మహాభారతం · అధ్యాయం 12.138
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.138.1
सर्वत्र बुद्धिः कथिता श्रेष्ठा ते भरतर्षभ ।
अनागता तथोत्पन्ना दीर्घसूत्रा विनाशिनी ॥ १२.१३८.१ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, అన్ని చోట్లా బుద్ధియే శ్రేష్ఠమని మీరు చెప్పారు. భవిష్యత్తును చూసే బుద్ధి, వర్తమానంలో పుట్టే బుద్ధి, ఆలస్యం చేసే బుద్ధి — ఇది వినాశకరమైనది.
12.138.2
तदिच्छामि परां बुद्धिं श्रोतुं ते भरतर्षभ ।
यथा राजा न मुह्येत शत्रुभिः परिपीडितः ॥ १२.१३८.२ ॥
అందుకే భరతశ్రేష్ఠా, శత్రువులచే పీడింపబడిన రాజు మోహానికి గురికాకుండా ఉండే ఆ పరమ బుద్ధిని మీ నుండి వినాలనుకుంటున్నాను.
12.138.3
…याज्ञं सर्वशास्त्रविशारदम् ।
पृच्छ… तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १२.१३८.३ ॥
…యాజ్ఞుడు, అన్ని శాస్త్రాలలో నిపుణుడైనవాడు, ఆయననడగండి… దానిని నాకు వివరించడం మీకు తగినది.
12.138.4
शत्रुभिबहु…था मुच्येत पार्थिवः ।
एतदिच्छाम्य…र्वमेव यथाविधि ॥ १२.१३८.४ ॥
శత్రువుల వల్ల చాలా… …రాజు విముక్తుడవుతాడు. దీనిని నేను యథావిధిగా వినాలనుకుంటున్నాను.
12.138.5
विषमस्थं हि राजा…त्रवः परिपन्थिनः ।
बहवोऽप्येकमुद्धर्तुं यतन्ते पूर्वतापिताः ॥ १२.१३८.५ ॥
విషమ స్థితిలో ఉన్న రాజును… …శత్రువులు, విరోధులు చాలా మంది; పూర్వమే పీడితులైనా వారు ఒకణ్ణి పైకి లేపడానికి ప్రయత్నిస్తారు.
12.138.6
सर्वतः प्रार्थ्यमानेन दर्बलेन महाबलैः ।
एकेनैवासहायेन शक्यं स्थातुं भवेत्कथम् ॥ १२.१३८.६ ॥
అన్ని వైపుల నుండి మహాబలులచే దాడి చేయబడుతున్న బలహీనుడు, ఒక్కడే, సహాయం లేకుండా, ఎలా నిలబడగలడు?
12.138.7
कथं मित्रमरिं चापि विन्देत भरतर्षभ ।
चेष्टितव्यं कथं चात्र शत्रोर्मित्रस्य चान्तरे ॥ १२.१३८.७ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, మిత్రుడిని, శత్రువును ఎలా గుర్తించాలి? శత్రువుకు, మిత్రునికి మధ్య ఎలా ప్రవర్తించాలి?
12.138.8
अजातलक्षणे राजन्नमित्रे मित्रतां गते ।
कथं नु पुरुषः कुर्यात्कृत्वा किं वा सुखी भवेत् ॥ १२.१३८.८ ॥
రాజా, లక్షణాలు బయటపడని శత్రువు మిత్రుడిగా మారినప్పుడు మనిషి ఎలా ప్రవర్తించాలి? ఏమి చేస్తే సుఖంగా ఉంటాడు?
12.138.9
विग्रहं केन वा कुर्यात्संधिं वा केन योजयेत् ।
कथं वा शत्रुमध्यस्थो वर्तेत बलवानपि ॥ १२.१३८.९ ॥
ఎవరితో యుద్ధం చేయాలి, లేదా ఎవరితో సంధి చేయాలి? శత్రువుల మధ్య ఉన్నా, బలవంతుడైనా ఎలా ప్రవర్తించాలి?
12.138.10
एतद्धै सर्वकृत्यानां परं कृत्यं नराधिप ।
नैतस्य कश्चिद्वक्ताऽस्ति श्रोता वाऽपि सुदुर्लभः ॥ १२.१३८.१० ॥
రాజా, ఇదే అన్ని కర్తవ్యాలలో అత్యున్నతమైన కర్తవ్యం. దీన్ని చెప్పేవారు ఎవరూ లేరు, వినేవారు కూడా చాలా అరుదు.
12.138.11
ऋते पितामहाद्भीष्मात्सत्यसंधाज्जितेन्द्रियात् ।
तदन्वीक्ष्य महाभाग सर्वमेतद्ब्रवीहि मे ॥ १२.१३८.११ ॥
సత్యప్రతిజ్ఞుడూ, ఇంద్రియ నిగ్రహం కలవాడూ అయిన పితామహుడు భీష్ముడు తప్ప, ఓ మహాభాగా, దీనిని బాగా పరిశీలించి ఇవన్నీ నాకు చెప్పండి.
12.138.12
त्वद्युक्तोऽयमनुप्रश्नो युधिष्ठिर गुणोदयः ।
शृणु मे पुत्र कार्त्स्न्येन गुह्यमापत्सु भारत ॥ १२.१३८.१२ ॥
యుధిష్ఠిరా, నీకు తగిన ఈ అనుప్రశ్న గుణోదయాన్ని సూచిస్తుంది. కుమారా, భారతా, ఆపదలలో ఉన్న రహస్యాన్ని పూర్తిగా విను.
12.138.13
अमित्रो मित्रतां याति मित्रं चापि प्रदुष्यति ।
सामर्थ्ययोगात्कार्याणामनित्या हि सदा गतिः ॥ १२.१३८.१३ ॥
శత్రువు మిత్రుడవుతాడు, మిత్రుడు కూడా చెడిపోతాడు; ఎందుకంటే కార్యాల సామర్థ్య సంయోగం వల్ల గతి ఎల్లప్పుడూ అనిత్యమే.
12.138.14
तस्माद्विश्वसितव्यं च विग्रहं च समाचरेत् ।
देशं कालं च विज्ञाय कार्याकार्यविनिश्चये ॥ १२.१३८.१४ ॥
కాబట్టి విశ్వసించాలి, విగ్రహాన్ని కూడా చేపట్టాలి; కానీ దేశాన్ని, కాలాన్ని తెలుసుకుని, చేయదగినది చేయకూడనిది నిర్ణయించి.
12.138.15
संधातव्यं बुधैर्नित्यं व्यवस्य च हितार्थिभिः ।
अमित्रैरपि संधेयं प्राणा रक्ष्या हि भारत ॥ १२.१३८.१५ ॥
బుద్ధిమంతులు ఎల్లప్పుడూ సంధి చేయాలి, హితం కోరేవారు నిశ్చయించి; శత్రువులతో కూడా సంధి చేయాలి, ఎందుకంటే ఓ భారతా, ప్రాణాలను రక్షించాలి.
12.138.16
यो ह्यमित्रैर्नरैर्नित्यं न संदध्यादपण्डितः ।
न सोर्थं प्राप्नुयात्किंचित्फलान्यपि च भारत ॥ १२.१३८.१६ ॥
అజ్ఞాని శత్రువులతో ఎల్లప్పుడూ సంధి చేయనివాడు ఏ ప్రయోజనమూ పొందడు; ఓ భారతా, ఫలాలను కూడా పొందడు.
12.138.17
यस्त्वमित्रेण संधत्ते मित्रेण च विरुध्यते ।
अर्थयुक्तिं समालोक्य सुमहद्विन्दते फलम् ॥ १२.१३८.१७ ॥
శత్రువుతో సంధి చేసి మిత్రునితో విరోధించేవాడు, ప్రయోజనయుక్తిని బాగా పరిశీలించి, అత్యంత గొప్ప ఫలాన్ని పొందుతాడు.
12.138.18
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
मार्जारस्य च संवादं न्यग्रोधे मूषिकस्य च ॥ १२.१३८.१८ ॥
ఇక్కడ కూడా ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని ఉదహరిస్తారు — న్యగ్రోధ వృక్షంపై పిల్లికి, ఎలుకకు మధ్య జరిగిన సంవాదం.
12.138.19
वने महति कस्मिंश्चिन्न्यग्रोधः सुमहानभूत् ।
लताजालपरिच्छन्नो नानाद्विजगणायुतः ॥ १२.१३८.१९ ॥
ఒక విశాలమైన అరణ్యంలో అతి పెద్ద మర్రిచెట్టు ఉండెను; అది తీగల వలతో కప్పబడి, అనేక రకాల పక్షి సమూహాలతో నిండి ఉండెను.
12.138.20
स्कन्धवान्मेघसंकाशः शीतच्छायो मनोरमः ।
अरण्यमभितो जातस्तरुर्व्यालमृगायुतः ॥ १२.१३८.२० ॥
ఆ వృక్షం మేఘంలా విశాలమైన మొదలు కలిగి, చల్లని నీడనిచ్చి మనసును ఆకట్టుకునేది; అరణ్యం నలుదిక్కులా పెరిగిన ఆ చెట్టు క్రూర మృగాలు, సర్పాలతో నిండి ఉండెను.
12.138.21
तस्य मूलमुपाश्रित्य कृत्वा शतमुखं बिलम् ।
वसति स्म महाप्राज्ञः पलितो नाम मूषिकः ॥ १२.१३८.२१ ॥
ఆ చెట్టు వేరును ఆశ్రయించి, వంద ద్వారాలున్న బిలాన్ని చేసుకుని, పలితుడనే మహాప్రాజ్ఞుడైన ఎలుక అక్కడ నివసించెను.
12.138.22
शाखां तस्य समाश्रित्य वसति स्म सुखं तदा ।
लोमशो नाम मार्जारः सर्वसत्वावसादकः ॥ १२.१३८.२२ ॥
ఆ చెట్టు కొమ్మను ఆశ్రయించి అప్పుడు సుఖంగా నివసించెను లోమశుడనే పిల్లి; అది సర్వ ప్రాణులను హింసించేది.
12.138.23
तत्र त्वागत्य चण्डालो ह्यरण्यकृतकेतनः ।
युयोज यन्त्रमुन्माथं नित्यमस्तंगते रवौ ॥ १२.१३८.२३ ॥
అక్కడికి వచ్చిన చండాలుడు, అడవిలో తన గుర్తును పెట్టిన వాడు, సూర్యుడు అస్తమించగానే ఎల్లప్పుడూ ఉన్మాథం అనే ఉచ్చును అమర్చెను.
12.138.24
तत्र स्नायुमयान्पाशान्यथावत्संविधाय सः ।
गृहं गत्वा सुखं शेते प्रभातामेति शर्वरीम् ॥ १२.१३८.२४ ॥
అక్కడ నరాలతో చేసిన ఉచ్చులను సరిగా అమర్చి, అతడు ఇంటికి వెళ్లి సుఖంగా పడుకొనెను; రాత్రి గడిచి ప్రభాతం అయ్యెను.
12.138.25
तत्र स्म नित्यं बध्यन्ते नक्तं बहुविधा मृगाः ।
कदाचिदत्र मार्जारः संप्रवृत्तो व्यबध्यत ॥ १२.१३८.२५ ॥
అక్కడ రాత్రివేళ ఎప్పుడూ అనేక రకాల జంతువులు చిక్కుకునేవి. ఒకసారి ఇక్కడ ఒక పిల్లి వచ్చి చిక్కుకుంది.
12.138.26
तस्मिन्बद्धे महाप्राणे शत्रौ नित्याततायिनि ।
तं कालं पलितो ज्ञात्वा प्रचचार सुनिर्भयः ॥ १२.१३८.२६ ॥
ఆ మహాప్రాణ, నిత్యం హింసించే శత్రువు బంధింపబడగా, ఆ సమయాన్ని తెలుసుకుని ఎలుక పూర్తిగా భయం లేకుండా తిరగసాగింది.
12.138.27
तेनानुचरता तस्मिन्वते विश्वस्तचारिणा ।
भक्ष्यं मृगयमाणे नचिराद्दृष्टमामिषम् ॥ १२.१३८.२७ ॥
అతడు ఆ వ్రతంలో సంచరిస్తూ, నమ్మకంగా తిరుగుతూ, ఆహారం వెతుకుతుండగా, కొద్దిసేపటికే మాంసం కనిపించింది.
12.138.28
स तमुन्माथमारुह्य तदामिषमभक्षयत् ।
तस्योपरि सपत्नस्य बद्धस्य मनसा हसन् ॥ १२.१३८.२८ ॥
అతడు ఆ వలపై ఎక్కి ఆ మాంసాన్ని తిన్నాడు; కట్టుబడిన శత్రువు పై మనసులో నవ్వుతూ ఉన్నాడు.
12.138.29
आमिषे तु प्रसक्तः स कदाचितवलोकयन् ।
अपश्यदपरं घोरमात्मनो रिपुमागतम् ॥ १२.१३८.२९ ॥
అయితే మాంసంపై ఆసక్తితో ఉన్న అతడు ఒకప్పుడు చుట్టూ చూస్తుండగా, తన మరో భయంకరమైన శత్రువు రావడం చూశాడు.
