マハーバーラタ · 章 12.138
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.138.1
सर्वत्र बुद्धिः कथिता श्रेष्ठा ते भरतर्षभ ।
अनागता तथोत्पन्ना दीर्घसूत्रा विनाशिनी ॥ १२.१३८.१ ॥
バラタの雄牛よ、あなたは、どこにおいても知恵こそが最上だと説かれた。未来を見通す知恵、今この時に生じる知恵、そして遅らせる知恵は破滅をもたらす、と。
12.138.2
तदिच्छामि परां बुद्धिं श्रोतुं ते भरतर्षभ ।
यथा राजा न मुह्येत शत्रुभिः परिपीडितः ॥ १२.१३८.२ ॥
それゆえ、バラタの雄牛よ、敵に苦しめられた王が迷わないように、あなたからその最高の知恵を聞きたいのです。
12.138.3
…याज्ञं सर्वशास्त्रविशारदम् ।
पृच्छ… तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १२.१३८.३ ॥
……すべての聖典に通じたヤージュニャに尋ねなさい……それを私に説明するにふさわしいのはあなたです。
12.138.4
शत्रुभिबहु…था मुच्येत पार्थिवः ।
एतदिच्छाम्य…र्वमेव यथाविधि ॥ १२.१३८.४ ॥
……多くの敵から王が解放されるように。これを私は正しい作法どおりに聞きたいのです。
12.138.5
विषमस्थं हि राजा…त्रवः परिपन्थिनः ।
बहवोऽप्येकमुद्धर्तुं यतन्ते पूर्वतापिताः ॥ १२.१३८.५ ॥
困難な立場に置かれた王には……敵対する者が多い。以前は苦しめられていた者たちでさえ、ひとりを押し上げようと努める。
12.138.6
सर्वतः प्रार्थ्यमानेन दर्बलेन महाबलैः ।
एकेनैवासहायेन शक्यं स्थातुं भवेत्कथम् ॥ १२.१३८.६ ॥
四方から大いなる力を持つ者たちに攻められる弱き者が、ひとりで助け手もなく、どうして踏みとどまれようか。
12.138.7
कथं मित्रमरिं चापि विन्देत भरतर्षभ ।
चेष्टितव्यं कथं चात्र शत्रोर्मित्रस्य चान्तरे ॥ १२.१३८.७ ॥
バラタ族の雄牛よ、友と敵をどのように見分けるべきか。敵と友のあいだでどう振る舞うべきか。
12.138.8
अजातलक्षणे राजन्नमित्रे मित्रतां गते ।
कथं नु पुरुषः कुर्यात्कृत्वा किं वा सुखी भवेत् ॥ १२.१३८.८ ॥
王よ、兆しの現れていない敵が友となったとき、人はどう振る舞うべきか。何をすれば幸せになれるのか。
12.138.9
विग्रहं केन वा कुर्यात्संधिं वा केन योजयेत् ।
कथं वा शत्रुमध्यस्थो वर्तेत बलवानपि ॥ १२.१३८.९ ॥
誰と戦い、誰と和を結ぶべきか。敵の只中にあり、強力であっても、どう振る舞うべきか。
12.138.10
एतद्धै सर्वकृत्यानां परं कृत्यं नराधिप ।
नैतस्य कश्चिद्वक्ताऽस्ति श्रोता वाऽपि सुदुर्लभः ॥ १२.१३८.१० ॥
人の王よ、これこそあらゆる義務の中で最高の義務である。これを説く者はおらず、聞く者もきわめてまれである。
12.138.11
ऋते पितामहाद्भीष्मात्सत्यसंधाज्जितेन्द्रियात् ।
तदन्वीक्ष्य महाभाग सर्वमेतद्ब्रवीहि मे ॥ १२.१३८.११ ॥
誓いに忠実で感官を制した祖父ビーシュマのほかには、大いなる幸運の者よ、よく考えたうえで、これらすべてを私に語ってください。
12.138.12
त्वद्युक्तोऽयमनुप्रश्नो युधिष्ठिर गुणोदयः ।
शृणु मे पुत्र कार्त्स्न्येन गुह्यमापत्सु भारत ॥ १२.१३८.१२ ॥
ユディシュティラよ、お前にふさわしいこの問いは、徳が芽生えた証である。息子よ、バーラタよ、災難における秘密を余すところなく聞きなさい。
12.138.13
अमित्रो मित्रतां याति मित्रं चापि प्रदुष्यति ।
सामर्थ्ययोगात्कार्याणामनित्या हि सदा गतिः ॥ १२.१३८.१३ ॥
敵は友となり、友もまた堕落する。事を成す力の結合によって、その道筋は常に無常だからである。
12.138.14
तस्माद्विश्वसितव्यं च विग्रहं च समाचरेत् ।
देशं कालं च विज्ञाय कार्याकार्यविनिश्चये ॥ १२.१३८.१४ ॥
それゆえ信頼もすべきであり、争いも起こすべきである。ただし場所と時を知り、なすべきこととなすべからざることを定めたうえで。
12.138.15
संधातव्यं बुधैर्नित्यं व्यवस्य च हितार्थिभिः ।
अमित्रैरपि संधेयं प्राणा रक्ष्या हि भारत ॥ १२.१३८.१५ ॥
賢者は常に和を結ぶべきであり、利益を求める者は見極めてそうすべきである。敵とさえ和を結ぶべきだ。バーラタよ、命は守られねばならないのだから。
12.138.16
यो ह्यमित्रैर्नरैर्नित्यं न संदध्यादपण्डितः ।
न सोर्थं प्राप्नुयात्किंचित्फलान्यपि च भारत ॥ १२.१३८.१६ ॥
敵と決して和を結ばぬ愚か者は、何の利益も得ず、バーラタよ、果実すら得ない。
12.138.17
यस्त्वमित्रेण संधत्ते मित्रेण च विरुध्यते ।
अर्थयुक्तिं समालोक्य सुमहद्विन्दते फलम् ॥ १२.१३८.१७ ॥
敵と和を結び友に敵対する者は、利益の方策をよく見極めれば、非常に大きな果実を得る。
12.138.18
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
मार्जारस्य च संवादं न्यग्रोधे मूषिकस्य च ॥ १२.१३८.१८ ॥
ここでもこの古い物語が引かれる。バニヤンの木にいる猫と鼠の対話である。
12.138.19
वने महति कस्मिंश्चिन्न्यग्रोधः सुमहानभूत् ।
लताजालपरिच्छन्नो नानाद्विजगणायुतः ॥ १२.१३८.१९ ॥
ある大きな森に、非常に大きなバニヤンの木があった。それは蔓の網に覆われ、多くの種類の鳥の群れで賑わっていた。
12.138.20
स्कन्धवान्मेघसंकाशः शीतच्छायो मनोरमः ।
अरण्यमभितो जातस्तरुर्व्यालमृगायुतः ॥ १२.१३८.२० ॥
その木は幹をもち雲のようで、涼しい陰を宿し心を喜ばせた。森のあたりに生い茂ったその木は、猛獣や蛇に満ちていた。
12.138.21
तस्य मूलमुपाश्रित्य कृत्वा शतमुखं बिलम् ।
वसति स्म महाप्राज्ञः पलितो नाम मूषिकः ॥ १२.१३८.२१ ॥
その根元に身を寄せ、百の入口をもつ穴を作って、パリタという名の非常に賢い鼠がそこに住んでいた。
12.138.22
शाखां तस्य समाश्रित्य वसति स्म सुखं तदा ।
लोमशो नाम मार्जारः सर्वसत्वावसादकः ॥ १२.१३८.२२ ॥
その枝に身を寄せて、そのとき安楽に住んでいたのはロマシャという名の猫で、あらゆる生き物を害するものであった。
12.138.23
तत्र त्वागत्य चण्डालो ह्यरण्यकृतकेतनः ।
युयोज यन्त्रमुन्माथं नित्यमस्तंगते रवौ ॥ १२.१३८.२३ ॥
そこへ、森に自分の印を付けていたチャンダーラの猟師がやって来て、日の入りになると常に「ウンマータ」と呼ばれる罠を仕掛けた。
12.138.24
तत्र स्नायुमयान्पाशान्यथावत्संविधाय सः ।
गृहं गत्वा सुखं शेते प्रभातामेति शर्वरीम् ॥ १२.१३८.२४ ॥
そこに腱で作った投げ縄を念入りに仕掛け、家へ帰って安らかに眠った。夜が明け、暁が訪れた。
12.138.25
तत्र स्म नित्यं बध्यन्ते नक्तं बहुविधा मृगाः ।
कदाचिदत्र मार्जारः संप्रवृत्तो व्यबध्यत ॥ १२.१३८.२५ ॥
そこでは夜になるといつも様々な種類の獣が捕らえられていた。ある時、ここに一匹の猫が来て捕まった。
12.138.26
तस्मिन्बद्धे महाप्राणे शत्रौ नित्याततायिनि ।
तं कालं पलितो ज्ञात्वा प्रचचार सुनिर्भयः ॥ १२.१३८.२६ ॥
あの大いなる気息を持つ、常に害を加える敵が縛られたとき、ネズミはその時を知り、全く恐れなく動き回った。
12.138.27
तेनानुचरता तस्मिन्वते विश्वस्तचारिणा ।
भक्ष्यं मृगयमाणे नचिराद्दृष्टमामिषम् ॥ १२.१३८.२७ ॥
その誓戒の中を安心して歩き回り、食物を探していると、ほどなく肉が見えた。
12.138.28
स तमुन्माथमारुह्य तदामिषमभक्षयत् ।
तस्योपरि सपत्नस्य बद्धस्य मनसा हसन् ॥ १२.१३८.२८ ॥
彼はその網の上に登り、その肉を食べた。頭上に縛られた敵を心の中で笑いながら。
12.138.29
आमिषे तु प्रसक्तः स कदाचितवलोकयन् ।
अपश्यदपरं घोरमात्मनो रिपुमागतम् ॥ १२.१३८.२९ ॥
