨੇ ਦੇਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
12.138.103
नह्येवं मित्रकार्याणि प्रीत्या कुर्वन्ति साधवः ॥ १२.१३८.१०३ ॥
ਸਾਧੂ ਲੋਕ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਕੰਮ ਏਦਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
12.138.104
यथा त्वं मोक्षितः कृच्छ्रात्त्वरमाणेन वै मया ।
तथा हि त्वरमाणेन त्वया कार्यमिदं मम।
यत्नं कुरु महाप्राज्ञ यथा स्वस्त्यावयोर्भवेत् ॥ १२.१३८.१०४ ॥
ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਕਸ਼ਟ ਤੋਂ ਛੁਡਾਇਆ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆ, ਯਤਨ ਕਰ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ।
12.138.105
अथवा पूर्ववैरं त्वं स्मरन्कालं जिहीर्षसि ।
पश्य दुष्कृतकर्मंस्त्वं व्यक्तमायुःक्षयो मम ॥ १२.१३८.१०५ ॥
ਜਾਂ ਪੁਰਾਣੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਸਮੇਂ (ਮੇਰੀ ਉਮਰ) ਨੂੰ ਹਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਹੇ ਦੁਸ਼ਕਰਮੀ, ਵੇਖ, ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
12.138.106
यदि किंचिन्मयाऽज्ञानात्पुरस्ताद्दुष्कृतं कृतम् ।
न तन्मनसि कर्तव्यं क्षामये त्वां प्रसीद मे ॥ १२.१३८.१०६ ॥
ਜੇ ਮੈਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਬੁਰਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ।
12.138.107
तमेवंवादिनं प्राज्ञं शास्त्रविद्बुद्धिसत्तमः ।
उवाचेदं वचः श्रेष्ठं मार्जारं मूषिकस्तदा ॥ १२.१३८.१०७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ ਉਸ ਪ੍ਰਾਗਿਆਵਾਨ ਨੂੰ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਚੂਹੇ ਨੇ ਉਦੋਂ ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
12.138.108
श्रुतं मे तव मार्जार स्वमर्थं परिगृह्णतः ।
ममापि त्वं विजानासि स्वमर्थं परिगृह्णतः ॥ १२.१३८.१०८ ॥
ਹੇ ਬਿੱਲੀ, ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਮਤਲਬ ਸਾਧਦਾ ਹੈਂ। ਮੇਰਾ ਵੀ ਆਪਣਾ ਮਤਲਬ ਸਾਧਣਾ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ।
12.138.109
यन्मित्रं भीतवत्साध्यं यस्मिन्मित्रे भयं हितम् ।
आरक्षितं ततः कार्यं पाणिः सर्पमुखादिव ॥ १२.१३८.१०९ ॥
ਡਰੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਯੋਗ ਮਿੱਤਰ, ਜਿਸ ਮਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਡਰ ਹੀ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੈ — ਉਸ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸੱਪ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਹੱਥ ਬਚਾਉਣ ਵਾਂਗ।
12.138.110
कृत्वा बलवता संधिमात्मानं यो न रक्षति ।
अपथ्यमिव तद्भुक्तं तस्यार्थाय कल्पते ॥ १२.१३८.११० ॥
ਬਲਵਾਨ ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਕਰਕੇ ਵੀ ਜੋ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਅਪਥ੍ਯ ਭੋਜਨ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਉਸੇ ਦੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
12.138.111
कश्चित्कस्यचिन्मित्रं न कश्चित्कस्यचिद्रिपुः ।
अर्थतस्तु निबध्यन्ते मित्राणि रिपवस्तथा ॥ १२.१३८.१११ ॥
ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਥਾਈ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਥਾਈ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ; ਸਵਾਰਥ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਦੋਵੇਂ ਬੱਝਦੇ ਹਨ।
12.138.112
अर्थैरर्था निबध्यन्ते गजैरिव महागजाः ।
न च कश्चित्कृते कार्ये कर्तारं समवेक्षते।
तस्मात्सर्वाणि कार्याणि सावशेषाणि कारयेत् ॥ १२.१३८.११२ ॥
ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮਤਲਬ ਮਤਲਬਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝਦੇ ਹਨ। ਕੰਮ ਹੋ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਕੋਈ ਕਰਤਾ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕੁਝ ਬਾਕੀ ਰੱਖ ਕੇ ਕਰਵਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
12.138.113
तस्मिन्कालेऽपि च भवान्दिवाकीर्तिभयार्दितः ।
मम न ग्रहणे शक्तः पलायपरायणः ॥ १२.१३८.११३ ॥
ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਲੋਕ-ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਫੜਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਰਹਿ ਕੇ, ਭੱਜਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸੀ।
12.138.114
छिन्नं तु तन्तुबाहुल्यं तन्तुरेकोऽवशेषितः ।
छेत्स्याम्यहं तमप्याशु निर्वृतो भव लोमश ॥ १२.१३८.११४ ॥
ਬਹੁਤੇ ਧਾਗੇ ਕੱਟੇ ਗਏ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਧਾਗਾ ਬਚਿਆ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਕੱਟ ਦਿਆਂਗਾ। ਹੇ ਲੋਮਸ਼, ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਹੋ।
12.138.115
तयोः संवदतोरेवं तथैवापन्नयोर्द्वयोः ।
क्षयं जगाम सा रात्रिर्लोमशं त्वागमद्भयम् ॥ १२.१३८.११५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸੇ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਉਹ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ; ਅਤੇ ਲੋਮਸ਼ ਕੋਲ ਡਰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।
12.138.116
ततः प्रभातसमये विकटः कृष्णपिङ्गलः ।
स्थूलस्फिग्विकृतो रूक्षः श्वयूथपरिवारितः ॥ १२.१३८.११६ ॥
ਫਿਰ ਸਵੇਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਭਿਆਨਕ, ਕਾਲਾ-ਪੀਲਾ, ਮੋਟੇ ਅਤੇ ਵਿਗੜੇ ਕੁੱਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਰੁੱਖਾ ਇੱਕ ਬੰਦਾ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਸਿਆ।
12.138.117
शङ्कुकर्णो महावक्रः खनित्री घोरदर्शनः ।
परिघो नाम चण्डालः शस्त्रपाणिरदृश्यत ॥ १२.१३८.११७ ॥
ਸ਼ੰਕੂ ਵਰਗੇ ਕੰਨਾਂ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਟੇਢਾ, ਕਹੀ ਫੜੀ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਪਰਿਘ ਨਾਮ ਦਾ ਚੰਡਾਲ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਲਈ ਦਿਸਿਆ।
12.138.118
तं दृष्ट्वा यमदूताभं मार्जारस्त्रस्तचेतनः ।
उवाच पलितं भीतः किमिदानीं करिष्यसि ॥ १२.१३८.११८ ॥
ਯਮਦੂਤ ਵਰਗੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਮਨ ਵਾਲੀ ਬਿੱਲੀ ਡਰਦਿਆਂ ਚੂਹੇ ਨੂੰ ਬੋਲੀ, "ਹੁਣ ਤੂੰ ਕੀ ਕਰੇਂਗਾ?"
