മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.138
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.138.1
सर्वत्र बुद्धिः कथिता श्रेष्ठा ते भरतर्षभ ।
अनागता तथोत्पन्ना दीर्घसूत्रा विनाशिनी ॥ १२.१३८.१ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, എല്ലായിടത്തും ബുദ്ധിയാണ് ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് അങ്ങ് പറഞ്ഞു. ഭാവിയെ നോക്കുന്ന ബുദ്ധിയും വർത്തമാനത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ബുദ്ധിയും ഉണ്ട്; കാലതാമസം വരുത്തുന്ന ബുദ്ധിയോ വിനാശകരമാണ്.
12.138.2
तदिच्छामि परां बुद्धिं श्रोतुं ते भरतर्षभ ।
यथा राजा न मुह्येत शत्रुभिः परिपीडितः ॥ १२.१३८.२ ॥
അതുകൊണ്ട് ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, ശത്രുക്കളാൽ പീഡിതനായ രാജാവ് മോഹത്തിൽ വീഴാതിരിക്കാൻ ആ പരമബുദ്ധി അങ്ങയിൽ നിന്ന് കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
12.138.3
…याज्ञं सर्वशास्त्रविशारदम् ।
पृच्छ… तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १२.१३८.३ ॥
…യാജ്ഞൻ, സർവശാസ്ത്രങ്ങളിലും വിദഗ്ധൻ; അദ്ദേഹത്തോട് ചോദിക്കൂ… അത് എനിക്ക് വിശദീകരിക്കുന്നത് അങ്ങേക്ക് യോഗ്യമാണ്.
12.138.4
शत्रुभिबहु…था मुच्येत पार्थिवः ।
एतदिच्छाम्य…र्वमेव यथाविधि ॥ १२.१३८.४ ॥
ശത്രുക്കളാൽ ഏറെ… …രാജാവ് മോചിതനാകട്ടെ. ഇത് യഥാവിധി കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
12.138.5
विषमस्थं हि राजा…त्रवः परिपन्थिनः ।
बहवोऽप्येकमुद्धर्तुं यतन्ते पूर्वतापिताः ॥ १२.१३८.५ ॥
വിഷമസ്ഥിതിയിലായ രാജാവിനെ… …ശത്രുക്കൾ, വിരോധികൾ പലരുണ്ട്; മുമ്പേ പീഡിതരായവരും ഒരാളെ ഉയർത്താൻ യത്നിക്കുന്നു.
12.138.6
सर्वतः प्रार्थ्यमानेन दर्बलेन महाबलैः ।
एकेनैवासहायेन शक्यं स्थातुं भवेत्कथम् ॥ १२.१३८.६ ॥
എല്ലാ ഭാഗത്തുനിന്നും മഹാബലരാൽ ആക്രമിക്കപ്പെടുന്ന ദുർബലൻ, തനിച്ചും സഹായമില്ലാതെയും, എങ്ങനെ നിലനിൽക്കാൻ കഴിയും?
12.138.7
कथं मित्रमरिं चापि विन्देत भरतर्षभ ।
चेष्टितव्यं कथं चात्र शत्रोर्मित्रस्य चान्तरे ॥ १२.१३८.७ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, മിത്രത്തെയും ശത്രുവെയും എങ്ങനെ തിരിച്ചറിയണം? ശത്രുവിനും മിത്രത്തിനും ഇടയിൽ എങ്ങനെ പെരുമാറണം?
12.138.8
अजातलक्षणे राजन्नमित्रे मित्रतां गते ।
कथं नु पुरुषः कुर्यात्कृत्वा किं वा सुखी भवेत् ॥ १२.१३८.८ ॥
രാജാവേ, ലക്ഷണങ്ങൾ പ്രകടമാകാത്ത ശത്രു മിത്രഭാവം പ്രാപിക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കണം? എന്തു ചെയ്താൽ അവൻ സുഖിയാകും?