しかし肉に心を奪われ、ふと周りを見ると、自分にとってもう一つの恐ろしい敵が近づいてくるのが見えた。
12.138.30
शरप्रसूनसंकाशं महीविवरशायिनम् ।
सकुलं हरिकं नाम चपलं ताम्रलोचनम् ॥ १२.१३८.३० ॥
矢の花のような、地中の穴に一族もろとも横たわる、落ち着きのない銅色の目の『ハリカ』という生き物。
12.138.31
तन मूषिकगन्धेन त्वरमाण उपागतम् ।
सक्ष्यार्थं लेलिहन्वक्रं भूमावूर्ध्वमुखः स्थितः ॥ १२.१३८.३१ ॥
鼠の匂いに急いでやって来たそれを、餌のために曲がった口を舐めながら、地面に顔を上に向けて立っているのを見た。
12.138.32
…ाखागतमरिं चान्यमपश्यत्कोटरालयम् ।
सूलकं चन्द्रकं नाम वक्रतुण्डं दुरासदम् ॥ १२.१३८.३२ ॥
…枝に来た敵と、もう一つ、洞に住む、スーラカとチャンドラカという名の、曲がった嘴の、近づきがたいものを見た。
12.138.33
पतस्य विषयं तस्य नकुलोलूकयोस्तथा ।
यथास्यासीदियं चिन्ता तत्प्राप्तस्य महद्भयम् ॥ १२.१३८.३३ ॥
落ちたものの領域、またマングースとフクロウの領域について、彼にこの不安があったように、そこに至った者には大きな恐怖があった。
12.138.34
पपद्यस्यां सुकष्टायां मरणे समुपस्थिते ।
मन्ताद्भय उत्पन्ने कथं कार्यं मनीषिणा ॥ १२.१३८.३४ ॥
…そのような非常に苦しい状況で、死が近づき、…恐怖が生じたとき、賢者はどうすべきか。
12.138.35
तथा सर्वतो रुद्धः सर्वत्र भयकर्शितः ।
भवद्भयसंत्रस्तश्चक्रे च परमां मतिम् ॥ १२.१३८.३५ ॥
このように四方を囲まれ、どこでも恐怖に衰え、有の恐怖におびえて、彼は最高の決意をした。
12.138.36
आपद्विनाशभूयिष्ठं शङ्कनीयं हि जीवितम् ।
मन्तात्संशयः सोऽयं तस्मादापदुपस्थिता ॥ १२.१३८.३६ ॥
人生は災いと破滅に満ち、まことに恐るべきものである。思案から生じたこの疑いゆえに、災いが起こったのだ。
12.138.37
गतं हि सहसा भूमिं नकुलो मामवाप्नुयात् ।
उलूकश्चेह तिष्ठन्तं मार्जारः पाशसंक्षयात् ॥ १२.१३८.३७ ॥
マングースが突然地に降りて私に到達するかもしれず、ここに立つ猫にはフクロウが届くかもしれない。罠が壊れたからである。
12.138.38
न त्वेवास्मद्विधः प्राज्ञः संमोहं गन्तुमर्हति ।
रिष्ये जीविते यत्नं यावदुच्छ्वासनिग्रहात् ॥ १२.१३८.३८ ॥
しかし私のような賢者は迷いに陥るべきではない。息が止まるまで、私は命のために努力しよう。
12.138.39
न हि बुद्ध्याऽन्वितः प्राज्ञो नीतिशास्त्रविशारदः ।
निमज्जत्यापदं प्राप्य महतोऽर्थानवाप्य ह ॥ १२.१३८.३९ ॥
知恵に恵まれ、政治学に熟達した賢者は、危難に陥り大きな目的を得たとしても、そこに沈むことはない。
12.138.40
न त्वन्यामिह मार्जाराद्गतिं पश्यामि सांप्रतम् ।
विषमस्थो ह्ययं शत्रुः कृत्यं चास्य महन्मया ॥ १२.१३८.४० ॥
しかし今は猫以外に道が見えない。この敵は困難な状況にあり、彼の務めは私にとって大きい。
12.138.41
जीवितार्थी कथं त्वद्य शत्रुभिः प्रार्थितस्त्रिभिः ।
प्राणहेतोरिमं मित्रं मार्जारं संश्रयामि वै ॥ १२.१३८.४१ ॥
今日、命を求める私は三人の敵に追われ、命のために、この友である猫の庇護を求める。
12.138.42
नीतिशास्त्रं समाश्रित्य हितमस्योपवर्णये ।
येनेमं शत्रुसंघातं मतिपूर्वेण वञ्चये ॥ १२.१३८.४२ ॥
政治学に拠り、彼の利益を述べよう。熟慮した策略で、この敵の群れを欺くために。
12.138.43
अयमत्यन्तशत्रुर्मे वैषम्यं परमं गतः ।
मूढो ग्राहयितुं स्वार्थं संगत्या यदि शक्यते ॥ १२.१३८.४३ ॥
この者は私の不倶戴天の敵であり、極度の窮地に陥っている。この愚か者に交わりによって自らの利益を悟らせられるなら……
12.138.44
कदाजिद्व्यसनं प्राप्य संधिं कुर्यान्मया सह ॥ १२.१३८.४४ ॥
いつか災難に陥ったなら、私と和睦すればよい。
12.138.45
बलिना सन्निकृष्टस्य शत्रोरपि परिग्रहः ।
कार्य इत्याहुराचार्या विषमे जीवितार्थिना ॥ १२.१३८.४५ ॥
師は言う、強者によって近づけられた敵であっても、逆境で生きることを望む者は受け入れるべきだと。
12.138.46
श्रेष्ठो हि पण्डितः शत्रुर्न च मित्रमपण्डितः ।
अमित्रे खलु मार्जारे जीवितं संप्रतिष्ठितम् ॥ १२.१३८.४६ ॥
賢い敵は愚かな友より優れている。実に、敵である猫にさえ命は保たれている。
12.138.47
ततोऽस्मै संप्रवक्ष्यामि हेतुमात्माभिरक्षणे ।
अपीजानीमयं शत्रुः संगत्या पण्डितो भवेत् ॥ १२.१३८.४७ ॥
ゆえに私は彼に自己防衛の理由を説こう。この敵が交わりによって賢くなるかもしれないから。
12.138.48
एवं विचिन्तयामास मूषिकः शत्रुचेष्टितम् ॥ १२.१३८.४८ ॥
こうして鼠は敵の振る舞いについて考えた。
12.138.49
ततोऽर्थगतितत्त्वज्ञः संधिविग्रहकालवित् ।
सान्त्वपूर्वमिदं वाक्यं मार्जारं मूषिकोऽब्रवीत् ॥ १२.१३८.४९ ॥
そのとき、事の成り行きの真実と和戦の時を知る鼠は、なだめの言葉から始めて猫にこう言った。
12.138.50
सौहृदेनाभिभाषे त्वां कच्चिन्मार्जार जीवसे ।
जीवितं हि तवेच्छामि श्रेयः साधारणं हि नौ ॥ १२.१३८.५० ॥
友情をもって君に話す、猫よ——君は生きているのか？私は君の命を望む。我々二人の利益は共通なのだから。
12.138.51
न ते सौम्य भयं कार्यं जीविष्यसि यथा पुरा ।
अहं त्वामुद्धरिष्यामि प्राणाञ्जह्यां हि ते कृते ॥ १२.१३८.५१ ॥
善き者よ、恐れてはならない。君は以前のように生きるだろう。私は君を救おう。君のためなら私は命さえ捨てる。
12.138.52
अस्ति कश्चिदुपायोऽत्र पुष्कल प्रतिभाति मे ।
येन शक्यस्त्वया मोक्षः प्राप्नुं श्रेयस्तथा मया ॥ १२.१३८.५२ ॥
ここに一つの方法があると思われる、優れた者よ。それによって君は解放を得られ、そうして私にとっても善いことになる。
12.138.53
मयाऽप्युपायो दृष्टोऽयं विचार्य मतिमात्मनः ।
आत्मार्थं च त्वदर्थं च श्रेयः साधारणां हि नौ ॥ १२.१३८.५३ ॥
私自身の判断でよく考えて、私もこの方法を見出した——私自身のためにも、君のためにも。我々二人の利益は共通なのだから。
12.138.54
इदं हि नकुलोलूकं पापबुद्ध्या हि संस्थितम् ।
न धर्षयति मार्जार तेन ते स्वस्ति सांप्रतम् ॥ १२.१३८.५४ ॥
見よ、マングースとフクロウが悪意をもってそこに立っている。猫よ、奴らは君を襲わない。だから今のところ君は無事だ。
12.138.55
कूजंश्चपलनेत्रोऽयं कौशिको मां निरीक्षते ।
नगशाखाग्रगः पापस्तस्याहं भृशमुद्विजे ॥ १२.१३८.५५ ॥
落ち着きのない目をした このフクロウは、枝の先に止まり、ささやきながら私を見つめている。その邪悪な者に私は大いに怯えている。
12.138.56
सतां साप्तपदं मैत्रं स सखा मेऽसि पण्डितः ।
साहाय्यकं करिष्यामि नास्ति ते प्राणतो भयम् ॥ १२.१३८.५६ ॥
善き人々の間の友情は七歩によって結ばれる。君は私の賢い友だ。私は君を助けよう。君の命に危険はない。
12.138.57
न हि शक्तोऽसि मार्जार पाशं छेत्तुं मया विना ।
अहं छेत्स्यामि पाशांस्ते यदि मां त्वं न हिंससि ॥ १२.१३८.५७ ॥
猫よ、私なしでは君はこの罠を切ることはできない。もし私を傷つけないなら、君の罠を切ってあげよう。
12.138.58
त्वमाश्रितो द्रुमस्याग्रं मूलं त्वहमुपाश्रितः ।
चिरोषितावुभावावां वृक्षेऽस्मिन्विदितं च ते ॥ १२.१३८.५८ ॥
君は木のてっぺんに身を寄せ、私は根元に身を寄せている。私たち二人は長くこの木に住んでおり、それは君もよく知っている。
12.138.59
