ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.138
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.138.1
सर्वत्र बुद्धिः कथिता श्रेष्ठा ते भरतर्षभ ।
अनागता तथोत्पन्ना दीर्घसूत्रा विनाशिनी ॥ १२.१३८.१ ॥
ಭರತರ್ಷಭನೇ, ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಬುದ್ಧಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ನೀವು ಹೇಳಿದ್ದೀರಿ. ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ನೋಡುವ ಬುದ್ಧಿ, ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಬುದ್ಧಿ, ವಿಳಂಬಿಸುವ ಬುದ್ಧಿ — ಇದು ವಿನಾಶಕಾರಿ.
12.138.2
तदिच्छामि परां बुद्धिं श्रोतुं ते भरतर्षभ ।
यथा राजा न मुह्येत शत्रुभिः परिपीडितः ॥ १२.१३८.२ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಭರತರ್ಷಭನೇ, ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ರಾಜನು ಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದಂತೆ ಆ ಪರಮ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ನಿಮ್ಮಿಂದ ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.
12.138.3
…याज्ञं सर्वशास्त्रविशारदम् ।
पृच्छ… तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १२.१३८.३ ॥
…ಯಾಜ್ಞನು, ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನು, ಅವನನ್ನು ಕೇಳಿ… ಅದನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರಿಸಲು ನೀವು ಯೋಗ್ಯರು.
12.138.4
शत्रुभिबहु…था मुच्येत पार्थिवः ।
एतदिच्छाम्य…र्वमेव यथाविधि ॥ १२.१३८.४ ॥
ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಬಹಳ… …ರಾಜನು ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಲಿ. ಇದನ್ನು ನಾನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.
12.138.5
विषमस्थं हि राजा…त्रवः परिपन्थिनः ।
बहवोऽप्येकमुद्धर्तुं यतन्ते पूर्वतापिताः ॥ १२.१३८.५ ॥
ವಿಷಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಜನನ್ನು… …ಶತ್ರುಗಳು, ವಿರೋಧಿಗಳು ಬಹಳ; ಹಿಂದೆಯೇ ಪೀಡಿತರಾದರೂ ಅವರು ಒಬ್ಬನನ್ನು ಎತ್ತಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.138.6
सर्वतः प्रार्थ्यमानेन दर्बलेन महाबलैः ।
एकेनैवासहायेन शक्यं स्थातुं भवेत्कथम् ॥ १२.१३८.६ ॥
ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಿಂದ ಮಹಾಬಲರಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ದುರ್ಬಲನು, ಒಬ್ಬನೇ, ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ, ಹೇಗೆ ನಿಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯ?
12.138.7
कथं मित्रमरिं चापि विन्देत भरतर्षभ ।
चेष्टितव्यं कथं चात्र शत्रोर्मित्रस्य चान्तरे ॥ १२.१३८.७ ॥
ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಮಿತ್ರನನ್ನೂ ಶತ್ರುವನ್ನೂ ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು? ಶತ್ರು ಮತ್ತು ಮಿತ್ರರ ನಡುವೆ ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸಬೇಕು?
12.138.8
अजातलक्षणे राजन्नमित्रे मित्रतां गते ।
कथं नु पुरुषः कुर्यात्कृत्वा किं वा सुखी भवेत् ॥ १२.१३८.८ ॥
ಅರಸನೇ, ಲಕ್ಷಣಗಳು ಇನ್ನೂ ಕಾಣದ ಶತ್ರು ಮಿತ್ರನಂತೆ ಬಂದಾಗ ಮನುಷ್ಯನು ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು? ಏನು ಮಾಡಿದರೆ ಅವನು ಸುಖಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ?
12.138.9
विग्रहं केन वा कुर्यात्संधिं वा केन योजयेत् ।
कथं वा शत्रुमध्यस्थो वर्तेत बलवानपि ॥ १२.१३८.९ ॥
ಯಾರ ಜೊತೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಬೇಕು, ಅಥವಾ ಯಾರ ಜೊತೆ ಸಂಧಿ ಮಾಡಬೇಕು? ಶತ್ರುಗಳ ನಡುವೆ ಇದ್ದರೂ, ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು?
12.138.10
एतद्धै सर्वकृत्यानां परं कृत्यं नराधिप ।
नैतस्य कश्चिद्वक्ताऽस्ति श्रोता वाऽपि सुदुर्लभः ॥ १२.१३८.१० ॥
ಅರಸನೇ, ಇದೇ ಎಲ್ಲ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕರ್ತವ್ಯ. ಇದನ್ನು ಹೇಳುವವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ; ಕೇಳುವವರೂ ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪ.
12.138.11
ऋते पितामहाद्भीष्मात्सत्यसंधाज्जितेन्द्रियात् ।
तदन्वीक्ष्य महाभाग सर्वमेतद्ब्रवीहि मे ॥ १२.१३८.११ ॥
ಸತ್ಯಸಂಧನೂ ಇಂದ್ರಿಯ ಜಯಿಯೂ ಆದ ಪಿತಾಮಹ ಭೀಷ್ಮರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಓ ಮಹಾಭಾಗನೇ, ಇದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸಿ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನನಗೆ ಹೇಳು.
12.138.12
त्वद्युक्तोऽयमनुप्रश्नो युधिष्ठिर गुणोदयः ।
शृणु मे पुत्र कार्त्स्न्येन गुह्यमापत्सु भारत ॥ १२.१३८.१२ ॥
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ, ನಿನಗೆ ತಕ್ಕ ಈ ಅನುಪ್ರಶ್ನೆ ಗುಣೋದಯದ ಸಂಕೇತ. ಮಗನೇ, ಭಾರತನೇ, ಆಪತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೇಳು.
12.138.13
अमित्रो मित्रतां याति मित्रं चापि प्रदुष्यति ।
सामर्थ्ययोगात्कार्याणामनित्या हि सदा गतिः ॥ १२.१३८.१३ ॥
ಶತ್ರುವು ಮಿತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಮಿತ್ರನೂ ಕೆಡುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಕಾರ್ಯಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಗತಿ ಸದಾ ಅನಿತ್ಯವೇ.
12.138.14
तस्माद्विश्वसितव्यं च विग्रहं च समाचरेत् ।
देशं कालं च विज्ञाय कार्याकार्यविनिश्चये ॥ १२.१३८.१४ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನೂ ಇಡಬೇಕು, ವಿಗ್ರಹವನ್ನೂ ಮಾಡಬೇಕು; ಆದರೆ ದೇಶ ಮತ್ತು ಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಮಾಡಬೇಕಾದದ್ದು ಮತ್ತು ಮಾಡಬಾರದ್ದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿ.
12.138.15
संधातव्यं बुधैर्नित्यं व्यवस्य च हितार्थिभिः ।
अमित्रैरपि संधेयं प्राणा रक्ष्या हि भारत ॥ १२.१३८.१५ ॥
ಬುದ್ಧಿವಂತರು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಂಧಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ; ಶತ್ರುಗಳೊಂದಿಗೂ ಸಂಧಿ ಮಾಡಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ ಓ ಭಾರತ, ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.
12.138.16
यो ह्यमित्रैर्नरैर्नित्यं न संदध्यादपण्डितः ।
न सोर्थं प्राप्नुयात्किंचित्फलान्यपि च भारत ॥ १२.१३८.१६ ॥
ಅಜ್ಞಾನಿಯಾದವನು ಶತ್ರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಸಂಧಿ ಮಾಡದವನು ಯಾವ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನೂ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಓ ಭಾರತ, ಫಲಗಳನ್ನೂ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.138.17
यस्त्वमित्रेण संधत्ते मित्रेण च विरुध्यते ।
अर्थयुक्तिं समालोक्य सुमहद्विन्दते फलम् ॥ १२.१३८.१७ ॥
ಶತ್ರುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಧಿ ಮಾಡಿ ಮಿತ್ರನೊಂದಿಗೆ ವಿರೋಧ ಮಾಡುವವನು, ಪ್ರಯೋಜನದ ಉಪಾಯವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.138.18
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
मार्जारस्य च संवादं न्यग्रोधे मूषिकस्य च ॥ १२.१३८.१८ ॥
ಇಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಉದಾಹರಿಸುತ್ತಾರೆ — ಆಲದ ಮರದಲ್ಲಿ ಬೆಕ್ಕು ಮತ್ತು ಇಲಿಯ ಸಂವಾದ.
12.138.19
वने महति कस्मिंश्चिन्न्यग्रोधः सुमहानभूत् ।
लताजालपरिच्छन्नो नानाद्विजगणायुतः ॥ १२.१३८.१९ ॥
ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಆಲದ ಮರವೊಂದಿತ್ತು; ಅದು ಬಳ್ಳಿಗಳ ಜಾಲದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟು, ನಾನಾ ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು.
12.138.20
स्कन्धवान्मेघसंकाशः शीतच्छायो मनोरमः ।
अरण्यमभितो जातस्तरुर्व्यालमृगायुतः ॥ १२.१३८.२० ॥
ಕಾಂಡವುಳ್ಳ ಆ ಮರ ಮೋಡದಂತೆ ವಿಶಾಲವಾಗಿತ್ತು; ತಂಪಾದ ನೆರಳಿನಿಂದ ಮನೋಹರವಾಗಿತ್ತು; ಕಾಡಿನ ಸುತ್ತಲೂ ಬೆಳೆದ ಆ ಮರ ಕ್ರೂರ ಮೃಗಗಳು ಮತ್ತು ಹಾವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು.
12.138.21
तस्य मूलमुपाश्रित्य कृत्वा शतमुखं बिलम् ।
वसति स्म महाप्राज्ञः पलितो नाम मूषिकः ॥ १२.१३८.२१ ॥
ಆ ಮರದ ಬೇರನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ನೂರು ಬಾಗಿಲುಗಳ ಬಿಲವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಪಲಿತ ಎಂಬ ಮಹಾ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಇಲಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿತ್ತು.
12.138.22
शाखां तस्य समाश्रित्य वसति स्म सुखं तदा ।
लोमशो नाम मार्जारः सर्वसत्वावसादकः ॥ १२.१३८.२२ ॥
ಆ ಮರದ ಕೊಂಬೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಆಗ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಲೋಮಶ ಎಂಬ ಬೆಕ್ಕು; ಅದು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವಂತಹದ್ದು.
12.138.23
तत्र त्वागत्य चण्डालो ह्यरण्यकृतकेतनः ।
युयोज यन्त्रमुन्माथं नित्यमस्तंगते रवौ ॥ १२.१३८.२३ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಬಂದ ಚಂಡಾಲನು, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಗುರುತನ್ನು ಇಟ್ಟವನು, ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಉನ್ಮಾಥ ಎಂಬ ಬಲೆಯನ್ನು ಹಾಕಿದನು.
12.138.24
तत्र स्नायुमयान्पाशान्यथावत्संविधाय सः ।
गृहं गत्वा सुखं शेते प्रभातामेति शर्वरीम् ॥ १२.१३८.२४ ॥
ಅಲ್ಲಿ ನರಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಾಶಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಹಾಕಿ, ಅವನು ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಸುಖವಾಗಿ ಮಲಗಿದನು; ರಾತ್ರಿ ಕಳೆದು ಬೆಳಗಾಯಿತು.
12.138.25
तत्र स्म नित्यं बध्यन्ते नक्तं बहुविधा मृगाः ।
कदाचिदत्र मार्जारः संप्रवृत्तो व्यबध्यत ॥ १२.१३८.२५ ॥
ಅಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಹಲವು ವಿಧದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸಿಕ್ಕಿಬೀಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಒಮ್ಮೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೆಕ್ಕು ಬಂದು ಸಿಕ್ಕಿಬಿತ್ತು.
12.138.26
तस्मिन्बद्धे महाप्राणे शत्रौ नित्याततायिनि ।
तं कालं पलितो ज्ञात्वा प्रचचार सुनिर्भयः ॥ १२.१३८.२६ ॥
ಆ ಮಹಾಪ್ರಾಣ, ನಿತ್ಯ ಹಿಂಸಕ ಶತ್ರು ಬಂಧಿತನಾದಾಗ, ಆ ಸಮಯವನ್ನು ತಿಳಿದು ಇಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸಿತು.
12.138.27
तेनानुचरता तस्मिन्वते विश्वस्तचारिणा ।
भक्ष्यं मृगयमाणे नचिराद्दृष्टमामिषम् ॥ १२.१३८.२७ ॥
ಅವನು ಆ ವ್ರತದಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತ, ನಿಶ್ಚಿಂತೆಯಿಂದ ತಿರುಗುತ್ತ, ಆಹಾರ ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಮಾಂಸ ಕಂಡಿತು.
12.138.28
स तमुन्माथमारुह्य तदामिषमभक्षयत् ।
तस्योपरि सपत्नस्य बद्धस्य मनसा हसन् ॥ १२.१३८.२८ ॥
ಅವನು ಆ ಜಾಲದ ಮೇಲೇರಿ ಆ ಮಾಂಸವನ್ನು ತಿಂದ; ಬಂಧಿತ ಶತ್ರುವಿನ ಮೇಲೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ನಗುತ್ತಿದ್ದ.
12.138.29
आमिषे तु प्रसक्तः स कदाचितवलोकयन् ।
अपश्यदपरं घोरमात्मनो रिपुमागतम् ॥ १२.१३८.२९ ॥
ಆದರೆ ಮಾಂಸದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದ ಅವನು ಒಮ್ಮೆ ಸುತ್ತಲೂ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ತನ್ನ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಭೀಕರ ಶತ್ರು ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ.
12.138.30
शरप्रसूनसंकाशं महीविवरशायिनम् ।
सकुलं हरिकं नाम चपलं ताम्रलोचनम् ॥ १२.१३८.३० ॥
ಬಾಣದ ಹೂವಿನಂತೆ ಇರುವ, ಭೂಮಿಯ ಬಿಲದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದ, ತನ್ನ ವಂಶದೊಂದಿಗೆ, ಚಂಚಲ, ತಾಮ್ರದ ಕಣ್ಣಿನ 'ಹರಿಕ' ಎಂಬ ಪ್ರಾಣಿ.