12.138.9
विग्रहं केन वा कुर्यात्संधिं वा केन योजयेत् ।
कथं वा शत्रुमध्यस्थो वर्तेत बलवानपि ॥ १२.१३८.९ ॥
ആരോട് യുദ്ധം ചെയ്യണം, അല്ലെങ്കിൽ ആരുമായി സന്ധി ചെയ്യണം? ശത്രുക്കളുടെ നടുവിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ, ബലവാനായിരുന്നാലും, എങ്ങനെ പെരുമാറണം?
12.138.10
एतद्धै सर्वकृत्यानां परं कृत्यं नराधिप ।
नैतस्य कश्चिद्वक्ताऽस्ति श्रोता वाऽपि सुदुर्लभः ॥ १२.१३८.१० ॥
രാജാവേ, ഇതാണ് എല്ലാ കർത്തവ്യങ്ങളിലും പരമമായ കർത്തവ്യം. ഇത് പറയുന്നവനും ഇല്ല; കേൾക്കുന്നവൻ പോലും അത്യന്തം ദുർലഭനാണ്.
12.138.11
ऋते पितामहाद्भीष्मात्सत्यसंधाज्जितेन्द्रियात् ।
तदन्वीक्ष्य महाभाग सर्वमेतद्ब्रवीहि मे ॥ १२.१३८.११ ॥
സത്യസന്ധനും ഇന്ദ്രിയജയിയുമായ പിതാമഹൻ ഭീഷ്മരല്ലാതെ, മഹാഭാഗ, ഇതു നന്നായി ആലോചിച്ച് ഇതെല്ലാം എന്നോടു പറയൂ.
12.138.12
त्वद्युक्तोऽयमनुप्रश्नो युधिष्ठिर गुणोदयः ।
शृणु मे पुत्र कार्त्स्न्येन गुह्यमापत्सु भारत ॥ १२.१३८.१२ ॥
യുധിഷ്ഠിരാ, നിനക്ക് യോജിച്ച ഈ തുടർചോദ്യം ഗുണോദയമാണ്. മകനേ, ഭാരതാ, ആപത്തുകളിലെ രഹസ്യം പൂർണ്ണമായി കേൾക്കൂ.
12.138.13
अमित्रो मित्रतां याति मित्रं चापि प्रदुष्यति ।
सामर्थ्ययोगात्कार्याणामनित्या हि सदा गतिः ॥ १२.१३८.१३ ॥
ശത്രു മിത്രമായിത്തീരുന്നു, മിത്രവും കേടുവരുന്നു; കാര്യങ്ങളുടെ സാമർഥ്യയോഗം കൊണ്ട് ഗതി എപ്പോഴും അനിത്യമാണ്.
12.138.14
तस्माद्विश्वसितव्यं च विग्रहं च समाचरेत् ।
देशं कालं च विज्ञाय कार्याकार्यविनिश्चये ॥ १२.१३८.१४ ॥
അതിനാൽ വിശ്വസിക്കുകയും വിഗ്രഹം ആചരിക്കുകയും വേണം; എന്നാൽ ദേശവും കാലവും അറിഞ്ഞ്, ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതാത്തതും നിശ്ചയിച്ചശേഷം.
12.138.15
संधातव्यं बुधैर्नित्यं व्यवस्य च हितार्थिभिः ।
अमित्रैरपि संधेयं प्राणा रक्ष्या हि भारत ॥ १२.१३८.१५ ॥
ബുദ്ധിമാന്മാർ എപ്പോഴും സന്ധി ചെയ്യണം, ഹിതം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ നിശ്ചയിച്ചും; ശത്രുക്കളുമായും സന്ധി ചെയ്യണം, കാരണം ഭാരതാ, പ്രാണങ്ങളെ രക്ഷിക്കണം.
12.138.16
यो ह्यमित्रैर्नरैर्नित्यं न संदध्यादपण्डितः ।
न सोर्थं प्राप्नुयात्किंचित्फलान्यपि च भारत ॥ १२.१३८.१६ ॥
ശത്രുക്കളുമായി എപ്പോഴും സന്ധി ചെയ്യാത്ത അപണ്ഡിതൻ ഒന്നും നേടുകയില്ല; ഭാരതാ, ഫലങ്ങളും നേടുകയില്ല.