यस्मिन्नाश्वासते कश्चिद्यश्च नाश्वसिति क्वचित् ।
न तौ धीराः प्रशंसन्ति नित्यमुद्विग्रमानसौ ॥ १२.१३८.५९ ॥
誰かに信頼される者と、どこでも誰も信頼しない者――この二人を、志の堅い賢者は決して称賛しない。彼らの心は常に乱れているからである。
12.138.60
तस्माद्विवर्धतां प्रीतिर्नित्यं संगतमस्तु नौ ।
कालातीतमिहार्थं हि न प्रशंसन्ति पण्डिताः ॥ १२.१३८.६० ॥
だから、我々の愛情は常に育ち、我々の結びつきは常にあれ。賢者は時を過ぎたことを称賛しないからである。
12.138.61
अर्थयुक्तिमिमां तत्र यथाभूतां निशामय ।
तव जीवितमिच्छामि त्वं ममेच्छसि जीवितम् ॥ १२.१३८.६१ ॥
そこにある この論理を そのままの形で よく聞け。私はお前の命を望み、お前は私の命を望んでいる。
12.138.62
कश्चित्तरति काष्ठेन सुगम्भीरां महानदीम् ।
स तारयति तत्काष्ठं स च काष्ठेन तार्यते ॥ १२.१३८.६२ ॥
ある者は丸太の助けによって、とても深い大河を渡る。彼はその丸太を渡らせ、彼自身もその丸太によって渡される。
12.138.63
ईदृशो नौ क्रियायोगो भविष्यति सुविस्तरः ।
अहं त्वां तारयिष्यामि मां च त्वं तारयिष्यसि ॥ १२.१३८.६३ ॥
我々二人のこのような協力は、大いに広がるであろう。私はお前を渡らせ、お前は私を渡らせるであろう。
12.138.64
एवमुक्त्वा तु पलितस्तमर्थमुभयोर्हितम् ।
हेतुमद्ग्रहणीयं च कालापेक्षी व्यतिष्ठत ॥ १२.१३८.६४ ॥
このように語り、双方の利益となる、理にかない受け入れるべきそのことを述べて、白髪の者は好機を待って立ち止まった。
12.138.65
अथ सुव्याहृतं श्रुत्वा तस्य शत्रोर्विचक्षणः ।
हेतुमद्ग्रहणीयार्थं मार्जारो वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१३८.६५ ॥
その時、賢い猫は、あの敵の見事に述べられた言葉を聞き、理にかない受け入れるべき言葉を語った。
12.138.66
बुद्धिमान्वाक्यसंपन्नस्तद्वाक्यमनुवर्तयन् ।
स्वामवस्थां प्रतीक्ष्यैनं साम्नैव प्रत्यपूजयत् ॥ १२.१३८.६६ ॥
知恵があり言葉に巧みなその者は、その言葉に従い、自分の立場を見極めて相手を待ち、和解の道によって相手に応えた。
12.138.67
ततस्तीक्ष्णाग्रदशनो मणिवैदूर्यलोचनः ।
मूषिकं मन्दमुद्वीक्ष्य मार्जारो लोमशोऽब्रबीत् ॥ १२.१३८.६७ ॥
すると、鋭い牙と宝石・ラピスラズリのような目を持つ猫ローマシャは、ゆっくりとネズミを見て言った。
12.138.68
नन्दामि सौम्य भद्रं ते यो मां जीवितुमिच्छसि ।
श्रेयश्च यदि जानीषे क्रियतां मा विचारय ॥ १२.१३८.६८ ॥
善き者よ、お前に幸あれ。私と共に生きたいと願うお前を私は喜ばしく思う。善を知っているなら、ためらわず行え。
12.138.69
अहं हि भृशमापन्नस्त्वमापन्नतरो मया ।
द्वयोरापन्नयोः सन्धिः क्रियतां मा चिराय च ॥ १२.१३८.६९ ॥
私は大いに困窮しており、お前は私よりもさらに困窮している。二人とも困窮しているのだから、ただちに和睦せよ。遅らせてはならない。
12.138.70
विधत्स्व प्राप्तकालं यत्कार्थं सिध्यतु चावयोः ।
मयि कृच्छ्राद्विनिर्मुक्ते न विनङ्क्ष्यति ते कृतम् ॥ १२.१३८.७० ॥
時が来たら為すべきことを為せ。二人の目的が成就するように。私がこの困難から解放されれば、お前の行いが無駄になることはないだろう。
12.138.71
न्यस्तमानोस्मि भक्तोस्मि शिष्यस्त्वद्धितकृत्तथा ।
तथा निदेशवर्ती च भवन्तं शरणं गतः ॥ १२.१३८.७१ ॥
私は慢心を捨てた。私はお前の信者であり弟子であり、お前の利益を図り、お前の命に従う者である。お前に帰依してここに来た。
12.138.72
इत्येवमुक्तः पलितो मार्जारं वशमागतम् ।
वाक्यं हितमुवाचेदमभिजातार्थमर्थवित् ॥ १२.१३८.७२ ॥
こう言われると、利益を知る白毛のネズミは、服従した猫に、有益で高貴な目的を持つこの言葉を語った。
12.138.73
उदारं यद्भवानाह नैतच्चित्रं भवद्विधे ।
विहितो यस्तु मार्गो मे हितार्थं शृणु तं मम ॥ १२.१३८.७३ ॥
あなたの高潔な言葉は、あなたのような方にとっては不思議ではない。私の利益のために定められた道を、私から聞きなさい。
12.138.74
अहं त्वाऽनुप्रवेक्ष्यामि नकुलान्मे महद्भयम् ।
त्रायस्व मां मा वधीश्च शक्तोऽस्मि तव रक्षणे ॥ १२.१३८.७४ ॥
私はあなたの中に入ります。マングースから大きな恐れがあるのです。私を守り、殺さないでください。私はあなたを守る力があります。
12.138.75
उलूकाच्चैव मां रक्ष क्षुद्रः प्रार्थयते हि माम् ।
अहं छेत्स्यामि ते पाशान्सखे सत्येने ते शपे ॥ १२.१३८.७५ ॥
フクロウからも私を守ってください。あの卑しい者が私を狙っているのです。友よ、あなたの罠を断ち切りましょう。あなたの真実にかけて誓います。
12.138.76
तद्वचः संगतं श्रुत्वा लोमशो युक्तमर्थवत् ।
हर्षादुद्वीक्ष्य पलितं स्वागतेनाभ्यपूजयत् ॥ १२.१३८.७६ ॥
その適切で意味のある言葉を聞いて、ローマシャは喜びながら白髪の者を見つめ、歓迎の言葉で敬った。
12.138.77
तं संपूज्याथ पलितं मार्जारः सौहृदे स्थितम् ।
स विचिन्त्याब्रवीद्धीरः प्रीतस्त्वरित एव च ॥ १२.१३८.७७ ॥
彼を敬ったのち、友情に堅く立つその猫は考え、そして賢者は喜び、急いで語った。
12.138.78
क्षिप्रमागच्छ भद्रं ते त्वं मे प्राणसमः सखा ।
तव प्राज्ञप्रसादाद्धि प्रियं प्राप्स्यामि जीवितम् ॥ १२.१३८.७८ ॥
早く来なさい、あなたに幸いあれ。あなたは私の命に等しい友です。あなたの賢者の恩寵によって、私は大切な命を得るでしょう。
12.138.79
यद्यदेवंगतेनाद्य शक्यं कर्तुं मया तव ।
तदाज्ञापस्य कर्तास्मि सिद्धिरेवास्तु नौ सखे ॥ १२.१३८.७९ ॥
今日この状況で私がおまえのためにできることは何でも命じよ、私はそれをしよう。友よ、我ら二人に成就があらんことを。
12.138.80
अस्मात्ते संशयान्मुक्तः समित्रगणबान्धवः ।
सर्वकार्याणि कर्ताऽहं प्रियाणि च हितानि च ॥ १२.१३८.८० ॥
この危難からおまえは友、従者、親族とともに解放された。私はあらゆる務め、喜ばしいことも益になることも行おう。
12.138.81
मुक्तश्च व्यसनादस्मात्सौम्याहमपि नाम ते ।
प्रीतिमुत्पादयेयं न प्रतिकर्तुं च शक्नुयाम् ॥ १२.१३८.८१ ॥
この災いから解き放たれた、善き友よ、私もまたおまえに喜びをもたらせよう。だが同じように報いることはできないかもしれぬ。
12.138.82
प्रत्युपकुर्वन्बह्वपि न भाति पूर्वोपकारिणा तुल्यः ।
एकः करोति हि कृते निष्कारणमेव कुरुतेऽन्यः ॥ १२.१३८.८२ ॥
先に恩を施した者とは、どれほど多く報いても対等には見えない。ある者は施された恩に報い、またある者は何の理由もなく行う。
12.138.83
एवमाश्वासितो बिद्वान्मार्जारेण स मूषिकः ।
प्रविवेश सुविस्रब्धः सम्यगङ्गीचकार ह ॥ १२.१३८.८३ ॥
こうして猫に安心させられた、その賢い鼠は完全な信頼をもって中へ入り、それをすっかり受け入れた。
12.138.84
ग्राहयित्वा तु तं स्वार्थं मार्जारं मूषिकस्तथा ।
मार्जारोरसि विस्रब्धः सुष्वाप पितृमातृवत् ॥ १२.१३८.८४ ॥
しかし鼠は自分の利益のため、猫もまた同じように捕まえさせ、猫の胸の上で安心して、父母のもとにいるように眠った。
12.138.85
निलीनं तस्य गात्रेषु मार्जारस्याथ मूषिकम् ।
दृष्ट्वा तौ नकुलोलूकौ निराशौ प्रत्यपद्यताम् ॥ १२.१३८.८५ ॥
猫の体の間に隠れている鼠を見て、マングースとフクロウは失望して引き返した。
12.138.86
तथैव तौ सुसंत्रस्तौ दृढमागततन्द्रितौ ।
दृष्ट्वा तयोः परां प्रीतिं विस्मयं परमं गतौ ॥ १२.१३८.८६ ॥