12.138.119
तथैव च सुसंत्रस्तौ तं दृष्ट्वा घोरसंकुलम् ।
क्षणेन नकुलोलूकौ नैराश्यमुपजग्मतुः ॥ १२.१३८.११९ ॥
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਡਰੇ ਹੋਏ ਨਕੁਲ ਅਤੇ ਉੱਲੂ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਭੀੜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ।
12.138.120
बलिनौ मतिमन्तौ च संघातं चाप्युपागतौ ।
अशक्तौ सुनयात्तस्मात्संप्रधर्षयितुं बलात् ॥ १२.१३८.१२० ॥
ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਚੰਗੀ ਨੀਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਸਨ।
12.138.121
कार्यार्थे कृतसंधी तौ दृष्ट्वा मार्जारमूषिकौ ।
उलूकनकुलौ तूर्णं जग्मतुः स्वंस्वमालयम् ॥ १२.१३८.१२१ ॥
ਇੱਕ ਕੰਮ ਲਈ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਬਿੱਲੀ ਤੇ ਚੂਹਾ, ਅਤੇ ਉੱਲੂ ਤੇ ਨਿਓਲਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
12.138.122
ततश्चिच्छेद तं तन्तुं मार्जारस्य स मूषिकः ।
विप्रमुक्तोऽथ मार्जारस्तमेवाभ्यपतद्दुमम् ॥ १२.१३८.१२२ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਚੂਹੇ ਨੇ ਬਿੱਲੀ ਦੀ ਉਹ ਤੰਦ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਛੁੱਟੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਿੱਲੀ ਉਸੇ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਝਪਟੀ।
12.138.123
स तस्मात्संभ्रमान्मुक्तो मुक्तो घोरेण सत्रुणा ।
बिलं विवेश पलितः शाखां लेभे स लोमशः ॥ १२.१३८.१२३ ॥
ਉਹ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਛੁੱਟ ਕੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਿਆ। ਪਲਿਤ ਅਤੇ ਲੋਮਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਟਹਿਣੀ ਮਿਲੀ।
12.138.124
उन्माथमप्युपादाय चण्डालो वीक्ष्य सर्वशः ।
विहताशः क्षणेनैव तस्माद्देशादपाक्रमत्।
जगाम स स्वभवनं चण्डालो भरतर्षभ ॥ १२.१३८.१२४ ॥
ਉਨਮਾਥ ਨਾਮਕ ਔਜ਼ਾਰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਚਾਂਡਾਲ ਨੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਵੇਖਿਆ; ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਆਸ ਟੁੱਟ ਗਈ। ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਮੁੜ ਕੇ, ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਚਾਂਡਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
12.138.125
ततस्तस्माद्भान्मुक्तो दुर्लभं प्राप्य जीवितम् ।
बिलस्थं पादपाग्रस्थः पलितं लोमशोऽब्रवीत् ॥ १२.१३८.१२५ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਡਰ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਕੇ, ਦੁਰਲੱਭ ਜੀਵਨ ਪਾ ਕੇ, ਰੁੱਖ ਦੀ ਟਹਿਣੀ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਪਲਿਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
12.138.126
अकृत्वा संविदं कांचित्सहसा त्वमपस्रुतः ।
कृतज्ञः कृतकल्याणः कच्चिन्मां नाभिशङ्कसे ॥ १२.१३८.१२६ ॥
ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਇਕਰਾਰ ਕੀਤੇ ਤੂੰ ਅਚਾਨਕ ਖਿਸਕ ਗਿਆ। ਹੇ ਕ੍ਰਿਤਗਿਆ, ਭਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆ, ਕੀ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ?
12.138.127
गत्वा च मम विश्वासं दत्त्वा च मम जीवितम् ।
मित्रोपभोगसमये किं हि मां नोपसर्पसि ॥ १२.१३८.१२७ ॥
ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪਾ ਕੇ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕੇ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ?
12.138.128
कृत्वा हि पूर्वं मित्राणि यः पश्चान्नानुतिष्ठति ।
न स मित्राणि लभते कृच्छ्रात्स्वापत्सु दुर्मतिः ॥ १२.१३८.१२८ ॥
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਤਰ ਬਣਾ ਕੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਦੁਰਮਤੀ ਆਪਣੀਆਂ ਬਿਪਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿੱਤਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.138.129
सत्कृतोऽहं त्वया मित्र सामर्थ्यादात्मानः सखे ।
स मां मित्रत्वमापन्नमुपभोक्तुं त्वमर्हसि ॥ १२.१३८.१२९ ॥
ਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰਾ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਮਿੱਤਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਤੂੰ ਭੋਗਣ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈਂ।
12.138.130
यानि मे सन्ति मित्राणि ये च मे सन्ति बान्धवाः ।
सर्वे त्वां पूजयिष्यन्ति शिष्या गुरुमिव प्रियम् ॥ १२.१३८.१३० ॥
ਮੇਰੇ ਜੋ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਜੋ ਬੰਧੂ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਿਆਰੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਚੇਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਗੇ।
12.138.131
अहं च पूजयिष्ये त्वां समित्रगणबान्धवम् ।
जीवितस्य प्रदातारं कृतज्ञः को न पूजयेत् ॥ १२.१३८.१३१ ॥
ਮੈਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ, ਤੇਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਬੰਧੂਆਂ ਸਮੇਤ, ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਪੂਜਾਂਗਾ; ਕਿਹੜਾ ਕ੍ਰਿਤਗਿਆ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ?