12.138.31
तन मूषिकगन्धेन त्वरमाण उपागतम् ।
सक्ष्यार्थं लेलिहन्वक्रं भूमावूर्ध्वमुखः स्थितः ॥ १२.१३८.३१ ॥
ಇಲಿಯ ವಾಸನೆಯಿಂದ ಅವಸರದಿಂದ ಬಂದವನನ್ನು, ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಓರೆಯಾಗಿ ನೆಕ್ಕುತ್ತಾ, ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮುಖ ಮೇಲೆತ್ತಿ ನಿಂತಿರುವವನನ್ನು.
12.138.32
…ाखागतमरिं चान्यमपश्यत्कोटरालयम् ।
सूलकं चन्द्रकं नाम वक्रतुण्डं दुरासदम् ॥ १२.१३८.३२ ॥
…ಕೊಂಬೆಗೆ ಬಂದ ಶತ್ರುವನ್ನೂ, ಇನ್ನೊಂದನ್ನೂ ಕಂಡನು; ಪೊಟರೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ, ಸೂಲಕ, ಚಂದ್ರಕ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ, ಡೊಂಕು ಕೊಕ್ಕಿನ, ಸಮೀಪಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾದುದು.
12.138.33
पतस्य विषयं तस्य नकुलोलूकयोस्तथा ।
यथास्यासीदियं चिन्ता तत्प्राप्तस्य महद्भयम् ॥ १२.१३८.३३ ॥
ಬಿದ್ದವನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ಅಂತೆಯೇ ಮುಂಗುಸಿ ಮತ್ತು ಗೂಬೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ಅವನಿಗೆ ಈ ಚಿಂತೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಆ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದವನಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಭಯ.
12.138.34
पपद्यस्यां सुकष्टायां मरणे समुपस्थिते ।
मन्ताद्भय उत्पन्ने कथं कार्यं मनीषिणा ॥ १२.१३८.३४ ॥
…ಅಂತಹ ಅತಿ ಕಷ್ಟದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಮರಣ ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ, …ಭಯ ಉಂಟಾದಾಗ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?
12.138.35
तथा सर्वतो रुद्धः सर्वत्र भयकर्शितः ।
भवद्भयसंत्रस्तश्चक्रे च परमां मतिम् ॥ १२.१३८.३५ ॥
ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟು, ಎಲ್ಲಿಯೂ ಭಯದಿಂದ ಕೃಶನಾಗಿ, ಭವಭಯದಿಂದ ನಡುಗಿ, ಅವನು ಪರಮ ನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡಿದನು.
12.138.36
आपद्विनाशभूयिष्ठं शङ्कनीयं हि जीवितम् ।
मन्तात्संशयः सोऽयं तस्मादापदुपस्थिता ॥ १२.१३८.३६ ॥
ಜೀವನವು ಆಪತ್ತು ಮತ್ತು ವಿನಾಶದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಶಂಕಾರ್ಹವಾದುದು; ಆಲೋಚನೆಯಿಂದ ಇದು ಸಂದೇಹ; ಆದ್ದರಿಂದ ಆಪತ್ತು ಒದಗಿದೆ.
12.138.37
गतं हि सहसा भूमिं नकुलो मामवाप्नुयात् ।
उलूकश्चेह तिष्ठन्तं मार्जारः पाशसंक्षयात् ॥ १२.१३८.३७ ॥
ಮುಂಗುಸಿ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಇಳಿದು ನನ್ನನ್ನು ಹಿಡಿಯಬಹುದು; ಇಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಬೆಕ್ಕನ್ನು ಗೂಬೆಯೂ ಹಿಡಿಯಬಹುದು, ಬಲೆ ಹರಿದುದರಿಂದ.
12.138.38
न त्वेवास्मद्विधः प्राज्ञः संमोहं गन्तुमर्हति ।
रिष्ये जीविते यत्नं यावदुच्छ्वासनिग्रहात् ॥ १२.१३८.३८ ॥
ಆದರೆ ನನ್ನಂತಹ ಪ್ರಾಜ್ಞನು ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಬೀಳಬಾರದು; ಉಸಿರು ನಿಲ್ಲುವವರೆಗೂ ಜೀವಕ್ಕಾಗಿ ಯತ್ನಿಸುವೆನು.
12.138.39
न हि बुद्ध्याऽन्वितः प्राज्ञो नीतिशास्त्रविशारदः ।
निमज्जत्यापदं प्राप्य महतोऽर्थानवाप्य ह ॥ १२.१३८.३९ ॥
ಬುದ್ಧಿವಂತನೂ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನೂ ಆದ ಪ್ರಾಜ್ಞನು ಮಹತ್ತಾದ ಫಲಗಳನ್ನು ಪಡೆದರೂ ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.138.40
न त्वन्यामिह मार्जाराद्गतिं पश्यामि सांप्रतम् ।
विषमस्थो ह्ययं शत्रुः कृत्यं चास्य महन्मया ॥ १२.१३८.४० ॥
ಆದರೆ ಈ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಕ್ಕಿನ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಮಾರ್ಗ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ; ಈ ಶತ್ರು ಕಠಿಣ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ, ಅವನ ಕಾರ್ಯ ನನಗೆ ಮಹತ್ತಾದುದು.
12.138.41
जीवितार्थी कथं त्वद्य शत्रुभिः प्रार्थितस्त्रिभिः ।
प्राणहेतोरिमं मित्रं मार्जारं संश्रयामि वै ॥ १२.१३८.४१ ॥
ಇಂದು ಜೀವವನ್ನು ಬಯಸುವ ನಾನು, ಮೂವರು ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಬೆನ್ನಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟು, ಪ್ರಾಣರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಈ ಮಿತ್ರ ಬೆಕ್ಕನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ.
12.138.42
नीतिशास्त्रं समाश्रित्य हितमस्योपवर्णये ।
येनेमं शत्रुसंघातं मतिपूर्वेण वञ्चये ॥ १२.१३८.४२ ॥
ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಅವನ ಹಿತವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಯುಕ್ತಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಈ ಶತ್ರುಗಣವನ್ನು ವಂಚಿಸುತ್ತೇನೆ.
12.138.43
अयमत्यन्तशत्रुर्मे वैषम्यं परमं गतः ।
मूढो ग्राहयितुं स्वार्थं संगत्या यदि शक्यते ॥ १२.१३८.४३ ॥
ಇವನು ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಶತ್ರು; ಮಹಾ ಸಂಕಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಮೂಢನು ಸಹವಾಸದಿಂದ ತನ್ನ ಹಿತವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ…
12.138.44
कदाजिद्व्यसनं प्राप्य संधिं कुर्यान्मया सह ॥ १२.१३८.४४ ॥
ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ಸಂಕಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ಅವನು ನನ್ನೊಡನೆ ಸಂಧಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಿ.
12.138.45
बलिना सन्निकृष्टस्य शत्रोरपि परिग्रहः ।
कार्य इत्याहुराचार्या विषमे जीवितार्थिना ॥ १२.१३८.४५ ॥
ಬಲಿಷ್ಠನಿಂದ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ತರಲ್ಪಟ್ಟ ಶತ್ರುವನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕೆಂದು ಆಚಾರ್ಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ವಿಷಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುವವನಿಗೆ.
12.138.46
श्रेष्ठो हि पण्डितः शत्रुर्न च मित्रमपण्डितः ।
अमित्रे खलु मार्जारे जीवितं संप्रतिष्ठितम् ॥ १२.१३८.४६ ॥
ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಶತ್ರುವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಅಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಮಿತ್ರನಲ್ಲ. ಶತ್ರುವಾದ ಬೆಕ್ಕಿನಲ್ಲಿಯೂ ಜೀವ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.
12.138.47
ततोऽस्मै संप्रवक्ष्यामि हेतुमात्माभिरक्षणे ।
अपीजानीमयं शत्रुः संगत्या पण्डितो भवेत् ॥ १२.१३८.४७ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆಯ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಈ ಶತ್ರು ಸಹವಾಸದಿಂದ ಜ್ಞಾನಿಯಾಗಬಹುದು.
12.138.48
एवं विचिन्तयामास मूषिकः शत्रुचेष्टितम् ॥ १२.१३८.४८ ॥
ಹೀಗೆ ಇಲಿಯು ಶತ್ರುವಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಯೋಚಿಸಿತು.
12.138.49
ततोऽर्थगतितत्त्वज्ञः संधिविग्रहकालवित् ।
सान्त्वपूर्वमिदं वाक्यं मार्जारं मूषिकोऽब्रवीत् ॥ १२.१३८.४९ ॥
ಆಗ ಅರ್ಥಗತಿಯ ತತ್ತ್ವವನ್ನೂ ಸಂಧಿ-ವಿಗ್ರಹದ ಕಾಲವನ್ನೂ ಬಲ್ಲ ಇಲಿ, ಸಾಂತ್ವನದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಬೆಕ್ಕಿಗೆ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿತು.
12.138.50
सौहृदेनाभिभाषे त्वां कच्चिन्मार्जार जीवसे ।
जीवितं हि तवेच्छामि श्रेयः साधारणं हि नौ ॥ १२.१३८.५० ॥
ಸ್ನೇಹದಿಂದ ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಬೆಕ್ಕೇ — ನೀನು ಬದುಕಿದ್ದೀಯಾ? ನಿನ್ನ ಜೀವವನ್ನು ನಾನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಒಳಿತು ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.
12.138.51
न ते सौम्य भयं कार्यं जीविष्यसि यथा पुरा ।
अहं त्वामुद्धरिष्यामि प्राणाञ्जह्यां हि ते कृते ॥ १२.१३८.५१ ॥
ಸೌಮ್ಯನೇ, ನಿನಗೆ ಭಯ ಬೇಡ; ಹಿಂದಿನಂತೆ ನೀನು ಬದುಕುವೆ. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುವೆ; ನಿನಗಾಗಿ ನನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುವೆ.
12.138.52
अस्ति कश्चिदुपायोऽत्र पुष्कल प्रतिभाति मे ।
येन शक्यस्त्वया मोक्षः प्राप्नुं श्रेयस्तथा मया ॥ १२.१३८.५२ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉಪಾಯವಿದೆ ಎಂದು ನನಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ, ಪುಷ್ಕಲನೇ — ಅದರಿಂದ ನೀನು ಬಿಡುಗಡೆ ಪಡೆಯಬಹುದು; ಹಾಗೆಯೇ ನನಗೂ ಒಳಿತಾಗುತ್ತದೆ.
12.138.53
मयाऽप्युपायो दृष्टोऽयं विचार्य मतिमात्मनः ।
आत्मार्थं च त्वदर्थं च श्रेयः साधारणां हि नौ ॥ १२.१३८.५३ ॥
ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಯೋಚಿಸಿ ನಾನೂ ಈ ಉಪಾಯವನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ — ನನಗಾಗಿಯೂ ನಿನಗಾಗಿಯೂ; ಏಕೆಂದರೆ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಒಳಿತು ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.
12.138.54
इदं हि नकुलोलूकं पापबुद्ध्या हि संस्थितम् ।
न धर्षयति मार्जार तेन ते स्वस्ति सांप्रतम् ॥ १२.१३८.५४ ॥
ಇಗೋ, ಮುಂಗುಸಿ ಮತ್ತು ಗೂಬೆ ಪಾಪಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿವೆ; ಬೆಕ್ಕೇ, ಅವು ನಿನ್ನನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ — ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ನಿನಗೆ ಕ್ಷೇಮ.
12.138.55
कूजंश्चपलनेत्रोऽयं कौशिको मां निरीक्षते ।
नगशाखाग्रगः पापस्तस्याहं भृशमुद्विजे ॥ १२.१३८.५५ ॥
ಚಂಚಲ ಕಣ್ಣುಗಳ ಈ ಗೂಬೆ, ಮರದ ಕೊಂಬೆಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಗುನುಗುತ್ತಾ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದೆ. ಆ ಪಾಪಿಯಿಂದ ನಾನು ತುಂಬ ಭಯಗೊಂಡಿದ್ದೇನೆ.
12.138.56
सतां साप्तपदं मैत्रं स सखा मेऽसि पण्डितः ।
साहाय्यकं करिष्यामि नास्ति ते प्राणतो भयम् ॥ १२.१३८.५६ ॥
ಸಜ್ಜನರ ನಡುವೆ ಏಳು ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಸ್ನೇಹವಿದೆ. ನೀನು ನನ್ನ ಜ್ಞಾನಿ ಗೆಳೆಯ. ನಿನಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ; ನಿನ್ನ ಪ್ರಾಣಕ್ಕೆ ಭಯವಿಲ್ಲ.
12.138.57
न हि शक्तोऽसि मार्जार पाशं छेत्तुं मया विना ।
अहं छेत्स्यामि पाशांस्ते यदि मां त्वं न हिंससि ॥ १२.१३८.५७ ॥
ಬೆಕ್ಕೇ, ನನ್ನ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ ನೀನು ಈ ಬಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಹಿಂಸಿಸದಿದ್ದರೆ, ನಿನ್ನ ಬಲೆಗಳನ್ನು ನಾನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತೇನೆ.
12.138.58
त्वमाश्रितो द्रुमस्याग्रं मूलं त्वहमुपाश्रितः ।
चिरोषितावुभावावां वृक्षेऽस्मिन्विदितं च ते ॥ १२.१३८.५८ ॥
ನೀನು ಮರದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿರುವೆ; ನಾನು ಬೇರಿನ ಬಳಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ. ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಈ ಮರದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ; ಇದು ನಿನಗೂ ತಿಳಿದಿದೆ.
12.138.59
यस्मिन्नाश्वासते कश्चिद्यश्च नाश्वसिति क्वचित् ।
न तौ धीराः प्रशंसन्ति नित्यमुद्विग्रमानसौ ॥ १२.१३८.५९ ॥
ಯಾರಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ವಿಶ್ವಾಸ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೋ, ಎಲ್ಲಿಯೂ ಯಾರನ್ನೂ ನಂಬದವನು — ಈ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಧೀರರು ಎಂದಿಗೂ ಹೊಗಳುವುದಿಲ್ಲ; ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಸದಾ ಕಲಕಿರುತ್ತದೆ.