12.138.30
शरप्रसूनसंकाशं महीविवरशायिनम् ।
सकुलं हरिकं नाम चपलं ताम्रलोचनम् ॥ १२.१३८.३० ॥
ఈతగడ్డి పువ్వుల వంటి, భూమి బిలంలో పడుకున్న, తన వంశంతో కూడిన, చంచలమైన, రాగి కళ్ల 'హరికము' అనే జీవి.
12.138.31
तन मूषिकगन्धेन त्वरमाण उपागतम् ।
सक्ष्यार्थं लेलिहन्वक्रं भूमावूर्ध्वमुखः स्थितः ॥ १२.१३८.३१ ॥
ఎలుక వాసనతో త్వరగా వచ్చినవాడిని, ఆహారం కోసం వంకరగా నాకుతూ, నేలపై ముఖం పైకెత్తి నిలబడి ఉన్నవానిని.
12.138.32
…ाखागतमरिं चान्यमपश्यत्कोटरालयम् ।
सूलकं चन्द्रकं नाम वक्रतुण्डं दुरासदम् ॥ १२.१३८.३२ ॥
…కొమ్మకు వచ్చిన శత్రువును, మరొకదాన్ని కూడా చూశాడు; తొర్రలో నివసించే, సూలకుడు, చంద్రకుడు అనే పేరు గల, వంకర ముక్కు గల, సమీపించుటకు కష్టమైనది.
12.138.33
पतस्य विषयं तस्य नकुलोलूकयोस्तथा ।
यथास्यासीदियं चिन्ता तत्प्राप्तस्य महद्भयम् ॥ १२.१३८.३३ ॥
పడిపోయినవాని ప్రదేశంలో, అలాగే ముంగిస, గుడ్లగూబల ప్రదేశంలో, అతనికి ఈ చింత ఉన్నట్లు, ఆ స్థితికి చేరినవానికి గొప్ప భయం ఉంది.
12.138.34
पपद्यस्यां सुकष्टायां मरणे समुपस्थिते ।
मन्ताद्भय उत्पन्ने कथं कार्यं मनीषिणा ॥ १२.१३८.३४ ॥
…అటువంటి అతి కష్టమైన స్థితిలో, మరణం సమీపించినప్పుడు, …భయం కలిగినప్పుడు, జ్ఞాని ఏమి చేయాలి?
12.138.35
तथा सर्वतो रुद्धः सर्वत्र भयकर्शितः ।
भवद्भयसंत्रस्तश्चक्रे च परमां मतिम् ॥ १२.१३८.३५ ॥
అలా అన్నివైపులా చుట్టుముట్టబడి, అన్నిచోట్ల భయంతో కృశించి, భవభయంతో వణికి, అతడు పరమ నిశ్చయాన్ని చేసుకున్నాడు.
12.138.36
आपद्विनाशभूयिष्ठं शङ्कनीयं हि जीवितम् ।
मन्तात्संशयः सोऽयं तस्मादापदुपस्थिता ॥ १२.१३८.३६ ॥
జీవితం ఆపదలతో, వినాశంతో నిండినది, నిజానికి శంకనీయమైనది; మంత్రణ వల్ల ఇది సందేహం; అందువల్ల ఆపద ఉపస్థితమైంది.
12.138.37
गतं हि सहसा भूमिं नकुलो मामवाप्नुयात् ।
उलूकश्चेह तिष्ठन्तं मार्जारः पाशसंक्षयात् ॥ १२.१३८.३७ ॥
ముంగిస అకస్మాత్తుగా నేలపైకి దిగి నన్ను చేరవచ్చు; ఇక్కడ నిలిచి ఉన్న పిల్లిని గుడ్లగూబ కూడా చేరవచ్చు, ఉచ్చు తెగిపోవడం వల్ల.
12.138.38
न त्वेवास्मद्विधः प्राज्ञः संमोहं गन्तुमर्हति ।
रिष्ये जीविते यत्नं यावदुच्छ्वासनिग्रहात् ॥ १२.१३८.३८ ॥
కాని నాలాంటి ప్రాజ్ఞుడు మోహంలో పడటం తగదు; ఊపిరి ఆగే వరకు ప్రాణం కోసం ప్రయత్నిస్తాను.
12.138.39
न हि बुद्ध्याऽन्वितः प्राज्ञो नीतिशास्त्रविशारदः ।
निमज्जत्यापदं प्राप्य महतोऽर्थानवाप्य ह ॥ १२.१३८.३९ ॥
బుద్ధిమంతుడు, నీతిశాస్త్రంలో నిపుణుడైన ప్రాజ్ఞుడు గొప్ప ప్రయోజనాలు పొందినా ఆపదలో పడి మునిగిపోడు.
12.138.40
न त्वन्यामिह मार्जाराद्गतिं पश्यामि सांप्रतम् ।
विषमस्थो ह्ययं शत्रुः कृत्यं चास्य महन्मया ॥ १२.१३८.४० ॥
కాని ఇప్పుడు ఈ పిల్లి కంటే వేరే మార్గం కనబడటం లేదు; ఈ శత్రువు విషమ స్థితిలో ఉన్నాడు, అతని పని నాకు గొప్పది.
12.138.41
जीवितार्थी कथं त्वद्य शत्रुभिः प्रार्थितस्त्रिभिः ।
प्राणहेतोरिमं मित्रं मार्जारं संश्रयामि वै ॥ १२.१३८.४१ ॥
ఈ రోజు ప్రాణాన్ని కోరుతూ, ముగ్గురు శత్రువులచే వెంటాడబడి, ప్రాణరక్షణ కోసం ఈ మిత్రుడైన పిల్లిని ఆశ్రయిస్తున్నాను.
12.138.42
नीतिशास्त्रं समाश्रित्य हितमस्योपवर्णये ।
येनेमं शत्रुसंघातं मतिपूर्वेण वञ्चये ॥ १२.१३८.४२ ॥
నీతిశాస్త్రాన్ని ఆశ్రయించి అతని హితాన్ని వివరిస్తాను; తెలివైన ఉపాయంతో ఈ శత్రు సమూహాన్ని మోసగిస్తాను.
12.138.43
अयमत्यन्तशत्रुर्मे वैषम्यं परमं गतः ।
मूढो ग्राहयितुं स्वार्थं संगत्या यदि शक्यते ॥ १२.१३८.४३ ॥
ఇతడు నాకు అత్యంత శత్రువు; గొప్ప విపత్తులో పడ్డాడు. ఈ మూఢుడు సంగతి వల్ల తన స్వార్థాన్ని గ్రహించగలిగితే…
12.138.44
कदाजिद्व्यसनं प्राप्य संधिं कुर्यान्मया सह ॥ १२.१३८.४४ ॥
ఏదో ఒకప్పుడు విపత్తులో పడి అతడు నాతో సంధి చేసుకోవాలి.
12.138.45
बलिना सन्निकृष्टस्य शत्रोरपि परिग्रहः ।
कार्य इत्याहुराचार्या विषमे जीवितार्थिना ॥ १२.१३८.४५ ॥
బలవంతునిచే దగ్గరకు తేబడిన శత్రువును కూడా స్వీకరించాలని ఆచార్యులు చెబుతారు; ఆపదలో జీవించాలనుకొనేవానికి.
12.138.46
श्रेष्ठो हि पण्डितः शत्रुर्न च मित्रमपण्डितः ।
अमित्रे खलु मार्जारे जीवितं संप्रतिष्ठितम् ॥ १२.१३८.४६ ॥
జ్ఞాని అయిన శత్రువే శ్రేష్ఠుడు; జ్ఞానంలేని మిత్రుడు కాదు. శత్రువైన పిల్లిలో కూడా ప్రాణం నిలిచి ఉంటుంది.
12.138.47
ततोऽस्मै संप्रवक्ष्यामि हेतुमात्माभिरक्षणे ।
अपीजानीमयं शत्रुः संगत्या पण्डितो भवेत् ॥ १२.१३८.४७ ॥
కాబట్టి అతనికి ఆత్మరక్షణ కారణాన్ని వివరిస్తాను; ఈ శత్రువు సంగతి వల్ల జ్ఞాని కావచ్చు.
12.138.48
एवं विचिन्तयामास मूषिकः शत्रुचेष्टितम् ॥ १२.१३८.४८ ॥
ఈ విధంగా ఎలుక శత్రువు చేష్టను గురించి ఆలోచించింది.
12.138.49
ततोऽर्थगतितत्त्वज्ञः संधिविग्रहकालवित् ।
सान्त्वपूर्वमिदं वाक्यं मार्जारं मूषिकोऽब्रवीत् ॥ १२.१३८.४९ ॥
అప్పుడు అర్థగతి తత్త్వాన్ని, సంధి-విగ్రహ కాలాన్ని తెలిసిన ఎలుక, సాంత్వన వచనాలతో మొదలుపెట్టి పిల్లితో ఈ మాట చెప్పింది.
12.138.50
सौहृदेनाभिभाषे त्वां कच्चिन्मार्जार जीवसे ।
जीवितं हि तवेच्छामि श्रेयः साधारणं हि नौ ॥ १२.१३८.५० ॥
స్నేహంతో నిన్ను మాట్లాడుతున్నాను, పిల్లీ — నువ్వు బతికే ఉన్నావా? నీ ప్రాణాన్ని నేను కోరుకుంటున్నాను; ఎందుకంటే మన ఇద్దరికీ మేలు ఉమ్మడిది.
12.138.51
न ते सौम्य भयं कार्यं जीविष्यसि यथा पुरा ।
अहं त्वामुद्धरिष्यामि प्राणाञ्जह्यां हि ते कृते ॥ १२.१३८.५१ ॥
సౌమ్యుడా, నీకు భయం ఉండకూడదు; పూర్వంలా నువ్వు జీవిస్తావు. నేను నిన్ను రక్షిస్తాను; నీ కోసం నా ప్రాణాలనూ వదులుకుంటాను.
12.138.52
अस्ति कश्चिदुपायोऽत्र पुष्कल प्रतिभाति मे ।
येन शक्यस्त्वया मोक्षः प्राप्नुं श्रेयस्तथा मया ॥ १२.१३८.५२ ॥
ఇక్కడ ఒక ఉపాయం ఉన్నట్లు నాకు తోస్తోంది, పుష్కలా — దాని ద్వారా నీవు విముక్తి పొందగలవు; అలాగే నాకూ మేలు కలుగుతుంది.
12.138.53
मयाऽप्युपायो दृष्टोऽयं विचार्य मतिमात्मनः ।
आत्मार्थं च त्वदर्थं च श्रेयः साधारणां हि नौ ॥ १२.१३८.५३ ॥
నా బుద్ధితో ఆలోచించి నేను కూడా ఈ ఉపాయాన్ని చూశాను — నాకోసమూ నీకోసమూ; ఎందుకంటే మన ఇద్దరికీ మేలు ఉమ్మడిది.
12.138.54
इदं हि नकुलोलूकं पापबुद्ध्या हि संस्थितम् ।
न धर्षयति मार्जार तेन ते स्वस्ति सांप्रतम् ॥ १२.१३८.५४ ॥
ఇదిగో, ముంగిస, గుడ్లగూబ పాప బుద్ధితో అక్కడ నిలిచి ఉన్నాయి; పిల్లీ, అవి నిన్ను దాడి చేయవు — కాబట్టి ఇప్పుడు నీకు క్షేమం.
12.138.55
कूजंश्चपलनेत्रोऽयं कौशिको मां निरीक्षते ।
नगशाखाग्रगः पापस्तस्याहं भृशमुद्विजे ॥ १२.१३८.५५ ॥
చంచల నేత్రాలున్న ఈ గుడ్లగూబ, చెట్టు కొమ్మ కొనపై కూర్చుని, గొణుగుతూ నన్ను చూస్తోంది. ఆ పాపి వల్ల నేను ఎంతగానో భయపడుతున్నాను.
12.138.56
सतां साप्तपदं मैत्रं स सखा मेऽसि पण्डितः ।
साहाय्यकं करिष्यामि नास्ति ते प्राणतो भयम् ॥ १२.१३८.५६ ॥
సజ్జనుల మధ్య ఏడడుగుల స్నేహం ఉంటుంది. నువ్వు నా జ్ఞానియైన స్నేహితుడివి. నీకు సహాయం చేస్తాను; నీ ప్రాణానికి భయం లేదు.
12.138.57
न हि शक्तोऽसि मार्जार पाशं छेत्तुं मया विना ।
अहं छेत्स्यामि पाशांस्ते यदि मां त्वं न हिंससि ॥ १२.१३८.५७ ॥
పిల్లీ, నా సహాయం లేకుండా నువ్వు ఈ ఉచ్చును తెంచలేవు. నువ్వు నన్ను హింసించకపోతే, నీ బంధాలను నేను తెంచుతాను.
12.138.58
त्वमाश्रितो द्रुमस्याग्रं मूलं त्वहमुपाश्रितः ।
चिरोषितावुभावावां वृक्षेऽस्मिन्विदितं च ते ॥ १२.१३८.५८ ॥
నువ్వు చెట్టు శిఖరంపై ఆశ్రయం పొందావు; నేను వేరు దగ్గర ఆశ్రయం పొందాను. మనిద్దరం ఈ చెట్టుపై చాలాకాలంగా నివసిస్తున్నాం; ఇది నీకు కూడా తెలుసు.