12.138.132
ईश्वरो मे भवानस्तु शरीरस्य गृहस्य च ।
अर्थानां चैव सर्वेषामनुशास्ता च मे भव ॥ १२.१३८.१३२ ॥
ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਘਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਵੀ ਹੋ।
12.138.133
अमात्यो मे भव प्राज्ञ पितेवेह प्रशाधि माम् ।
न तेऽस्ति भयमस्मत्तो जीवितेनात्मनः शपे ॥ १२.१३८.१३३ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਾਗਿਆਨੀ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਅਮਾਤਿਆ ਬਣ; ਇੱਥੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਮੈਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ। ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ—ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ।
12.138.134
बुद्ध्या त्वमुशना साक्षाद्बलेनाधिकृता वयम् ।
त्वं मन्त्रबलयुक्तो हि दद्या विजयमेव मे ॥ १२.१३८.१३४ ॥
ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸਾਖਿਆਤ ਉਸ਼ਨਸ (ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰੀਆ) ਹੈਂ; ਅਸੀਂ ਬਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ। ਮੰਤਰ-ਬਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜਰੂਰ ਜਿੱਤ ਦੇਵੇਂਗਾ।
12.138.135
एवमुक्तः परं सान्त्वं मार्जारेण स मूषिकः ।
उवाच परमार्थज्ञः श्लक्ष्णमात्महितं वचः ॥ १२.१३८.१३५ ॥
ਬਿੱਲੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਦਿਲਾਸੇ ਭਰੇ ਬੋਲ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਪਰਮਾਰਥ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਚੂਹੇ ਨੇ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖੀ।
12.138.136
यद्भवानाह तत्सर्वं मया ते लोमश श्रुतम् ।
ममापि तावद्ब्रुवतः शृणु यत्प्रतिभाति मे ॥ १२.१३८.१३६ ॥
ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਿਹਾ ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਸੁਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਲੋਮਸ਼। ਹੁਣ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਵੀ ਸੁਣੋ—ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
12.138.137
वेदितव्यानि मित्राणि बोद्धव्याश्चापि शत्रवः ।
एतत्सुसूक्ष्मं लोकेऽस्मिन्दृश्यते प्राज्ञसंमतैः ॥ १२.१३८.१३७ ॥
ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੂਖਮ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.138.138
शत्रुरूपा हि सुहृदो मित्ररूपाश्च शत्रवः ।
सान्त्वितास्ते न बुध्यन्ते रागलोभवशं गताः ॥ १२.१३८.१३८ ॥
ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣ। ਦਿਲਾਸਾ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਪਛਾਣੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਾਗ ਤੇ ਲੋਭ ਦੇ ਵੱਸ ਚਲੇ ਗਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.138.139
येषां सौम्यानि मित्राणि क्रोधनाश्चैव शत्रवः ।
सान्त्वितास्ते न बुध्यन्ते रागलोभवशंगताः ॥ १२.१३८.१३९ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਸੌਮ੍ਯ ਹਨ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਕ੍ਰੋਧੀ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਾਗ ਅਤੇ ਲੋਭ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਗਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.138.140
नास्ति जात्या रिपुर्नाम मित्रं नाम न विद्यते ।
सामर्थ्ययोगाज्जायन्ते मित्राणि रिपवस्तथा ॥ १२.१३८.१४० ॥
ਜਨਮ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਕੋਈ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਸਾਮਰਥ੍ਯ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿੱਤਰ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਰੀ ਵੀ।
12.138.141
यो यस्मिञ्जीवति स्वार्थे पश्येत्पीडां न जीवति ।
स तस्य मित्रं तावत्स्यःद्यावन्न स्याद्विपर्ययः ॥ १२.१३८.१४१ ॥
ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਥ ਵਿੱਚ ਜੀਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਲਟਫੇਰ ਨਾ ਹੋਵੇ।
12.138.142
नास्ति मैत्री स्थिरा नाम न च ध्रुवमसौहृदम् ।
अर्थयुक्त्याऽनुजायन्ते मित्राणि रिपवस्तथा ॥ १२.१३८.१४२ ॥
ਸਥਿਰ ਮੈਤ੍ਰੀ ਨਾਮ ਦੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਪੱਕੀ ਵੈਰਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਸੁਆਰਥ ਦੀ ਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਰੀ ਵੀ।
12.138.143
मित्रं च शत्रुतामेति कस्मिंश्चित्कालपर्यये ।
शत्रुश्च मित्रतामेति स्वार्थो हि बलवत्तरः ॥ १२.१३८.१४३ ॥
ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰ ਵੈਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਆਰਥ ਹੀ ਵੱਧ ਬਲਵਾਨ ਹੈ।
12.138.144
यो विश्वसिति मित्रेषु न विश्वसिति शत्रुषु ।
अर्थयुक्तिमविज्ञाय चलितं तस्य जीवितम् ॥ १२.१३८.१४४ ॥
ਜੋ ਮਿੱਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਸੁਆਰਥ ਦੀ ਯੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਡੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.138.145
मित्रे वा यदि वा शत्रौ तस्यापि चलिता मतिः ।
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत्।
विश्वासाद्भयमुत्पन्नमपि मूलानि कृन्तति ॥ १२.१३८.१४५ ॥
ਮਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਿੱਚ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਚੰਚਲ ਹੈ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵੀ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਜੋ ਭਰੋਸੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ; ਜੋ ਭਰੋਸੇ ਯੋਗ ਹੈ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਭਰੋਸੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਭੈ ਵੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਕੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