12.138.60
तस्माद्विवर्धतां प्रीतिर्नित्यं संगतमस्तु नौ ।
कालातीतमिहार्थं हि न प्रशंसन्ति पण्डिताः ॥ १२.१३८.६० ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿ ಸದಾ ಬೆಳೆಯಲಿ; ನಮ್ಮ ಸಂಗ ಸದಾ ಇರಲಿ. ಏಕೆಂದರೆ ಪಂಡಿತರು ಕಾಲ ಮೀರಿದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೊಗಳುವುದಿಲ್ಲ.
12.138.61
अर्थयुक्तिमिमां तत्र यथाभूतां निशामय ।
तव जीवितमिच्छामि त्वं ममेच्छसि जीवितम् ॥ १२.१३८.६१ ॥
ಅಲ್ಲಿನ ಈ ಅರ್ಥಯುಕ್ತಿಯನ್ನು ಇದ್ದಂತೆಯೇ ಕೇಳು. ನಾನು ನಿನ್ನ ಜೀವವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ; ನೀನು ನನ್ನ ಜೀವವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೀಯ.
12.138.62
कश्चित्तरति काष्ठेन सुगम्भीरां महानदीम् ।
स तारयति तत्काष्ठं स च काष्ठेन तार्यते ॥ १२.१३८.६२ ॥
ಒಬ್ಬನು ಮರದ ತುಂಡಿನಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ಮಹಾನದಿಯನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಆ ಮರದ ತುಂಡನ್ನು ದಾಟಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನೂ ಆ ಮರದ ತುಂಡಿನಿಂದ ದಾಟಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
12.138.63
ईदृशो नौ क्रियायोगो भविष्यति सुविस्तरः ।
अहं त्वां तारयिष्यामि मां च त्वं तारयिष्यसि ॥ १२.१३८.६३ ॥
ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಇಂತಹ ಕಾರ್ಯ-ಸಂಯೋಗ ಬಹಳ ವಿಸ್ತಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ದಾಟಿಸುತ್ತೇನೆ; ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ದಾಟಿಸುವೆ.
12.138.64
एवमुक्त्वा तु पलितस्तमर्थमुभयोर्हितम् ।
हेतुमद्ग्रहणीयं च कालापेक्षी व्यतिष्ठत ॥ १२.१३८.६४ ॥
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಆ ವೃದ್ಧನು ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಹಿತವಾದ, ಕಾರಣಸಹಿತ ಸ್ವೀಕರಿಸತಕ್ಕ ಆ ಅರ್ಥವನ್ನು ನುಡಿದು, ಕಾಲವನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಾ ನಿಂತನು.
12.138.65
अथ सुव्याहृतं श्रुत्वा तस्य शत्रोर्विचक्षणः ।
हेतुमद्ग्रहणीयार्थं मार्जारो वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१३८.६५ ॥
ಆಗ ಆ ಶತ್ರುವಿನ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಬುದ್ಧಿವಂತ ಬೆಕ್ಕು ಕಾರಣಸಹಿತವಾದ, ಸ್ವೀಕರಿಸತಕ್ಕ ಮಾತನ್ನು ನುಡಿಯಿತು.
12.138.66
बुद्धिमान्वाक्यसंपन्नस्तद्वाक्यमनुवर्तयन् ।
स्वामवस्थां प्रतीक्ष्यैनं साम्नैव प्रत्यपूजयत् ॥ १२.१३८.६६ ॥
ಬುದ್ಧಿವಂತನೂ ಮಾತಿನ ಚತುರನೂ ಆದ ಅವನು, ಆ ಮಾತನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಾ, ಸಾಮೋಪಾಯದಿಂದಲೇ ಅವನನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದನು.
12.138.67
ततस्तीक्ष्णाग्रदशनो मणिवैदूर्यलोचनः ।
मूषिकं मन्दमुद्वीक्ष्य मार्जारो लोमशोऽब्रबीत् ॥ १२.१३८.६७ ॥
ಆಗ ಹರಿತವಾದ ಹಲ್ಲುಗಳು, ಮಣಿ ವೈಡೂರ್ಯದಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳಿದ್ದ ಲೋಮಶ ಎಂಬ ಬೆಕ್ಕು ಇಲಿಯನ್ನು ಮೆಲ್ಲನೆ ನೋಡಿ ಹೇಳಿತು.
12.138.68
नन्दामि सौम्य भद्रं ते यो मां जीवितुमिच्छसि ।
श्रेयश्च यदि जानीषे क्रियतां मा विचारय ॥ १२.१३८.६८ ॥
ಸೌಮ್ಯನೇ, ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ. ನನ್ನೊಡನೆ ಬದುಕಲು ಬಯಸುವ ನಿನ್ನಿಂದ ನಾನು ಸಂತೋಷಗೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ಮಾಡು, ಯೋಚಿಸಬೇಡ.
12.138.69
अहं हि भृशमापन्नस्त्वमापन्नतरो मया ।
द्वयोरापन्नयोः सन्धिः क्रियतां मा चिराय च ॥ १२.१३८.६९ ॥
ನಾನು ಬಹಳ ಸಂಕಟದಲ್ಲಿದ್ದೇನೆ; ನೀನು ನನಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕಟದಲ್ಲಿದ್ದೀಯ. ಇಬ್ಬರೂ ಸಂಕಟದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಸಂಧಿ ಮಾಡಿಕೊ, ತಡ ಮಾಡಬೇಡ.
12.138.70
विधत्स्व प्राप्तकालं यत्कार्थं सिध्यतु चावयोः ।
मयि कृच्छ्राद्विनिर्मुक्ते न विनङ्क्ष्यति ते कृतम् ॥ १२.१३८.७० ॥
ಸೂಕ್ತ ಕಾಲ ಬಂದಾಗ ಮಾಡಬೇಕಾದುದನ್ನು ಮಾಡು; ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಕಾರ್ಯ ಸಿದ್ಧಿಸಲಿ. ನಾನು ಸಂಕಟದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದರೆ ನಿನ್ನ ಕೃತ್ಯ ವ್ಯರ್ಥವಾಗದು.
12.138.71
न्यस्तमानोस्मि भक्तोस्मि शिष्यस्त्वद्धितकृत्तथा ।
तथा निदेशवर्ती च भवन्तं शरणं गतः ॥ १२.१३८.७१ ॥
ನಾನು ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ; ನಿನಗೆ ಭಕ್ತನು, ಶಿಷ್ಯನು. ನಿನ್ನ ಹಿತವನ್ನು ಮಾಡುವವನು, ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಅನುಸರಿಸುವವನು; ನಿನ್ನ ಶರಣು ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆ.
12.138.72
इत्येवमुक्तः पलितो मार्जारं वशमागतम् ।
वाक्यं हितमुवाचेदमभिजातार्थमर्थवित् ॥ १२.१३८.७२ ॥
ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಪಲಿತನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ ಬೆಕ್ಕಿಗೆ, ಅರ್ಥ ತಿಳಿದವನಾಗಿ, ಹಿತವಾದ ಉತ್ತಮ ಉದ್ದೇಶದ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
12.138.73
उदारं यद्भवानाह नैतच्चित्रं भवद्विधे ।
विहितो यस्तु मार्गो मे हितार्थं शृणु तं मम ॥ १२.१३८.७३ ॥
ನೀವು ಹೇಳಿದ ಉದಾರ ಮಾತು ನಿಮ್ಮಂಥವರಿಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಲ್ಲ. ನನ್ನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳಿ.
12.138.74
अहं त्वाऽनुप्रवेक्ष्यामि नकुलान्मे महद्भयम् ।
त्रायस्व मां मा वधीश्च शक्तोऽस्मि तव रक्षणे ॥ १२.१३८.७४ ॥
ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಸೇರುತ್ತೇನೆ; ಮುಂಗುಸಿಯಿಂದ ನನಗೆ ದೊಡ್ಡ ಭಯವಿದೆ. ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು, ನನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬೇಡ; ನಿನ್ನ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ನಾನು ಸಮರ್ಥನು.
12.138.75
उलूकाच्चैव मां रक्ष क्षुद्रः प्रार्थयते हि माम् ।
अहं छेत्स्यामि ते पाशान्सखे सत्येने ते शपे ॥ १२.१३८.७५ ॥
ಗೂಬೆಯಿಂದಲೂ ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು; ಆ ನೀಚನು ನನ್ನನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಗೆಳೆಯಾ, ನಿನ್ನ ಪಾಶಗಳನ್ನು ನಾನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತೇನೆ; ನಿನ್ನ ಸತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಆಣೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
12.138.76
तद्वचः संगतं श्रुत्वा लोमशो युक्तमर्थवत् ।
हर्षादुद्वीक्ष्य पलितं स्वागतेनाभ्यपूजयत् ॥ १२.१३८.७६ ॥
ಅವನ ಆ ಸೂಕ್ತ, ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಲೋಮಶನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಪಲಿತನನ್ನು ನೋಡಿ ಸ್ವಾಗತದಿಂದ ಗೌರವಿಸಿದನು.
12.138.77
तं संपूज्याथ पलितं मार्जारः सौहृदे स्थितम् ।
स विचिन्त्याब्रवीद्धीरः प्रीतस्त्वरित एव च ॥ १२.१३८.७७ ॥
ಪಲಿತನನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದ ನಂತರ, ಸ್ನೇಹದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಆ ಬೆಕ್ಕು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿ, ಧೀರವಾಗಿ, ಸಂತೋಷದಿಂದ, ತಕ್ಷಣವೇ ಮಾತನಾಡಿತು.
12.138.78
क्षिप्रमागच्छ भद्रं ते त्वं मे प्राणसमः सखा ।
तव प्राज्ञप्रसादाद्धि प्रियं प्राप्स्यामि जीवितम् ॥ १२.१३८.७८ ॥
ಬೇಗ ಬಾ, ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ; ನೀನು ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಸಮ ಗೆಳೆಯ. ನಿನ್ನ ಜ್ಞಾನಿಯ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ನಾನು ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಜೀವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೇನೆ.
12.138.79
यद्यदेवंगतेनाद्य शक्यं कर्तुं मया तव ।
तदाज्ञापस्य कर्तास्मि सिद्धिरेवास्तु नौ सखे ॥ १२.१३८.७९ ॥
ಇಂದು ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನನ್ನಿಂದ ನಿನಗಾಗಿ ಏನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅದಕ್ಕೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸು; ನಾನು ಅದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಮಿತ್ರನೇ, ನಮ್ಮಿಬ್ಬರಿಗೂ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗಲಿ.
12.138.80
अस्मात्ते संशयान्मुक्तः समित्रगणबान्धवः ।
सर्वकार्याणि कर्ताऽहं प्रियाणि च हितानि च ॥ १२.१३८.८० ॥
ಈ ಸಂಕಟದಿಂದ ನೀನು ಮಿತ್ರರು, ಪರಿವಾರ ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿದ್ದೀಯೆ. ನಾನು ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು, ಪ್ರಿಯವಾದವುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹಿತಕರವಾದವುಗಳನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
12.138.81
मुक्तश्च व्यसनादस्मात्सौम्याहमपि नाम ते ।
प्रीतिमुत्पादयेयं न प्रतिकर्तुं च शक्नुयाम् ॥ १२.१३८.८१ ॥
ಈ ಸಂಕಟದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಓ ಸೌಮ್ಯನೇ, ನಾನೂ ನಿನಗೆ ಸಂತೋಷ ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲೆ; ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಏನಾದರೂ ಮಾಡಬಲ್ಲೆ.
12.138.82
प्रत्युपकुर्वन्बह्वपि न भाति पूर्वोपकारिणा तुल्यः ।
एकः करोति हि कृते निष्कारणमेव कुरुतेऽन्यः ॥ १२.१३८.८२ ॥
ಮೊದಲು ಉಪಕಾರ ಮಾಡಿದವನಿಗೆ ಸಮನಾಗಿ, ಎಷ್ಟೇ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿದರೂ ಅದು ಸಮನಾಗಿ ತೋರದು. ಒಬ್ಬನು ಮಾಡಿದುದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
12.138.83
एवमाश्वासितो बिद्वान्मार्जारेण स मूषिकः ।
प्रविवेश सुविस्रब्धः सम्यगङ्गीचकार ह ॥ १२.१३८.८३ ॥
ಹೀಗೆ ಬೆಕ್ಕಿನಿಂದ ಧೈರ್ಯ ಪಡೆದ ಆ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಇಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಒಳಹೊಕ್ಕು ಅದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು.
12.138.84
ग्राहयित्वा तु तं स्वार्थं मार्जारं मूषिकस्तथा ।
मार्जारोरसि विस्रब्धः सुष्वाप पितृमातृवत् ॥ १२.१३८.८४ ॥
ಆದರೆ ಆ ಇಲಿ ತನ್ನ ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಕ್ಕನ್ನು ಕೂಡ ಹಾಗೆಯೇ ಹಿಡಿಸಿ, ಬೆಕ್ಕಿನ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ತಾಯಿತಂದೆಯಂತೆ ಮಲಗಿತು.
12.138.85
निलीनं तस्य गात्रेषु मार्जारस्याथ मूषिकम् ।
दृष्ट्वा तौ नकुलोलूकौ निराशौ प्रत्यपद्यताम् ॥ १२.१३८.८५ ॥
ಅವನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದ್ದ ಬೆಕ್ಕು ಮತ್ತು ಇಲಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಆ ಎರಡು ಮುಂಗುಸಿ ಮತ್ತು ಗೂಬೆ ನಿರಾಶೆಯಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿದವು.
12.138.86
तथैव तौ सुसंत्रस्तौ दृढमागततन्द्रितौ ।
दृष्ट्वा तयोः परां प्रीतिं विस्मयं परमं गतौ ॥ १२.१३८.८६ ॥
ಹಾಗೆಯೇ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಭಯಗೊಂಡು ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಗೆ ಜಾರಿದರು. ಅವರಿಬ್ಬರ ಪರಮ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡರು.