12.138.59
यस्मिन्नाश्वासते कश्चिद्यश्च नाश्वसिति क्वचित् ।
न तौ धीराः प्रशंसन्ति नित्यमुद्विग्रमानसौ ॥ १२.१३८.५९ ॥
ఎవరిలో ఎవరో నమ్మకాన్ని పొందుతారో, ఎక్కడా ఎవరినీ నమ్మనివాడో — ఈ ఇద్దరినీ ధీరులు ఎప్పుడూ ప్రశంసించరు; వారి మనసు ఎప్పుడూ కలతచెంది ఉంటుంది.
12.138.60
तस्माद्विवर्धतां प्रीतिर्नित्यं संगतमस्तु नौ ।
कालातीतमिहार्थं हि न प्रशंसन्ति पण्डिताः ॥ १२.१३८.६० ॥
కాబట్టి మన ప్రేమ ఎల్లప్పుడూ పెరగాలి; మన కలయిక ఎల్లప్పుడూ ఉండాలి. ఎందుకంటే పండితులు కాలం దాటిన కార్యాన్ని ప్రశంసించరు.
12.138.61
अर्थयुक्तिमिमां तत्र यथाभूतां निशामय ।
तव जीवितमिच्छामि त्वं ममेच्छसि जीवितम् ॥ १२.१३८.६१ ॥
అక్కడ ఈ అర్థయుక్తిని ఉన్నదున్నట్లు వినుము. నేను నీ జీవితాన్ని కోరుతున్నాను; నీవు నా జీవితాన్ని కోరుతున్నావు.
12.138.62
कश्चित्तरति काष्ठेन सुगम्भीरां महानदीम् ।
स तारयति तत्काष्ठं स च काष्ठेन तार्यते ॥ १२.१३८.६२ ॥
ఒకడు కర్రతో అత్యంత లోతైన మహానదిని దాటుతాడు. అతడు ఆ కర్రను దాటిస్తాడు; అతడు కూడా ఆ కర్ర ద్వారా దాటించబడతాడు.
12.138.63
ईदृशो नौ क्रियायोगो भविष्यति सुविस्तरः ।
अहं त्वां तारयिष्यामि मां च त्वं तारयिष्यसि ॥ १२.१३८.६३ ॥
మన ఇద్దరి ఇటువంటి కార్య-సంయోగం ఎంతో విస్తృతమవుతుంది. నేను నిన్ను దాటిస్తాను; నీవు నన్ను దాటిస్తావు.
12.138.64
एवमुक्त्वा तु पलितस्तमर्थमुभयोर्हितम् ।
हेतुमद्ग्रहणीयं च कालापेक्षी व्यतिष्ठत ॥ १२.१३८.६४ ॥
ఇలా చెప్పి, ఆ వృద్ధుడు ఇద్దరికీ హితమైన, హేతుబద్ధమైన, గ్రహించదగిన ఆ విషయాన్ని పలికి, తగిన సమయం కోసం నిలిచాడు.
12.138.65
अथ सुव्याहृतं श्रुत्वा तस्य शत्रोर्विचक्षणः ।
हेतुमद्ग्रहणीयार्थं मार्जारो वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१३८.६५ ॥
అప్పుడు ఆ శత్రువు చక్కగా పలికిన మాటలు విని, తెలివైన మార్జారుడు హేతుబద్ధమైన, గ్రహించదగిన మాటను పలికాడు.
12.138.66
बुद्धिमान्वाक्यसंपन्नस्तद्वाक्यमनुवर्तयन् ।
स्वामवस्थां प्रतीक्ष्यैनं साम्नैव प्रत्यपूजयत् ॥ १२.१३८.६६ ॥
బుద్ధిమంతుడు, వాక్చాతుర్యం కలవాడు అయిన అతడు, ఆ మాటలను అనుసరిస్తూ, తన స్థితిని చూసుకొని అతడిని ఎదురుచూస్తూ, సామోపాయంతోనే అతనికి గౌరవం చూపాడు.
12.138.67
ततस्तीक्ष्णाग्रदशनो मणिवैदूर्यलोचनः ।
मूषिकं मन्दमुद्वीक्ष्य मार्जारो लोमशोऽब्रबीत् ॥ १२.१३८.६७ ॥
అప్పుడు పదునైన దంతాలు, మణి వైడూర్యాల వంటి కళ్ళు కలిగిన లోమశుడనే పిల్లి ఎలుకను నెమ్మదిగా చూసి ఇలా అన్నది.
12.138.68
नन्दामि सौम्य भद्रं ते यो मां जीवितुमिच्छसि ।
श्रेयश्च यदि जानीषे क्रियतां मा विचारय ॥ १२.१३८.६८ ॥
సౌమ్యుడా, నీకు శుభం కలుగుగాక. నాతో జీవించాలనుకుంటున్న నువ్వు నాకు సంతోషం కలిగిస్తున్నావు. హితాన్ని తెలిసి ఉంటే చెయ్యి, ఆలోచించకు.
12.138.69
अहं हि भृशमापन्नस्त्वमापन्नतरो मया ।
द्वयोरापन्नयोः सन्धिः क्रियतां मा चिराय च ॥ १२.१३८.६९ ॥
నేను చాలా ఆపదలో ఉన్నాను, నువ్వు నాకంటే ఎక్కువ ఆపదలో ఉన్నావు. ఇద్దరం ఆపదలో ఉన్నాం కాబట్టి సంధి చేసుకో, ఆలస్యం చేయకు.
12.138.70
विधत्स्व प्राप्तकालं यत्कार्थं सिध्यतु चावयोः ।
मयि कृच्छ्राद्विनिर्मुक्ते न विनङ्क्ष्यति ते कृतम् ॥ १२.१३८.७० ॥
సమయం వచ్చినప్పుడు చేయవలసిన పని చెయ్యి; మన ఇద్దరి కార్యం సిద్ధించాలి. నేను కష్టం నుండి విముక్తుడనైతే నీ చేసిన పని వృథా కాదు.
12.138.71
न्यस्तमानोस्मि भक्तोस्मि शिष्यस्त्वद्धितकृत्तथा ।
तथा निदेशवर्ती च भवन्तं शरणं गतः ॥ १२.१३८.७१ ॥
నేను గర్వాన్ని విడిచినవాడను; నీకు భక్తుడను, శిష్యుడను. నీ హితాన్ని కోరేవాడను, నీ ఆజ్ఞకు లోబడేవాడను; నిన్ను శరణు పొందాను.
12.138.72
इत्येवमुक्तः पलितो मार्जारं वशमागतम् ।
वाक्यं हितमुवाचेदमभिजातार्थमर्थवित् ॥ १२.१३८.७२ ॥
ఈ విధంగా చెప్పబడిన పలితుడు, వశమైన పిల్లితో, అర్థం తెలిసినవాడిగా, హితమైన, ఉత్తమ ప్రయోజనం గల ఈ మాటను చెప్పాడు.
12.138.73
उदारं यद्भवानाह नैतच्चित्रं भवद्विधे ।
विहितो यस्तु मार्गो मे हितार्थं शृणु तं मम ॥ १२.१३८.७३ ॥
మీరు పలికిన ఉదారమైన మాట మీలాంటివారికి ఆశ్చర్యకరం కాదు. నా హితానికి నిర్ణయించబడిన మార్గాన్ని నా నుండి వినండి.
12.138.74
अहं त्वाऽनुप्रवेक्ष्यामि नकुलान्मे महद्भयम् ।
त्रायस्व मां मा वधीश्च शक्तोऽस्मि तव रक्षणे ॥ १२.१३८.७४ ॥
నేను నీలోకి ప్రవేశిస్తాను; ముంగిస నుండి నాకు గొప్ప భయం ఉంది. నన్ను రక్షించు, నన్ను చంపకు; నీ రక్షణలో నేను సమర్థుడను.
12.138.75
उलूकाच्चैव मां रक्ष क्षुद्रः प्रार्थयते हि माम् ।
अहं छेत्स्यामि ते पाशान्सखे सत्येने ते शपे ॥ १२.१३८.७५ ॥
గుడ్లగూబ నుండి కూడా నన్ను రక్షించు; ఆ నీచుడు నన్ను కోరుతున్నాడు. మిత్రమా, నేను నీ పాశాలను తెంచుతాను; నీ సత్యం మీద ఒట్టు పెడుతున్నాను.
12.138.76
तद्वचः संगतं श्रुत्वा लोमशो युक्तमर्थवत् ।
हर्षादुद्वीक्ष्य पलितं स्वागतेनाभ्यपूजयत् ॥ १२.१३८.७६ ॥
అతని ఆ తగిన, అర్థవంతమైన మాటను విని లోమశుడు సంతోషంతో పలితుని వైపు చూసి స్వాగతంతో సత్కరించాడు.
12.138.77
तं संपूज्याथ पलितं मार्जारः सौहृदे स्थितम् ।
स विचिन्त्याब्रवीद्धीरः प्रीतस्त्वरित एव च ॥ १२.१३८.७७ ॥
పలితుని గౌరవించిన తర్వాత, స్నేహంలో నిలిచిన ఆ పిల్లి బాగా ఆలోచించి, ధీరంగా, సంతోషంగా, వెంటనే పలికింది.
12.138.78
क्षिप्रमागच्छ भद्रं ते त्वं मे प्राणसमः सखा ।
तव प्राज्ञप्रसादाद्धि प्रियं प्राप्स्यामि जीवितम् ॥ १२.१३८.७८ ॥
త్వరగా రా, నీకు శుభం కలుగుగాక; నీవు నా ప్రాణంతో సమానమైన మిత్రుడవు. నీ జ్ఞానియైన వాని అనుగ్రహంతో నేను నా ప్రియమైన జీవితాన్ని పొందుతాను.
12.138.79
यद्यदेवंगतेनाद्य शक्यं कर्तुं मया तव ।
तदाज्ञापस्य कर्तास्मि सिद्धिरेवास्तु नौ सखे ॥ १२.१३८.७९ ॥
ఈ స్థితిలో ఈ రోజు నాకు నీ కోసం చేయగలిగినది ఏదైనా, దానికి ఆజ్ఞాపించు; నేను చేస్తాను. మిత్రమా, మనకిద్దరికీ సిద్ధి కలుగుగాక.
12.138.80
अस्मात्ते संशयान्मुक्तः समित्रगणबान्धवः ।
सर्वकार्याणि कर्ताऽहं प्रियाणि च हितानि च ॥ १२.१३८.८० ॥
ఈ ఆపద నుండి నీవు మిత్రులు, పరివారం, బంధువులతో విముక్తుడవయ్యావు. నేను అన్ని పనులను, ప్రియమైనవి మరియు హితమైనవి కూడా చేస్తాను.
12.138.81
मुक्तश्च व्यसनादस्मात्सौम्याहमपि नाम ते ।
प्रीतिमुत्पादयेयं न प्रतिकर्तुं च शक्नुयाम् ॥ १२.१३८.८१ ॥
ఈ కష్టం నుండి విముక్తి పొందిన ఓ సౌమ్యా, నేనూ నీకు ఆనందం కలిగించగలను; ప్రతిఫలంగా ఏదైనా చేయగలను.
12.138.82
प्रत्युपकुर्वन्बह्वपि न भाति पूर्वोपकारिणा तुल्यः ।
एकः करोति हि कृते निष्कारणमेव कुरुतेऽन्यः ॥ १२.१३८.८२ ॥
ముందు ఉపకారం చేసినవాడితో సమానంగా, ఎంత ప్రతిఫలం ఇచ్చినా అది సరిపోదు. ఒకడు చేసిన దానికి ప్రతిగా చేస్తాడు; మరొకడు కారణం లేకుండానే చేస్తాడు.
12.138.83
एवमाश्वासितो बिद्वान्मार्जारेण स मूषिकः ।
प्रविवेश सुविस्रब्धः सम्यगङ्गीचकार ह ॥ १२.१३८.८३ ॥
ఈ విధంగా పిల్లి చేత ధైర్యం పొందిన ఆ తెలివైన ఎలుక పూర్తి విశ్వాసంతో లోపలికి వెళ్లి దానిని బాగా అంగీకరించింది.
12.138.84
ग्राहयित्वा तु तं स्वार्थं मार्जारं मूषिकस्तथा ।
मार्जारोरसि विस्रब्धः सुष्वाप पितृमातृवत् ॥ १२.१३८.८४ ॥
కానీ ఆ ఎలుక తన స్వార్థం కోసం పిల్లిని కూడా అలాగే పట్టుకునేలా చేసి, పిల్లి రొమ్మున నిశ్చింతగా తల్లిదండ్రుల వలె నిద్రపోయింది.
12.138.85
निलीनं तस्य गात्रेषु मार्जारस्याथ मूषिकम् ।
दृष्ट्वा तौ नकुलोलूकौ निराशौ प्रत्यपद्यताम् ॥ १२.१३८.८५ ॥
అతని అవయవాలలో దాగి ఉన్న పిల్లిని, ఎలుకను చూసి ఆ రెండు ముంగిస, గుడ్లగూబ నిరాశతో వెనుదిరిగాయి.