12.138.146
अर्थयुक्त्या हि जायन्ते पिता माता सुतस्तथा ।
मातुला भागिनेयाश्च तथा संबन्धिबान्धवाः ॥ १२.१३८.१४६ ॥
ਸਵਾਰਥ ਦੀ ਜੁਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਮੇ, ਭਾਣਜੇ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਬੰਧੂ ਵੀ ਬਣਦੇ ਹਨ।
12.138.147
पुत्रं हि मातापितरौ त्यजतः पतितं प्रियम् ।
लोको रक्षति चात्मानं पश्य स्वार्थस्य सारताम् ॥ १२.१३८.१४७ ॥
ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਵਾਰਥ ਦਾ ਸਾਰ ਵੇਖੋ।
12.138.148
सामान्या निष्कृतिः प्राज्ञ यो मोक्षात्समन्तरम् ।
कृत्यं मृगयते कर्तुं सुखोपायमसंशयम् ॥ १२.१३८.१४८ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਾਗਯ, ਇਹ ਆਮ ਛੁਟਕਾਰਾ ਹੈ: ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨੁੱਖ ਕਰਨ ਯੋਗ ਕਾਰਜ ਲੱਭਦਾ ਹੈ — ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਸੁਖ ਦਾ ਉਪਾਅ।
12.138.149
अस्मिन्निलय एवं त्वं न्यग्रोधादवतारितः ।
पूर्वं निविष्टमुन्माथं चपलन्वान्न बुद्धवान् ॥ १२.१३८.१४९ ॥
ਇਸ ਟਿਕਾਣੇ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੈਨੂੰ ਬੋਹੜ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵਸਿਆ ਸੀ ਉਹ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ; ਚੰਚਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕਿਆ।
12.138.150
आत्मनश्चपलो नास्ति कुतोऽन्येषां भविष्यति ।
तस्मात्सर्वाणि कार्याणि चपलो हन्त्यसंशयम् ॥ १२.१३८.१५० ॥
ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਚੰਚਲ ਨਹੀਂ ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗਾ? ਇਸ ਲਈ ਚੰਚਲ ਮਨੁੱਖ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
12.138.151
ब्रवीषि मधुरं यच्च प्रियो मेऽद्य भवानिति ।
तन्मिथ्याकारणं सर्वं विस्तरेणापि मे शृणु ॥ १२.१३८.१५१ ॥
ਅੱਜ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈਂ ਜੋ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਸਭ ਝੂਠੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣ।
12.138.152
कारणात्प्रियतामेति द्वेष्यो भवति कारणात् ।
अर्थार्थी जीवलोकोऽयं न कश्चित्कस्यचित्प्रियः ॥ १२.१३८.१५२ ॥
ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਪਿਆਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਦਵੇਸ਼ ਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵਲੋਕ ਸੁਆਰਥ ਦਾ ਚਾਹਵਾਨ ਹੈ; ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ।
12.138.153
सख्यं सोदर्ययोर्भ्रात्रोदर्पंत्योर्वा परस्परम् ।
कस्यचिन्नाभिजानामि प्रीतिं निष्कारणामिह ॥ १२.१३८.१५३ ॥
ਸਕੇ ਭਰਾਵਾਂ, ਭਰਾਵਾਂ ਜਾਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੀ ਆਪਸੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰੀਤ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
12.138.154
यद्यपि भ्रातरः क्रुद्धा भार्या वा कारणान्तरे ।
स्वभावतस्ते प्रीयन्ते नेतरः प्राकृतो जनः ॥ १२.१३८.१५४ ॥
ਭਾਵੇਂ ਭਰਾ ਗੁੱਸੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਗੁੱਸੇ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਏਦਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.138.155
प्रियो भवति दानेन प्रियवादेन चापरः ।
मन्त्रहोमजपैरन्यः कार्यार्थे प्रीयते जनः ॥ १२.१३८.१५५ ॥
ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੰਤਰ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਜਾਪ ਨਾਲ। ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.138.156
उत्पन्ना कारणात्प्रीतिरासीन्नौ कारणान्तरे ।
प्रध्वस्ते कारणस्थाने सा प्रीतिर्नाभिवर्तते ॥ १२.१३८.१५६ ॥
ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰੀਤ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਾਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰੀਤ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
12.138.157
किंनु तत्कारणं मन्ये येनाहं भवतः प्रियः ।
अन्यत्राभ्यवहारार्थात्तत्रापि च बुधा वयम् ॥ १२.१३८.१५७ ॥
ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪਿਆਰਾ ਹਾਂ? ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮਕਸਦ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਭੋਗ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ — ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਸਿਆਣੇ ਹਾਂ।
12.138.158
कालो हेतुं विकुरुते स्वार्थस्तमनुवर्तते ।
स्वार्धं प्राज्ञोऽभिजानाति प्राज्ञं लोकोऽनुवर्तते।
न त्वीदृशं त्वया वाच्यं विद्यते स्वार्थपण्डितः ॥ १२.१३८.१५८ ॥
ਸਮਾਂ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਸੁਆਰਥ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਸਿਆਣਾ ਆਪਣਾ ਸੁਆਰਥ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ; ਲੋਕ ਸਿਆਣੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਗੱਲ ਤੂੰ ਨਾ ਕਹਿ; ਸੁਆਰਥ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
12.138.159
न कालो हि समर्थस्य स्नेहहेतुरयं तव ।
तस्मान्नाहं चले स्वार्थात्सुस्थितः संधिविग्रहे ॥ १२.१३८.१५९ ॥
ਸਮਾਂ ਹੀ ਸਮਰੱਥ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਤੇਰਾ ਪਿਆਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸੁਆਰਥ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦਾ; ਸੰਧੀ ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪੱਕਾ ਹਾਂ।
12.138.160
अभ्राणामिव रुपाणि विकुर्वन्ति पदेपदे ।