12.138.87
बलिनौ मतिमन्तौ च सुवृत्तौ चाप्युपासितौ ।
अशक्तौ तु नयात्तस्मात्संप्रधर्षयितुं बलात् ॥ १२.१३८.८७ ॥
ಅವರು ಬಲಶಾಲಿಗಳು, ಬುದ್ಧಿವಂತರು, ಸದಾಚಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆ ಪಡೆದವರೂ ಆಗಿದ್ದರು; ಆದರೆ ನೀತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಅವರ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಲು ಅವರು ಅಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದರು.
12.138.88
कार्यार्थं कृतसंधी तौ दृष्ट्वा मार्जारमूषिकौ ।
उलूकनकुलौ तूर्णं जग्मतुस्तौ स्वमालयम् ॥ १२.१३८.८८ ॥
ಒಂದು ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಬೆಕ್ಕು ಮತ್ತು ಇಲಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಆ ಗೂಬೆ ಮತ್ತು ಮುಂಗುಸಿ ಬೇಗನೆ ತಮ್ಮ ವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋದವು.
12.138.89
लीनः स तस्य गात्रेषु पलितो देशकालवित् ।
चिच्छेद पाशान्नृपते कालाकाङ्क्षी शनैः शनैः ॥ १२.१३८.८९ ॥
ಅವನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದ್ದ ಆ ವೃದ್ಧ ಇಲಿ, ದೇಶ-ಕಾಲವನ್ನು ಅರಿತವನಾಗಿ, ಓ ರಾಜನೇ, ಸರಿಯಾದ ಸಮಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬಂಧನಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿತು.
12.138.90
अथ बन्धपरिक्लिष्टो मार्जारो वीक्ष्य मूषिकम् ।
छिन्दन्तं वै तदा पाशानत्वरन्तं त्वरान्वितः ॥ १२.१३८.९० ॥
ಆಗ ಬಂಧನದಿಂದ ಯಾತನೆಗೊಳಗಾದ ಬೆಕ್ಕು, ಬಂಧನಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಇಲಿಯನ್ನು ನೋಡಿತು; ಅದು ಅವಸರ ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಬೆಕ್ಕು ಆತುರದಿಂದ ಕಂಗಾಲಾಯಿತು.
12.138.91
तमत्वरन्तं पलितं पाशानां छेदने तदा ।
संचोदयितुमारेभे मार्जारो मूषिकं ततः ॥ १२.१३८.९१ ॥
ಆಗ ಬೆಕ್ಕು, ಹಗ್ಗಗಳನ್ನು ಕಡಿಯುವುದರಲ್ಲಿ ಅವಸರಿಸದ ಆ ಬಿಳಿಕೂದಲಿನ ಇಲಿಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.
12.138.92
किं सौम्य नातित्वरसे किं कृतार्थोऽवमन्यसे ।
छिन्धि पाशानमित्रघ्न पुरा श्वपच एति सः ॥ १२.१३८.९२ ॥
ಒಳ್ಳೆಯವನೇ, ನೀನು ಏಕೆ ಅತಿ ಅವಸರ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ? ನಿನ್ನ ಕೆಲಸ ಮುಗಿದಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯಾ? ಶತ್ರುಘ್ನನೇ, ಹಗ್ಗಗಳನ್ನು ಕಡಿ; ಆ ಶ್ವಪಚ ಬರುವ ಮೊದಲು.
12.138.93
इत्युक्तस्त्वरताऽनेन मतिमान्पलितोऽब्रवीत् ।
मार्जारमकृतप्रज्ञं तथ्यमात्महितं वचः ॥ १२.१३८.९३ ॥
ಹೀಗೆ ಅವಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಬಿಳಿಕೂದಲಿನ ಇಲಿ, ವಿವೇಕವಿಲ್ಲದ ಬೆಕ್ಕಿಗೆ ಸತ್ಯವೂ ತನ್ನ ಹಿತವೂ ಆದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿತು.
12.138.94
तूष्णीं भव न ते सौम्य त्वरा कार्या न संभ्रमः ।
वयमेवात्र कालज्ञा न कालः परिहास्यते ॥ १२.१३८.९४ ॥
ಮೌನವಾಗಿರು, ಒಳ್ಳೆಯವನೇ; ನಿನಗೆ ಅವಸರವೂ ಗಾಬರಿಯೂ ಬೇಡ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾಲವನ್ನು ಬಲ್ಲವರು ನಾವೇ; ಕಾಲವನ್ನು ಬಿಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.138.95
अकाले कृत्यमारब्धं कर्तुर्नार्थाय कल्पते ।
तदेव काल आरब्धं महतेऽर्थाय कल्पते ॥ १२.१३८.९५ ॥
ಅಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವನಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನ ನೀಡದು; ಅದೇ ಕೆಲಸ ಸರಿಯಾದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದರೆ ಮಹಾ ಪ್ರಯೋಜನ ನೀಡುತ್ತದೆ.
12.138.96
अकाले विप्रमुक्तान्मे त्वत्त एव भयं भवेत् ।
तस्मात्कालं प्रतीक्षस्व किमिति त्वरसे सखे ॥ १२.१३८.९६ ॥
ಅಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡರೆ, ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ನನಗೆ ಭಯ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಲಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯು; ಗೆಳೆಯಾ, ಏಕೆ ಇಷ್ಟು ಅವಸರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ?
12.138.97
यावत्पश्यामि चण्डालमायान्तं शस्त्रपाणिनम् ।
ततश्छेत्स्यामि ते पाशान्प्राप्ते साधारणे भये ॥ १२.१३८.९७ ॥
ಆಯುಧ ಹಿಡಿದು ಬರುತ್ತಿರುವ ಆ ಚಂಡಾಲನನ್ನು ನಾನು ನೋಡುವವರೆಗೂ ಕಾಯು; ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಯ ಬಂದಾಗ ನಿನ್ನ ಪಾಶಗಳನ್ನು ನಾನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತೇನೆ.
12.138.98
तस्मिन्काले प्रमुक्तस्त्वं तरुमेवाधिरोक्ष्यसे ।
न हि ते जीवितादन्यत्किंचित्कृत्यं भविष्यति ॥ १२.१३८.९८ ॥
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನೀನು ಮರವನ್ನೇ ಏರುವೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಜೀವಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವೂ ನಿನಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.
12.138.99
तस्मिन्कालेऽपि च तता दिवाकीर्तिभयार्दितः ।
मम न ग्रहणे शक्तः पलायनपरायणः ॥ १२.१३८.९९ ॥
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ದಿವಾಕೀರ್ತಿ (ಗೂಬೆ) ಭಯದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ನನ್ನನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಅಸಮರ್ಥನಾಗಿ ಓಡಿ ಹೋಗುವುದರಲ್ಲಿಯೇ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾನೆ.
12.138.100
ततो भवत्यपक्रान्ते त्रस्ते भीते च लुब्धकात् ।
अहं बिलं प्रवेक्ष्यामि भवाञ्शाखां गमिष्यति ॥ १२.१३८.१०० ॥
ಆಗ ಬೇಟೆಗಾರ ಭಯದಿಂದ ನಡುಗಿ ದೂರ ಹೋದ ನಂತರ, ನಾನು ಬಿಲಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗುತ್ತೇನೆ; ನೀನು ಕೊಂಬೆಗೆ ಹೋಗುವೆ.
12.138.101
एवमुक्तस्तु मार्जारो मूषिकेणात्मनो हितम् ।
वचनं वाक्यतत्त्वज्ञो जीवितार्थी महामतिः ॥ १२.१३८.१०१ ॥
ಇಲಿಯು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು, ತನ್ನ ಹಿತವನ್ನು ಕುರಿತ ಮಾತಿನ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತ, ಜೀವವನ್ನು ಬಯಸಿದ ಆ ಮಹಾಬುದ್ಧಿಯ ಬೆಕ್ಕು (ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿತು).
12.138.102
अथात्मकृत्ये त्वरितः सम्यक्प्रार्थितमाचरन् ।
उवाच लोमशो वाक्यं मूषिकं चिरकारिणाम् ॥ १२.१३८.१०२ ॥
ಆಗ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತ್ವರೆ ಮಾಡುತ್ತ, ಕೇಳಿದ್ದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತ, ಲೋಮಶ ಎಂಬ ಆ ಇಲಿ ಚಿರಕಾರಿಗಳ (ತಡವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರ) ಕುರಿತು ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿತು.
12.138.103
नह्येवं मित्रकार्याणि प्रीत्या कुर्वन्ति साधवः ॥ १२.१३८.१०३ ॥
ಸಾಧುಗಳು ಮಿತ್ರರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
12.138.104
यथा त्वं मोक्षितः कृच्छ्रात्त्वरमाणेन वै मया ।
तथा हि त्वरमाणेन त्वया कार्यमिदं मम।
यत्नं कुरु महाप्राज्ञ यथा स्वस्त्यावयोर्भवेत् ॥ १२.१३८.१०४ ॥
ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಕಷ್ಟದಿಂದ ತ್ವರೆಯಿಂದ ಬಿಡಿಸಿದಂತೆ, ನೀನೂ ತ್ವರೆಯಿಂದ ನನ್ನ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಓ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೇ, ನಮ್ಮಿಬ್ಬರಿಗೂ ಕ್ಷೇಮವಾಗುವಂತೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸು.
12.138.105
अथवा पूर्ववैरं त्वं स्मरन्कालं जिहीर्षसि ।
पश्य दुष्कृतकर्मंस्त्वं व्यक्तमायुःक्षयो मम ॥ १२.१३८.१०५ ॥
ಅಥವಾ ಹಿಂದಿನ ವೈರವನ್ನು ನೆನೆದು ನೀನು ಕಾಲವನ್ನು (ನನ್ನ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು) ಕಸಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆಯಾ? ಓ ದುಷ್ಕರ್ಮಿಯೇ, ನೋಡು, ನನ್ನ ಆಯುಷ್ಯದ ಕ್ಷಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.
12.138.106
यदि किंचिन्मयाऽज्ञानात्पुरस्ताद्दुष्कृतं कृतम् ।
न तन्मनसि कर्तव्यं क्षामये त्वां प्रसीद मे ॥ १२.१३८.१०६ ॥
ನಾನು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಈ ಹಿಂದೆ ಯಾವುದಾದರೂ ದುಷ್ಕೃತ್ಯ ಮಾಡಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ನಿನ್ನ ಕ್ಷಮೆಯನ್ನು ಬೇಡುತ್ತೇನೆ, ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು.
12.138.107
तमेवंवादिनं प्राज्ञं शास्त्रविद्बुद्धिसत्तमः ।
उवाचेदं वचः श्रेष्ठं मार्जारं मूषिकस्तदा ॥ १२.१३८.१०७ ॥
ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡಿದ ಆ ಪ್ರಾಜ್ಞನಿಗೆ, ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನೂ ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ ಆದ ಇಲಿ ಆಗ ಬೆಕ್ಕಿಗೆ ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿತು.
12.138.108
श्रुतं मे तव मार्जार स्वमर्थं परिगृह्णतः ।
ममापि त्वं विजानासि स्वमर्थं परिगृह्णतः ॥ १२.१३८.१०८ ॥
ಓ ಬೆಕ್ಕೇ, ನೀನು ನಿನ್ನ ಸ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯೆಂದು ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಸ್ವಾರ್ಥವನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವನೆಂದು ನೀನು ತಿಳಿದಿರುವೆ.
12.138.109
यन्मित्रं भीतवत्साध्यं यस्मिन्मित्रे भयं हितम् ।
आरक्षितं ततः कार्यं पाणिः सर्पमुखादिव ॥ १२.१३८.१०९ ॥
ಹೆದರಿದವನಂತೆ ಒಲಿಸಬೇಕಾದ ಮಿತ್ರ, ಭಯವೇ ಹಿತವಾಗುವ ಮಿತ್ರ — ಅವನಿಂದ ರಕ್ಷಿತನಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಬೇಕು; ಸರ್ಪದ ಬಾಯಿಂದ ಕೈಯನ್ನು ಕಾಯ್ದಂತೆ.
12.138.110
कृत्वा बलवता संधिमात्मानं यो न रक्षति ।
अपथ्यमिव तद्भुक्तं तस्यार्थाय कल्पते ॥ १२.१३८.११० ॥
ಬಲಿಷ್ಠನೊಡನೆ ಸಂಧಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡೂ ತನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸದವನಿಗೆ, ಅದು ಅಪಥ್ಯ ಆಹಾರದಂತಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು ಅವನ ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.
12.138.111
कश्चित्कस्यचिन्मित्रं न कश्चित्कस्यचिद्रिपुः ।
अर्थतस्तु निबध्यन्ते मित्राणि रिपवस्तथा ॥ १२.१३८.१११ ॥
ಯಾರೂ ಯಾರಿಗೂ ಶಾಶ್ವತ ಮಿತ್ರನಲ್ಲ, ಯಾರೂ ಯಾರಿಗೂ ಶಾಶ್ವತ ಶತ್ರುವಲ್ಲ; ಸ್ವಾರ್ಥದಿಂದಲೇ ಮಿತ್ರರೂ ಶತ್ರುಗಳೂ ಬಂಧಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ.
12.138.112
अर्थैरर्था निबध्यन्ते गजैरिव महागजाः ।
न च कश्चित्कृते कार्ये कर्तारं समवेक्षते।
तस्मात्सर्वाणि कार्याणि सावशेषाणि कारयेत् ॥ १२.१३८.११२ ॥
ದೊಡ್ಡ ಆನೆಗಳು ಆನೆಗಳಿಂದಲೇ ಬಂಧಿತವಾಗುವಂತೆ, ಅರ್ಥಗಳು ಅರ್ಥಗಳಿಂದಲೇ ಬಂಧಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಕೆಲಸ ಆದ ಬಳಿಕ ಯಾರೂ ಮಾಡಿದವನನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡೇ ಮಾಡಿಸಬೇಕು.
12.138.113
तस्मिन्कालेऽपि च भवान्दिवाकीर्तिभयार्दितः ।
मम न ग्रहणे शक्तः पलायपरायणः ॥ १२.१३८.११३ ॥
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ನೀವು ಲೋಕನಿಂದೆಯ ಭಯದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿ, ನನ್ನನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಶಕ್ತರಾಗದೆ, ಓಡುವುದರಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿದ್ದಿರಿ.