同様に二匹は大いに怯え、深い眠気に襲われた。二匹の至上の愛情を見て、大いに驚いた。
12.138.87
बलिनौ मतिमन्तौ च सुवृत्तौ चाप्युपासितौ ।
अशक्तौ तु नयात्तस्मात्संप्रधर्षयितुं बलात् ॥ १२.१३८.८७ ॥
二匹は強く、賢く、善良な品行で、よく世話もされていたが、策略のゆえに力ずくで襲うことはできなかった。
12.138.88
कार्यार्थं कृतसंधी तौ दृष्ट्वा मार्जारमूषिकौ ।
उलूकनकुलौ तूर्णं जग्मतुस्तौ स्वमालयम् ॥ १२.१३८.८८ ॥
目的のために誓約を結んだ猫と鼠を見て、フクロウとマングースは急いで自分たちの住処へ戻った。
12.138.89
लीनः स तस्य गात्रेषु पलितो देशकालवित् ।
चिच्छेद पाशान्नृपते कालाकाङ्क्षी शनैः शनैः ॥ १२.१३८.८९ ॥
猫の体の間に隠れていたその白髪の鼠は、場所と時を知り、機会を待ちながら、王よ、少しずつ縄を噛み切った。
12.138.90
अथ बन्धपरिक्लिष्टो मार्जारो वीक्ष्य मूषिकम् ।
छिन्दन्तं वै तदा पाशानत्वरन्तं त्वरान्वितः ॥ १२.१३८.९० ॥
そこで縄に苦しむ猫は、縄を噛み切る鼠を見た。鼠は急がず、猫の方は焦って急いでいた。
12.138.91
तमत्वरन्तं पलितं पाशानां छेदने तदा ।
संचोदयितुमारेभे मार्जारो मूषिकं ततः ॥ १२.१३८.९१ ॥
そのとき猫は、縄を噛み切るのに急がない白髪の鼠をせき立て始めた。
12.138.92
किं सौम्य नातित्वरसे किं कृतार्थोऽवमन्यसे ।
छिन्धि पाशानमित्रघ्न पुरा श्वपच एति सः ॥ १२.१३८.९२ ॥
友よ、どうしてもっと急がないのか。自分の務めは終わったと思って軽んじているのか。敵を倒す者よ、あの賤民の猟師が来る前に縄を断ち切れ。
12.138.93
इत्युक्तस्त्वरताऽनेन मतिमान्पलितोऽब्रवीत् ।
मार्जारमकृतप्रज्ञं तथ्यमात्महितं वचः ॥ १२.१३८.९३ ॥
こう急かされた賢い白髪の鼠は、思慮の足りない猫に、真実で自分の利益になる言葉を告げた。
12.138.94
तूष्णीं भव न ते सौम्य त्वरा कार्या न संभ्रमः ।
वयमेवात्र कालज्ञा न कालः परिहास्यते ॥ १२.१३८.९४ ॥
黙っていなさい、友よ。急ぐことも慌てることもない。ここで時を知るのは我々だけだ。好機は逃さない。
12.138.95
अकाले कृत्यमारब्धं कर्तुर्नार्थाय कल्पते ।
तदेव काल आरब्धं महतेऽर्थाय कल्पते ॥ १२.१३८.९५ ॥
時でないときに始めた行いは、行う者の目的には役立たない。同じ行いも時を得て始めれば、大きな目的を果たす。
12.138.96
अकाले विप्रमुक्तान्मे त्वत्त एव भयं भवेत् ।
तस्मात्कालं प्रतीक्षस्व किमिति त्वरसे सखे ॥ १२.१३८.९६ ॥
もし時でないときに私が解放されれば、危険は必ずお前から来る。だから時を待て。友よ、なぜそんなに急ぐのか。
12.138.97
यावत्पश्यामि चण्डालमायान्तं शस्त्रपाणिनम् ।
ततश्छेत्स्यामि ते पाशान्प्राप्ते साधारणे भये ॥ १२.१३८.९७ ॥
武器を手にしてやって来るチャンダーラの猟師が見えるまで待て。共通の危険が訪れたとき、お前の縄を断ち切ってやろう。
12.138.98
तस्मिन्काले प्रमुक्तस्त्वं तरुमेवाधिरोक्ष्यसे ।
न हि ते जीवितादन्यत्किंचित्कृत्यं भविष्यति ॥ १२.१३८.९८ ॥
その時解放されたお前は、ただちに木へ登るだろう。命より大切な用事など、お前にはないのだから。
12.138.99
तस्मिन्कालेऽपि च तता दिवाकीर्तिभयार्दितः ।
मम न ग्रहणे शक्तः पलायनपरायणः ॥ १२.१३८.९९ ॥
その時でさえ、昼の名声（フクロウ）への恐れに苦しめられた彼は、私を捕らえることができず、ただ逃げることに専念するだろう。
12.138.100
ततो भवत्यपक्रान्ते त्रस्ते भीते च लुब्धकात् ।
अहं बिलं प्रवेक्ष्यामि भवाञ्शाखां गमिष्यति ॥ १२.१३८.१०० ॥
さてその猟師が怯え、恐れて去ったなら、私は穴に入り、お前は枝へ行くのだ。
12.138.101
एवमुक्तस्तु मार्जारो मूषिकेणात्मनो हितम् ।
वचनं वाक्यतत्त्वज्ञो जीवितार्थी महामतिः ॥ १२.१३८.१०१ ॥
鼠にこう言われると、自分の利益となる言葉の真髄を知り、命を望む大智の猫は、その言葉を受け入れた。
12.138.102
अथात्मकृत्ये त्वरितः सम्यक्प्रार्थितमाचरन् ।
उवाच लोमशो वाक्यं मूषिकं चिरकारिणाम् ॥ १२.१३८.१०२ ॥
さてロマシャという鼠は、自分の用事を急ぎ、頼まれたことを十分にこなしながら、ぐずぐずと仕事をする者たちについて、この言葉を鼠に語った。
12.138.103
नह्येवं मित्रकार्याणि प्रीत्या कुर्वन्ति साधवः ॥ १२.१३८.१०३ ॥
善人は友の用事を、このように好意からは行わないものだ。
12.138.104
यथा त्वं मोक्षितः कृच्छ्रात्त्वरमाणेन वै मया ।
तथा हि त्वरमाणेन त्वया कार्यमिदं मम।
यत्नं कुरु महाप्राज्ञ यथा स्वस्त्यावयोर्भवेत् ॥ १२.१३८.१०४ ॥
私が急いでお前を苦難から救ったように、お前も急いで私のこの仕事をしなければならない。大智者よ、我ら二人が安らかであるように努力せよ。
12.138.105
अथवा पूर्ववैरं त्वं स्मरन्कालं जिहीर्षसि ।
पश्य दुष्कृतकर्मंस्त्वं व्यक्तमायुःक्षयो मम ॥ १२.१३८.१०५ ॥
あるいは、以前の敵意を思い出して、時間（私の命）を奪おうとしているのか。悪行をなす者よ、見よ、私の寿命の尽きることは明らかだ。
12.138.106
यदि किंचिन्मयाऽज्ञानात्पुरस्ताद्दुष्कृतं कृतम् ।
न तन्मनसि कर्तव्यं क्षामये त्वां प्रसीद मे ॥ १२.१३८.१०६ ॥
もし私が無知から以前に何か悪い行いをしていたとしても、それを心に留めてはならない。私はあなたに赦しを請う、私に慈悲を示してくれ。
12.138.107
तमेवंवादिनं प्राज्ञं शास्त्रविद्बुद्धिसत्तमः ।
उवाचेदं वचः श्रेष्ठं मार्जारं मूषिकस्तदा ॥ १२.१३८.१०७ ॥
そのように語る賢者に対して、経典に通じ知恵で最も優れた鼠が、そのとき猫にこの優れた言葉を告げた。
12.138.108
श्रुतं मे तव मार्जार स्वमर्थं परिगृह्णतः ।
ममापि त्वं विजानासि स्वमर्थं परिगृह्णतः ॥ १२.१३८.१०८ ॥
猫よ、お前は自分の利益を求めていると聞いている。そして私も自分の利益を求めていることを、お前は知っているだろう。
12.138.109
यन्मित्रं भीतवत्साध्यं यस्मिन्मित्रे भयं हितम् ।
आरक्षितं ततः कार्यं पाणिः सर्पमुखादिव ॥ १२.१३८.१०९ ॥
怯えた者のように手なずけるべき友、その友において恐れこそが益となる友——その者から身を守りつつ事を行うべきである。蛇の口から手を守るように。
12.138.110
कृत्वा बलवता संधिमात्मानं यो न रक्षति ।
अपथ्यमिव तद्भुक्तं तस्यार्थाय कल्पते ॥ १२.१३८.११० ॥
強者と盟約を結びながらも自らを守らない者にとって、その盟約は食べた不適の食物のようになり、ただ彼自身の目的のために働くのである。
12.138.111
कश्चित्कस्यचिन्मित्रं न कश्चित्कस्यचिद्रिपुः ।
अर्थतस्तु निबध्यन्ते मित्राणि रिपवस्तथा ॥ १२.१३८.१११ ॥
誰も誰かの恒久の友ではなく、誰も誰かの恒久の敵でもない。友も敵も、利害によって結びつけられるのである。
12.138.112
अर्थैरर्था निबध्यन्ते गजैरिव महागजाः ।
न च कश्चित्कृते कार्ये कर्तारं समवेक्षते।
तस्मात्सर्वाणि कार्याणि सावशेषाणि कारयेत् ॥ १२.१३८.११२ ॥
大きな象が象によって繋がれるように、利害は利害によって結ばれる。事が成った後には誰も行った者を顧みない。ゆえに、すべての仕事は少し残しておいてさせるべきである。
12.138.113
तस्मिन्कालेऽपि च भवान्दिवाकीर्तिभयार्दितः ।
मम न ग्रहणे शक्तः पलायपरायणः ॥ १२.१३८.११३ ॥
その時でさえ、あなたは世間の不名誉への恐れに苦しめられ、私を捕らえることができず、ひたすら逃げることに専念していた。
12.138.114
छिन्नं तु तन्तुबाहुल्यं तन्तुरेकोऽवशेषितः ।