12.138.17
यस्त्वमित्रेण संधत्ते मित्रेण च विरुध्यते ।
अर्थयुक्तिं समालोक्य सुमहद्विन्दते फलम् ॥ १२.१३८.१७ ॥
ശത്രുവുമായി സന്ധി ചെയ്യുകയും മിത്രവുമായി വിരോധം കാണിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ, അർഥയുക്തി നന്നായി പരിശോധിച്ച് വളരെ വലിയ ഫലം നേടുന്നു.
12.138.18
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
मार्जारस्य च संवादं न्यग्रोधे मूषिकस्य च ॥ १२.१३८.१८ ॥
ഇവിടെയും ഈ പുരാതന ഇതിഹാസത്തെ ഉദാഹരിക്കുന്നു — ആൽമരത്തിൽ പൂച്ചയും എലിയും തമ്മിലുള്ള സംവാദം.
12.138.19
वने महति कस्मिंश्चिन्न्यग्रोधः सुमहानभूत् ।
लताजालपरिच्छन्नो नानाद्विजगणायुतः ॥ १२.१३८.१९ ॥
ഒരു വലിയ കാട്ടിൽ അതിവിശാലമായ ഒരു ആൽമരം ഉണ്ടായിരുന്നു; അത് വള്ളിപ്പടർപ്പുകളാൽ മൂടപ്പെട്ടും പല തരം പക്ഷിക്കൂട്ടങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞും കിടന്നു.
12.138.20
स्कन्धवान्मेघसंकाशः शीतच्छायो मनोरमः ।
अरण्यमभितो जातस्तरुर्व्यालमृगायुतः ॥ १२.१३८.२० ॥
കാണ്ഡമുള്ള ആ വൃക്ഷം മേഘസമാനമായിരുന്നു; തണുത്ത തണലുള്ളതും മനോഹരവുമായിരുന്നു; കാടിനു ചുറ്റും വളർന്ന ആ മരം ക്രൂരമൃഗങ്ങളാലും സർപ്പങ്ങളാലും നിറഞ്ഞിരുന്നു.
12.138.21
तस्य मूलमुपाश्रित्य कृत्वा शतमुखं बिलम् ।
वसति स्म महाप्राज्ञः पलितो नाम मूषिकः ॥ १२.१३८.२१ ॥
ആ മരത്തിന്റെ വേരിനെ ആശ്രയിച്ച്, നൂറു വാതിലുകളുള്ള ഒരു മാളം ഉണ്ടാക്കി, പലിതൻ എന്ന മഹാബുദ്ധിമാനായ എലി അവിടെ വസിച്ചിരുന്നു.
12.138.22
शाखां तस्य समाश्रित्य वसति स्म सुखं तदा ।
लोमशो नाम मार्जारः सर्वसत्वावसादकः ॥ १२.१३८.२२ ॥
ആ മരത്തിന്റെ ശാഖയെ ആശ്രയിച്ച് അന്ന് സുഖമായി വസിച്ചിരുന്നു ലോമശൻ എന്ന പൂച്ച; അത് എല്ലാ ജീവികളെയും നശിപ്പിക്കുന്നതായിരുന്നു.
12.138.23
तत्र त्वागत्य चण्डालो ह्यरण्यकृतकेतनः ।
युयोज यन्त्रमुन्माथं नित्यमस्तंगते रवौ ॥ १२.१३८.२३ ॥
അവിടെ വന്ന ചണ്ഡാലൻ, കാട്ടിൽ തന്റെ അടയാളം വെച്ചവൻ, സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുമ്പോൾ എന്നും ഉന്മാഥം എന്ന കെണി വെച്ചു.
12.138.24
तत्र स्नायुमयान्पाशान्यथावत्संविधाय सः ।
गृहं गत्वा सुखं शेते प्रभातामेति शर्वरीम् ॥ १२.१३८.२४ ॥
അവിടെ ഞരമ്പുകൊണ്ടുള്ള കുരുക്കുകൾ ശരിയായി വെച്ച ശേഷം അവൻ വീട്ടിലേക്ക് പോയി സുഖമായി ഉറങ്ങി; രാത്രി കഴിഞ്ഞ് പ്രഭാതമായി.