12.138.114
छिन्नं तु तन्तुबाहुल्यं तन्तुरेकोऽवशेषितः ।
छेत्स्याम्यहं तमप्याशु निर्वृतो भव लोमश ॥ १२.१३८.११४ ॥
ಬಹಳ ದಾರಗಳು ತುಂಡಾಗಿವೆ, ಒಂದೇ ದಾರ ಉಳಿದಿದೆ; ಅದನ್ನೂ ನಾನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಲೋಮಶ, ನಿರಾಳನಾಗಿರು.
12.138.115
तयोः संवदतोरेवं तथैवापन्नयोर्द्वयोः ।
क्षयं जगाम सा रात्रिर्लोमशं त्वागमद्भयम् ॥ १२.१३८.११५ ॥
ಹೀಗೆ ಸಂವಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದ, ಅದೇ ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಆ ರಾತ್ರಿ ಕಳೆಯಿತು; ಲೋಮಶನಿಗೆ ಭಯ ಬಂದೊದಗಿತು.
12.138.116
ततः प्रभातसमये विकटः कृष्णपिङ्गलः ।
स्थूलस्फिग्विकृतो रूक्षः श्वयूथपरिवारितः ॥ १२.१३८.११६ ॥
ಬಳಿಕ ಬೆಳಗಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭೀಕರನು, ಕಪ್ಪು-ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದವನು, ದಪ್ಪ ವಿಕೃತ ಕುಂಡಿಯವನು, ರೂಕ್ಷನು ನಾಯಿಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟು ಬಂದನು.
12.138.117
शङ्कुकर्णो महावक्रः खनित्री घोरदर्शनः ।
परिघो नाम चण्डालः शस्त्रपाणिरदृश्यत ॥ १२.१३८.११७ ॥
ಶಂಕುವಿನಂತಹ ಕಿವಿಗಳ, ಅತಿ ಡೊಂಕಾದ, ಗುದ್ದಲಿ ಹಿಡಿದ, ಭೀಕರ ರೂಪದ ಪರಿಘ ಎಂಬ ಚಾಂಡಾಲನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು.
12.138.118
तं दृष्ट्वा यमदूताभं मार्जारस्त्रस्तचेतनः ।
उवाच पलितं भीतः किमिदानीं करिष्यसि ॥ १२.१३८.११८ ॥
ಯಮದೂತನಂತಿದ್ದ ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ, ಭಯಭೀತ ಮನಸ್ಸಿನ ಬೆಕ್ಕು ಭಯದಿಂದ ಇಲಿಗೆ ಹೇಳಿತು: "ಈಗ ನೀನು ಏನು ಮಾಡುವೆ?"
12.138.119
तथैव च सुसंत्रस्तौ तं दृष्ट्वा घोरसंकुलम् ।
क्षणेन नकुलोलूकौ नैराश्यमुपजग्मतुः ॥ १२.१३८.११९ ॥
ಹಾಗೆಯೇ ಬಹಳ ಭಯಭೀತವಾದ ಮುಂಗುಸಿ ಮತ್ತು ಗೂಬೆ, ಆ ಭೀಕರ ಗುಂಪನ್ನು ನೋಡಿ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಿರಾಶೆಗೊಂಡವು.
12.138.120
बलिनौ मतिमन्तौ च संघातं चाप्युपागतौ ।
अशक्तौ सुनयात्तस्मात्संप्रधर्षयितुं बलात् ॥ १२.१३८.१२० ॥
ಬಲಶಾಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿವಂತರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಒಂದಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದರೂ, ಉತ್ತಮ ನೀತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಬಲದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಅಶಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು.
12.138.121
कार्यार्थे कृतसंधी तौ दृष्ट्वा मार्जारमूषिकौ ।
उलूकनकुलौ तूर्णं जग्मतुः स्वंस्वमालयम् ॥ १२.१३८.१२१ ॥
ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಆ ಬೆಕ್ಕು ಮತ್ತು ಇಲಿಯನ್ನು, ಗೂಬೆ ಮತ್ತು ಮುಂಗುಸಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದವು.
12.138.122
ततश्चिच्छेद तं तन्तुं मार्जारस्य स मूषिकः ।
विप्रमुक्तोऽथ मार्जारस्तमेवाभ्यपतद्दुमम् ॥ १२.१३८.१२२ ॥
ನಂತರ ಆ ಇಲಿ ಬೆಕ್ಕಿನ ಆ ದಾರವನ್ನು ಕಡಿಯಿತು. ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಬೆಕ್ಕು ಆ ಮರದ ಮೇಲೆಯೇ ಹಾರಿತು.
12.138.123
स तस्मात्संभ्रमान्मुक्तो मुक्तो घोरेण सत्रुणा ।
बिलं विवेश पलितः शाखां लेभे स लोमशः ॥ १२.१३८.१२३ ॥
ಅವನು ಆ ಭಯಂಕರ ಶತ್ರುವಿನಿಂದ ಆತುರದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡು ಬಿಲವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಪಲಿತನು, ಲೋಮಶನು ಒಂದು ಕೊಂಬೆಯನ್ನು ಪಡೆದನು.
12.138.124
उन्माथमप्युपादाय चण्डालो वीक्ष्य सर्वशः ।
विहताशः क्षणेनैव तस्माद्देशादपाक्रमत्।
जगाम स स्वभवनं चण्डालो भरतर्षभ ॥ १२.१३८.१२४ ॥
ಉನ್ಮಾಥ ಎಂಬ ಸಾಧನವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕೂಡ ಚಂಡಾಲನು ಸುತ್ತಲೂ ನೋಡಿದನು; ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅವನ ಆಶೆ ಭಗ್ನವಾಯಿತು. ಆ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿ, ಭರತರ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಆ ಚಂಡಾಲನು ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೋದನು.
12.138.125
ततस्तस्माद्भान्मुक्तो दुर्लभं प्राप्य जीवितम् ।
बिलस्थं पादपाग्रस्थः पलितं लोमशोऽब्रवीत् ॥ १२.१३८.१२५ ॥
ನಂತರ ಆ ಭಯದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡು, ದುರ್ಲಭವಾದ ಜೀವವನ್ನು ಪಡೆದು, ಮರದ ಕೊಂಬೆಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಲೋಮಶನು ಬಿಲದಲ್ಲಿದ್ದ ಪಲಿತನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
12.138.126
अकृत्वा संविदं कांचित्सहसा त्वमपस्रुतः ।
कृतज्ञः कृतकल्याणः कच्चिन्मां नाभिशङ्कसे ॥ १२.१३८.१२६ ॥
ಯಾವುದೇ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ ನೀನು ಹಠಾತ್ತನೆ ಜಾರಿಕೊಂಡೆ. ಕೃತಜ್ಞನೇ, ಒಳಿತು ಮಾಡಿದವನೇ, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಸಂದೇಹಿಸುತ್ತಿಲ್ಲವೇ?
12.138.127
गत्वा च मम विश्वासं दत्त्वा च मम जीवितम् ।
मित्रोपभोगसमये किं हि मां नोपसर्पसि ॥ १२.१३८.१२७ ॥
ನನ್ನ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಪಡೆದು, ನನ್ನ ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸಿದ ನೀನು, ಮಿತ್ರರು ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಏಕೆ ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ?
12.138.128
कृत्वा हि पूर्वं मित्राणि यः पश्चान्नानुतिष्ठति ।
न स मित्राणि लभते कृच्छ्रात्स्वापत्सु दुर्मतिः ॥ १२.१३८.१२८ ॥
ಮೊದಲು ಸ್ನೇಹ ಮಾಡಿ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಪಾಲಿಸದವನು, ಆ ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯು ತನ್ನ ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟದಿಂದಲೂ ಮಿತ್ರರನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.138.129
सत्कृतोऽहं त्वया मित्र सामर्थ्यादात्मानः सखे ।
स मां मित्रत्वमापन्नमुपभोक्तुं त्वमर्हसि ॥ १२.१३८.१२९ ॥
ಗೆಳೆಯನೇ, ನೀನು ನಿನ್ನ ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನನ್ನನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಿದೆ; ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಪಡೆದ ನನ್ನನ್ನು ನೀನು ಈಗ ಅನುಭವಿಸಲು ಅರ್ಹನು.
12.138.130
यानि मे सन्ति मित्राणि ये च मे सन्ति बान्धवाः ।
सर्वे त्वां पूजयिष्यन्ति शिष्या गुरुमिव प्रियम् ॥ १२.१३८.१३० ॥
ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಮಿತ್ರರು ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳು ನಿನ್ನನ್ನು ಪ್ರಿಯ ಗುರುವನ್ನು ಶಿಷ್ಯರು ಪೂಜಿಸುವಂತೆ ಪೂಜಿಸುವರು.
12.138.131
अहं च पूजयिष्ये त्वां समित्रगणबान्धवम् ।
जीवितस्य प्रदातारं कृतज्ञः को न पूजयेत् ॥ १२.१३८.१३१ ॥
ನಾನೂ ನಿನ್ನನ್ನು, ನಿನ್ನ ಮಿತ್ರರು ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಜೀವದಾತನಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವೆನು; ಕೃತಜ್ಞನಾದ ಯಾರು ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸದೆ ಇರುತ್ತಾರೆ?
12.138.132
ईश्वरो मे भवानस्तु शरीरस्य गृहस्य च ।
अर्थानां चैव सर्वेषामनुशास्ता च मे भव ॥ १२.१३८.१३२ ॥
ನೀನೇ ನನ್ನ ದೇಹ ಮತ್ತು ಮನೆಯ ಒಡೆಯನಾಗಿರು; ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕನೂ ಆಗು.
12.138.133
अमात्यो मे भव प्राज्ञ पितेवेह प्रशाधि माम् ।
न तेऽस्ति भयमस्मत्तो जीवितेनात्मनः शपे ॥ १२.१३८.१३३ ॥
ಓ ಪ್ರಾಜ್ಞನೇ, ನೀನು ನನ್ನ ಅಮಾತ್ಯನಾಗು; ಇಲ್ಲಿ ತಂದೆಯಂತೆ ನನಗೆ ಉಪದೇಶಿಸು. ನಮ್ಮಿಂದ ನಿನಗೆ ಯಾವ ಭಯವೂ ಇಲ್ಲ—ನನ್ನ ಜೀವದ ಮೇಲೆ ಆಣೆ ಇಡುತ್ತೇನೆ.
12.138.134
बुद्ध्या त्वमुशना साक्षाद्बलेनाधिकृता वयम् ।
त्वं मन्त्रबलयुक्तो हि दद्या विजयमेव मे ॥ १२.१३८.१३४ ॥
ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ನೀನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಉಶನಸ್ (ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯ); ನಾವು ಬಲದಿಂದ ಅಧೀನರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಮಂತ್ರ ಬಲದಿಂದ ಕೂಡಿದ ನೀನು ನನಗೆ ಜಯವನ್ನು ನೀಡುವೆ.
12.138.135
एवमुक्तः परं सान्त्वं मार्जारेण स मूषिकः ।
उवाच परमार्थज्ञः श्लक्ष्णमात्महितं वचः ॥ १२.१३८.१३५ ॥
ಬೆಕ್ಕು ಹೀಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಂತ್ವನದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಲು, ಪರಮಾರ್ಥವನ್ನು ಬಲ್ಲ ಆ ಇಲಿ ಮೃದುವಾಗಿ ತನ್ನ ಹಿತದ ಮಾತನ್ನು ನುಡಿಯಿತು.
12.138.136
यद्भवानाह तत्सर्वं मया ते लोमश श्रुतम् ।
ममापि तावद्ब्रुवतः शृणु यत्प्रतिभाति मे ॥ १२.१३८.१३६ ॥
ನೀನು ಹೇಳಿದ್ದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ, ಓ ಲೋಮಶ. ಈಗ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನೂ ಕೇಳು—ಅದು ನನಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ.
12.138.137
वेदितव्यानि मित्राणि बोद्धव्याश्चापि शत्रवः ।
एतत्सुसूक्ष्मं लोकेऽस्मिन्दृश्यते प्राज्ञसंमतैः ॥ १२.१३८.१३७ ॥
ಮಿತ್ರರನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಶತ್ರುಗಳನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಬೇಕು. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದದ್ದು; ಪ್ರಾಜ್ಞರ ಸಮ್ಮತಿಯಿಂದ ಇದು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
12.138.138
शत्रुरूपा हि सुहृदो मित्ररूपाश्च शत्रवः ।
सान्त्वितास्ते न बुध्यन्ते रागलोभवशं गताः ॥ १२.१३८.१३८ ॥
ಶತ್ರುರೂಪದ ಮಿತ್ರರಿರುತ್ತಾರೆ, ಮಿತ್ರರೂಪದ ಶತ್ರುಗಳೂ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಸಾಂತ್ವನಗೊಂಡವರು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ರಾಗ-ಲೋಭಗಳ ವಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
12.138.139
येषां सौम्यानि मित्राणि क्रोधनाश्चैव शत्रवः ।
सान्त्वितास्ते न बुध्यन्ते रागलोभवशंगताः ॥ १२.१३८.१३९ ॥
ಯಾರ ಮಿತ್ರರು ಸೌಮ್ಯರೋ, ಶತ್ರುಗಳು ಕ್ರೋಧಿಗಳೋ, ಅವರು ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಅರಿಯರು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ರಾಗ-ಲೋಭಗಳ ವಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
12.138.140
नास्ति जात्या रिपुर्नाम मित्रं नाम न विद्यते ।
सामर्थ्ययोगाज्जायन्ते मित्राणि रिपवस्तथा ॥ १२.१३८.१४० ॥
ಜನ್ಮದಿಂದ ಯಾರೂ ಶತ್ರುವಲ್ಲ, ಯಾರೂ ಮಿತ್ರರಲ್ಲ; ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಂಬಂಧದಿಂದಲೇ ಮಿತ್ರರು ಉಂಟಾಗುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಶತ್ರುಗಳೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತಾರೆ.