12.138.86
तथैव तौ सुसंत्रस्तौ दृढमागततन्द्रितौ ।
दृष्ट्वा तयोः परां प्रीतिं विस्मयं परमं गतौ ॥ १२.१३८.८६ ॥
అలాగే ఆ ఇద్దరూ తీవ్రంగా భయపడి, గాఢంగా మత్తులోకి జారుకున్నారు. వారిద్దరి అత్యున్నత ప్రేమను చూసి వారు మహదాశ్చర్యం పొందారు.
12.138.87
बलिनौ मतिमन्तौ च सुवृत्तौ चाप्युपासितौ ।
अशक्तौ तु नयात्तस्मात्संप्रधर्षयितुं बलात् ॥ १२.१३८.८७ ॥
వారు బలవంతులు, బుద్ధిమంతులు, సదాచారవంతులు, మరియు సేవించబడినవారు కూడా; అయినప్పటికీ నీతి కారణంగా బలవంతంగా వారిపై దాడి చేయలేకపోయారు.
12.138.88
कार्यार्थं कृतसंधी तौ दृष्ट्वा मार्जारमूषिकौ ।
उलूकनकुलौ तूर्णं जग्मतुस्तौ स्वमालयम् ॥ १२.१३८.८८ ॥
ఒక ప్రయోజనం కోసం సంధి చేసుకున్న పిల్లిని, ఎలుకను చూసి ఆ గుడ్లగూబ, ముంగిస వెంటనే తమ నివాసానికి వెళ్లిపోయాయి.
12.138.89
लीनः स तस्य गात्रेषु पलितो देशकालवित् ।
चिच्छेद पाशान्नृपते कालाकाङ्क्षी शनैः शनैः ॥ १२.१३८.८९ ॥
అతని అవయవాలలో దాగిన ఆ ముసలి ఎలుక, దేశకాలాలను తెలిసినదై, ఓ రాజా, సమయం కోసం వేచి ఉంటూ నెమ్మదిగా ఆ బంధనాలను కొరికింది.
12.138.90
अथ बन्धपरिक्लिष्टो मार्जारो वीक्ष्य मूषिकम् ।
छिन्दन्तं वै तदा पाशानत्वरन्तं त्वरान्वितः ॥ १२.१३८.९० ॥
అప్పుడు బంధంలో బాధపడుతున్న పిల్లి, ఆ బంధనాలను కొరుకుతున్న ఎలుకను చూసింది; అది తొందరపడకుండా ఉంది, కానీ పిల్లి ఆత్రుతతో ఉంది.
12.138.91
तमत्वरन्तं पलितं पाशानां छेदने तदा ।
संचोदयितुमारेभे मार्जारो मूषिकं ततः ॥ १२.१३८.९१ ॥
అప్పుడు పిల్లి, తాళ్లను కొరకడంలో తొందరపడని ఆ పలితమైన ఎలుకను త్వరపరచడం మొదలుపెట్టింది.
12.138.92
किं सौम्य नातित्वरसे किं कृतार्थोऽवमन्यसे ।
छिन्धि पाशानमित्रघ्न पुरा श्वपच एति सः ॥ १२.१३८.९२ ॥
మంచివాడా, నువ్వు ఎందుకు అంత త్వరపడటం లేదు? నీ పని పూర్తయిందని భావించి అలక్ష్యం చేస్తున్నావా? శత్రుసంహారీ, తాళ్లను కొరుకు; ఆ శ్వపచుడు రాకముందే.
12.138.93
इत्युक्तस्त्वरताऽनेन मतिमान्पलितोऽब्रवीत् ।
मार्जारमकृतप्रज्ञं तथ्यमात्महितं वचः ॥ १२.१३८.९३ ॥
ఇలా అతడు త్వరపెట్టగా, బుద్ధిమంతుడైన ఆ పలిత ఎలుక వివేకం లేని పిల్లితో సత్యమైన, తనకు హితమైన మాటను పలికింది.
12.138.94
तूष्णीं भव न ते सौम्य त्वरा कार्या न संभ्रमः ।
वयमेवात्र कालज्ञा न कालः परिहास्यते ॥ १२.१३८.९४ ॥
మౌనంగా ఉండు, మంచివాడా; నీకు త్వరా, కంగారూ అవసరం లేదు. ఇక్కడ కాలాన్ని తెలిసినవారం మేమే; కాలం జారిపోదు.
12.138.95
अकाले कृत्यमारब्धं कर्तुर्नार्थाय कल्पते ।
तदेव काल आरब्धं महतेऽर्थाय कल्पते ॥ १२.१३८.९५ ॥
అకాలంలో ప్రారంభించిన పని చేసినవారికి ప్రయోజనం ఇవ్వదు; అదే సరైన సమయంలో ప్రారంభిస్తే గొప్ప ప్రయోజనాన్ని ఇస్తుంది.
12.138.96
अकाले विप्रमुक्तान्मे त्वत्त एव भयं भवेत् ।
तस्मात्कालं प्रतीक्षस्व किमिति त्वरसे सखे ॥ १२.१३८.९६ ॥
అకాలంలో నేను విడుదల చేయబడితే, నీ నుండే నాకు భయం కలుగుతుంది. కాబట్టి సమయం కోసం వేచిచూడు; మిత్రమా, ఎందుకు ఇంత త్వరపడుతున్నావు?
12.138.97
यावत्पश्यामि चण्डालमायान्तं शस्त्रपाणिनम् ।
ततश्छेत्स्यामि ते पाशान्प्राप्ते साधारणे भये ॥ १२.१३८.९७ ॥
ఆయుధం చేత పట్టుకుని వస్తున్న ఆ చండాలుడిని నేను చూసేవరకు ఆగు; సాధారణ భయం వచ్చినప్పుడు నీ పాశాలను నేను తెంచుతాను.
12.138.98
तस्मिन्काले प्रमुक्तस्त्वं तरुमेवाधिरोक्ष्यसे ।
न हि ते जीवितादन्यत्किंचित्कृत्यं भविष्यति ॥ १२.१३८.९८ ॥
ఆ సమయంలో విముక్తుడవై నీవు చెట్టుపైకి ఎక్కిపోతావు; ఎందుకంటే ప్రాణానికి మించిన పని నీకు ఏదీ ఉండదు.
12.138.99
तस्मिन्कालेऽपि च तता दिवाकीर्तिभयार्दितः ।
मम न ग्रहणे शक्तः पलायनपरायणः ॥ १२.१३८.९९ ॥
ఆ సమయంలోనూ అతడు దివాకీర్తి (గుడ్లగూబ) భయంతో పీడించబడి, నన్ను పట్టుకోలేక పారిపోవడంలోనే నిమగ్నమై ఉంటాడు.
12.138.100
ततो भवत्यपक्रान्ते त्रस्ते भीते च लुब्धकात् ।
अहं बिलं प्रवेक्ष्यामि भवाञ्शाखां गमिष्यति ॥ १२.१३८.१०० ॥
అప్పుడు ఆ వేటగాడు భయంతో వణికి దూరంగా వెళ్లిపోయినప్పుడు, నేను బిలంలోకి ప్రవేశిస్తాను; నీవు కొమ్మపైకి వెళ్తావు.
12.138.101
एवमुक्तस्तु मार्जारो मूषिकेणात्मनो हितम् ।
वचनं वाक्यतत्त्वज्ञो जीवितार्थी महामतिः ॥ १२.१३८.१०१ ॥
ఎలుక ఈ విధంగా చెప్పగా, తన హితాన్ని కోరే మాటల తత్త్వం తెలిసిన, ప్రాణాన్ని కోరిన ఆ మహా బుద్ధిమంతుడైన పిల్లి (దాని మాటను అంగీకరించింది).
12.138.102
अथात्मकृत्ये त्वरितः सम्यक्प्रार्थितमाचरन् ।
उवाच लोमशो वाक्यं मूषिकं चिरकारिणाम् ॥ १२.१३८.१०२ ॥
అప్పుడు తన పనిలో త్వరపడుతూ, కోరినదాన్ని చక్కగా చేస్తూ, లోమశుడనే ఆ ఎలుక చిరకారుల (ఆలస్యంగా పనిచేసేవారి) గురించి ఈ మాటను చెప్పింది.
12.138.103
नह्येवं मित्रकार्याणि प्रीत्या कुर्वन्ति साधवः ॥ १२.१३८.१०३ ॥
సాధువులు మిత్రుల కార్యాలను ఇలా ప్రేమతో చేయరు.
12.138.104
यथा त्वं मोक्षितः कृच्छ्रात्त्वरमाणेन वै मया ।
तथा हि त्वरमाणेन त्वया कार्यमिदं मम।
यत्नं कुरु महाप्राज्ञ यथा स्वस्त्यावयोर्भवेत् ॥ १२.१३८.१०४ ॥
నేను నిన్ను కష్టం నుండి త్వరగా విడిపించినట్లే, నువ్వు కూడా త్వరగా నా కార్యం చేయాలి. ఓ మహాప్రాజ్ఞా, మన ఇద్దరికీ శుభం కలిగేలా ప్రయత్నించు.
12.138.105
अथवा पूर्ववैरं त्वं स्मरन्कालं जिहीर्षसि ।
पश्य दुष्कृतकर्मंस्त्वं व्यक्तमायुःक्षयो मम ॥ १२.१३८.१०५ ॥
లేదా పూర్వ వైరాన్ని గుర్తుచేసుకొని నువ్వు కాలాన్ని (నా ఆయుష్షును) హరించాలనుకుంటున్నావా? ఓ దుష్కర్మీ, చూడు, నా ఆయుష్షు క్షీణించడం స్పష్టంగా ఉంది.
12.138.106
यदि किंचिन्मयाऽज्ञानात्पुरस्ताद्दुष्कृतं कृतम् ।
न तन्मनसि कर्तव्यं क्षामये त्वां प्रसीद मे ॥ १२.१३८.१०६ ॥
నేను అజ్ఞానంతో ముందు ఏదైనా దుష్కార్యం చేసి ఉంటే, దానిని మనసులో ఉంచుకోకూడదు. నిన్ను క్షమాపణ కోరుతున్నాను, నాపై ప్రసన్నుడవు కమ్ము.
12.138.107
तमेवंवादिनं प्राज्ञं शास्त्रविद्बुद्धिसत्तमः ।
उवाचेदं वचः श्रेष्ठं मार्जारं मूषिकस्तदा ॥ १२.१३८.१०७ ॥
అలా మాట్లాడిన ఆ ప్రాజ్ఞుడితో, శాస్త్రజ్ఞుడూ బుద్ధిలో శ్రేష్ఠుడూ అయిన ఎలుక అప్పుడు పిల్లికి ఈ శ్రేష్ఠమైన మాటను చెప్పింది.
12.138.108
श्रुतं मे तव मार्जार स्वमर्थं परिगृह्णतः ।
ममापि त्वं विजानासि स्वमर्थं परिगृह्णतः ॥ १२.१३८.१०८ ॥
ఓ పిల్లీ, నువ్వు నీ స్వార్థాన్ని సాధించుకుంటావని నేను విన్నాను. నేను కూడా నా స్వార్థాన్ని సాధించుకుంటానని నువ్వు తెలుసుకుంటావు.
12.138.109
यन्मित्रं भीतवत्साध्यं यस्मिन्मित्रे भयं हितम् ।
आरक्षितं ततः कार्यं पाणिः सर्पमुखादिव ॥ १२.१३८.१०९ ॥
భయపడినవాడిలా సాధించదగిన మిత్రుడు, భయమే మేలు చేసే మిత్రుడు — అతని నుండి రక్షణ పొంది పని చేయాలి; పాము నోటి నుండి చేతిని కాపాడినట్లు.
12.138.110
कृत्वा बलवता संधिमात्मानं यो न रक्षति ।
अपथ्यमिव तद्भुक्तं तस्यार्थाय कल्पते ॥ १२.१३८.११० ॥
బలవంతునితో సంధి చేసుకొని కూడా తనను రక్షించుకోనివాడికి, అది అపథ్య భోజనంలా అవుతుంది; అది అతని ప్రయోజనానికే అనుకూలమవుతుంది.
12.138.111
कश्चित्कस्यचिन्मित्रं न कश्चित्कस्यचिद्रिपुः ।
अर्थतस्तु निबध्यन्ते मित्राणि रिपवस्तथा ॥ १२.१३८.१११ ॥
ఎవరూ ఎవరికీ శాశ్వత మిత్రుడు కాదు, ఎవరూ ఎవరికీ శాశ్వత శత్రువూ కాదు; ప్రయోజనం వల్లనే మిత్రులు, శత్రువులు కూడా బంధింపబడతారు.
12.138.112
अर्थैरर्था निबध्यन्ते गजैरिव महागजाः ।
न च कश्चित्कृते कार्ये कर्तारं समवेक्षते।
तस्मात्सर्वाणि कार्याणि सावशेषाणि कारयेत् ॥ १२.१३८.११२ ॥
పెద్ద ఏనుగులు ఏనుగులచేత బంధింపబడినట్లు, ప్రయోజనాలు ప్రయోజనాలచేత బంధింపబడతాయి. పని పూర్తయ్యాక ఎవరూ చేసినవాడిని పట్టించుకోరు; అందువల్ల అన్ని పనులనూ కొంత మిగిలి ఉండేలా చేయించాలి.