12.138.25
तत्र स्म नित्यं बध्यन्ते नक्तं बहुविधा मृगाः ।
कदाचिदत्र मार्जारः संप्रवृत्तो व्यबध्यत ॥ १२.१३८.२५ ॥
അവിടെ രാത്രിയിൽ എപ്പോഴും പലതരം മൃഗങ്ങൾ കുടുങ്ങിയിരുന്നു. ഒരിക്കൽ ഇവിടെ ഒരു പൂച്ച വന്ന് കുടുങ്ങി.
12.138.26
तस्मिन्बद्धे महाप्राणे शत्रौ नित्याततायिनि ।
तं कालं पलितो ज्ञात्वा प्रचचार सुनिर्भयः ॥ १२.१३८.२६ ॥
ആ മഹാപ്രാണനായ, എപ്പോഴും ഉപദ്രവിക്കുന്ന ശത്രു ബന്ധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ആ സമയം അറിഞ്ഞ് എലി പൂർണ്ണമായും നിർഭയമായി സഞ്ചരിച്ചു.
12.138.27
तेनानुचरता तस्मिन्वते विश्वस्तचारिणा ।
भक्ष्यं मृगयमाणे नचिराद्दृष्टमामिषम् ॥ १२.१३८.२७ ॥
അവൻ ആ വ്രതത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുകയും ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ നടക്കുകയും ഭക്ഷണം തിരയുകയും ചെയ്യവെ, അധികം വൈകാതെ ഇറച്ചി കണ്ടു.
12.138.28
स तमुन्माथमारुह्य तदामिषमभक्षयत् ।
तस्योपरि सपत्नस्य बद्धस्य मनसा हसन् ॥ १२.१३८.२८ ॥
അവൻ ആ വലയുടെ മുകളിൽ കയറി ആ ഇറച്ചി തിന്നു; കെട്ടപ്പെട്ട ശത്രുവിനെ നോക്കി മനസ്സിൽ ചിരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
12.138.29
आमिषे तु प्रसक्तः स कदाचितवलोकयन् ।
अपश्यदपरं घोरमात्मनो रिपुमागतम् ॥ १२.१३८.२९ ॥
എന്നാൽ ഇറച്ചിയിൽ മുഴുകിയിരുന്ന അവൻ ഒരിക്കൽ ചുറ്റും നോക്കുമ്പോൾ, തനിക്ക് വന്നുചേർന്ന മറ്റൊരു ഭയങ്കര ശത്രുവിനെ കണ്ടു.
12.138.30
शरप्रसूनसंकाशं महीविवरशायिनम् ।
सकुलं हरिकं नाम चपलं ताम्रलोचनम् ॥ १२.१३८.३० ॥
അമ്പുപൂവുപോലെയുള്ള, ഭൂമിയിലെ മാളത്തിൽ കിടന്നുറങ്ങുന്ന, കുടുംബത്തോടൊപ്പമുള്ള, ചപലനായ, ചെമ്പുനിറ കണ്ണുള്ള 'ഹരികം' എന്ന ജീവി.
12.138.31
तन मूषिकगन्धेन त्वरमाण उपागतम् ।
सक्ष्यार्थं लेलिहन्वक्रं भूमावूर्ध्वमुखः स्थितः ॥ १२.१३८.३१ ॥
എലിയുടെ ഗന്ധത്താൽ തിടുക്കത്തോടെ വന്നവനെ, ഭക്ഷണത്തിനായി വളഞ്ഞ് നക്കിക്കൊണ്ട്, നിലത്ത് മുഖം മേൽപ്പോട്ടാക്കി നിൽക്കുന്നവനെ.
12.138.32
…ाखागतमरिं चान्यमपश्यत्कोटरालयम् ।
सूलकं चन्द्रकं नाम वक्रतुण्डं दुरासदम् ॥ १२.१३८.३२ ॥
…ശാഖയിലെത്തിയ ശത്രുവെയും മറ്റൊന്നിനെയും കണ്ടു; പൊത്തിൽ വസിക്കുന്ന, സൂലകൻ, ചന്ദ്രകൻ എന്ന പേരുള്ള, വളഞ്ഞ ചുണ്ടുള്ള, സമീപിക്കാൻ കഠിനമായത്.