12.138.141
यो यस्मिञ्जीवति स्वार्थे पश्येत्पीडां न जीवति ।
स तस्य मित्रं तावत्स्यःद्यावन्न स्याद्विपर्ययः ॥ १२.१३८.१४१ ॥
ಯಾರು ತನ್ನ ಸ್ವಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಾನೋ, ಯಾರಿಂದ ಪೀಡೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅವನು ಅವನ ಮಿತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ; ವಿಪರ್ಯಯವಾಗುವವರೆಗೆ.
12.138.142
नास्ति मैत्री स्थिरा नाम न च ध्रुवमसौहृदम् ।
अर्थयुक्त्याऽनुजायन्ते मित्राणि रिपवस्तथा ॥ १२.१३८.१४२ ॥
ಸ್ಥಿರವಾದ ಸ್ನೇಹ ಎಂಬುದಿಲ್ಲ, ಖಚಿತವಾದ ವೈರವೂ ಇಲ್ಲ; ಲಾಭದ ತರ್ಕದಿಂದ ಮಿತ್ರರು ಉಂಟಾಗುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಶತ್ರುಗಳೂ.
12.138.143
मित्रं च शत्रुतामेति कस्मिंश्चित्कालपर्यये ।
शत्रुश्च मित्रतामेति स्वार्थो हि बलवत्तरः ॥ १२.१३८.१४३ ॥
ಮಿತ್ರನು ಯಾವುದೋ ಕಾಲ ಬದಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಶತ್ರುತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಶತ್ರುವು ಮಿತ್ರತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಸ್ವಾರ್ಥವೇ ಅತ್ಯಂತ ಬಲಶಾಲಿ.
12.138.144
यो विश्वसिति मित्रेषु न विश्वसिति शत्रुषु ।
अर्थयुक्तिमविज्ञाय चलितं तस्य जीवितम् ॥ १२.१३८.१४४ ॥
ಮಿತ್ರರನ್ನು ನಂಬಿ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಂಬದವನು, ಲಾಭದ ತರ್ಕವನ್ನು ಅರಿಯದಿದ್ದರೆ, ಅವನ ಜೀವನ ಅಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ.
12.138.145
मित्रे वा यदि वा शत्रौ तस्यापि चलिता मतिः ।
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत्।
विश्वासाद्भयमुत्पन्नमपि मूलानि कृन्तति ॥ १२.१३८.१४५ ॥
ಸ್ನೇಹಿತನಲ್ಲಾಗಲಿ ಶತ್ರುವಿನಲ್ಲಾಗಲಿ, ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಚಂಚಲವಾಗಿದೆಯೋ ಅವನನ್ನೂ ನಂಬಬಾರದು. ನಂಬಲಾಗದವನನ್ನು ನಂಬಬಾರದು; ನಂಬಲರ್ಹನನ್ನೂ ಅತಿಯಾಗಿ ನಂಬಬಾರದು. ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಭಯವೂ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.
12.138.146
अर्थयुक्त्या हि जायन्ते पिता माता सुतस्तथा ।
मातुला भागिनेयाश्च तथा संबन्धिबान्धवाः ॥ १२.१३८.१४६ ॥
ಸ್ವಾರ್ಥದ ತರ್ಕದಿಂದಲೇ ತಂದೆ, ತಾಯಿ, ಮಗ, ಹಾಗೆಯೇ ಮಾವಂದಿರು, ಅಕ್ಕತಂಗಿಯ ಮಕ್ಕಳು, ಸಂಬಂಧಿಕರು ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತಾರೆ.
12.138.147
पुत्रं हि मातापितरौ त्यजतः पतितं प्रियम् ।
लोको रक्षति चात्मानं पश्य स्वार्थस्य सारताम् ॥ १२.१३८.१४७ ॥
ಬಿದ್ದ ಪ್ರೀತಿಯ ಮಗನನ್ನೂ ತಾಯಿ-ತಂದೆ ಕೈಬಿಡುತ್ತಾರೆ; ಜನರು ತಮ್ಮನ್ನೇ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಾರ್ಥದ ಸಾರವನ್ನು ನೋಡು.
12.138.148
सामान्या निष्कृतिः प्राज्ञ यो मोक्षात्समन्तरम् ।
कृत्यं मृगयते कर्तुं सुखोपायमसंशयम् ॥ १२.१३८.१४८ ॥
ಓ ಪ್ರಾಜ್ಞನೇ, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಮೋಚನೆ: ಮುಕ್ತಿಯ ತರುವಾಯ ಮನುಷ್ಯನು ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾನೆ — ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ಸುಖೋಪಾಯವನ್ನು.
12.138.149
अस्मिन्निलय एवं त्वं न्यग्रोधादवतारितः ।
पूर्वं निविष्टमुन्माथं चपलन्वान्न बुद्धवान् ॥ १२.१३८.१४९ ॥
ಈ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಹೀಗೆ ನೀನು ಆಲದ ಮರದಿಂದ ಇಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟೆ. ಮೊದಲು ನೆಲೆಸಿದ್ದವನು ಹೊರದೂಡಲ್ಪಟ್ಟನು; ಚಂಚಲನಾಗಿ ನೀನು ಅದನ್ನು ಅರಿಯಲಿಲ್ಲ.
12.138.150
आत्मनश्चपलो नास्ति कुतोऽन्येषां भविष्यति ।
तस्मात्सर्वाणि कार्याणि चपलो हन्त्यसंशयम् ॥ १२.१३८.१५० ॥
ತನ್ನ ವಿಷಯದಲ್ಲೇ ಚಂಚಲನಲ್ಲದವನು ಇತರರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಇರುವನು? ಆದ್ದರಿಂದ ಚಂಚಲನು ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
12.138.151
ब्रवीषि मधुरं यच्च प्रियो मेऽद्य भवानिति ।
तन्मिथ्याकारणं सर्वं विस्तरेणापि मे शृणु ॥ १२.१३८.१५१ ॥
ಇಂದು ನೀನು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯನಾಗಿರುವೆ ಎಂದು ನೀನು ಮಧುರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದು ಸುಳ್ಳು ಕಾರಣದಿಂದಲೇ. ಅದನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು.
12.138.152
कारणात्प्रियतामेति द्वेष्यो भवति कारणात् ।
अर्थार्थी जीवलोकोऽयं न कश्चित्कस्यचित्प्रियः ॥ १२.१३८.१५२ ॥
ಕಾರಣದಿಂದ ಒಬ್ಬನು ಪ್ರಿಯನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ದ್ವೇಷ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ಜೀವಲೋಕ ಸ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ; ಯಾರೂ ಯಾರಿಗೂ ಪ್ರಿಯರಲ್ಲ.
12.138.153
सख्यं सोदर्ययोर्भ्रात्रोदर्पंत्योर्वा परस्परम् ।
कस्यचिन्नाभिजानामि प्रीतिं निष्कारणामिह ॥ १२.१३८.१५३ ॥
ಸಹೋದರರ ನಡುವೆ, ಅಣ್ಣ-ತಮ್ಮಂದಿರ ನಡುವೆ, ಅಥವಾ ಗಂಡ-ಹೆಂಡತಿಯ ನಡುವೆ ಪರಸ್ಪರ ಸ್ನೇಹದಲ್ಲಿ, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ನಾನು ಯಾರಲ್ಲೂ ಅರಿತಿಲ್ಲ.
12.138.154
यद्यपि भ्रातरः क्रुद्धा भार्या वा कारणान्तरे ।
स्वभावतस्ते प्रीयन्ते नेतरः प्राकृतो जनः ॥ १२.१३८.१५४ ॥
ಸಹೋದರರು ಕೋಪಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಅಥವಾ ಪತ್ನಿ ಬೇರೆ ಕಾರಣದಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಪ್ರೀತಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಬೇರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನು ಹಾಗಲ್ಲ.
12.138.155
प्रियो भवति दानेन प्रियवादेन चापरः ।
मन्त्रहोमजपैरन्यः कार्यार्थे प्रीयते जनः ॥ १२.१३८.१५५ ॥
ಕೆಲವರು ದಾನದಿಂದ ಪ್ರಿಯರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾತಿನಿಂದ; ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಮಂತ್ರ, ಹೋಮ, ಜಪಗಳಿಂದ. ಮನುಷ್ಯನು ಒಂದು ಕಾರ್ಯದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಸಂತೋಷಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
12.138.156
उत्पन्ना कारणात्प्रीतिरासीन्नौ कारणान्तरे ।
प्रध्वस्ते कारणस्थाने सा प्रीतिर्नाभिवर्तते ॥ १२.१३८.१५६ ॥
ಒಂದು ಕಾರಣದಿಂದ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಪ್ರೀತಿ ಉಂಟಾಯಿತು, ಅದು ಬೇರೆ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿತ್ತು. ಕಾರಣದ ಸ್ಥಾನವೇ ನಾಶವಾದಾಗ ಆ ಪ್ರೀತಿ ಮರಳುವುದಿಲ್ಲ.
12.138.157
किंनु तत्कारणं मन्ये येनाहं भवतः प्रियः ।
अन्यत्राभ्यवहारार्थात्तत्रापि च बुधा वयम् ॥ १२.१३८.१५७ ॥
ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರಿಯನೆಂದು ಭಾವಿಸಲು ಕಾರಣವೇನು ಎಂದು ನಾನು ಯೋಚಿಸುತ್ತೇನೆ? ಬೇರೆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಭೋಗ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಅಲ್ಲ — ನಾವು ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲವೇ?
12.138.158
कालो हेतुं विकुरुते स्वार्थस्तमनुवर्तते ।
स्वार्धं प्राज्ञोऽभिजानाति प्राज्ञं लोकोऽनुवर्तते।
न त्वीदृशं त्वया वाच्यं विद्यते स्वार्थपण्डितः ॥ १२.१३८.१५८ ॥
ಕಾಲವು ಕಾರಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ; ಸ್ವಾರ್ಥ ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನಿ ತನ್ನ ಸ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ; ಲೋಕ ಜ್ಞಾನಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಮಾತು ನೀನು ಹೇಳಬಾರದು; ಸ್ವಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತನೊಬ್ಬನು ಇಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ.
12.138.159
न कालो हि समर्थस्य स्नेहहेतुरयं तव ।
तस्मान्नाहं चले स्वार्थात्सुस्थितः संधिविग्रहे ॥ १२.१३८.१५९ ॥
ಕಾಲವೊಂದೇ ಸಮರ್ಥನ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಕಾರಣವಲ್ಲ; ಇದು ನಿನ್ನದೇ ಪ್ರೀತಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಸ್ವಾರ್ಥದಿಂದ ಚಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಸಂಧಿ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದೇನೆ.
12.138.160
अभ्राणामिव रुपाणि विकुर्वन्ति पदेपदे ।
अद्यैव हि रिपुर्भूत्वा पुनरद्यैव मे सुहृत्।
पुनश्च रिपुरद्यैव युक्तीनां पश्य चापलम् ॥ १२.१३८.१६० ॥
ಮೋಡಗಳ ರೂಪಗಳು ಹೆಜ್ಜೆಹೆಜ್ಜೆಗೂ ಬದಲಾಗುವಂತೆ, ಇಂದೇ ನೀನು ಶತ್ರುವಾಗಿ, ಮತ್ತೆ ಇಂದೇ ನನ್ನ ಮಿತ್ರನಾಗುತ್ತೀಯೆ; ಮತ್ತೆ ಇಂದೇ ಶತ್ರುವಾಗುತ್ತೀಯೆ. ಉಪಾಯಗಳ ಚಪಲತೆಯನ್ನು ನೋಡು.
12.138.161
आसीन्मैत्री तु तावन्नौ यावद्धेतुरभूत्पुरा ।
सागता सह तेनैव कालयुक्तेन हेतुना ॥ १२.१३८.१६१ ॥
ಮೊದಲಿದ್ದ ಕಾರಣ ಇರುವವರೆಗೂ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಸ್ನೇಹವಿತ್ತು. ಆ ಸ್ನೇಹ ಕಾಲದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅದೇ ಕಾರಣದೊಂದಿಗೆ ಬಂದಿತ್ತು.
12.138.162
त्वं हि मेऽत्यन्ततः शत्रुः सामर्थ्यान्मित्रतां गतः ।
तत्कृत्यमभिनिर्वर्त्य प्रकृतिः शत्रुतां गता ॥ १२.१३८.१६२ ॥
ನೀನು ನನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶತ್ರುವಾಗಿದ್ದೆ; ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಪಡೆದೆ. ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ನಂತರ (ಮಿತ್ರ ಪಕ್ಷದ) ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತೆ ಶತ್ರುತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.
12.138.163
सोऽहमेवं प्रणीतानि ज्ञात्वा शास्त्राणि तत्त्वतः ।
प्राविशेयं कथं पाशं त्वत्कृते तद्ब्रवीहि मे ॥ १२.१३८.१६३ ॥
ಹೀಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತತ್ತ್ವತಃ ತಿಳಿದಿದ್ದ ನಾನು, ನಿನ್ನ ಕಾರಣದಿಂದ ಆ ಪಾಶದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ? ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು.
12.138.164
त्वद्वीर्येण विमुक्तोऽहं मद्वीर्येण तथा भवान् ।
अन्योन्यानुग्रहे वृत्ते नास्ति भूयः समागमः ॥ १२.१३८.१६४ ॥
ನಿನ್ನ ವೀರ್ಯದಿಂದ ನಾನು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದೆ; ನನ್ನ ವೀರ್ಯದಿಂದ ನೀನೂ. ಪರಸ್ಪರ ಅನುಗ್ರಹವಾದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಕೂಡುವಿಕೆ ಇಲ್ಲ.
12.138.165
त्वं हि सौम्य कृतार्थोऽद्य निवृत्तार्थास्तथा वयम् ।
न तेऽस्त्यद्य मया कृत्यं किंचिदन्यत्र भक्षणात् ॥ १२.१३८.१६५ ॥
ಸೌಮ್ಯ, ಇಂದು ನಿನ್ನ ಉದ್ದೇಶ ಸಿದ್ಧಿಸಿದೆ; ನಾವೂ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಇಂದು ತಿನ್ನುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನನ್ನಿಂದ ನಿನಗೆ ಬೇರೆ ಕಾರ್ಯವಿಲ್ಲ.