12.138.113
तस्मिन्कालेऽपि च भवान्दिवाकीर्तिभयार्दितः ।
मम न ग्रहणे शक्तः पलायपरायणः ॥ १२.१३८.११३ ॥
ఆ సమయంలో కూడా మీరు లోకనిందా భయంతో బాధపడుతూ, నన్ను పట్టుకోలేక పారిపోవడంలోనే నిమగ్నమై ఉన్నారు.
12.138.114
छिन्नं तु तन्तुबाहुल्यं तन्तुरेकोऽवशेषितः ।
छेत्स्याम्यहं तमप्याशु निर्वृतो भव लोमश ॥ १२.१३८.११४ ॥
అనేక దారాలు తెగిపోయాయి, ఒక్క దారమే మిగిలింది; దానినీ నేను త్వరలోనే తెంచుతాను. లోమశా, నిశ్చింతగా ఉండు.
12.138.115
तयोः संवदतोरेवं तथैवापन्नयोर्द्वयोः ।
क्षयं जगाम सा रात्रिर्लोमशं त्वागमद्भयम् ॥ १२.१३८.११५ ॥
ఈ విధంగా మాట్లాడుకుంటూ, అదే ఆపదలో ఉన్న వారిద్దరికీ ఆ రాత్రి గడిచిపోయింది; లోమశుడికి మాత్రం భయం వచ్చి చేరింది.
12.138.116
ततः प्रभातसमये विकटः कृष्णपिङ्गलः ।
स्थूलस्फिग्विकृतो रूक्षः श्वयूथपरिवारितः ॥ १२.१३८.११६ ॥
అనంతరం తెల్లవారుజామున భయంకరుడు, నలుపు-పసుపు మిశ్రమ వర్ణుడు, లావైన వికృత పిరుదులు గలవాడు, రూక్షుడు కుక్కల గుంపుతో చుట్టుముట్టబడి కనిపించాడు.
12.138.117
शङ्कुकर्णो महावक्रः खनित्री घोरदर्शनः ।
परिघो नाम चण्डालः शस्त्रपाणिरदृश्यत ॥ १२.१३८.११७ ॥
శంకువు వంటి చెవులు, మిక్కిలి వంకరగా, గునపంతో, భయంకర రూపంతో, పరిఘుడు అనే చండాలుడు చేతిలో ఆయుధంతో కనిపించాడు.
12.138.118
तं दृष्ट्वा यमदूताभं मार्जारस्त्रस्तचेतनः ।
उवाच पलितं भीतः किमिदानीं करिष्यसि ॥ १२.१३८.११८ ॥
యమదూతలా ఉన్న అతడిని చూసి భయకంపిత మనసుతో పిల్లి భయంతో ఎలుకతో అంది: "ఇప్పుడు నువ్వు ఏం చేస్తావు?"
12.138.119
तथैव च सुसंत्रस्तौ तं दृष्ट्वा घोरसंकुलम् ।
क्षणेन नकुलोलूकौ नैराश्यमुपजग्मतुः ॥ १२.१३८.११९ ॥
అదే విధంగా మిక్కిలి భయపడిన ముంగిస, గుడ్లగూబ ఆ భయంకర గుంపును చూసి క్షణంలో నిరాశకు గురయ్యాయి.
12.138.120
बलिनौ मतिमन्तौ च संघातं चाप्युपागतौ ।
अशक्तौ सुनयात्तस्मात्संप्रधर्षयितुं बलात् ॥ १२.१३८.१२० ॥
బలవంతులూ, బుద్ధిమంతులూ అయిన ఆ ఇద్దరూ కలిసి ఉన్నప్పటికీ, మంచి నీతి లేకుండా బలంతో అతడిని ఓడించలేకపోయారు.
12.138.121
कार्यार्थे कृतसंधी तौ दृष्ट्वा मार्जारमूषिकौ ।
उलूकनकुलौ तूर्णं जग्मतुः स्वंस्वमालयम् ॥ १२.१३८.१२१ ॥
ఒక పని కోసం ఒప్పందం చేసుకున్న ఆ పిల్లి, ఎలుకను, గుడ్లగూబ, ముంగిసను చూసి, అవి త్వరగా తమ తమ నివాసాలకు వెళ్లిపోయాయి.
12.138.122
ततश्चिच्छेद तं तन्तुं मार्जारस्य स मूषिकः ।
विप्रमुक्तोऽथ मार्जारस्तमेवाभ्यपतद्दुमम् ॥ १२.१३८.१२२ ॥
అప్పుడు ఆ ఎలుక పిల్లి కట్టిన ఆ తాడును కొరికింది. విడుదలైన పిల్లి ఆ చెట్టువైపే దూకింది.
12.138.123
स तस्मात्संभ्रमान्मुक्तो मुक्तो घोरेण सत्रुणा ।
बिलं विवेश पलितः शाखां लेभे स लोमशः ॥ १२.१३८.१२३ ॥
అతను ఆ భయంకర శత్రువు నుండి తొందరగా విడుదలై, బిలంలోకి ప్రవేశించాడు. ఆ పలితుడు, లోమశుడు ఒక కొమ్మను పొందాడు.
12.138.124
उन्माथमप्युपादाय चण्डालो वीक्ष्य सर्वशः ।
विहताशः क्षणेनैव तस्माद्देशादपाक्रमत्।
जगाम स स्वभवनं चण्डालो भरतर्षभ ॥ १२.१३८.१२४ ॥
ఉన్మాథం అనే పనిముట్టును పట్టుకుని కూడా చండాలుడు చుట్టూ చూశాడు; క్షణంలోనే అతని ఆశ భగ్నమైంది. ఆ చోటు నుండి వెనుదిరిగి, భరతశ్రేష్ఠా, ఆ చండాలుడు తన ఇంటికి వెళ్లిపోయాడు.
12.138.125
ततस्तस्माद्भान्मुक्तो दुर्लभं प्राप्य जीवितम् ।
बिलस्थं पादपाग्रस्थः पलितं लोमशोऽब्रवीत् ॥ १२.१३८.१२५ ॥
అప్పుడు ఆ భయం నుండి విముక్తుడై, దుర్లభమైన ప్రాణాన్ని పొంది, చెట్టు కొమ్మ కొనపై నిలిచిన లోమశుడు బిలంలో ఉన్న పలితునితో ఇలా అన్నాడు.
12.138.126
अकृत्वा संविदं कांचित्सहसा त्वमपस्रुतः ।
कृतज्ञः कृतकल्याणः कच्चिन्मां नाभिशङ्कसे ॥ १२.१३८.१२६ ॥
ఏ ఒప్పందమూ చేయకుండా నువ్వు అకస్మాత్తుగా జారిపోయావు. కృతజ్ఞుడా, మేలు చేసినవాడా, నన్ను నువ్వు అనుమానించడం లేదు కదా?
12.138.127
गत्वा च मम विश्वासं दत्त्वा च मम जीवितम् ।
मित्रोपभोगसमये किं हि मां नोपसर्पसि ॥ १२.१३८.१२७ ॥
నా విశ్వాసాన్ని పొంది, నా ప్రాణాన్ని ఇచ్చిన నీవు, మిత్రులు సుఖాన్ని అనుభవించే సమయంలో నా దగ్గరకు ఎందుకు రావడం లేదు?
12.138.128
कृत्वा हि पूर्वं मित्राणि यः पश्चान्नानुतिष्ठति ।
न स मित्राणि लभते कृच्छ्रात्स्वापत्सु दुर्मतिः ॥ १२.१३८.१२८ ॥
ముందు మిత్రత్వం చేసి, తరువాత దానిని నిలబెట్టుకోనివాడు, ఆ దుర్బుద్ధి తన ఆపదల సమయంలో కష్టంగా కూడా మిత్రులను పొందలేడు.
12.138.129
सत्कृतोऽहं त्वया मित्र सामर्थ्यादात्मानः सखे ।
स मां मित्रत्वमापन्नमुपभोक्तुं त्वमर्हसि ॥ १२.१३८.१२९ ॥
మిత్రమా, నీవు నీ సామర్థ్యానుసారం నన్ను సత్కరించావు; మిత్రత్వం పొందిన నన్ను ఇప్పుడు నీవు అనుభవించడం తగినది.
12.138.130
यानि मे सन्ति मित्राणि ये च मे सन्ति बान्धवाः ।
सर्वे त्वां पूजयिष्यन्ति शिष्या गुरुमिव प्रियम् ॥ १२.१३८.१३० ॥
నా మిత్రులు, నా బంధువులు అందరూ నిన్ను, ప్రియమైన గురువును శిష్యులు ఆరాధించినట్లు పూజిస్తారు.
12.138.131
अहं च पूजयिष्ये त्वां समित्रगणबान्धवम् ।
जीवितस्य प्रदातारं कृतज्ञः को न पूजयेत् ॥ १२.१३८.१३१ ॥
నేను కూడా నీ మిత్రగణం, బంధువులతో సహా, జీవితాన్ని ఇచ్చిన నిన్ను పూజిస్తాను; కృతజ్ఞుడైనవాడు ఎవరు పూజించకుండా ఉంటాడు?
12.138.132
ईश्वरो मे भवानस्तु शरीरस्य गृहस्य च ।
अर्थानां चैव सर्वेषामनुशास्ता च मे भव ॥ १२.१३८.१३२ ॥
నీవే నా శరీరానికి, ఇంటికి ప్రభువు కావాలి; అన్ని వ్యవహారాలలో నాకు మార్గదర్శకుడిగా కూడా ఉండాలి.
12.138.133
अमात्यो मे भव प्राज्ञ पितेवेह प्रशाधि माम् ।
न तेऽस्ति भयमस्मत्तो जीवितेनात्मनः शपे ॥ १२.१३८.१३३ ॥
ఓ ప్రాజ్ఞా, నువ్వు నా అమాత్యుడివి అవు; ఇక్కడ తండ్రిలా నాకు శాసనం చెయ్యి. మా నుండి నీకు ఎలాంటి భయమూ లేదు—నా ప్రాణం మీద ఒట్టు వేసి చెబుతున్నాను.
12.138.134
बुद्ध्या त्वमुशना साक्षाद्बलेनाधिकृता वयम् ।
त्वं मन्त्रबलयुक्तो हि दद्या विजयमेव मे ॥ १२.१३८.१३४ ॥
బుద్ధిలో నువ్వు సాక్షాత్తు ఉశనసుడు (శుక్రాచార్యుడు); మేము బలంతో అధీనంలో ఉన్నాము. మంత్ర బలంతో కూడినవాడివై నువ్వు నాకు విజయాన్ని ఇస్తావు.
12.138.135
एवमुक्तः परं सान्त्वं मार्जारेण स मूषिकः ।
उवाच परमार्थज्ञः श्लक्ष्णमात्महितं वचः ॥ १२.१३८.१३५ ॥
పిల్లి ఇలా ఎంతో సాంత్వనకరమైన మాటలతో చెప్పగా, పరమార్థం తెలిసిన ఆ ఎలుక మృదువుగా తన హితమైన మాటను పలికింది.
12.138.136
यद्भवानाह तत्सर्वं मया ते लोमश श्रुतम् ।
ममापि तावद्ब्रुवतः शृणु यत्प्रतिभाति मे ॥ १२.१३८.१३६ ॥
నువ్వు చెప్పినదంతా నేను విన్నాను, ఓ లోమశా. ఇప్పుడు మాట్లాడుతున్న నా మాటను కూడా విను—అది నాకు తోస్తుంది.
12.138.137
वेदितव्यानि मित्राणि बोद्धव्याश्चापि शत्रवः ।
एतत्सुसूक्ष्मं लोकेऽस्मिन्दृश्यते प्राज्ञसंमतैः ॥ १२.१३८.१३७ ॥
మిత్రులను తెలుసుకోవాలి, శత్రువులను కూడా గ్రహించాలి. ఈ లోకంలో ఇది అత్యంత సూక్ష్మమైనది; ప్రాజ్ఞులు అంగీకరించేలా ఇది కనిపిస్తుంది.
12.138.138
शत्रुरूपा हि सुहृदो मित्ररूपाश्च शत्रवः ।
सान्त्वितास्ते न बुध्यन्ते रागलोभवशं गताः ॥ १२.१३८.१३८ ॥
శత్రు రూపంలో మిత్రులు ఉంటారు, మిత్ర రూపంలో శత్రువులు ఉంటారు. సాంత్వన పొందినవారు గుర్తించబడరు; ఎందుకంటే వారు రాగ లోభాల వశంలోకి వెళ్తారు.
12.138.139
येषां सौम्यानि मित्राणि क्रोधनाश्चैव शत्रवः ।
सान्त्वितास्ते न बुध्यन्ते रागलोभवशंगताः ॥ १२.१३८.१३९ ॥
ఎవరి మిత్రులు సౌమ్యులో, శత్రువులు క్రోధులో, వారు శాంతింపజేయబడినా గ్రహించరు; ఎందుకంటే వారు రాగ-లోభాల వశమై ఉంటారు.
12.138.140
नास्ति जात्या रिपुर्नाम मित्रं नाम न विद्यते ।
सामर्थ्ययोगाज्जायन्ते मित्राणि रिपवस्तथा ॥ १२.१३८.१४० ॥
జన్మతః ఎవరూ శత్రువు కారు, ఎవరూ మిత్రుడు కారు; సామర్థ్య సంబంధం వల్లనే మిత్రులు పుడతారు, అలాగే శత్రువులూ పుడతారు.