छेत्स्याम्यहं तमप्याशु निर्वृतो भव लोमश ॥ १२.१३८.११४ ॥
多くの糸は断たれ、一本だけが残っている。それもすぐに断ち切ろう。ロマシャよ、安んじていなさい。
12.138.115
तयोः संवदतोरेवं तथैवापन्नयोर्द्वयोः ।
क्षयं जगाम सा रात्रिर्लोमशं त्वागमद्भयम् ॥ १२.१३८.११५ ॥
二人がこのように語らい、同じ苦境にあるうちに、その夜は過ぎ去った。しかしローマシャには恐怖が訪れた。
12.138.116
ततः प्रभातसमये विकटः कृष्णपिङ्गलः ।
स्थूलस्फिग्विकृतो रूक्षः श्वयूथपरिवारितः ॥ १२.१३८.११६ ॥
やがて夜明けの頃、恐ろしい黒と黄褐色の男が現れた。太く歪んだ尻を持つ粗暴な男で、犬の群れに囲まれていた。
12.138.117
शङ्कुकर्णो महावक्रः खनित्री घोरदर्शनः ।
परिघो नाम चण्डालः शस्त्रपाणिरदृश्यत ॥ १२.१३८.११७ ॥
パリガという名のチャンダーラが現れた。杭のような耳を持ち、ひどく曲がり、鍬を持ち、恐ろしい姿で、手に武器を携えていた。
12.138.118
तं दृष्ट्वा यमदूताभं मार्जारस्त्रस्तचेतनः ।
उवाच पलितं भीतः किमिदानीं करिष्यसि ॥ १२.१३८.११८ ॥
ヤマの使者のような彼を見て、心おびえた猫は怯えながら鼠に言った。「さあ、今どうするつもりだ？」
12.138.119
तथैव च सुसंत्रस्तौ तं दृष्ट्वा घोरसंकुलम् ।
क्षणेन नकुलोलूकौ नैराश्यमुपजग्मतुः ॥ १२.१३८.११९ ॥
同様にマングースと梟も大いに怯え、あの恐ろしい群れを見て、たちまち絶望に陥った。
12.138.120
बलिनौ मतिमन्तौ च संघातं चाप्युपागतौ ।
अशक्तौ सुनयात्तस्मात्संप्रधर्षयितुं बलात् ॥ १२.१३८.१२० ॥
二匹は強く賢く、また結束もしたが、良い策略なしには力ずくで彼を打ち負かすことはできなかった。
12.138.121
कार्यार्थे कृतसंधी तौ दृष्ट्वा मार्जारमूषिकौ ।
उलूकनकुलौ तूर्णं जग्मतुः स्वंस्वमालयम् ॥ १२.१३८.१२१ ॥
ある目的のために盟約を結んだ猫と鼠、そしてフクロウとマングースを見て、彼らは速やかにそれぞれの住処へと去っていった。
12.138.122
ततश्चिच्छेद तं तन्तुं मार्जारस्य स मूषिकः ।
विप्रमुक्तोऽथ मार्जारस्तमेवाभ्यपतद्दुमम् ॥ १२.१३८.१२२ ॥
すると鼠は猫のその糸を噛み切った。解き放たれた猫は、まさにその木へ飛びかかった。
12.138.123
स तस्मात्संभ्रमान्मुक्तो मुक्तो घोरेण सत्रुणा ।
बिलं विवेश पलितः शाखां लेभे स लोमशः ॥ १२.१३८.१२३ ॥
その恐ろしい敵から慌てて解放され、彼は穴に入った。白髪の毛深い者は一本の枝を得た。
12.138.124
उन्माथमप्युपादाय चण्डालो वीक्ष्य सर्वशः ।
विहताशः क्षणेनैव तस्माद्देशादपाक्रमत्।
जगाम स स्वभवनं चण्डालो भरतर्षभ ॥ १२.१३८.१२४ ॥
掘り道具を手にしても、そのチャンダーラは四方を見回し、一瞬にして望みを絶たれた。彼はその場を去り、自分の家へ帰っていった、バラタの牡牛よ。
12.138.125
ततस्तस्माद्भान्मुक्तो दुर्लभं प्राप्य जीवितम् ।
बिलस्थं पादपाग्रस्थः पलितं लोमशोऽब्रवीत् ॥ १२.१३८.१२५ ॥
そして彼はその危難から解放され、貴重な命を得て、木の枝の先に立つロマシャは、穴の中のパリタに語った。
12.138.126
अकृत्वा संविदं कांचित्सहसा त्वमपस्रुतः ।
कृतज्ञः कृतकल्याणः कच्चिन्मां नाभिशङ्कसे ॥ १२.१३८.१२६ ॥
何の約束もせずに、君は突然逃げ去った。恩を知る者よ、善を成す者よ、まさか私を疑ってはいないだろうね？
12.138.127
गत्वा च मम विश्वासं दत्त्वा च मम जीवितम् ।
मित्रोपभोगसमये किं हि मां नोपसर्पसि ॥ १२.१३८.१२७ ॥
私の信頼を得て、私に命を与えたあなたが、友人たちが幸せを味わうこの時になぜ私のもとへ来ないのか？
12.138.128
कृत्वा हि पूर्वं मित्राणि यः पश्चान्नानुतिष्ठति ।
न स मित्राणि लभते कृच्छ्रात्स्वापत्सु दुर्मतिः ॥ १२.१३८.१२८ ॥
先に友情を結びながら後にそれを保たない者、その愚か者は自分が困窮した時に、苦労してようやく友を得るのである。
12.138.129
सत्कृतोऽहं त्वया मित्र सामर्थ्यादात्मानः सखे ।
स मां मित्रत्वमापन्नमुपभोक्तुं त्वमर्हसि ॥ १२.१३८.१२९ ॥
友よ、あなたは力に応じて私を敬ってくれた。友情を得た私を、今こそあなたは用いるべきである。
12.138.130
यानि मे सन्ति मित्राणि ये च मे सन्ति बान्धवाः ।
सर्वे त्वां पूजयिष्यन्ति शिष्या गुरुमिव प्रियम् ॥ १२.१३८.१३० ॥
私の友人と親族は皆、弟子が敬愛する師を敬うように、あなたを敬うだろう。
12.138.131
अहं च पूजयिष्ये त्वां समित्रगणबान्धवम् ।
जीवितस्य प्रदातारं कृतज्ञः को न पूजयेत् ॥ १२.१३८.१३१ ॥
私もまた、あなたの友人と親族とともに、命の恩人であるあなたを敬おう。恩を知る者で、誰がその人を敬わないだろうか。
12.138.132
ईश्वरो मे भवानस्तु शरीरस्य गृहस्य च ।
अर्थानां चैव सर्वेषामनुशास्ता च मे भव ॥ १२.१३८.१३२ ॥
あなたが私の身体と家の主となり、また私の全ての事柄の指導者となってくれますように。
12.138.133
अमात्यो मे भव प्राज्ञ पितेवेह प्रशाधि माम् ।
न तेऽस्ति भयमस्मत्तो जीवितेनात्मनः शपे ॥ १२.१३८.१३३ ॥
賢者よ、私の大臣となれ。ここで父のように私を導け。我々からお前に恐れは無い——我が命にかけて誓う。
12.138.134
बुद्ध्या त्वमुशना साक्षाद्बलेनाधिकृता वयम् ।
त्वं मन्त्रबलयुक्तो हि दद्या विजयमेव मे ॥ १२.१३८.१३४ ॥
知恵においてお前はまさにウシャナス（シュクラ）である。我々は力によって従わされている。策略の力を備えたお前は、必ず私に勝利を与えるだろう。
12.138.135
एवमुक्तः परं सान्त्वं मार्जारेण स मूषिकः ।
उवाच परमार्थज्ञः श्लक्ष्णमात्महितं वचः ॥ १२.१३८.१३५ ॥
猫からこのように非常に慰めに満ちた言葉をかけられると、至高の真理を知る鼠は、自らの利益となる言葉を穏やかに語った。
12.138.136
यद्भवानाह तत्सर्वं मया ते लोमश श्रुतम् ।
ममापि तावद्ब्रुवतः शृणु यत्प्रतिभाति मे ॥ १२.१३८.१३६ ॥
お前の言ったことはすべて私は聞いた、ロマシャよ。今、私が語る、私に思われることも聞きなさい。
12.138.137
वेदितव्यानि मित्राणि बोद्धव्याश्चापि शत्रवः ।
एतत्सुसूक्ष्मं लोकेऽस्मिन्दृश्यते प्राज्ञसंमतैः ॥ १२.१३८.१३७ ॥
友は知るべきであり、敵もまた見分けるべきである。この世でこれは極めて微妙なことで、賢者の同意によって見て取られる。
12.138.138
शत्रुरूपा हि सुहृदो मित्ररूपाश्च शत्रवः ।
सान्त्वितास्ते न बुध्यन्ते रागलोभवशं गताः ॥ १२.१३८.१३८ ॥
友は敵の姿をとり、敵は友の姿をとることがある。慰められた者たちは見抜かれない。彼らは貪欲と執着の支配に陥っているからである。
12.138.139
येषां सौम्यानि मित्राणि क्रोधनाश्चैव शत्रवः ।
सान्त्वितास्ते न बुध्यन्ते रागलोभवशंगताः ॥ १२.१३८.१३९ ॥
友が穏やかで敵が怒りに満ちている者は、宥められても気づかない。貪欲と渇望の支配下に落ちているからである。
12.138.140
नास्ति जात्या रिपुर्नाम मित्रं नाम न विद्यते ।
सामर्थ्ययोगाज्जायन्ते मित्राणि रिपवस्तथा ॥ १२.१३८.१४० ॥
生まれによって敵が定まるのではなく、友が定まるのでもない。力と利害の結びつきによって友が生じ、同様に敵も生じるのである。
12.138.141
यो यस्मिञ्जीवति स्वार्थे पश्येत्पीडां न जीवति ।
स तस्य मित्रं तावत्स्यःद्यावन्न स्याद्विपर्ययः ॥ १२.१३८.१४१ ॥
自分の利益のために生き、相手から害を受けないと見る者は、その相手の友である。逆転が起こるまでは。
12.138.142
नास्ति मैत्री स्थिरा नाम न च ध्रुवमसौहृदम् ।