अद्यैव हि रिपुर्भूत्वा पुनरद्यैव मे सुहृत्।
पुनश्च रिपुरद्यैव युक्तीनां पश्य चापलम् ॥ १२.१३८.१६० ॥
ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਜਿਵੇਂ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਤੇ ਬਦਲਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਅੱਜ ਹੀ ਤੂੰ ਵੈਰੀ ਬਣਦਾ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਅੱਜ ਹੀ ਮੇਰਾ ਮਿੱਤਰ; ਫਿਰ ਅੱਜ ਹੀ ਵੈਰੀ। ਚਾਲਾਂ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਵੇਖ।
12.138.161
आसीन्मैत्री तु तावन्नौ यावद्धेतुरभूत्पुरा ।
सागता सह तेनैव कालयुक्तेन हेतुना ॥ १२.१३८.१६१ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਜਦ ਤੱਕ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਓਨੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਹੀ ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਿੱਤਰਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਾਲ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਉਸੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਆਈ ਸੀ।
12.138.162
त्वं हि मेऽत्यन्ततः शत्रुः सामर्थ्यान्मित्रतां गतः ।
तत्कृत्यमभिनिर्वर्त्य प्रकृतिः शत्रुतां गता ॥ १२.१३८.१६२ ॥
ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਰੀ ਸੀ; ਸਮਰੱਥਾ ਕਰਕੇ ਮਿੱਤਰਤਾ ਪਾਈ। ਉਹ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ (ਮਿੱਤਰ ਧਿਰ ਦਾ) ਸੁਭਾਅ ਫਿਰ ਵੈਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
12.138.163
सोऽहमेवं प्रणीतानि ज्ञात्वा शास्त्राणि तत्त्वतः ।
प्राविशेयं कथं पाशं त्वत्कृते तद्ब्रवीहि मे ॥ १२.१३८.१६३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤੱਤਵ ਤੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਉਸ ਫੰਦੇ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
12.138.164
त्वद्वीर्येण विमुक्तोऽहं मद्वीर्येण तथा भवान् ।
अन्योन्यानुग्रहे वृत्ते नास्ति भूयः समागमः ॥ १२.१३८.१६४ ॥
ਤੇਰੇ ਵੀਰਜ ਨਾਲ ਮੈਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ, ਮੇਰੇ ਵੀਰਜ ਨਾਲ ਤੂੰ ਵੀ। ਆਪਸੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਫਿਰ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.138.165
त्वं हि सौम्य कृतार्थोऽद्य निवृत्तार्थास्तथा वयम् ।
न तेऽस्त्यद्य मया कृत्यं किंचिदन्यत्र भक्षणात् ॥ १२.१३८.१६५ ॥
ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਮਕਸਦਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ।
12.138.166
अहमन्नं भवान्भोक्ता दुर्बलोऽहं भवान्बली ।
नावयोर्विद्यते संधिर्वियुक्ते विषमे बले ॥ १२.१३८.१६६ ॥
ਮੈਂ ਅੰਨ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ; ਮੈਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਬਲਵਾਨ। ਬਲ ਅਸਮਾਨ ਹੋਣ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਤੇ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਧੀ ਨਹੀਂ।
12.138.167
स मन्येऽहं तव प्रज्ञां यन्मोक्षात्प्रत्यनन्तरम् ।
भक्ष्यं मृगयते नूनं सुखोपायमसंशयम् ॥ १२.१३८.१६७ ॥
ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਇਹ ਹੈ: ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਤੂੰ ਭੋਜਨ ਲੱਭਦਾ ਹੈਂ — ਯਕੀਨਨ ਸੁਖ ਦਾ ਉਪਾਅ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
12.138.168
…र्थी ह्येव सुव्यक्तो विमुक्तः प्रसृतः क्षुधा ।
शास्त्रजां मतिमास्थाय प्रातराशमिहेच्छसि ॥ १२.१३८.१६८ ॥
…ਚਾਹਵਾਨ; ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਕਤ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਸਵੇਰ ਦਾ ਨਾਸ਼ਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।
12.138.169
जानामि क्षुधितं च त्वामाहारसमयश्च ते ।
स त्वं मामभिसंधाय भक्ष्यं मृगयसे पुनः ॥ १२.१३८.१६९ ॥
ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਭੁੱਖਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਖਾਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਮੁੜ ਭੋਜਨ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।
12.138.170
किंचात्र पुत्रदारार्थं यद्वाणीं सृजसे मयि ।
शुश्रूषां यतसे कर्तुं सखे मम तत्क्षमम् ॥ १२.१३८.१७० ॥
ਇੱਥੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਲਈ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਜੋ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਮਿੱਤਰ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ।
12.138.171
त्वया मां सहितं दृष्ट्वा प्रिया भार्या सुताश्च ये ।
कस्मात्ते मां न खादेयुः स्पृष्टवा प्रणयिनि त्वयि ॥ १२.१३८.१७१ ॥
ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਖਾ ਲੈਣ? ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ?
12.138.172
नाहं त्वया समेष्यामि वृत्ते हेतुसमागमे ।
शिवं ध्यायस्व मेऽत्रस्थः सुकृतं स्मरसे यदि ॥ १२.१३८.१७२ ॥
ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਯਾਦ ਹਨ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕਲਿਆਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ। ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਮਿਲਣ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਬਣੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਾਂਗਾ।
12.138.173
शत्रोरन्नाद्यभूतः सन्क्लिष्टस्य क्षुधितस्य च ।
भक्ष्यं मृगयमाणस्य कः प्राज्ञो विषयं व्रजेत् ॥ १२.१३८.१७३ ॥
ਵੈਰੀ ਦਾ ਖਾਣਾ ਬਣ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਭੁੱਖੇ ਭੋਜਨ ਲੱਭਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਸਿਆਣਾ ਜਾਵੇਗਾ?