12.138.141
यो यस्मिञ्जीवति स्वार्थे पश्येत्पीडां न जीवति ।
स तस्य मित्रं तावत्स्यःद्यावन्न स्याद्विपर्ययः ॥ १२.१३८.१४१ ॥
ఎవరు తన స్వార్థంలో జీవిస్తాడో, ఎవరి వల్ల బాధ కలగదో చూడడో, అతడు అతనికి మిత్రుడవుతాడు; విపర్యయం కలిగేంత వరకు.
12.138.142
नास्ति मैत्री स्थिरा नाम न च ध्रुवमसौहृदम् ।
अर्थयुक्त्याऽनुजायन्ते मित्राणि रिपवस्तथा ॥ १२.१३८.१४२ ॥
స్థిరమైన మైత్రి అనేదేమీ లేదు, నిశ్చయమైన శత్రుత్వమూ లేదు; ప్రయోజన యుక్తితో మిత్రులు కలుగుతారు, అలాగే శత్రువులూ కలుగుతారు.
12.138.143
मित्रं च शत्रुतामेति कस्मिंश्चित्कालपर्यये ।
शत्रुश्च मित्रतामेति स्वार्थो हि बलवत्तरः ॥ १२.१३८.१४३ ॥
మిత్రుడు ఏదో ఒక కాలమార్పులో శత్రుత్వాన్ని పొందుతాడు; శత్రువు మైత్రిని పొందుతాడు; ఎందుకంటే స్వార్థమే అత్యంత బలమైనది.
12.138.144
यो विश्वसिति मित्रेषु न विश्वसिति शत्रुषु ।
अर्थयुक्तिमविज्ञाय चलितं तस्य जीवितम् ॥ १२.१३८.१४४ ॥
మిత్రులను నమ్మి, శత్రువులను నమ్మనివాడు, ప్రయోజన యుక్తిని తెలుసుకోకపోతే, అతని జీవితం చలించిపోతుంది.
12.138.145
मित्रे वा यदि वा शत्रौ तस्यापि चलिता मतिः ।
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत्।
विश्वासाद्भयमुत्पन्नमपि मूलानि कृन्तति ॥ १२.१३८.१४५ ॥
మిత్రుడిలోనైనా శత్రువులోనైనా, ఎవని మనసు చంచలంగా ఉందో అతనినీ నమ్మకూడదు. నమ్మదగనివానిని నమ్మకూడదు; నమ్మదగినవానిని కూడా అతిగా నమ్మకూడదు. నమ్మకం వల్ల పుట్టిన భయం కూడా వేళ్లను నరికివేస్తుంది.
12.138.146
अर्थयुक्त्या हि जायन्ते पिता माता सुतस्तथा ।
मातुला भागिनेयाश्च तथा संबन्धिबान्धवाः ॥ १२.१३८.१४६ ॥
స్వార్థ యుక్తి వల్లనే తండ్రి, తల్లి, కుమారుడు, అలాగే మేనమామలు, అక్కచెల్లెళ్ల కుమారులు, బంధువులు, సంబంధీకులు కూడా ఏర్పడతారు.
12.138.147
पुत्रं हि मातापितरौ त्यजतः पतितं प्रियम् ।
लोको रक्षति चात्मानं पश्य स्वार्थस्य सारताम् ॥ १२.१३८.१४७ ॥
పడిపోయిన ప్రియ కుమారుని కూడా తల్లిదండ్రులు విడిచిపెడతారు; ప్రజలు తమను మాత్రమే రక్షించుకుంటారు. స్వార్థ సారాన్ని చూడు.
12.138.148
सामान्या निष्कृतिः प्राज्ञ यो मोक्षात्समन्तरम् ।
कृत्यं मृगयते कर्तुं सुखोपायमसंशयम् ॥ १२.१३८.१४८ ॥
ఓ ప్రాజ్ఞుడా, ఇది సామాన్యమైన విముక్తి: విముక్తి తర్వాత వెంటనే మనిషి చేయవలసిన కార్యాన్ని వెతుకుతాడు — నిస్సందేహంగా సుఖోపాయాన్ని.
12.138.149
अस्मिन्निलय एवं त्वं न्यग्रोधादवतारितः ।
पूर्वं निविष्टमुन्माथं चपलन्वान्न बुद्धवान् ॥ १२.१३८.१४९ ॥
ఈ నివాసంలో, ఈ విధంగా నువ్వు మర్రి చెట్టు నుండి దింపబడ్డావు. ముందు స్థిరపడినవాడు తరిమివేయబడ్డాడు; చపలుడవై నువ్వు సరిగా గ్రహించలేదు.
12.138.150
आत्मनश्चपलो नास्ति कुतोऽन्येषां भविष्यति ।
तस्मात्सर्वाणि कार्याणि चपलो हन्त्यसंशयम् ॥ १२.१३८.१५० ॥
తన పట్ల చపలుడు కానివాడు, ఇతరుల పట్ల ఎలా ఉంటాడు? కాబట్టి చపలుడు నిస్సందేహంగా అన్ని కార్యాలనూ నాశనం చేస్తాడు.
12.138.151
ब्रवीषि मधुरं यच्च प्रियो मेऽद्य भवानिति ।
तन्मिथ्याकारणं सर्वं विस्तरेणापि मे शृणु ॥ १२.१३८.१५१ ॥
ఈ రోజు నువ్వు నాకు ప్రియుడవని మధురంగా చెబుతున్నావు; అదంతా అబద్ధ కారణం వల్లనే. దానిని వివరంగా నా నుండి విను.
12.138.152
कारणात्प्रियतामेति द्वेष्यो भवति कारणात् ।
अर्थार्थी जीवलोकोऽयं न कश्चित्कस्यचित्प्रियः ॥ १२.१३८.१५२ ॥
కారణం వల్ల ఒకరు ప్రియుడవుతాడు, కారణం వల్లనే ద్వేష్యుడవుతాడు. ఈ జీవలోకం స్వార్థాన్ని కోరుతుంది; ఎవరూ ఎవరికీ ప్రియులు కారు.
12.138.153
सख्यं सोदर्ययोर्भ्रात्रोदर्पंत्योर्वा परस्परम् ।
कस्यचिन्नाभिजानामि प्रीतिं निष्कारणामिह ॥ १२.१३८.१५३ ॥
సోదరుల మధ్య, అన్నదమ్ముల మధ్య, లేదా దంపతుల మధ్య పరస్పర స్నేహంలో, ఈ లోకంలో కారణం లేని ప్రేమను ఎవరిలోనూ నేను తెలుసుకోలేదు.
12.138.154
यद्यपि भ्रातरः क्रुद्धा भार्या वा कारणान्तरे ।
स्वभावतस्ते प्रीयन्ते नेतरः प्राकृतो जनः ॥ १२.१३८.१५४ ॥
సోదరులు కోపంగా ఉన్నా, లేదా భార్య మరొక కారణంగా కోపించినా, వారు స్వభావం వల్లనే ప్రీతి చెందుతారు; ఇతర సాధారణ మనిషి అలా చేయడు.
12.138.155
प्रियो भवति दानेन प्रियवादेन चापरः ।
मन्त्रहोमजपैरन्यः कार्यार्थे प्रीयते जनः ॥ १२.१३८.१५५ ॥
కొందరు దానంతో ప్రియులవుతారు, మరికొందరు ప్రియ వచనంతో; ఇంకొందరు మంత్రం, హోమం, జపం ద్వారా. మనిషి ఒక పని కోసం ప్రీతి చెందుతాడు.
12.138.156
उत्पन्ना कारणात्प्रीतिरासीन्नौ कारणान्तरे ।
प्रध्वस्ते कारणस्थाने सा प्रीतिर्नाभिवर्तते ॥ १२.१३८.१५६ ॥
ఒక కారణం వల్ల మన ఇద్దరి మధ్య ప్రీతి పుట్టింది, అది మరొక కారణం వల్లనే. కారణం ఉన్న స్థానమే నశించినప్పుడు, ఆ ప్రీతి తిరిగి రాదు.
12.138.157
किंनु तत्कारणं मन्ये येनाहं भवतः प्रियः ।
अन्यत्राभ्यवहारार्थात्तत्रापि च बुधा वयम् ॥ १२.१३८.१५७ ॥
నేను ఆలోచిస్తున్నాను, ఏ కారణంగా నేను నీకు ప్రియుడనయ్యానో? ఇతర ప్రయోజనం కోసం కాదు, భోగానుభవం కోసమూ కాదు — మనం తెలివైనవారమే కదా.
12.138.158
कालो हेतुं विकुरुते स्वार्थस्तमनुवर्तते ।
स्वार्धं प्राज्ञोऽभिजानाति प्राज्ञं लोकोऽनुवर्तते।
न त्वीदृशं त्वया वाच्यं विद्यते स्वार्थपण्डितः ॥ १२.१३८.१५८ ॥
కాలం కారణాన్ని మార్చుతుంది; స్వార్థం దానిని అనుసరిస్తుంది. జ్ఞాని తన స్వార్థాన్ని తెలుసుకుంటాడు; లోకం జ్ఞానిని అనుసరిస్తుంది. ఇలాంటి మాట నువ్వు అనకూడదు; స్వార్థంలో నేర్పరి ఇక్కడ ఉన్నాడు.
12.138.159
न कालो हि समर्थस्य स्नेहहेतुरयं तव ।
तस्मान्नाहं चले स्वार्थात्सुस्थितः संधिविग्रहे ॥ १२.१३८.१५९ ॥
కాలం మాత్రమే సమర్థుని ప్రేమకు కారణం కాదు; ఇది నీ ప్రేమ. అందువల్ల స్వార్థం నుండి నేను చలించను; సంధి, యుద్ధాలలో నేను స్థిరంగా ఉన్నాను.
12.138.160
अभ्राणामिव रुपाणि विकुर्वन्ति पदेपदे ।
अद्यैव हि रिपुर्भूत्वा पुनरद्यैव मे सुहृत्।
पुनश्च रिपुरद्यैव युक्तीनां पश्य चापलम् ॥ १२.१३८.१६० ॥
మేఘాల ఆకారాలు అడుగడుగునా మారుతున్నట్లే, ఈ రోజే నువ్వు శత్రువై, మళ్ళీ ఈ రోజే నా మిత్రుడవుతావు; మళ్ళీ ఈ రోజే శత్రువవుతావు. ఉపాయాల చపలతను చూడు.
12.138.161
आसीन्मैत्री तु तावन्नौ यावद्धेतुरभूत्पुरा ।
सागता सह तेनैव कालयुक्तेन हेतुना ॥ १२.१३८.१६१ ॥
పూర్వం కారణం ఉన్నంతవరకే మన మధ్య స్నేహం ఉంది. ఆ స్నేహం కాలంతో కూడిన అదే కారణంతో వచ్చింది.
12.138.162
त्वं हि मेऽत्यन्ततः शत्रुः सामर्थ्यान्मित्रतां गतः ।
तत्कृत्यमभिनिर्वर्त्य प्रकृतिः शत्रुतां गता ॥ १२.१३८.१६२ ॥
నువ్వు నాకు పూర్తిగా శత్రువువే; సామర్థ్యం వల్ల స్నేహాన్ని పొందావు. ఆ పనిని నెరవేర్చిన తర్వాత, (మిత్రపక్షం) స్వభావం మళ్లీ శత్రుత్వాన్ని పొందింది.
12.138.163
सोऽहमेवं प्रणीतानि ज्ञात्वा शास्त्राणि तत्त्वतः ।
प्राविशेयं कथं पाशं त्वत्कृते तद्ब्रवीहि मे ॥ १२.१३८.१६३ ॥
ఈ విధంగా శాస్త్రాలను తత్త్వతః తెలిసిన నేను, నీ కారణంగా ఆ పాశంలో ఎలా ప్రవేశించాను? అది నాకు చెప్పు.
12.138.164
त्वद्वीर्येण विमुक्तोऽहं मद्वीर्येण तथा भवान् ।
अन्योन्यानुग्रहे वृत्ते नास्ति भूयः समागमः ॥ १२.१३८.१६४ ॥
నీ వీర్యంతో నేను విముక్తుడనయ్యాను; నా వీర్యంతో నీవూ. పరస్పర అనుగ్రహం జరిగిన తర్వాత మళ్లీ కలయిక లేదు.
12.138.165
त्वं हि सौम्य कृतार्थोऽद्य निवृत्तार्थास्तथा वयम् ।
न तेऽस्त्यद्य मया कृत्यं किंचिदन्यत्र भक्षणात् ॥ १२.१३८.१६५ ॥
సౌమ్యా, నేడు నీ కార్యం సిద్ధించింది; మేమూ కోరికల నుండి విరమించాము. ఇప్పుడు భక్షణం తప్ప నీకు నా నుండి మరేమీ పని లేదు.
12.138.166
अहमन्नं भवान्भोक्ता दुर्बलोऽहं भवान्बली ।
नावयोर्विद्यते संधिर्वियुक्ते विषमे बले ॥ १२.१३८.१६६ ॥
నేను ఆహారం, నీవు భోక్త; నేను బలహీనుడను, నీవు బలవంతుడవు. బలం అసమానంగా, మనం వేరుగా ఉన్నప్పుడు మన మధ్య సంధి లేదు.