अर्थयुक्त्याऽनुजायन्ते मित्राणि रिपवस्तथा ॥ १२.१३८.१४२ ॥
永続する友情という名のものはなく、確かな敵意もない。利害の理屈によって、後から友が生じ、同様に敵も生じる。
12.138.143
मित्रं च शत्रुतामेति कस्मिंश्चित्कालपर्यये ।
शत्रुश्च मित्रतामेति स्वार्थो हि बलवत्तरः ॥ १२.१३८.१४३ ॥
友は時の移り変わりの中で敵となり、敵は友となる。自己の利益こそが最も強いからである。
12.138.144
यो विश्वसिति मित्रेषु न विश्वसिति शत्रुषु ।
अर्थयुक्तिमविज्ञाय चलितं तस्य जीवितम् ॥ १२.१३८.१४४ ॥
友を信頼し敵を信頼しない者でも、利害の理屈を理解しなければ、その命運は揺らぐ。
12.138.145
मित्रे वा यदि वा शत्रौ तस्यापि चलिता मतिः ।
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत्।
विश्वासाद्भयमुत्पन्नमपि मूलानि कृन्तति ॥ १२.१३८.१४५ ॥
友であれ敵であれ、心の定まらぬ者は信用してはならない。信用できない者を信用してはならず、信用できる者にも過度に信用を置いてはならない。信頼から生じた恐れは、根までも断ち切る。
12.138.146
अर्थयुक्त्या हि जायन्ते पिता माता सुतस्तथा ।
मातुला भागिनेयाश्च तथा संबन्धिबान्धवाः ॥ १२.१३८.१४६ ॥
実に、利益の計算によって父も母も息子も生じ、同じく母方のおじも姉妹の息子も、また姻戚や親族も生じるのである。
12.138.147
पुत्रं हि मातापितरौ त्यजतः पतितं प्रियम् ।
लोको रक्षति चात्मानं पश्य स्वार्थस्य सारताम् ॥ १२.१३८.१४७ ॥
倒れた愛する息子であっても、父母は見捨てる。人は自分だけを守るのだ。自己利益の本質を見よ。
12.138.148
सामान्या निष्कृतिः प्राज्ञ यो मोक्षात्समन्तरम् ।
कृत्यं मृगयते कर्तुं सुखोपायमसंशयम् ॥ १२.१३८.१४८ ॥
賢者よ、これが通常の解放である。脱出の直後、人は行うべき務めを探す。それは疑いなく幸福への手段である。
12.138.149
अस्मिन्निलय एवं त्वं न्यग्रोधादवतारितः ।
पूर्वं निविष्टमुन्माथं चपलन्वान्न बुद्धवान् ॥ १२.१३८.१४९ ॥
この住処で、お前はこのようにしてバニヤンの木から降ろされたのだ。以前そこに住んでいた者は追い出された。軽薄であったため、お前はそれを悟らなかった。
12.138.150
आत्मनश्चपलो नास्ति कुतोऽन्येषां भविष्यति ।
तस्मात्सर्वाणि कार्याणि चपलो हन्त्यसंशयम् ॥ १२.१३८.१५० ॥
自分に対してさえ軽薄でない者が、どうして他人に対して軽薄でないことがあろうか。ゆえに軽薄な者は、疑いなくすべての事業を損なう。
12.138.151
ब्रवीषि मधुरं यच्च प्रियो मेऽद्य भवानिति ।
तन्मिथ्याकारणं सर्वं विस्तरेणापि मे शृणु ॥ १२.१३८.१५१ ॥
今日あなたが私にとって大切だと甘い言葉で言うが、それはすべて偽りの理由によるものだ。詳しく私から聞きなさい。
12.138.152
कारणात्प्रियतामेति द्वेष्यो भवति कारणात् ।
अर्थार्थी जीवलोकोऽयं न कश्चित्कस्यचित्प्रियः ॥ १२.१३८.१५२ ॥
ある理由で人は愛される者となり、ある理由で憎まれる者となる。この生き物の世界は利益を求めており、誰も誰にとって大切ではない。
12.138.153
सख्यं सोदर्ययोर्भ्रात्रोदर्पंत्योर्वा परस्परम् ।
कस्यचिन्नाभिजानामि प्रीतिं निष्कारणामिह ॥ १२.१३८.१५३ ॥
同母の兄弟同士、兄弟同士、あるいは夫婦の互いの友情において、この世には理由のない愛情が誰にあるのかを私は知らない。
12.138.154
यद्यपि भ्रातरः क्रुद्धा भार्या वा कारणान्तरे ।
स्वभावतस्ते प्रीयन्ते नेतरः प्राकृतो जनः ॥ १२.१३८.१५४ ॥
兄弟が怒っていても、あるいは妻が別の理由で怒っていても、彼らは本性としてまた喜ぶ。普通の人はそうではない。
12.138.155
प्रियो भवति दानेन प्रियवादेन चापरः ।
मन्त्रहोमजपैरन्यः कार्यार्थे प्रीयते जनः ॥ १२.१३८.१५५ ॥
ある者は布施によって愛される者となり、ある者は優しい言葉によって、また別の者はマントラ・護摩・読誦によってなる。人は何らかの目的のために喜ぶのである。
12.138.156
उत्पन्ना कारणात्प्रीतिरासीन्नौ कारणान्तरे ।
प्रध्वस्ते कारणस्थाने सा प्रीतिर्नाभिवर्तते ॥ १२.१३८.१५६ ॥
私たちの間には、ある理由から愛情が生じた。それは別の理由によるものだった。原因の場所そのものが滅びたとき、その愛情は戻って来ない。
12.138.157
किंनु तत्कारणं मन्ये येनाहं भवतः प्रियः ।
अन्यत्राभ्यवहारार्थात्तत्रापि च बुधा वयम् ॥ १२.१३८.१५७ ॥
私があなたの愛しい者である理由は何だろうか。他の目的のためでも、飲食の享楽のためでもない——我々は賢者なのだから。
12.138.158
कालो हेतुं विकुरुते स्वार्थस्तमनुवर्तते ।
स्वार्धं प्राज्ञोऽभिजानाति प्राज्ञं लोकोऽनुवर्तते।
न त्वीदृशं त्वया वाच्यं विद्यते स्वार्थपण्डितः ॥ १२.१३८.१५८ ॥
時は原因を変え、私利はそれに従う。賢者は自らの私利を知り、人々は賢者に従う。そのようなことを君は言ってはならない。ここには私利に通じた者がいるのだ。
12.138.159
न कालो हि समर्थस्य स्नेहहेतुरयं तव ।
तस्मान्नाहं चले स्वार्थात्सुस्थितः संधिविग्रहे ॥ १२.१३८.१५९ ॥
時こそ有能な者への愛情の理由ではない。これは君の愛情なのだ。だから私は私利から揺らがない。和と戦のいずれにおいても、私は確かに立っている。
12.138.160
अभ्राणामिव रुपाणि विकुर्वन्ति पदेपदे ।
अद्यैव हि रिपुर्भूत्वा पुनरद्यैव मे सुहृत्।
पुनश्च रिपुरद्यैव युक्तीनां पश्य चापलम् ॥ १२.१३८.१६० ॥
雲の形が一歩ごとに変わるように、今日は君が敵となり、また今日は私の友となり、さらにまた今日は敵となる。策略の移り気を見よ。
12.138.161
आसीन्मैत्री तु तावन्नौ यावद्धेतुरभूत्पुरा ।
सागता सह तेनैव कालयुक्तेन हेतुना ॥ १२.१३८.१६१ ॥
我々の間の友情は、以前の原因があった間だけ存在した。その友情は時と結びついた、まさにその原因とともに来たのだ。
12.138.162
त्वं हि मेऽत्यन्ततः शत्रुः सामर्थ्यान्मित्रतां गतः ।
तत्कृत्यमभिनिर्वर्त्य प्रकृतिः शत्रुतां गता ॥ १२.१३८.१६२ ॥
君は私にとって完全な敵だった。力によって友情を得た。その仕事が成し遂げられると、君の陣営の性質は再び敵意へと戻った。
12.138.163
सोऽहमेवं प्रणीतानि ज्ञात्वा शास्त्राणि तत्त्वतः ।
प्राविशेयं कथं पाशं त्वत्कृते तद्ब्रवीहि मे ॥ १२.१३८.१६३ ॥
このように聖典を真実に知っていたのに、お前のためにどうしてあの罠に入ってしまったのか。それを私に語れ。
12.138.164
त्वद्वीर्येण विमुक्तोऽहं मद्वीर्येण तथा भवान् ।
अन्योन्यानुग्रहे वृत्ते नास्ति भूयः समागमः ॥ १२.१३८.१६४ ॥
お前の力で私は解放され、私の力でお前も同様に。互いの恩恵が成った後には、再び会うことはない。
12.138.165
त्वं हि सौम्य कृतार्थोऽद्य निवृत्तार्थास्तथा वयम् ।
न तेऽस्त्यद्य मया कृत्यं किंचिदन्यत्र भक्षणात् ॥ १२.१३८.१६५ ॥
善良な者よ、今日お前の目的は成就した。我々もまた目的から解かれた。今日、食べること以外に、私がお前にできることは何もない。
12.138.166
अहमन्नं भवान्भोक्ता दुर्बलोऽहं भवान्बली ।
नावयोर्विद्यते संधिर्वियुक्ते विषमे बले ॥ १२.१३८.१६६ ॥
私は食物、お前は食う者。私は弱く、お前は強い。力が不均衡で我々が離れている時、二人の間に取り決めはない。
12.138.167
स मन्येऽहं तव प्रज्ञां यन्मोक्षात्प्रत्यनन्तरम् ।
भक्ष्यं मृगयते नूनं सुखोपायमसंशयम् ॥ १२.१३८.१६७ ॥
それがお前の知恵だと私は思う。解放された直後にお前は食物を探す——まさに安楽への手段、疑いなく。