12.138.174
स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि दूरादपि तवोद्विजे ।
विश्वस्तं वा प्रमत्तं वा एतदेव कृतं भवेत् ॥ १२.१३८.१७४ ॥
ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਭਰੋਸੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਂ ਜਾਂ ਲਾਪਰਵਾਹ, ਇਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਤੈਥੋਂ ਡਰਦਾ ਹੋਇਆ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।
12.138.175
नाहं त्वया समेष्यामि निवृत्तो भव लोमश ।
बलवत्सन्निकर्षो हि न कदाचित्प्रशस्यते ॥ १२.१३८.१७५ ॥
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਾਂਗਾ, ਹੇ ਲੋਮਸ਼, ਮੁੜ ਜਾ। ਬਲਵਾਨ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
12.138.176
यदि त्वं सुकृतं वेत्सि तत्सख्यमनुसारय ।
प्रशान्तादपि हि प्राज्ञाद्भेतव्यं बलिनः सदा ॥ १२.१३८.१७६ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਉਪਕਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰ। ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਬਲਵਾਨ ਤੋਂ ਸਦਾ ਡਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.138.177
यदि त्वर्थेन ते कार्यं ब्रूहि किं करवाणि ते ।
कामं सर्वं प्रदास्यामि न त्वात्मानं कथंचन ॥ १२.१३८.१७७ ॥
ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਲਈ ਧਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਦੱਸ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਜੋ ਵੀ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ ਸਭ ਦਿਆਂਗਾ; ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।
12.138.178
आत्मार्थे संततिस्त्याज्या राज्यं रत्नं धनानि च ।
अपि सर्वस्वमुत्सृज्य रक्षेदात्मानमात्मवान् ॥ १२.१३८.१७८ ॥
ਆਪਣੇ ਲਈ ਸੰਤਾਨ, ਰਾਜ, ਰਤਨ ਅਤੇ ਧਨ ਦਾ ਵੀ ਤਿਆਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀ ਆਤਮਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
12.138.179
ऐश्वर्यधनरत्नानां प्रत्यमित्रेऽपि वर्तताम् ।
दृष्टा हि पुनरावृत्तिर्जीवतामिति नः श्रुतम् ॥ १२.१३८.१७९ ॥
ਵੈਰੀ ਕੋਲ ਐਸ਼ਵਰਜ, ਧਨ ਅਤੇ ਰਤਨ ਹੋਣ ਤਾਂ ਵੀ ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਦਾ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।
12.138.180
न त्वात्मनः संप्रदानं धनरत्नवदिष्यते ।
आत्मा हि सर्वदा रक्ष्यो दारैरपि धनैरपि ॥ १२.१३८.१८० ॥
ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧਨ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਂਗ ਦੇਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਧਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ।
12.138.181
आत्मरक्षणतन्त्राणां सुपरीक्षितकारिणाम् ।
आपदो नोपपद्यन्ते पुरुषाणां स्वदोषजाः ॥ १२.१३८.१८१ ॥
ਜੋ ਲੋਕ ਆਤਮ-ਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਖ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ ਬਿਪਤਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ।
12.138.182
शत्रुं सम्यगविज्ञातो विप्रियो ह्यबलीयसा ।
शङ्कनीयः स सर्वत्र प्रियमप्याचरन्सदा ॥ १२.१३८.१८२ ॥
ਜਿਸ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਛਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਲਈ ਵੀ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵਰਤੇ ਤਾਂ ਵੀ ਹਰ ਥਾਂ ਸ਼ੱਕ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।
12.138.183
कुलजानां सुमित्राणां धार्मिकाणां महात्मनाम् ।
न तेषां चाल्यते बुद्धिः शास्त्रार्थकृतिश्चया ॥ १२.१३८.१८३ ॥
ਚੰਗੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਚੰਗੇ ਮਿੱਤਰਾਂ, ਧਰਮੀਆਂ ਤੇ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਰਥ ਦੇ ਦ੍ਰਿੜ ਪਾਲਣ ਨਾਲ ਡੋਲਦੀ ਨਹੀਂ।
12.138.184
इत्यभिव्यक्तमेवासौ पलितेनापहासितः ।
मार्जारो व्रीडितो भूत्वा मूषिकं वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१३८.१८४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਪਲਿਤ (ਚੂਹੇ) ਵੱਲੋਂ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਇਆ ਗਿਆ ਬਿੱਲਾ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋ ਕੇ ਚੂਹੇ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।
12.138.185
सत्यं शपे त्वयाऽहं वै मित्रद्रोहो विगर्हितः ।
संमन्येऽहं तव प्रज्ञां यस्त्वं मम हिते रतः ॥ १२.१३८.१८५ ॥
ਸੱਚ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਤੇਰੀ ਸਹੁੰ ਖਾ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹਾਂ: ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਧ੍ਰੋਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਮੈਂ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
12.138.186
उक्तवानर्थतत्त्वेन मया संभिन्नदर्शनः ।
न तु मामन्यथा साधो त्वं ग्रहीतुमिहार्हसि ॥ १२.१३८.१८६ ॥
ਮੈਂ ਅਰਥ ਦੇ ਤੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਉਲਝੀ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਸਾਧੂ, ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਲੈ।
12.138.187
प्राणप्रदानजं त्वत्तो मयि सौहृदमागतम् ।
धर्मज्ञोऽस्मि गुणज्ञोऽस्मि कृतज्ञोस्मि विशेषतः ॥ १२.१३८.१८७ ॥
ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਜੋ ਮਿੱਤਰਤਾ ਆਈ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਧਰਮ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ, ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਤਗਿਆ ਹਾਂ।
12.138.188
मित्रेषु वत्सलश्चास्मि त्वद्भक्तश्च विशेषतः ।
त्वं मामेवंगते साधो न वाचयितुमर्हसि ॥ १२.१३८.१८८ ॥
ਮੈਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰਾ ਭਗਤ ਹਾਂ। ਹੇ ਸਾਧੂ, ਐਸੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਝਿੜਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
12.138.189
त्वया हि वाच्यमानोऽहं जह्यां प्राणान्सबान्धवः ।
धिक्शब्दो हि बुधैर्दृष्टो मद्विधेषु मनस्विषु।
पतनं धर्मतत्त्वज्ञ न मे शङ्कितुमर्हसि ॥ १२.१३८.१८९ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਝਿੜਕੇਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਮਨਸਵੀਆਂ ਲਈ ਧਿੱਕਾਰ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਪਤਨ ਹੈ। ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
12.138.190