12.138.167
स मन्येऽहं तव प्रज्ञां यन्मोक्षात्प्रत्यनन्तरम् ।
भक्ष्यं मृगयते नूनं सुखोपायमसंशयम् ॥ १२.१३८.१६७ ॥
నీ ప్రజ్ఞ ఇదేనని నేను భావిస్తున్నాను: విముక్తి తర్వాత వెంటనే నీవు ఆహారాన్ని వెతుకుతున్నావు — నిస్సందేహంగా సుఖానికి మార్గాన్ని.
12.138.168
…र्थी ह्येव सुव्यक्तो विमुक्तः प्रसृतः क्षुधा ।
शास्त्रजां मतिमास्थाय प्रातराशमिहेच्छसि ॥ १२.१३८.१६८ ॥
…కోరినవాడవు; నిజంగా స్పష్టంగా విముక్తుడై, ఆకలితో విస్తరించి, శాస్త్రజనిత బుద్ధిని ఆశ్రయించి ఇక్కడ ఉదయాహారాన్ని కోరుతున్నావు.
12.138.169
जानामि क्षुधितं च त्वामाहारसमयश्च ते ।
स त्वं मामभिसंधाय भक्ष्यं मृगयसे पुनः ॥ १२.१३८.१६९ ॥
నీవు ఆకలితో ఉన్నావని, నీ భోజన సమయం అని నాకు తెలుసు. అయినా నీవు నన్ను లక్ష్యంగా చేసుకుని మళ్ళీ ఆహారాన్ని వెదుకుతున్నావు.
12.138.170
किंचात्र पुत्रदारार्थं यद्वाणीं सृजसे मयि ।
शुश्रूषां यतसे कर्तुं सखे मम तत्क्षमम् ॥ १२.१३८.१७० ॥
ఇక్కడ భార్యాపిల్లల కోసం నీవు నాతో పలికే మాటలు, నాకు సేవ చేయడానికి నీవు చేసే ప్రయత్నం, మిత్రమా, నీకు తగినవే.
12.138.171
त्वया मां सहितं दृष्ट्वा प्रिया भार्या सुताश्च ये ।
कस्मात्ते मां न खादेयुः स्पृष्टवा प्रणयिनि त्वयि ॥ १२.१३८.१७१ ॥
నీతో కలిసి నన్ను చూసి, నీ ప్రియ భార్య, కుమారులు ఎందుకు నన్ను తినరు? ప్రేమతో నీవు నన్ను తాకినప్పుడు?
12.138.172
नाहं त्वया समेष्यामि वृत्ते हेतुसमागमे ।
शिवं ध्यायस्व मेऽत्रस्थः सुकृतं स्मरसे यदि ॥ १२.१३८.१७२ ॥
నీ సత్కర్మలు నీకు గుర్తుంటే, ఇక్కడ నిలబడి నా శ్రేయస్సును ధ్యానించు. ఏదైనా కారణంతో కలిసే సందర్భంలో నేను నీతో కలవను.
12.138.173
शत्रोरन्नाद्यभूतः सन्क्लिष्टस्य क्षुधितस्य च ।
भक्ष्यं मृगयमाणस्य कः प्राज्ञो विषयं व्रजेत् ॥ १२.१३८.१७३ ॥
శత్రువుకు ఆహారమై, బాధపడుతూ ఆకలితో ఆహారాన్ని వెదికేవాని పరిధిలోకి ఏ జ్ఞానవంతుడు వెళ్తాడు?
12.138.174
स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि दूरादपि तवोद्विजे ।
विश्वस्तं वा प्रमत्तं वा एतदेव कृतं भवेत् ॥ १२.१३८.१७४ ॥
నీకు శుభం కలుగుగాక. నమ్మకంగా ఉన్నా, అప్రమత్తంగా లేకపోయినా ఇదే చేయాలి కాబట్టి, నిన్ను దూరం నుండే భయపడి నేను వెళ్తాను.
12.138.175
नाहं त्वया समेष्यामि निवृत्तो भव लोमश ।
बलवत्सन्निकर्षो हि न कदाचित्प्रशस्यते ॥ १२.१३८.१७५ ॥
నేను నీతో కలవను, లోమశా, వెనక్కి వెళ్ళు. బలవంతునితో సన్నిహితత్వం ఎప్పుడూ ప్రశంసనీయం కాదు.
12.138.176
यदि त्वं सुकृतं वेत्सि तत्सख्यमनुसारय ।
प्रशान्तादपि हि प्राज्ञाद्भेतव्यं बलिनः सदा ॥ १२.१३८.१७६ ॥
నువ్వు చేసిన మేలును తెలిసినవాడవైతే ఆ స్నేహాన్ని కొనసాగించు. శాంతుడు, జ్ఞాని అయినవాడి నుండైనా బలవంతుని నుండి ఎల్లప్పుడూ భయపడాలి.
12.138.177
यदि त्वर्थेन ते कार्यं ब्रूहि किं करवाणि ते ।
कामं सर्वं प्रदास्यामि न त्वात्मानं कथंचन ॥ १२.१३८.१७७ ॥
నీకు ఏదైనా ప్రయోజనం కోసం అవసరమైతే చెప్పు, నీ కోసం ఏమి చేయాలి? నీ కోరినదంతా ఇస్తాను; కానీ ఏ విధంగానూ నన్ను నేను ఇవ్వను.
12.138.178
आत्मार्थे संततिस्त्याज्या राज्यं रत्नं धनानि च ।
अपि सर्वस्वमुत्सृज्य रक्षेदात्मानमात्मवान् ॥ १२.१३८.१७८ ॥
తన కోసం సంతానాన్ని, రాజ్యాన్ని, రత్నాలను, ధనాన్ని కూడా త్యజించాలి. తన సర్వస్వాన్నీ విడిచిపెట్టయినా ఆత్మవంతుడు తనను రక్షించుకోవాలి.
12.138.179
ऐश्वर्यधनरत्नानां प्रत्यमित्रेऽपि वर्तताम् ।
दृष्टा हि पुनरावृत्तिर्जीवतामिति नः श्रुतम् ॥ १२.१३८.१७९ ॥
శత్రువు వద్ద ఐశ్వర్యం, ధనం, రత్నాలు ఉన్నప్పటికీ, బ్రతికి ఉన్నవారు తిరిగి రావడం కనిపించిందని మేము విన్నాం.
12.138.180
न त्वात्मनः संप्रदानं धनरत्नवदिष्यते ।
आत्मा हि सर्वदा रक्ष्यो दारैरपि धनैरपि ॥ १२.१३८.१८० ॥
కానీ తనను తాను ధనం, రత్నాల వలె ఇవ్వడం కోరదగినది కాదు. ఆత్మను ఎల్లప్పుడూ రక్షించుకోవాలి, భార్యలు, ధనం వంటివాటికంటే కూడా.
12.138.181
आत्मरक्षणतन्त्राणां सुपरीक्षितकारिणाम् ।
आपदो नोपपद्यन्ते पुरुषाणां स्वदोषजाः ॥ १२.१३८.१८१ ॥
ఆత్మరక్షణను నియమంగా పాటించి, బాగా పరిశీలించి పనిచేసే పురుషులకు, తమ స్వంత దోషాలవల్ల కలిగే ఆపదలు రావు.
12.138.182
शत्रुं सम्यगविज्ञातो विप्रियो ह्यबलीयसा ।
शङ्कनीयः स सर्वत्र प्रियमप्याचरन्सदा ॥ १२.१३८.१८२ ॥
బాగా గుర్తించబడని శత్రువు, బలహీనుడిచేత కూడా విరోధి. అతడు ఎల్లప్పుడూ ప్రియంగా నడుచుకున్నా ప్రతిచోటా అనుమానించదగినవాడు.
12.138.183
कुलजानां सुमित्राणां धार्मिकाणां महात्मनाम् ।
न तेषां चाल्यते बुद्धिः शास्त्रार्थकृतिश्चया ॥ १२.१३८.१८३ ॥
మంచి కులంలో పుట్టిన, మంచి మిత్రులైన, ధర్మాత్ములైన, మహాత్ములైన వారి బుద్ధి శాస్త్రార్థాన్ని దృఢంగా అనుసరించడంవల్ల చలించదు.
12.138.184
इत्यभिव्यक्तमेवासौ पलितेनापहासितः ।
मार्जारो व्रीडितो भूत्वा मूषिकं वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१३८.१८४ ॥
ఇలా స్పష్టంగా చెప్పబడినవాడు, పలితుడు (ఎలుక) చేత ఎగతాళి చేయబడి, సిగ్గుపడిన పిల్లి ఎలుకతో ఈ మాటలు పలికింది.
12.138.185
सत्यं शपे त्वयाऽहं वै मित्रद्रोहो विगर्हितः ।
संमन्येऽहं तव प्रज्ञां यस्त्वं मम हिते रतः ॥ १२.१३८.१८५ ॥
నిజంగా చెబుతున్నాను, నీ మీద ఒట్టు పెట్టి చెబుతున్నాను: మిత్రద్రోహం నిందార్హం. నా హితంలో నిమగ్నమైన నీ బుద్ధిని నేను గౌరవిస్తున్నాను.
12.138.186
उक्तवानर्थतत्त्वेन मया संभिन्नदर्शनः ।
न तु मामन्यथा साधो त्वं ग्रहीतुमिहार्हसि ॥ १२.१३८.१८६ ॥
అర్థతత్త్వానుసారంగా నేను చెప్పాను, నా దృష్టి గందరగోళంగా ఉన్నప్పటికీ. ఓ సాధూ, ఇక్కడ నన్ను వేరుగా తీసుకోవద్దు.
12.138.187
प्राणप्रदानजं त्वत्तो मयि सौहृदमागतम् ।
धर्मज्ञोऽस्मि गुणज्ञोऽस्मि कृतज्ञोस्मि विशेषतः ॥ १२.१३८.१८७ ॥
నీవు నాకు ప్రాణదానం చేసినందువల్ల నీ నుండి నాపై కలిగిన స్నేహం ఇది. నేను ధర్మజ్ఞుడను, గుణజ్ఞుడను, ముఖ్యంగా కృతజ్ఞుడను.
12.138.188
मित्रेषु वत्सलश्चास्मि त्वद्भक्तश्च विशेषतः ।
त्वं मामेवंगते साधो न वाचयितुमर्हसि ॥ १२.१३८.१८८ ॥
నేను మిత్రుల పట్ల వాత్సల్యం కలవాడను, ముఖ్యంగా నీ భక్తుడను. ఓ సాధూ, ఇలాంటి స్థితిలో నీవు నన్ను నిందించకూడదు.
12.138.189
त्वया हि वाच्यमानोऽहं जह्यां प्राणान्सबान्धवः ।
धिक्शब्दो हि बुधैर्दृष्टो मद्विधेषु मनस्विषु।
पतनं धर्मतत्त्वज्ञ न मे शङ्कितुमर्हसि ॥ १२.१३८.१८९ ॥
నీవు నన్ను నిందిస్తే బంధువులతో సహా ప్రాణాలు విడుస్తాను. నాలాంటి మనస్వులకు ధిక్కార మాట పతనమని విజ్ఞులు భావిస్తారు. ఓ ధర్మతత్త్వజ్ఞా, ఇందులో నీవు నాపై శంకించరాదు.
12.138.190
इति संस्तूयमानोऽपि मार्जारेण स मूषिकः ।
मनसा भावगम्भीरं मार्जारमिदमब्रवीत् ॥ १२.१३८.१९० ॥
ఈ విధంగా పిల్లి చేత స్తుతించబడినప్పటికీ, ఆ ఎలుక మనసులో గంభీరమైన భావంతో పిల్లితో ఇలా అన్నది.
12.138.191
साधुर्भवान्कृतार्थोऽस्मि प्रिये च न च विश्वसे ।
संस्तवैर्वा धनौघैर्वा नाहं शक्यः पुनस्त्वया ॥ १२.१३८.१९१ ॥
నీవు మంచివాడవు, నా ప్రయోజనం నెరవేరింది. ప్రియుడిని కూడా నేను నమ్మను. పొగడ్తలతోనో, ధనప్రవాహంతోనో నన్ను మళ్ళీ నీవు వశపరచుకోలేవు.
12.138.192
न ह्यमित्रवशं यान्ति प्राज्ञा निष्कारणं सखे ।
अस्मिन्नर्थे च गाथे द्वे निबोधोशनसा कृते ॥ १२.१३८.१९२ ॥
ఓ మిత్రమా, జ్ఞానులు కారణం లేకుండా శత్రువు వశానికి వెళ్లరు. ఈ విషయంపై ఉశనసుడు (శుక్రుడు) రచించిన రెండు గాథలను వినుము.
12.138.193
शत्रुसाधारणे कृत्ये कृत्वा सन्धिं बलीयसा ।
समाहितश्चरेद्बुद्ध्या कृतार्थश्च न विश्वसेत् ॥ १२.१३८.१९३ ॥
శత్రువులతో ఉమ్మడి కార్యంలో, బలవంతునితో సంధి చేసి, ఏకాగ్రతతో బుద్ధితో నడుచుకోవాలి; కార్యం నెరవేరిన తర్వాత కూడా నమ్మకూడదు.