12.138.168
…र्थी ह्येव सुव्यक्तो विमुक्तः प्रसृतः क्षुधा ।
शास्त्रजां मतिमास्थाय प्रातराशमिहेच्छसि ॥ १२.१३८.१६८ ॥
……求める者よ。お前は明らかに解放され、飢えに駆られ、聖典から生じた知性に拠って、ここで朝食を望んでいる。
12.138.169
जानामि क्षुधितं च त्वामाहारसमयश्च ते ।
स त्वं मामभिसंधाय भक्ष्यं मृगयसे पुनः ॥ १२.१३८.१६९ ॥
お前が空腹で、食事の時であることは分かっている。それでもお前は私を標的にして、また食物を探している。
12.138.170
किंचात्र पुत्रदारार्थं यद्वाणीं सृजसे मयि ।
शुश्रूषां यतसे कर्तुं सखे मम तत्क्षमम् ॥ १२.१३८.१७० ॥
ここで息子や妻のためにお前が私に語ること、そして私に仕えようと努めること、友よ、それはお前にふさわしい。
12.138.171
त्वया मां सहितं दृष्ट्वा प्रिया भार्या सुताश्च ये ।
कस्मात्ते मां न खादेयुः स्पृष्टवा प्रणयिनि त्वयि ॥ १२.१३८.१७१ ॥
お前と一緒の私を見て、お前の愛する妻や息子たちが、どうして私を食べないことがあろうか。お前が愛情をもって私に触れたのに。
12.138.172
नाहं त्वया समेष्यामि वृत्ते हेतुसमागमे ।
शिवं ध्यायस्व मेऽत्रस्थः सुकृतं स्मरसे यदि ॥ १२.१३८.१७२ ॥
もしお前が自分の善行を覚えているなら、ここに立って私の無事を念じよ。何らかの理由で出会う機会があっても、私はお前と会うことはない。
12.138.173
शत्रोरन्नाद्यभूतः सन्क्लिष्टस्य क्षुधितस्य च ।
भक्ष्यं मृगयमाणस्य कः प्राज्ञो विषयं व्रजेत् ॥ १२.१३८.१७३ ॥
敵の食物となり、苦しみ飢えて食物を探している者の手の届くところへ、どの賢者が近づくだろうか。
12.138.174
स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि दूरादपि तवोद्विजे ।
विश्वस्तं वा प्रमत्तं वा एतदेव कृतं भवेत् ॥ १२.१३८.१७४ ॥
お前に幸いあれ。私は遠くからでもお前を恐れて立ち去ろう。信頼している時でも油断している時でも、そうすべきなのだから。
12.138.175
नाहं त्वया समेष्यामि निवृत्तो भव लोमश ।
बलवत्सन्निकर्षो हि न कदाचित्प्रशस्यते ॥ १२.१३८.१७५ ॥
私はおまえと会わない、ローマシャよ、引き返せ。強者との親密さは決して称賛されない。
12.138.176
यदि त्वं सुकृतं वेत्सि तत्सख्यमनुसारय ।
प्रशान्तादपि हि प्राज्ञाद्भेतव्यं बलिनः सदा ॥ १२.१३८.१७६ ॥
もしおまえが自分の行った善行を知っているなら、その友情を追い求めよ。穏やかで賢い者であっても、強者にはいつも恐れを抱くべきだ。
12.138.177
यदि त्वर्थेन ते कार्यं ब्रूहि किं करवाणि ते ।
कामं सर्वं प्रदास्यामि न त्वात्मानं कथंचन ॥ १२.१३८.१७७ ॥
何か目的のために必要なものがあれば言え。おまえのために私は何をすればよいのか。望むものはすべて与えよう。しかしどのような形でも自分自身を差し出すことはない。
12.138.178
आत्मार्थे संततिस्त्याज्या राज्यं रत्नं धनानि च ।
अपि सर्वस्वमुत्सृज्य रक्षेदात्मानमात्मवान् ॥ १२.१३८.१७८ ॥
自分のためには、子孫も、王国も、宝石も、財産も捨てるべきである。すべてを投げ出しても、自制した者は自分自身を守るべきだ。
12.138.179
ऐश्वर्यधनरत्नानां प्रत्यमित्रेऽपि वर्तताम् ।
दृष्टा हि पुनरावृत्तिर्जीवतामिति नः श्रुतम् ॥ १२.१३८.१७९ ॥
敵が権勢、富、宝石を持っていても、生きている者が再び帰ってくるのが見られたと、我々は聞いている。
12.138.180
न त्वात्मनः संप्रदानं धनरत्नवदिष्यते ।
आत्मा हि सर्वदा रक्ष्यो दारैरपि धनैरपि ॥ १२.१३८.१८० ॥
しかし、財宝や宝石のように自分自身を与えることは望ましいとはされない。自己は常に守られねばならず、妻や財産よりもなお大切である。
12.138.181
आत्मरक्षणतन्त्राणां सुपरीक्षितकारिणाम् ।
आपदो नोपपद्यन्ते पुरुषाणां स्वदोषजाः ॥ १२.१३८.१८१ ॥
自己防衛を規範とし、よく吟味してから行動する人々には、自らの過ちから生じる災難は訪れない。
12.138.182
शत्रुं सम्यगविज्ञातो विप्रियो ह्यबलीयसा ।
शङ्कनीयः स सर्वत्र प्रियमप्याचरन्सदा ॥ १२.१३८.१८२ ॥
よく知られていない敵は、弱い者に対しても敵対的である。いつも好意的に振る舞うとしても、どこでも疑うべきである。
12.138.183
कुलजानां सुमित्राणां धार्मिकाणां महात्मनाम् ।
न तेषां चाल्यते बुद्धिः शास्त्रार्थकृतिश्चया ॥ १२.१३८.१८३ ॥
良い家柄に生まれた者、善き友、正しい人、偉大な魂の持ち主の知性は、聖典の意味を堅く実践するゆえに揺るがない。
12.138.184
इत्यभिव्यक्तमेवासौ पलितेनापहासितः ।
मार्जारो व्रीडितो भूत्वा मूषिकं वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१३८.१८४ ॥
このように率直に言われ、白髪の者（ネズミ）に嘲られた猫は恥じ入り、ネズミにこの言葉を語った。
12.138.185
सत्यं शपे त्वयाऽहं वै मित्रद्रोहो विगर्हितः ।
संमन्येऽहं तव प्रज्ञां यस्त्वं मम हिते रतः ॥ १२.१३८.१८५ ॥
真実を言う、お前にかけて誓う。友への裏切りは非難される。私の利益に専心するお前の智慧を、私は尊重する。
12.138.186
उक्तवानर्थतत्त्वेन मया संभिन्नदर्शनः ।
न तु मामन्यथा साधो त्वं ग्रहीतुमिहार्हसि ॥ १२.१३८.१८६ ॥
私は意味の真実に従って語った。たとえ私の見方が混乱していようとも。善き者よ、ここで私を別様に受け取らないでくれ。
12.138.187
प्राणप्रदानजं त्वत्तो मयि सौहृदमागतम् ।
धर्मज्ञोऽस्मि गुणज्ञोऽस्मि कृतज्ञोस्मि विशेषतः ॥ १२.१३८.१८७ ॥
あなたが私に命を与えてくれたので、あなたから私に寄せられた友情を私は知っている。私は法を知り、徳を知り、とりわけ恩を知る者である。
12.138.188
मित्रेषु वत्सलश्चास्मि त्वद्भक्तश्च विशेषतः ।
त्वं मामेवंगते साधो न वाचयितुमर्हसि ॥ १२.१३८.१८८ ॥
私は友に慈しみをもつ者であり、とりわけあなたに帰依しています。善き人よ、このような状況で、あなたは私を責めるべきではありません。
12.138.189
त्वया हि वाच्यमानोऽहं जह्यां प्राणान्सबान्धवः ।
धिक्शब्दो हि बुधैर्दृष्टो मद्विधेषु मनस्विषु।
पतनं धर्मतत्त्वज्ञ न मे शङ्कितुमर्हसि ॥ १२.१३८.१८९ ॥
もしあなたが私を責めたなら、私は親族とともに命を捨てるでしょう。私のような気概ある者にとって、非難の言葉は賢者の目には堕落とみなされます。法の真理を知る方よ、この点であなたは私を疑うべきではありません。
12.138.190
इति संस्तूयमानोऽपि मार्जारेण स मूषिकः ।
मनसा भावगम्भीरं मार्जारमिदमब्रवीत् ॥ १२.१३८.१९० ॥
猫にこのように褒め称えられても、あの鼠は心に深い思惑を秘めて、猫にこう言った。
12.138.191
साधुर्भवान्कृतार्थोऽस्मि प्रिये च न च विश्वसे ।
संस्तवैर्वा धनौघैर्वा नाहं शक्यः पुनस्त्वया ॥ १२.१३८.१९१ ॥
あなたは善い方です、私の目的は果たされました。愛する者でさえ私は信じません。褒め言葉によっても、富の洪水によっても、私はもう一度あなたに屈することはできません。
12.138.192
न ह्यमित्रवशं यान्ति प्राज्ञा निष्कारणं सखे ।
अस्मिन्नर्थे च गाथे द्वे निबोधोशनसा कृते ॥ १२.१३८.१९२ ॥
友よ、賢者は理由もなく敵の支配に陥ることはない。この件について、ウシャナス（シュクラ）の作った二つの詩句を聞きなさい。
12.138.193
शत्रुसाधारणे कृत्ये कृत्वा सन्धिं बलीयसा ।
समाहितश्चरेद्बुद्ध्या कृतार्थश्च न विश्वसेत् ॥ १२.१३८.१९३ ॥
敵と共通の事柄において、強者と和議を結んだ後は、心を集中し知恵をもって行動すべきであり、目的が達せられても信用してはならない。