12.138.33
पतस्य विषयं तस्य नकुलोलूकयोस्तथा ।
यथास्यासीदियं चिन्ता तत्प्राप्तस्य महद्भयम् ॥ १२.१३८.३३ ॥
വീണവന്റെ പ്രദേശത്തിലും, അതുപോലെ കീരിയുടെയും മൂങ്ങയുടെയും പ്രദേശത്തിലും, അവന് ഈ ചിന്ത ഉണ്ടായതുപോലെ, ആ അവസ്ഥയിലെത്തിയവന് വലിയ ഭയം.
12.138.34
पपद्यस्यां सुकष्टायां मरणे समुपस्थिते ।
मन्ताद्भय उत्पन्ने कथं कार्यं मनीषिणा ॥ १२.१३८.३४ ॥
…ഇങ്ങനെയുള്ള അതികഠിനമായ അവസ്ഥയിൽ, മരണം അടുത്തെത്തിയപ്പോൾ, …ഭയം ഉണ്ടായപ്പോൾ ബുദ്ധിമാൻ എന്തു ചെയ്യണം?
12.138.35
तथा सर्वतो रुद्धः सर्वत्र भयकर्शितः ।
भवद्भयसंत्रस्तश्चक्रे च परमां मतिम् ॥ १२.१३८.३५ ॥
അങ്ങനെ എല്ലാ ഭാഗത്തും വളയപ്പെട്ട്, എവിടെയും ഭയത്താൽ ക്ഷീണിച്ച്, ഭവഭയത്താൽ ഭ്രമിച്ച്, അവൻ പരമമായ തീരുമാനമെടുത്തു.
12.138.36
आपद्विनाशभूयिष्ठं शङ्कनीयं हि जीवितम् ।
मन्तात्संशयः सोऽयं तस्मादापदुपस्थिता ॥ १२.१३८.३६ ॥
ജീവിതം ആപത്തും നാശവും നിറഞ്ഞതാണ്, തീർച്ചയായും ഭയപ്പെടേണ്ടതാണ്; ആലോചനയിൽ നിന്ന് ഇത് സംശയം; അതിനാൽ ആപത്ത് വന്നെത്തി.
12.138.37
गतं हि सहसा भूमिं नकुलो मामवाप्नुयात् ।
उलूकश्चेह तिष्ठन्तं मार्जारः पाशसंक्षयात् ॥ १२.१३८.३७ ॥
നകുലൻ പെട്ടെന്ന് നിലത്തിറങ്ങി എന്നെ പിടികൂടിയേക്കാം; ഇവിടെ നിൽക്കുന്ന പൂച്ചയെ മൂങ്ങയും പിടികൂടിയേക്കാം, കുരുക്ക് നശിച്ചതിനാൽ.
12.138.38
न त्वेवास्मद्विधः प्राज्ञः संमोहं गन्तुमर्हति ।
रिष्ये जीविते यत्नं यावदुच्छ्वासनिग्रहात् ॥ १२.१३८.३८ ॥
എന്നാൽ എന്നെപ്പോലെയുള്ള ജ്ഞാനി മോഹത്തിൽ വീഴുന്നത് യോഗ്യമല്ല; ശ്വാസം നിലയ്ക്കുന്നതുവരെ ജീവനുവേണ്ടി യത്നിക്കും.
12.138.39
न हि बुद्ध्याऽन्वितः प्राज्ञो नीतिशास्त्रविशारदः ।
निमज्जत्यापदं प्राप्य महतोऽर्थानवाप्य ह ॥ १२.१३८.३९ ॥
ബുദ്ധിയുള്ളവനും നീതിശാസ്ത്രത്തിൽ വിദഗ്ധനുമായ ജ്ഞാനി വലിയ ലക്ഷ്യങ്ങൾ നേടിയാലും ആപത്തിൽ വീണ് മുങ്ങുന്നില്ല.
12.138.40
न त्वन्यामिह मार्जाराद्गतिं पश्यामि सांप्रतम् ।
विषमस्थो ह्ययं शत्रुः कृत्यं चास्य महन्मया ॥ १२.१३८.४० ॥
എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഈ പൂച്ചയല്ലാതെ മറ്റൊരു മാർഗം ഞാൻ കാണുന്നില്ല; ഈ ശത്രു വിഷമസ്ഥിതിയിലാണ്, അവന്റെ കാര്യം എനിക്ക് വലുതാണ്.