12.138.166
अहमन्नं भवान्भोक्ता दुर्बलोऽहं भवान्बली ।
नावयोर्विद्यते संधिर्वियुक्ते विषमे बले ॥ १२.१३८.१६६ ॥
ನಾನು ಆಹಾರ, ನೀನು ಭೋಕ್ತ; ನಾನು ದುರ್ಬಲ, ನೀನು ಬಲಿಷ್ಠ. ಬಲ ಅಸಮಾನವಾಗಿ, ನಾವು ಬೇರ್ಪಟ್ಟಾಗ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಸಂಧಿ ಇಲ್ಲ.
12.138.167
स मन्येऽहं तव प्रज्ञां यन्मोक्षात्प्रत्यनन्तरम् ।
भक्ष्यं मृगयते नूनं सुखोपायमसंशयम् ॥ १२.१३८.१६७ ॥
ನಿನ್ನ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಇದೇ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ: ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರ ತಕ್ಷಣ ನೀನು ಆಹಾರವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತೀಯ — ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಸುಖದ ಉಪಾಯವನ್ನು.
12.138.168
…र्थी ह्येव सुव्यक्तो विमुक्तः प्रसृतः क्षुधा ।
शास्त्रजां मतिमास्थाय प्रातराशमिहेच्छसि ॥ १२.१३८.१६८ ॥
…ಬಯಸುವವನು; ನಿಜವಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ, ಹಸಿವಿನಿಂದ ಹರಡಿಕೊಂಡು, ಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿನ ಉಪಾಹಾರವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೀಯ.
12.138.169
जानामि क्षुधितं च त्वामाहारसमयश्च ते ।
स त्वं मामभिसंधाय भक्ष्यं मृगयसे पुनः ॥ १२.१३८.१६९ ॥
ನೀನು ಹಸಿದಿರುವೆ ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಊಟದ ಸಮಯ ಎಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ಆದರೂ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಆಹಾರವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವೆ.
12.138.170
किंचात्र पुत्रदारार्थं यद्वाणीं सृजसे मयि ।
शुश्रूषां यतसे कर्तुं सखे मम तत्क्षमम् ॥ १२.१३८.१७० ॥
ಇಲ್ಲಿ ಹೆಂಡತಿ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ನೀನು ನನ್ನೊಡನೆ ಆಡುವ ಮಾತುಗಳು, ನನಗೆ ಸೇವೆ ಮಾಡಲು ನೀನು ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ, ಗೆಳೆಯಾ, ನಿನಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿವೆ.
12.138.171
त्वया मां सहितं दृष्ट्वा प्रिया भार्या सुताश्च ये ।
कस्मात्ते मां न खादेयुः स्पृष्टवा प्रणयिनि त्वयि ॥ १२.१३८.१७१ ॥
ನಿನ್ನೊಡನೆ ನನ್ನನ್ನು ಕಂಡು ನಿನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ಏಕೆ ನನ್ನನ್ನು ತಿನ್ನಬಾರದು? ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದಾಗ?
12.138.172
नाहं त्वया समेष्यामि वृत्ते हेतुसमागमे ।
शिवं ध्यायस्व मेऽत्रस्थः सुकृतं स्मरसे यदि ॥ १२.१३८.१७२ ॥
ನಿನ್ನ ಸತ್ಕರ್ಮಗಳು ನಿನಗೆ ನೆನಪಿದ್ದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ನಿಂತು ನನ್ನ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸು. ಯಾವುದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಭೇಟಿಯ ಸಂದರ್ಭ ಬಂದರೆ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.138.173
शत्रोरन्नाद्यभूतः सन्क्लिष्टस्य क्षुधितस्य च ।
भक्ष्यं मृगयमाणस्य कः प्राज्ञो विषयं व्रजेत् ॥ १२.१३८.१७३ ॥
ಶತ್ರುವಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗಿ, ಸಂಕಟದಿಂದ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಆಹಾರವನ್ನು ಹುಡುಕುವವನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಯಾವ ಜ್ಞಾನಿ ಹೋಗುವನು?
12.138.174
स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि दूरादपि तवोद्विजे ।
विश्वस्तं वा प्रमत्तं वा एतदेव कृतं भवेत् ॥ १२.१३८.१७४ ॥
ನಿನಗೆ ಕ್ಷೇಮವಾಗಲಿ. ವಿಶ್ವಾಸದಿಂದಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಅಜಾಗರೂಕನಾಗಿದ್ದರೂ ಇದನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು, ನಿನ್ನನ್ನು ದೂರದಿಂದಲೇ ಭಯದಿಂದ ನಾನು ಹೋಗುತ್ತೇನೆ.
12.138.175
नाहं त्वया समेष्यामि निवृत्तो भव लोमश ।
बलवत्सन्निकर्षो हि न कदाचित्प्रशस्यते ॥ १२.१३८.१७५ ॥
ನಾನು ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸೇರುವುದಿಲ್ಲ, ಲೋಮಶ, ಹಿಂತಿರುಗು. ಬಲಶಾಲಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸಾಮೀಪ್ಯ ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರಶಂಸನೀಯವಲ್ಲ.
12.138.176
यदि त्वं सुकृतं वेत्सि तत्सख्यमनुसारय ।
प्रशान्तादपि हि प्राज्ञाद्भेतव्यं बलिनः सदा ॥ १२.१३८.१७६ ॥
ನೀನು ಮಾಡಿದ ಉಪಕಾರವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ಆ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಅನುಸರಿಸು. ಶಾಂತನೂ ಜ್ಞಾನಿಯೂ ಆದವನಿಂದಲೂ ಬಲಶಾಲಿಯಿಂದ ಸದಾ ಭಯಪಡಬೇಕು.
12.138.177
यदि त्वर्थेन ते कार्यं ब्रूहि किं करवाणि ते ।
कामं सर्वं प्रदास्यामि न त्वात्मानं कथंचन ॥ १२.१३८.१७७ ॥
ನಿನಗೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಧನ ಬೇಕಾದರೆ ಹೇಳು, ನಿನಗಾಗಿ ನಾನೇನು ಮಾಡಲಿ? ನೀನು ಬಯಸಿದ್ದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ; ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ನನ್ನನ್ನು ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ.
12.138.178
आत्मार्थे संततिस्त्याज्या राज्यं रत्नं धनानि च ।
अपि सर्वस्वमुत्सृज्य रक्षेदात्मानमात्मवान् ॥ १२.१३८.१७८ ॥
ತನ್ನ ಸಲುವಾಗಿ ಸಂತಾನ, ರಾಜ್ಯ, ರತ್ನ, ಧನ ಇವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ತನ್ನ ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟಾದರೂ ಆತ್ಮವಂತನು ತನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
12.138.179
ऐश्वर्यधनरत्नानां प्रत्यमित्रेऽपि वर्तताम् ।
दृष्टा हि पुनरावृत्तिर्जीवतामिति नः श्रुतम् ॥ १२.१३८.१७९ ॥
ಶತ್ರುವಿನ ಬಳಿ ಐಶ್ವರ್ಯ, ಧನ, ರತ್ನಗಳಿದ್ದರೂ ಬದುಕಿದವರು ಹಿಂತಿರುಗುವುದು ಕಂಡಿದೆ ಎಂದು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ.
12.138.180
न त्वात्मनः संप्रदानं धनरत्नवदिष्यते ।
आत्मा हि सर्वदा रक्ष्यो दारैरपि धनैरपि ॥ १२.१३८.१८० ॥
ಆದರೆ ತನ್ನನ್ನು ಧನ-ರತ್ನಗಳಂತೆ ಕೊಡುವುದು ಬಯಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆತ್ಮವನ್ನು ಸದಾ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು, ಪತ್ನಿಯರು ಮತ್ತು ಧನಕ್ಕಿಂತಲೂ.
12.138.181
आत्मरक्षणतन्त्राणां सुपरीक्षितकारिणाम् ।
आपदो नोपपद्यन्ते पुरुषाणां स्वदोषजाः ॥ १२.१३८.१८१ ॥
ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆಯನ್ನೇ ನಿಯಮವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ದೋಷಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಆಪತ್ತುಗಳು ಬರುವುದಿಲ್ಲ.
12.138.182
शत्रुं सम्यगविज्ञातो विप्रियो ह्यबलीयसा ।
शङ्कनीयः स सर्वत्र प्रियमप्याचरन्सदा ॥ १२.१३८.१८२ ॥
ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿಯದ ಶತ್ರು, ದುರ್ಬಲನಿಂದಲೂ ವಿರೋಧಿಯೇ. ಅವನು ಸದಾ ಪ್ರಿಯವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡರೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಶಯಾರ್ಹನೇ.
12.138.183
कुलजानां सुमित्राणां धार्मिकाणां महात्मनाम् ।
न तेषां चाल्यते बुद्धिः शास्त्रार्थकृतिश्चया ॥ १२.१३८.१८३ ॥
ಉತ್ತಮ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ, ಒಳ್ಳೆಯ ಮಿತ್ರರಾದ, ಧಾರ್ಮಿಕರಾದ, ಮಹಾತ್ಮರ ಬುದ್ಧಿ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥವನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಆಚರಿಸುವುದರಿಂದ ಚಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
12.138.184
इत्यभिव्यक्तमेवासौ पलितेनापहासितः ।
मार्जारो व्रीडितो भूत्वा मूषिकं वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१३८.१८४ ॥
ಹೀಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಅವನು, ಪಲಿತನಿಂದ (ಇಲಿಯಿಂದ) ಅಪಹಾಸ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ, ನಾಚಿಕೆಯಾದ ಬೆಕ್ಕು ಇಲಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿತು.
12.138.185
सत्यं शपे त्वयाऽहं वै मित्रद्रोहो विगर्हितः ।
संमन्येऽहं तव प्रज्ञां यस्त्वं मम हिते रतः ॥ १२.१३८.१८५ ॥
ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಆಣೆ ಇಟ್ಟು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ: ಮಿತ್ರದ್ರೋಹ ನಿಂದನೀಯ. ನನ್ನ ಹಿತದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ನಿನ್ನ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ನಾನು ಗೌರವಿಸುತ್ತೇನೆ.
12.138.186
उक्तवानर्थतत्त्वेन मया संभिन्नदर्शनः ।
न तु मामन्यथा साधो त्वं ग्रहीतुमिहार्हसि ॥ १२.१३८.१८६ ॥
ಅರ್ಥದ ತತ್ತ್ವದಂತೆ ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ, ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿ ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿದ್ದರೂ. ಓ ಸಾಧುವೇ, ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಬೇರೆಯಂತೆ ಭಾವಿಸಬೇಡ.
12.138.187
प्राणप्रदानजं त्वत्तो मयि सौहृदमागतम् ।
धर्मज्ञोऽस्मि गुणज्ञोऽस्मि कृतज्ञोस्मि विशेषतः ॥ १२.१३८.१८७ ॥
ನೀನು ನನಗೆ ಪ್ರಾಣದಾನ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನಿಂದ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಬಂದ ಸ್ನೇಹ ಇದು. ನಾನು ಧರ್ಮಜ್ಞ, ಗುಣಜ್ಞ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೃತಜ್ಞ.
12.138.188
मित्रेषु वत्सलश्चास्मि त्वद्भक्तश्च विशेषतः ।
त्वं मामेवंगते साधो न वाचयितुमर्हसि ॥ १२.१३८.१८८ ॥
ನಾನು ಮಿತ್ರರ ಬಗ್ಗೆ ವಾತ್ಸಲ್ಯವುಳ್ಳವನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಭಕ್ತ. ಓ ಸಾಧೂ, ಇಂಥ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ನಿಂದಿಸಬಾರದು.
12.138.189
त्वया हि वाच्यमानोऽहं जह्यां प्राणान्सबान्धवः ।
धिक्शब्दो हि बुधैर्दृष्टो मद्विधेषु मनस्विषु।
पतनं धर्मतत्त्वज्ञ न मे शङ्कितुमर्हसि ॥ १२.१३८.१८९ ॥
ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದರೆ ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಣ ಬಿಡುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನಂಥ ಮನಸ್ವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಧಿಕ್ಕಾರದ ಮಾತು ಪತನವೆಂದು ಬುದ್ಧಿವಂತರು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಓ ಧರ್ಮತತ್ತ್ವಜ್ಞ, ಇದರಲ್ಲಿ ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಸಂಶಯಿಸಬಾರದು.
12.138.190
इति संस्तूयमानोऽपि मार्जारेण स मूषिकः ।
मनसा भावगम्भीरं मार्जारमिदमब्रवीत् ॥ १२.१३८.१९० ॥
ಹೀಗೆ ಬೆಕ್ಕಿನಿಂದ ಹೊಗಳಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಆ ಇಲಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಬೆಕ್ಕಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿತು.
12.138.191
साधुर्भवान्कृतार्थोऽस्मि प्रिये च न च विश्वसे ।
संस्तवैर्वा धनौघैर्वा नाहं शक्यः पुनस्त्वया ॥ १२.१३८.१९१ ॥
ನೀನು ಒಳ್ಳೆಯವನು, ನನ್ನ ಉದ್ದೇಶ ಈಡೇರಿತು. ಪ್ರಿಯನನ್ನೂ ನಾನು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ. ಹೊಗಳಿಕೆಯಿಂದಲೋ ಸಂಪತ್ತಿನ ಪ್ರವಾಹದಿಂದಲೋ ನಾನು ಮತ್ತೆ ನಿನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.
12.138.192
न ह्यमित्रवशं यान्ति प्राज्ञा निष्कारणं सखे ।
अस्मिन्नर्थे च गाथे द्वे निबोधोशनसा कृते ॥ १२.१३८.१९२ ॥
ಓ ಸ್ನೇಹಿತನೇ, ಬುದ್ಧಿವಂತರು ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಶತ್ರುವಿನ ವಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಉಶನಸ್ (ಶುಕ್ರ) ರಚಿಸಿದ ಎರಡು ಗಾಥೆಗಳನ್ನು ಕೇಳು.