12.138.194
न विश्वसेदवश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्चसेत् ।
नित्यं विश्वासयेदन्यान्परेषां तु न विश्वसेत् ॥ १२.१३८.१९४ ॥
信用できない者を信用してはならず、信用できる者にも過度に信用を置いてはならない。常に他人に自分を信じさせるべきであり、敵対者を信用してはならない。
12.138.195
तस्मात्सर्वास्ववस्थासु रक्षेज्जीवितमात्मनः ।
द्रव्याणि संततिश्चैव सर्वं भवति जीवताम् ॥ १२.१३८.१९५ ॥
ゆえに、あらゆる状況において自らの命を守るべきである。財産も子孫も、すべては生きている者のためにある。
12.138.196
संक्षेपो नीतिशास्त्राणामविश्वासः परो मतः ।
नृषु तस्मादविश्वासः पुष्कलं हितमात्मनः ॥ १२.१३८.१९६ ॥
政治学の論書の要点は、不信こそ最上であるとされる。ゆえに人々への不信は、自らにとって大いに益となる。
12.138.197
वध्यन्ते न ह्यविश्वस्ताः शत्रुर्भिर्दुर्बला अपि ।
विश्वस्तास्तेषु वध्यन्ते बलवन्तोऽपि शत्रुभिः ॥ १२.१३८.१९७ ॥
不信の者は弱くとも敵に殺されない。信頼する者は強くとも、その敵に殺される。
12.138.198
त्वद्विधेभ्यो मया ह्यात्मा रक्ष्यो मार्जार सर्वदा ।
रक्ष त्वमपि चात्मानं चण्डालाज्जातिकिल्बिषात् ॥ १२.१३८.१९८ ॥
お前のような者から、私は常に自分を守らねばならぬ、猫よ。お前もまた、チャンダーラから、生まれの穢れから自分を守れ。
12.138.199
स तस्य ब्रुवतस्त्वेवं संत्रासाज्जातसाध्वसः ।
कथां हित्वा जवेनाशु मार्जारः प्रययौ ततः ॥ १२.१३८.१९९ ॥
彼がこのように語っている間に、恐怖に襲われた猫は話を捨てて、すぐにそこから走り去った。
12.138.200
ततः शास्त्रार्थतत्त्वज्ञो बुद्धिसामर्थ्यमात्मनः ।
विश्राव्य पलितः प्राज्ञो बिलमन्यज्जगाम ह ॥ १२.१३८.२०० ॥
そこで、経典の意味の真理を知る賢者パリタは、自らの知恵の力を示してから、別の穴へ入っていった。
12.138.201
एवं प्रज्ञावता बुद्ध्या दुर्बलेन महाबलाः ।
एकेन बहवोऽमित्राः पलितेनाभिसंधिताः ॥ १२.१३८.२०१ ॥
このように、知恵はあるが智力では弱い一人のパリタによって、多くの強大な敵が欺かれた。
12.138.202
अरिणापि समर्थेन सन्धिं कुर्वीत पण्डितः ।
मूषिकश्च बिडालश्च मुक्तावन्योन्यसंश्रयात् ॥ १२.१३८.२०२ ॥
賢者は強力な敵とさえ和睦を結ぶべきである。ネズミと猫は互いに頼り合うことで解放された。
12.138.203
इत्येवं क्षत्रधर्मस्य मया मार्गो निदर्शितः ।
विस्तरेण महाराज संक्षेपमपि मे शृणु ॥ १२.१३८.२०३ ॥
このように私は武士の義務の道を詳しく示した。大王よ、今度は簡潔にも私から聞きなさい。
12.138.204
अन्योन्यं कृतवैरौ तु चक्रतुः प्रीतिमुत्तमाम् ।
अन्योन्यमभिसंधातुं संबभूव तयोर्मतिः ॥ १२.१३८.२०४ ॥
互いに敵であった二者は最上の友情を結んだ。しかし彼らの心には互いを欺こうとする考えも生じた。
12.138.205
तत्र प्राज्ञोऽभिसंधत्ते सम्यग्बुद्धिबलाश्रयात् ।
अभिसंधीयते प्राज्ञः प्रमादादपि वा बुधैः ॥ १२.१३८.२०५ ॥
そこで賢者は正しい知恵と力に頼って策謀を巡らす。賢者も油断によって、あるいは博学な者によって欺かれる。
12.138.206
तस्मादभीतवद्भीतो विश्वस्तवदविश्वसेत् ।
न ह्यप्रमत्तश्चलति चलितोऽवा न नश्यति ॥ १२.१३८.२०६ ॥
ゆえに、恐れがなくとも恐れる者のように、信頼していても信頼しない者のように振る舞うべきである。注意深い者は揺らがず、揺らいでも滅びないからだ。
12.138.207
काले हि रिपुणा संधिः काले मित्रेण विग्रहः ।
कार्य इत्येव तत्वज्ञाः प्राहुर्नित्यं नराधिप ॥ १२.१३८.२०७ ॥
時にかなえば敵と和を結び、時にかなえば味方と争うべきである。真理を知る者たちは常にそう説いてきた、人の主よ。
12.138.208
एतज्ज्ञात्वा महाराज शास्त्रार्थमभिगम्य च ।
अभियुक्तोऽप्रमत्तश्च प्राग्भयाद्भीतवच्चरेत् ॥ १२.१३८.२०८ ॥
大王よ、これを知り、教典の意味を理解して、攻め立てられても油断せず、恐怖が来る前に怯える者のように振る舞うべきである。
12.138.209
भीतवत्संहितः कार्यः प्रतिसंधिस्तथैव च ।
भयादुत्पद्यते बुद्धिरप्रमत्ताभियोगजा ॥ १२.१३८.२०९ ॥
怯える者のように同盟を結び、同様に対抗の約定も結ぶべきである。恐れから、注意深い努力によって生まれる知恵が起こる。
12.138.210
न भयं जायते राजन्भीतस्यानागते भये ।
अभीतस्य च विस्रम्भात्सुमहज्जायते भयम् ॥ १२.१३८.२१० ॥
王よ、怯える者には来るべき危険への恐れは生じない。しかし恐れを知らぬ者には、信頼のゆえに非常に大きな恐れが生じる。
12.138.211
न भीरुरिति चात्यन्तं मन्त्रो देयः कथंचन ।
अविज्ञानाद्धि विज्ञाने गच्छेदास्पददर्शनाम् ॥ १२.१३८.२११ ॥
臆病者だと決めつけて、どんな場合にも謀議を完全に委ねてはならない。無知から知へと進み、危険の所在を見るべきである。
12.138.212
तस्मादभीतवद्भीतो विश्वस्तवदविश्वसन् ।
कार्याणां गुरुतां ज्ञात्वा नादृतं किंचिदाचरेत् ॥ १२.१३८.२१२ ॥
ゆえに怖れる者は恐れないかのように、信頼された者は信じないかのように振る舞うべきである。事の重大さを知り、どんなことも軽んじて行ってはならない。
12.138.213
एवमेतन्मया प्रोक्तमितिहासं युधिष्ठिर ।
श्रुत्वा त्वं सुहृदां मध्ये यथावत्समुदाचर ॥ १२.१३८.२१३ ॥
ユディシュティラよ、私はこの伝説をこのように語った。これを聞いて、友人たちの中で正しく振る舞うがよい。
12.138.214
उपलभ्य मतिं चाग्र्यामरिमित्रान्तरं तथा ।
संधिविग्रहकालौ च मोक्षोपायं तथाऽऽपदि ॥ १२.१३८.२१४ ॥
最上の知恵を得て、敵と味方の違いを理解し、和平と戦いの時を見極め、災いから逃れる方法を知って、そのように行動せよ。
12.138.215
शत्रुसाधारणे कृत्ये कृत्वा सन्धिं बलीयसा ।
समागतश्चरेद्बुद्ध्या कृतार्थो न च विश्वसेत् ॥ १२.१३८.२१५ ॥
敵とも共通の事柄において、強者と和を結んで共に行動するときには知恵をもって行動せよ。目的を果たしても、彼を信用してはならない。
12.138.216
अविरुद्धां त्रिवर्गेण नीतिमेतां महीपते ।
अभ्युत्तिष्ठ श्रुतात्तस्माद्भूयः संरञ्जयन्प्रजाः ॥ १२.१३८.२१६ ॥
大地の主よ、法・利・欲の三つの目的に背かないこの政策に従え。これを聞いて立ち上がり、臣民を再び喜ばせよ。
12.138.217
ब्राह्मणैश्चापि ते सार्धं यात्रा भवतु पाण्डव ।
ब्राह्मणाद्धि परं श्रेयो दिवि चेह च भारत ॥ १२.१३८.२१७ ॥
パーンドゥの子よ、ブラーフマナとともにあなたの道が進みますように。ブラーフマナより大いなる幸福は天上にも此の世にもないのだから、バーラタよ。
12.138.218
एते धर्मस्य वेत्तारः कृतज्ञाः सततं प्रभो ।
पूजिताः शुभकर्तारः पूजयैनाञ्जाधिप ॥ १२.१३८.२१८ ॥
これらの人々は法を知る者であり、常に感謝し、善を行う者です。主よ、尊ばれた彼らを、あなたも敬いなさい、支配者よ。
12.138.219
राज्यं श्रेयः परं राजन्यशश्च महदाप्स्यसे ।
कुलस्य संततिं चैव यथान्यायं यथाक्रमम् ॥ १२.१३८.२१९ ॥
王よ、あなたは王国の最高の幸福と大いなる名声を得るでしょう。また一族の血筋も正しく順序通りに続くでしょう。
12.138.220
श्रुतं च ते भारत संधिविग्रहं ।
विभावितं बुद्धिविशेषकारितम्।
तथा त्ववेक्ष्य क्षितिपेन सर्वदा ।
निषेवितव्यं नृप शत्रुमण्डलम् ॥ १२.१३८.२२० ॥
バーラタよ、あなたは和と戦の道を聞いたことがある。それは特別な知恵によって考察され作られたものだ。ゆえに王よ、王は常に熟慮して敵の輪と関わるべきである。