12.138.41
जीवितार्थी कथं त्वद्य शत्रुभिः प्रार्थितस्त्रिभिः ।
प्राणहेतोरिमं मित्रं मार्जारं संश्रयामि वै ॥ १२.१३८.४१ ॥
ഇന്ന് ജീവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഞാൻ, മൂന്ന് ശത്രുക്കളാൽ പിന്തുടരപ്പെട്ട്, പ്രാണരക്ഷയ്ക്കായി ഈ സുഹൃത്തായ പൂച്ചയെ ആശ്രയിക്കുന്നു.
12.138.42
नीतिशास्त्रं समाश्रित्य हितमस्योपवर्णये ।
येनेमं शत्रुसंघातं मतिपूर्वेण वञ्चये ॥ १२.१३८.४२ ॥
നീതിശാസ്ത്രത്തെ ആശ്രയിച്ച് അവന്റെ ഹിതം ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു; ബുദ്ധിപൂർവകമായ ഉപായത്താൽ ഈ ശത്രുസംഘത്തെ വഞ്ചിക്കും.
12.138.43
अयमत्यन्तशत्रुर्मे वैषम्यं परमं गतः ।
मूढो ग्राहयितुं स्वार्थं संगत्या यदि शक्यते ॥ १२.१३८.४३ ॥
ഇവൻ എനിക്ക് അത്യന്തം ശത്രുവാണ്; പരമമായ വിപത്തിലെത്തിയിരിക്കുന്നു. ഈ മൂഢനെ സംഗതിയാൽ സ്വാർഥം ഗ്രഹിപ്പിക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ…
12.138.44
कदाजिद्व्यसनं प्राप्य संधिं कुर्यान्मया सह ॥ १२.१३८.४४ ॥
ഒരിക്കൽ വിപത്തിൽപ്പെട്ട് അവൻ എന്നോടൊപ്പം സന്ധി ചെയ്യട്ടെ.
12.138.45
बलिना सन्निकृष्टस्य शत्रोरपि परिग्रहः ।
कार्य इत्याहुराचार्या विषमे जीवितार्थिना ॥ १२.१३८.४५ ॥
ബലവാനാൽ അടുപ്പിക്കപ്പെട്ട ശത്രുവിനെയും സ്വീകരിക്കണമെന്ന് ആചാര്യന്മാർ പറയുന്നു; വിഷമ ഘട്ടത്തിൽ ജീവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവന്.
12.138.46
श्रेष्ठो हि पण्डितः शत्रुर्न च मित्रमपण्डितः ।
अमित्रे खलु मार्जारे जीवितं संप्रतिष्ठितम् ॥ १२.१३८.४६ ॥
ബുദ്ധിമാനായ ശത്രുവാണ് ശ്രേഷ്ഠൻ; ബുദ്ധിയില്ലാത്ത മിത്രമല്ല. ശത്രുവായ പൂച്ചയിലും ജീവൻ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു.
12.138.47
ततोऽस्मै संप्रवक्ष्यामि हेतुमात्माभिरक्षणे ।
अपीजानीमयं शत्रुः संगत्या पण्डितो भवेत् ॥ १२.१३८.४७ ॥
അതിനാൽ അവന് ആത്മരക്ഷയുടെ കാരണം ഞാൻ വിവരിക്കാം; ഈ ശത്രു സംഗതിയാൽ ബുദ്ധിമാനാകാം.
12.138.48
एवं विचिन्तयामास मूषिकः शत्रुचेष्टितम् ॥ १२.१३८.४८ ॥
ഇങ്ങനെ എലി ശത്രുവിന്റെ ചേഷ്ടയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചു.