12.138.194
न विश्वसेदवश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्चसेत् ।
नित्यं विश्वासयेदन्यान्परेषां तु न विश्वसेत् ॥ १२.१३८.१९४ ॥
నమ్మదగనివారిని నమ్మకూడదు; నమ్మదగినవారిని కూడా అతిగా నమ్మకూడదు. ఎల్లప్పుడూ ఇతరులు తనను నమ్మేలా చేయాలి, కానీ శత్రువులను నమ్మకూడదు.
12.138.195
तस्मात्सर्वास्ववस्थासु रक्षेज्जीवितमात्मनः ।
द्रव्याणि संततिश्चैव सर्वं भवति जीवताम् ॥ १२.१३८.१९५ ॥
కాబట్టి అన్ని పరిస్థితుల్లోనూ తన ప్రాణాన్ని కాపాడుకోవాలి; ధనము, సంతానము, సర్వమూ జీవించినవారికే ఉంటాయి.
12.138.196
संक्षेपो नीतिशास्त्राणामविश्वासः परो मतः ।
नृषु तस्मादविश्वासः पुष्कलं हितमात्मनः ॥ १२.१३८.१९६ ॥
నీతిశాస్త్రాల సారాంశం అపనమ్మకమే అత్యుత్తమమని భావించబడింది; కాబట్టి మనుషుల పట్ల అపనమ్మకం ఉండటం తనకు ఎంతో మేలు.
12.138.197
वध्यन्ते न ह्यविश्वस्ताः शत्रुर्भिर्दुर्बला अपि ।
विश्वस्तास्तेषु वध्यन्ते बलवन्तोऽपि शत्रुभिः ॥ १२.१३८.१९७ ॥
నమ్మనివారు బలహీనులైనా శత్రువులచే చంపబడరు; నమ్మినవారు బలవంతులైనా వారి చేతనే శత్రువులచే చంపబడతారు.
12.138.198
त्वद्विधेभ्यो मया ह्यात्मा रक्ष्यो मार्जार सर्वदा ।
रक्ष त्वमपि चात्मानं चण्डालाज्जातिकिल्बिषात् ॥ १२.१३८.१९८ ॥
నీలాంటివారినుండి నేను ఎల్లప్పుడూ నన్ను కాపాడుకోవాలి; ఓ పిల్లీ, నీవు కూడా చండాలుడి నుండి, పుట్టుకతో వచ్చిన దోషం నుండి నిన్ను కాపాడుకో.
12.138.199
स तस्य ब्रुवतस्त्वेवं संत्रासाज्जातसाध्वसः ।
कथां हित्वा जवेनाशु मार्जारः प्रययौ ततः ॥ १२.१३८.१९९ ॥
అతడు ఇలా మాట్లాడుతుండగానే భయంతో వణికిపోయిన పిల్లి కథను వదిలి వేగంగా అక్కడి నుండి వెళ్ళిపోయింది.
12.138.200
ततः शास्त्रार्थतत्त्वज्ञो बुद्धिसामर्थ्यमात्मनः ।
विश्राव्य पलितः प्राज्ञो बिलमन्यज्जगाम ह ॥ १२.१३८.२०० ॥
అప్పుడు శాస్త్రార్థ తత్త్వం తెలిసిన ప్రాజ్ఞుడైన పలితుడు తన బుద్ధి సామర్థ్యాన్ని చాటి మరొక బిలంలోకి వెళ్ళాడు.
12.138.201
एवं प्रज्ञावता बुद्ध्या दुर्बलेन महाबलाः ।
एकेन बहवोऽमित्राः पलितेनाभिसंधिताः ॥ १२.१३८.२०१ ॥
ఇలా బుద్ధిమంతుడూ, బుద్ధితో బలహీనుడూ అయిన ఒకే పలితుడి చేత మహాబలులైన అనేక శత్రువులు మోసగించబడ్డారు.
12.138.202
अरिणापि समर्थेन सन्धिं कुर्वीत पण्डितः ।
मूषिकश्च बिडालश्च मुक्तावन्योन्यसंश्रयात् ॥ १२.१३८.२०२ ॥
పండితుడు సమర్థుడైన శత్రువుతోనైనా సంధి చేసుకోవాలి; ఎలుక, పిల్లి పరస్పర ఆధారంతో విడుదలయ్యాయి.
12.138.203
इत्येवं क्षत्रधर्मस्य मया मार्गो निदर्शितः ।
विस्तरेण महाराज संक्षेपमपि मे शृणु ॥ १२.१३८.२०३ ॥
ఇలా నేను క్షాత్రధర్మ మార్గాన్ని విస్తారంగా చూపించాను; మహారాజా, ఇప్పుడు సంక్షేపంగా కూడా నా నుండి వినుము.
12.138.204
अन्योन्यं कृतवैरौ तु चक्रतुः प्रीतिमुत्तमाम् ।
अन्योन्यमभिसंधातुं संबभूव तयोर्मतिः ॥ १२.१३८.२०४ ॥
ఒకరికొకరు శత్రువులైనవారు ఉత్తమ స్నేహం చేసుకున్నారు; కానీ వారిలో ఒకరినొకరు మోసగించాలనే ఆలోచన కూడా కలిగింది.
12.138.205
तत्र प्राज्ञोऽभिसंधत्ते सम्यग्बुद्धिबलाश्रयात् ।
अभिसंधीयते प्राज्ञः प्रमादादपि वा बुधैः ॥ १२.१३८.२०५ ॥
అక్కడ జ్ఞాని సమ్యక్ బుద్ధి మరియు బలాన్ని ఆశ్రయించి పన్నాగం పన్నుతాడు; జ్ఞాని కూడా అజాగ్రత్త వల్ల, లేదా బుధుల వల్ల వంచింపబడతాడు.
12.138.206
तस्मादभीतवद्भीतो विश्वस्तवदविश्वसेत् ।
न ह्यप्रमत्तश्चलति चलितोऽवा न नश्यति ॥ १२.१३८.२०६ ॥
కాబట్టి భయం లేనివాడిలాగా భయపడుతున్నట్లుగా, నమ్మకం ఉన్నవాడిలాగా నమ్మకం లేనట్లుగా ఉండాలి; అప్రమత్తుడు చలించడు, చలించినా నశించడు.
12.138.207
काले हि रिपुणा संधिः काले मित्रेण विग्रहः ।
कार्य इत्येव तत्वज्ञाः प्राहुर्नित्यं नराधिप ॥ १२.१३८.२०७ ॥
సమయానుసారం శత్రువుతో సంధి, సమయానుసారం మిత్రునితో విగ్రహం చేయాలి; ఇదే తత్వజ్ఞులు ఎల్లప్పుడూ చెప్పారు, ఓ నరాధిపా.
12.138.208
एतज्ज्ञात्वा महाराज शास्त्रार्थमभिगम्य च ।
अभियुक्तोऽप्रमत्तश्च प्राग्भयाद्भीतवच्चरेत् ॥ १२.१३८.२०८ ॥
మహారాజా, దీనిని తెలుసుకొని, శాస్త్రార్థాన్ని అవగతం చేసుకొని, ఆక్రమణకు గురైనా అప్రమత్తంగా ఉండి, భయం రాకముందే భయపడినవాడిలా ప్రవర్తించాలి.
12.138.209
भीतवत्संहितः कार्यः प्रतिसंधिस्तथैव च ।
भयादुत्पद्यते बुद्धिरप्रमत्ताभियोगजा ॥ १२.१३८.२०९ ॥
భయపడినవాడిలా సంధి చేసుకోవాలి, అలాగే ప్రతిసంధి కూడా చేయాలి; భయం నుండే అప్రమత్తమైన ప్రయత్నంతో పుట్టిన బుద్ధి ఉదయిస్తుంది.
12.138.210
न भयं जायते राजन्भीतस्यानागते भये ।
अभीतस्य च विस्रम्भात्सुमहज्जायते भयम् ॥ १२.१३८.२१० ॥
ఓ రాజా, భయపడినవానికి భవిష్యత్ భయంలో భయం కలుగదు; కానీ భయం లేనివానికి నమ్మకం వల్ల చాలా పెద్ద భయం కలుగుతుంది.
12.138.211
न भीरुरिति चात्यन्तं मन्त्रो देयः कथंचन ।
अविज्ञानाद्धि विज्ञाने गच्छेदास्पददर्शनाम् ॥ १२.१३८.२११ ॥
ఒకడు భీరువు అని పూర్తిగా భావించి ఎట్టి పరిస్థితిలోనూ మంత్రాన్ని (రహస్య ఆలోచనను) అప్పగించరాదు. అజ్ఞానం నుండే జ్ఞానానికి, ఆపద ఉన్న స్థానాన్ని చూడగల స్థితికి చేరాలి.
12.138.212
तस्मादभीतवद्भीतो विश्वस्तवदविश्वसन् ।
कार्याणां गुरुतां ज्ञात्वा नादृतं किंचिदाचरेत् ॥ १२.१३८.२१२ ॥
కాబట్టి భయపడినవాడు భయం లేనివాడిలా, విశ్వసింపబడినవాడు విశ్వసించనివాడిలా ఉండాలి. కార్యాల గురుత్వాన్ని తెలుసుకుని, ఏదీ అలక్ష్యంగా చేయరాదు.
12.138.213
एवमेतन्मया प्रोक्तमितिहासं युधिष्ठिर ।
श्रुत्वा त्वं सुहृदां मध्ये यथावत्समुदाचर ॥ १२.१३८.२१३ ॥
యుధిష్ఠిరా, ఈ ఇతిహాసాన్ని నేను ఇలాగే చెప్పాను. దీనిని విని నీవు మిత్రుల మధ్య యథావిధిగా ప్రవర్తించు.
12.138.214
उपलभ्य मतिं चाग्र्यामरिमित्रान्तरं तथा ।
संधिविग्रहकालौ च मोक्षोपायं तथाऽऽपदि ॥ १२.१३८.२१४ ॥
శ్రేష్ఠమైన బుద్ధిని పొంది, శత్రువుకు మిత్రునికి మధ్య భేదాన్ని తెలుసుకుని, సంధి మరియు యుద్ధ కాలాలను గ్రహించి, ఆపదలో బయటపడే ఉపాయాన్ని తెలుసుకో.
12.138.215
शत्रुसाधारणे कृत्ये कृत्वा सन्धिं बलीयसा ।
समागतश्चरेद्बुद्ध्या कृतार्थो न च विश्वसेत् ॥ १२.१३८.२१५ ॥
శత్రువులకు సాధారణమైన కార్యంలో, బలవంతునితో సంధి చేసుకుని కలిసినప్పుడు, బుద్ధితో వ్యవహరించాలి; కార్యం నెరవేరినా అతనిని నమ్మరాదు.
12.138.216
अविरुद्धां त्रिवर्गेण नीतिमेतां महीपते ।
अभ्युत्तिष्ठ श्रुतात्तस्माद्भूयः संरञ्जयन्प्रजाः ॥ १२.१३८.२१६ ॥
ధరణీపతీ, త్రివర్గానికి (ధర్మ, అర్థ, కామాలకు) విరుద్ధం కాని ఈ నీతిని అనుసరించు. దీనిని విని లేచి, ప్రజలను మళ్లీ సంతోషపరచు.
12.138.217
ब्राह्मणैश्चापि ते सार्धं यात्रा भवतु पाण्डव ।
ब्राह्मणाद्धि परं श्रेयो दिवि चेह च भारत ॥ १२.१३८.२१७ ॥
పాండవా, బ్రాహ్మణులతో కలిసి నీ మార్గం సాగుగాక; భారతా, బ్రాహ్మణుని కంటే గొప్ప శ్రేయస్సు స్వర్గంలోనూ ఇక్కడా లేదు.
12.138.218
एते धर्मस्य वेत्तारः कृतज्ञाः सततं प्रभो ।
पूजिताः शुभकर्तारः पूजयैनाञ्जाधिप ॥ १२.१३८.२१८ ॥
వీరు ధర్మాన్ని తెలిసినవారు, ఎల్లప్పుడూ కృతజ్ఞులు, శుభకర్మలు చేసేవారు. ప్రభూ, వీరిని గౌరవించు; అధిపతీ, వీరిని పూజించు.
12.138.219
राज्यं श्रेयः परं राजन्यशश्च महदाप्स्यसे ।
कुलस्य संततिं चैव यथान्यायं यथाक्रमम् ॥ १२.१३८.२१९ ॥
రాజా, నీకు రాజ్యం యొక్క పరమ శ్రేయస్సు, గొప్ప కీర్తి లభిస్తాయి; కులసంతతి కూడా న్యాయంగా, క్రమంగా కొనసాగుతుంది.
12.138.220
श्रुतं च ते भारत संधिविग्रहं ।
विभावितं बुद्धिविशेषकारितम्।
तथा त्ववेक्ष्य क्षितिपेन सर्वदा ।
निषेवितव्यं नृप शत्रुमण्डलम् ॥ १२.१३८.२२० ॥
భారతా, నీవు సంధి, విగ్రహాల గురించి విన్నావు; అవి గొప్ప బుద్ధితో విచారించబడినవి. కాబట్టి రాజా, రాజు ఎల్లప్పుడూ ఆలోచించి శత్రుమండలాన్ని సేవించాలి.