इति संस्तूयमानोऽपि मार्जारेण स मूषिकः ।
मनसा भावगम्भीरं मार्जारमिदमब्रवीत् ॥ १२.१३८.१९० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿੱਲੀ ਵੱਲੋਂ ਸਰਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਉਸ ਚੂਹੇ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
12.138.191
साधुर्भवान्कृतार्थोऽस्मि प्रिये च न च विश्वसे ।
संस्तवैर्वा धनौघैर्वा नाहं शक्यः पुनस्त्वया ॥ १२.१३८.१९१ ॥
ਤੂੰ ਭਲਾ ਹੈਂ, ਮੇਰਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਵੀ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਧਨ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
12.138.192
न ह्यमित्रवशं यान्ति प्राज्ञा निष्कारणं सखे ।
अस्मिन्नर्थे च गाथे द्वे निबोधोशनसा कृते ॥ १२.१३८.१९२ ॥
ਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਵੈਰੀ ਦੇ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਉਸ਼ਨਸ (ਸ਼ੁਕਰ) ਦੀਆਂ ਰਚੀਆਂ ਦੋ ਗਾਥਾਵਾਂ ਸੁਣ।
12.138.193
शत्रुसाधारणे कृत्ये कृत्वा सन्धिं बलीयसा ।
समाहितश्चरेद्बुद्ध्या कृतार्थश्च न विश्वसेत् ॥ १२.१३८.१९३ ॥
ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ, ਬਲਵਾਨ ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਕਰਕੇ, ਏਕਾਗਰਤਾ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
12.138.194
न विश्वसेदवश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्चसेत् ।
नित्यं विश्वासयेदन्यान्परेषां तु न विश्वसेत् ॥ १२.१३८.१९४ ॥
ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ; ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਹੈ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵੀ ਬਹੁਤਾ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। ਸਦਾ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵੈਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ।
12.138.195
तस्मात्सर्वास्ववस्थासु रक्षेज्जीवितमात्मनः ।
द्रव्याणि संततिश्चैव सर्वं भवति जीवताम् ॥ १२.१३८.१९५ ॥
ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਧਨ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਜੀਵਿਤਾਂ ਲਈ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.138.196
संक्षेपो नीतिशास्त्राणामविश्वासः परो मतः ।
नृषु तस्मादविश्वासः पुष्कलं हितमात्मनः ॥ १२.१३८.१९६ ॥
ਨੀਤੀਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਣਾ ਆਪਣੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੈ।
12.138.197
वध्यन्ते न ह्यविश्वस्ताः शत्रुर्भिर्दुर्बला अपि ।
विश्वस्तास्तेषु वध्यन्ते बलवन्तोऽपि शत्रुभिः ॥ १२.१३८.१९७ ॥
ਜੋ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਹਨ ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੈਰੀਆਂ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ; ਜੋ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵੈਰੀਆਂ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.138.198
त्वद्विधेभ्यो मया ह्यात्मा रक्ष्यो मार्जार सर्वदा ।
रक्ष त्वमपि चात्मानं चण्डालाज्जातिकिल्बिषात् ॥ १२.१३८.१९८ ॥
ਤੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਹੇ ਬਿੱਲੀ, ਤੂੰ ਵੀ ਚੰਡਾਲ ਤੋਂ ਅਤੇ ਜਨਮ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।
12.138.199
स तस्य ब्रुवतस्त्वेवं संत्रासाज्जातसाध्वसः ।
कथां हित्वा जवेनाशु मार्जारः प्रययौ ततः ॥ १२.१३८.१९९ ॥
ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬੀ ਬਿੱਲੀ ਗੱਲ ਛੱਡ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਥੋਂ ਚਲੀ ਗਈ।
12.138.200
ततः शास्त्रार्थतत्त्वज्ञो बुद्धिसामर्थ्यमात्मनः ।
विश्राव्य पलितः प्राज्ञो बिलमन्यज्जगाम ह ॥ १२.१३८.२०० ॥
ਫਿਰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਦਾ ਤੱਤ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਾਗਿਆਨੀ ਪਲਿਤ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਿਖਾ ਕੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਿਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।
12.138.201
एवं प्रज्ञावता बुद्ध्या दुर्बलेन महाबलाः ।
एकेन बहवोऽमित्राः पलितेनाभिसंधिताः ॥ १२.१३८.२०१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਗਿਆਵਾਨ ਪਰ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਇੱਕ ਪਲਿਤ ਨੇ ਮਹਾਂਬਲੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ।
12.138.202
अरिणापि समर्थेन सन्धिं कुर्वीत पण्डितः ।
मूषिकश्च बिडालश्च मुक्तावन्योन्यसंश्रयात् ॥ १२.१३८.२०२ ॥
ਪੰਡਿਤ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਵੈਰੀ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਚੂਹਾ ਅਤੇ ਬਿੱਲੀ ਆਪਸੀ ਸਹਾਰੇ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ।
12.138.203
इत्येवं क्षत्रधर्मस्य मया मार्गो निदर्शितः ।
विस्तरेण महाराज संक्षेपमपि मे शृणु ॥ १२.१३८.२०३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਧਰਮ ਦਾ ਮਾਰਗ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ; ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਹੁਣ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣੋ।
12.138.204
अन्योन्यं कृतवैरौ तु चक्रतुः प्रीतिमुत्तमाम् ।
अन्योन्यमभिसंधातुं संबभूव तयोर्मतिः ॥ १२.१३८.२०४ ॥
ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ ਰਹੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉੱਤਮ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕੀਤੀ; ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਆਇਆ।
12.138.205
तत्र प्राज्ञोऽभिसंधत्ते सम्यग्बुद्धिबलाश्रयात् ।
अभिसंधीयते प्राज्ञः प्रमादादपि वा बुधैः ॥ १२.१३८.२०५ ॥
ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਾਗਿਆਨੀ ਸਮਿਅਕ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਬਲ ਦੇ ਆਸਰੇ ਨਾਲ ਚਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਗਿਆਨੀ ਵੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਬੁਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਧੋਖੇ ਵਿੱਚ ਫਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.138.206
तस्मादभीतवद्भीतो विश्वस्तवदविश्वसेत् ।
न ह्यप्रमत्तश्चलति चलितोऽवा न नश्यति ॥ १२.१३८.२०६ ॥