12.138.193
शत्रुसाधारणे कृत्ये कृत्वा सन्धिं बलीयसा ।
समाहितश्चरेद्बुद्ध्या कृतार्थश्च न विश्वसेत् ॥ १२.१३८.१९३ ॥
ಶತ್ರುಗಳೊಡನೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ, ಬಲಿಷ್ಠನೊಡನೆ ಸಂಧಿ ಮಾಡಿ, ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನಡೆಯಬೇಕು; ಕಾರ್ಯ ಸಿದ್ಧಿಸಿದ ನಂತರವೂ ನಂಬಬಾರದು.
12.138.194
न विश्वसेदवश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्चसेत् ।
नित्यं विश्वासयेदन्यान्परेषां तु न विश्वसेत् ॥ १२.१३८.१९४ ॥
ನಂಬಿಕೆಗೆ ಅರ್ಹರಲ್ಲದವರನ್ನು ನಂಬಬಾರದು; ನಂಬಿಕೆಗೆ ಅರ್ಹರಾದವರನ್ನೂ ಅತಿಯಾಗಿ ನಂಬಬಾರದು. ಸದಾ ಇತರರು ತನ್ನನ್ನು ನಂಬುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು, ಆದರೆ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಂಬಬಾರದು.
12.138.195
तस्मात्सर्वास्ववस्थासु रक्षेज्जीवितमात्मनः ।
द्रव्याणि संततिश्चैव सर्वं भवति जीवताम् ॥ १२.१३८.१९५ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತನ್ನ ಜೀವವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಸಂತಾನ ಎಲ್ಲವೂ ಜೀವಂತರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ.
12.138.196
संक्षेपो नीतिशास्त्राणामविश्वासः परो मतः ।
नृषु तस्मादविश्वासः पुष्कलं हितमात्मनः ॥ १२.१३८.१९६ ॥
ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸಾರ ಅವಿಶ್ವಾಸವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಅವಿಶ್ವಾಸ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ತನಗೆ ಬಹಳ ಹಿತಕರ.
12.138.197
वध्यन्ते न ह्यविश्वस्ताः शत्रुर्भिर्दुर्बला अपि ।
विश्वस्तास्तेषु वध्यन्ते बलवन्तोऽपि शत्रुभिः ॥ १२.१३८.१९७ ॥
ನಂಬದವರು ದುರ್ಬಲರಾಗಿದ್ದರೂ ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ; ನಂಬಿದವರು ಬಲವಂತರಾಗಿದ್ದರೂ ಶತ್ರುಗಳಿಂದಲೇ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.
12.138.198
त्वद्विधेभ्यो मया ह्यात्मा रक्ष्यो मार्जार सर्वदा ।
रक्ष त्वमपि चात्मानं चण्डालाज्जातिकिल्बिषात् ॥ १२.१३८.१९८ ॥
ನಿನ್ನಂಥವರಿಂದ ನಾನು ಸದಾ ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಓ ಬೆಕ್ಕೇ, ನೀನೂ ಚಾಂಡಾಲನಿಂದ, ಹುಟ್ಟಿನ ದೋಷದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೋ.
12.138.199
स तस्य ब्रुवतस्त्वेवं संत्रासाज्जातसाध्वसः ।
कथां हित्वा जवेनाशु मार्जारः प्रययौ ततः ॥ १२.१३८.१९९ ॥
ಅವನು ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಭಯದಿಂದ ನಡುಗಿದ ಬೆಕ್ಕು ಕಥೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಓಡಿಹೋಯಿತು.
12.138.200
ततः शास्त्रार्थतत्त्वज्ञो बुद्धिसामर्थ्यमात्मनः ।
विश्राव्य पलितः प्राज्ञो बिलमन्यज्जगाम ह ॥ १२.१३८.२०० ॥
ಆಗ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತ ಪ್ರಾಜ್ಞನಾದ ಪಲಿತನು ತನ್ನ ಬುದ್ಧಿಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಮತ್ತೊಂದು ಬಿಲಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
12.138.201
एवं प्रज्ञावता बुद्ध्या दुर्बलेन महाबलाः ।
एकेन बहवोऽमित्राः पलितेनाभिसंधिताः ॥ १२.१३८.२०१ ॥
ಹೀಗೆ ಪ್ರಾಜ್ಞನೂ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ದುರ್ಬಲನೂ ಆದ ಒಬ್ಬ ಪಲಿತನಿಂದ ಮಹಾಬಲರಾದ ಅನೇಕ ಶತ್ರುಗಳು ವಂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.
12.138.202
अरिणापि समर्थेन सन्धिं कुर्वीत पण्डितः ।
मूषिकश्च बिडालश्च मुक्तावन्योन्यसंश्रयात् ॥ १२.१३८.२०२ ॥
ಪಂಡಿತನು ಸಮರ್ಥ ಶತ್ರುವಿನೊಂದಿಗೂ ಸಂಧಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಇಲಿ ಮತ್ತು ಬೆಕ್ಕು ಪರಸ್ಪರ ಆಶ್ರಯದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿದವು.
12.138.203
इत्येवं क्षत्रधर्मस्य मया मार्गो निदर्शितः ।
विस्तरेण महाराज संक्षेपमपि मे शृणु ॥ १२.१३८.२०३ ॥
ಹೀಗೆ ನಾನು ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ತೋರಿಸಿದೆನು; ಮಹಾರಾಜ, ಈಗ ಸಂಕ್ಷೇಪವನ್ನೂ ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು.
12.138.204
अन्योन्यं कृतवैरौ तु चक्रतुः प्रीतिमुत्तमाम् ।
अन्योन्यमभिसंधातुं संबभूव तयोर्मतिः ॥ १२.१३८.२०४ ॥
ಪರಸ್ಪರ ವೈರಿಗಳಾಗಿದ್ದವರು ಉತ್ತಮ ಸ್ನೇಹ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು; ಆದರೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ವಂಚಿಸುವ ಯೋಚನೆಯೂ ಮೂಡಿತು.
12.138.205
तत्र प्राज्ञोऽभिसंधत्ते सम्यग्बुद्धिबलाश्रयात् ।
अभिसंधीयते प्राज्ञः प्रमादादपि वा बुधैः ॥ १२.१३८.२०५ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿಯು ಸಮ್ಯಕ್ ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಬಲವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಸಂಚು ಹೂಡುತ್ತಾನೆ; ಜ್ಞಾನಿಯೂ ಪ್ರಮಾದದಿಂದ, ಅಥವಾ ಬುಧರಿಂದ ವಂಚಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.138.206
तस्मादभीतवद्भीतो विश्वस्तवदविश्वसेत् ।
न ह्यप्रमत्तश्चलति चलितोऽवा न नश्यति ॥ १२.१३८.२०६ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ನಿರ್ಭಯನಾಗಿದ್ದರೂ ಭಯಭೀತನಂತೆಯೂ, ವಿಶ್ವಾಸವಿದ್ದರೂ ಅವಿಶ್ವಾಸಿಯಂತೆಯೂ ಇರಬೇಕು; ಎಚ್ಚರದವನು ಚಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಚಲಿತನಾದರೂ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.138.207
काले हि रिपुणा संधिः काले मित्रेण विग्रहः ।
कार्य इत्येव तत्वज्ञाः प्राहुर्नित्यं नराधिप ॥ १२.१३८.२०७ ॥
ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುವಿನೊಡನೆ ಸಂಧಿ, ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರನೊಡನೆ ವಿಗ್ರಹ ಮಾಡಬೇಕು; ತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಸದಾ ಹೀಗೆಯೇ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, ಓ ನರಾಧಿಪ.
12.138.208
एतज्ज्ञात्वा महाराज शास्त्रार्थमभिगम्य च ।
अभियुक्तोऽप्रमत्तश्च प्राग्भयाद्भीतवच्चरेत् ॥ १२.१३८.२०८ ॥
ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥವನ್ನು ಅರಿತು, ಆಕ್ರಮಿತನಾದರೂ ಎಚ್ಚರದಿಂದಿದ್ದು, ಭಯಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ ಭಯಭೀತನಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
12.138.209
भीतवत्संहितः कार्यः प्रतिसंधिस्तथैव च ।
भयादुत्पद्यते बुद्धिरप्रमत्ताभियोगजा ॥ १२.१३८.२०९ ॥
ಭಯಭೀತನಂತೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಅದೇ ರೀತಿ ಪ್ರತಿಸಂಧಿಯನ್ನೂ ಮಾಡಬೇಕು; ಭಯದಿಂದಲೇ ಎಚ್ಚರದ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಬುದ್ಧಿ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ.
12.138.210
न भयं जायते राजन्भीतस्यानागते भये ।
अभीतस्य च विस्रम्भात्सुमहज्जायते भयम् ॥ १२.१३८.२१० ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಭಯಭೀತನಿಗೆ ಮುಂಬರುವ ಭಯದಲ್ಲಿ ಭಯ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ನಿರ್ಭಯನಿಗೆ ವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಭಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
12.138.211
न भीरुरिति चात्यन्तं मन्त्रो देयः कथंचन ।
अविज्ञानाद्धि विज्ञाने गच्छेदास्पददर्शनाम् ॥ १२.१३८.२११ ॥
ಒಬ್ಬನು ಹೇಡಿ ಎಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಾವಿಸಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಬಾರದು. ಅಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಜ್ಞಾನದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗಬೇಕು, ಅಪಾಯದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಾಣುವಂತಾಗಬೇಕು.
12.138.212
तस्मादभीतवद्भीतो विश्वस्तवदविश्वसन् ।
कार्याणां गुरुतां ज्ञात्वा नादृतं किंचिदाचरेत् ॥ १२.१३८.२१२ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಭಯಗೊಂಡವನು ಭಯವಿಲ್ಲದವನಂತೆ, ನಂಬಲ್ಪಟ್ಟವನು ನಂಬದವನಂತೆ ಇರಬೇಕು. ಕಾರ್ಯಗಳ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು ಯಾವುದನ್ನೂ ಅಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಮಾಡಬಾರದು.
12.138.213
एवमेतन्मया प्रोक्तमितिहासं युधिष्ठिर ।
श्रुत्वा त्वं सुहृदां मध्ये यथावत्समुदाचर ॥ १२.१३८.२१३ ॥
ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ಈ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಾನು ಹೀಗೆಯೇ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ನೀನು ಸ್ನೇಹಿತರ ನಡುವೆ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ನಡೆದುಕೊ.
12.138.214
उपलभ्य मतिं चाग्र्यामरिमित्रान्तरं तथा ।
संधिविग्रहकालौ च मोक्षोपायं तथाऽऽपदि ॥ १२.१३८.२१४ ॥
ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಶತ್ರು ಮತ್ತು ಮಿತ್ರರ ಅಂತರವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಸಂಧಿ ಮತ್ತು ವಿಗ್ರಹದ ಕಾಲಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ, ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪಾರಾಗುವ ಉಪಾಯವನ್ನೂ ತಿಳಿದು ನಡೆ.
12.138.215
शत्रुसाधारणे कृत्ये कृत्वा सन्धिं बलीयसा ।
समागतश्चरेद्बुद्ध्या कृतार्थो न च विश्वसेत् ॥ १२.१३८.२१५ ॥
ಶತ್ರುಗಳಿಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಲಶಾಲಿಯೊಡನೆ ಸಂಧಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನಡೆಯಬೇಕು; ಕಾರ್ಯ ಸಿದ್ಧಿಸಿದ ಬಳಿಕವೂ ಅವನನ್ನು ನಂಬಬಾರದು.
12.138.216
अविरुद्धां त्रिवर्गेण नीतिमेतां महीपते ।
अभ्युत्तिष्ठ श्रुतात्तस्माद्भूयः संरञ्जयन्प्रजाः ॥ १२.१३८.२१६ ॥
ಭೂಪತಿಯೇ, ತ್ರಿವರ್ಗಕ್ಕೆ (ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ) ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದ ಈ ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಏಳು, ಮತ್ತೆ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸು.
12.138.217
ब्राह्मणैश्चापि ते सार्धं यात्रा भवतु पाण्डव ।
ब्राह्मणाद्धि परं श्रेयो दिवि चेह च भारत ॥ १२.१३८.२१७ ॥
ಪಾಂಡವನೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಡನೆ ನಿನ್ನ ಮಾರ್ಗವು ಸಾಗಲಿ; ಭಾರತನೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ.
12.138.218
एते धर्मस्य वेत्तारः कृतज्ञाः सततं प्रभो ।
पूजिताः शुभकर्तारः पूजयैनाञ्जाधिप ॥ १२.१३८.२१८ ॥
ಇವರು ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಲ್ಲವರು, ಸದಾ ಕೃತಜ್ಞರು, ಶುಭಕರ್ಮ ಮಾಡುವವರು. ಪ್ರಭುವೇ, ಇವರನ್ನು ಗೌರವಿಸು; ಅಧಿಪತಿಯೇ, ಇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸು.
12.138.219
राज्यं श्रेयः परं राजन्यशश्च महदाप्स्यसे ।
कुलस्य संततिं चैव यथान्यायं यथाक्रमम् ॥ १२.१३८.२१९ ॥
ರಾಜನೇ, ನಿನಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸೂ ಮಹಾ ಕೀರ್ತಿಯೂ ದೊರೆಯುವುದು; ಕುಲದ ಸಂತತಿಯೂ ನ್ಯಾಯಾನುಸಾರ, ಕ್ರಮಾನುಸಾರ ಮುಂದುವರಿಯುವುದು.
12.138.220
श्रुतं च ते भारत संधिविग्रहं ।
विभावितं बुद्धिविशेषकारितम्।
तथा त्ववेक्ष्य क्षितिपेन सर्वदा ।
निषेवितव्यं नृप शत्रुमण्डलम् ॥ १२.१३८.२२० ॥
ಭಾರತನೇ, ನೀನು ಸಂಧಿ ಮತ್ತು ವಿಗ್ರಹದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿರುವೆ; ಅವು ವಿಶೇಷ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ವಿಚಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜನೇ, ರಾಜನು ಸದಾ ವಿಚಾರಿಸಿ ಶತ್ರುಮಂಡಲವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.