ਇਸ ਲਈ ਨਿਡਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਡਰੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਭਰੋਸੇ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਬੇਭਰੋਸੇ ਵਾਂਗ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਚੌਕਸ ਮਨੁੱਖ ਡੋਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਡੋਲ ਵੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.138.207
काले हि रिपुणा संधिः काले मित्रेण विग्रहः ।
कार्य इत्येव तत्वज्ञाः प्राहुर्नित्यं नराधिप ॥ १२.१३८.२०७ ॥
ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਵੈਰੀ ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਅਤੇ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਵਿਗ੍ਰਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਤੱਤਵਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਸਦਾ ਇਹੀ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ।
12.138.208
एतज्ज्ञात्वा महाराज शास्त्रार्थमभिगम्य च ।
अभियुक्तोऽप्रमत्तश्च प्राग्भयाद्भीतवच्चरेत् ॥ १२.१३८.२०८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝ ਕੇ, ਹਮਲਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਚੌਕਸ ਰਹਿ ਕੇ, ਡਰ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਡਰੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਵਿਚਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.138.209
भीतवत्संहितः कार्यः प्रतिसंधिस्तथैव च ।
भयादुत्पद्यते बुद्धिरप्रमत्ताभियोगजा ॥ १२.१३८.२०९ ॥
ਡਰੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਸਾਂਝ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸੰਧੀ ਵੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਡਰ ਤੋਂ ਹੀ ਚੌਕਸ ਯਤਨ ਨਾਲ ਜਨਮੀ ਬੁੱਧੀ ਜਾਗਦੀ ਹੈ।
12.138.210
न भयं जायते राजन्भीतस्यानागते भये ।
अभीतस्य च विस्रम्भात्सुमहज्जायते भयम् ॥ १२.१३८.२१० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਪਰ ਨਿਡਰ ਨੂੰ ਭਰੋਸੇ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.138.211
न भीरुरिति चात्यन्तं मन्त्रो देयः कथंचन ।
अविज्ञानाद्धि विज्ञाने गच्छेदास्पददर्शनाम् ॥ १२.१३८.२११ ॥
ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਡਰਪੋਕ ਸਮਝ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਪਤ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਸੌਂਪਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਹੀ ਗਿਆਨ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਥਾਂ ਵੇਖਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
12.138.212
तस्मादभीतवद्भीतो विश्वस्तवदविश्वसन् ।
कार्याणां गुरुतां ज्ञात्वा नादृतं किंचिदाचरेत् ॥ १२.१३८.२१२ ॥
ਇਸ ਲਈ ਡਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਨਿਡਰ ਵਾਂਗ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਨੂੰ ਬੇਭਰੋਸੇ ਵਾਂਗ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਜਾਣ ਕੇ ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
12.138.213
एवमेतन्मया प्रोक्तमितिहासं युधिष्ठिर ।
श्रुत्वा त्वं सुहृदां मध्ये यथावत्समुदाचर ॥ १२.१३८.२१३ ॥
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਮੈਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਤੂੰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰ।
12.138.214
उपलभ्य मतिं चाग्र्यामरिमित्रान्तरं तथा ।
संधिविग्रहकालौ च मोक्षोपायं तथाऽऽपदि ॥ १२.१३८.२१४ ॥
ਉੱਤਮ ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਵੈਰੀ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਅੰਤਰ ਸਮਝ ਕੇ, ਸੰਧੀ ਤੇ ਯੁੱਧ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਉਪਾਅ ਜਾਣ ਕੇ ਚੱਲ।
12.138.215
शत्रुसाधारणे कृत्ये कृत्वा सन्धिं बलीयसा ।
समागतश्चरेद्बुद्ध्या कृतार्थो न च विश्वसेत् ॥ १२.१३८.२१५ ॥
ਵੈਰੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਸਾਂਝੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਬਲਵਾਨ ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਕਰਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤਾਂ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰੇ; ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਉਸ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੇ।
12.138.216
अविरुद्धां त्रिवर्गेण नीतिमेतां महीपते ।
अभ्युत्तिष्ठ श्रुतात्तस्माद्भूयः संरञ्जयन्प्रजाः ॥ १२.१३८.२१६ ॥
ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤਿੰਨਾਂ ਵਰਗਾਂ (ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ) ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਉੱਠ, ਅਤੇ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰੱਖ।
12.138.217
ब्राह्मणैश्चापि ते सार्धं यात्रा भवतु पाण्डव ।
ब्राह्मणाद्धि परं श्रेयो दिवि चेह च भारत ॥ १२.१३८.२१७ ॥
ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਯਾਤਰਾ (ਨੀਤੀ) ਚੱਲੇ; ਹੇ ਭਾਰਤ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਲਿਆਣ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
12.138.218
एते धर्मस्य वेत्तारः कृतज्ञाः सततं प्रभो ।
पूजिताः शुभकर्तारः पूजयैनाञ्जाधिप ॥ १२.१३८.२१८ ॥
ਇਹ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਸਦਾ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰੋ; ਹੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।
12.138.219
राज्यं श्रेयः परं राजन्यशश्च महदाप्स्यसे ।
कुलस्य संततिं चैव यथान्यायं यथाक्रमम् ॥ १२.१३८.२१९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦਾ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਯਸ਼ ਮਿਲੇਗਾ; ਕੁਲ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਵੀ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲੇਗੀ।
12.138.220
श्रुतं च ते भारत संधिविग्रहं ।
विभावितं बुद्धिविशेषकारितम्।
तथा त्ववेक्ष्य क्षितिपेन सर्वदा ।
निषेवितव्यं नृप शत्रुमण्डलम् ॥ १२.१३८.२२० ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਸੰਧੀ ਅਤੇ ਵਿਗ੍ਰਹ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰੇ ਅਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਵੈਰੀ-ਮੰਡਲ ਨਾਲ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।