12.138.49
ततोऽर्थगतितत्त्वज्ञः संधिविग्रहकालवित् ।
सान्त्वपूर्वमिदं वाक्यं मार्जारं मूषिकोऽब्रवीत् ॥ १२.१३८.४९ ॥
അപ്പോൾ അർത്ഥഗതിയുടെ തത്ത്വവും സന്ധിവിഗ്രഹകാലവും അറിയുന്ന എലി, സാന്ത്വനവാക്കുകളോടെ തുടങ്ങി പൂച്ചയോടിങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
12.138.50
सौहृदेनाभिभाषे त्वां कच्चिन्मार्जार जीवसे ।
जीवितं हि तवेच्छामि श्रेयः साधारणं हि नौ ॥ १२.१३८.५० ॥
സൗഹൃദത്തോടെ നിന്നോട് സംസാരിക്കുന്നു, പൂച്ചേ — നീ ജീവനോടെയിരിക്കുന്നുവോ? നിന്റെ ജീവൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; കാരണം നമ്മൾ രണ്ടുപേർക്കും നന്മ പൊതുവാണ്.
12.138.51
न ते सौम्य भयं कार्यं जीविष्यसि यथा पुरा ।
अहं त्वामुद्धरिष्यामि प्राणाञ्जह्यां हि ते कृते ॥ १२.१३८.५१ ॥
സൗമ്യനേ, നിനക്ക് ഭയം വേണ്ട; മുമ്പത്തേപോലെ നീ ജീവിക്കും. ഞാൻ നിന്നെ രക്ഷിക്കും; നിനക്കുവേണ്ടി എന്റെ പ്രാണനും ഉപേക്ഷിക്കാം.
12.138.52
अस्ति कश्चिदुपायोऽत्र पुष्कल प्रतिभाति मे ।
येन शक्यस्त्वया मोक्षः प्राप्नुं श्रेयस्तथा मया ॥ १२.१३८.५२ ॥
ഇവിടെ ഒരു ഉപായമുണ്ടെന്ന് എനിക്ക് തോന്നുന്നു, പുഷ്കലാ — അതുകൊണ്ട് നിനക്ക് മോചനം നേടാം; അപ്രകാരം എനിക്കും നന്മയുണ്ട്.
12.138.53
मयाऽप्युपायो दृष्टोऽयं विचार्य मतिमात्मनः ।
आत्मार्थं च त्वदर्थं च श्रेयः साधारणां हि नौ ॥ १२.१३८.५३ ॥
എന്റെ ബുദ്ധിയാൽ ആലോചിച്ച് ഞാനും ഈ ഉപായം കണ്ടു — എനിക്കുവേണ്ടിയും നിനക്കുവേണ്ടിയും; കാരണം നമ്മൾ രണ്ടുപേർക്കും നന്മ പൊതുവാണ്.
12.138.54
इदं हि नकुलोलूकं पापबुद्ध्या हि संस्थितम् ।
न धर्षयति मार्जार तेन ते स्वस्ति सांप्रतम् ॥ १२.१३८.५४ ॥
ഇതാ, കീരിയും മൂങ്ങയും ദുഷ്ടബുദ്ധിയോടെ അവിടെ നിൽക്കുന്നു; പൂച്ചേ, അവ നിന്നെ ആക്രമിക്കില്ല — അതുകൊണ്ട് ഇപ്പോൾ നിനക്ക് ക്ഷേമം.
12.138.55
कूजंश्चपलनेत्रोऽयं कौशिको मां निरीक्षते ।
नगशाखाग्रगः पापस्तस्याहं भृशमुद्विजे ॥ १२.१३८.५५ ॥
ചഞ്ചലമായ കണ്ണുകളുള്ള ഈ മൂങ്ങ, മരക്കൊമ്പിന്റെ അഗ്രത്തിലിരുന്ന് മുരളിക്കൊണ്ട് എന്നെ നോക്കുന്നു. ആ പാപിയെക്കുറിച്ച് ഞാൻ വളരെ ഭയപ്പെടുന്നു.
12.138.56
सतां साप्तपदं मैत्रं स सखा मेऽसि पण्डितः ।
साहाय्यकं करिष्यामि नास्ति ते प्राणतो भयम् ॥ १२.१३८.५६ ॥
സജ്ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഏഴടി സൗഹൃദമുണ്ട്. നീ എന്റെ ജ്ഞാനിയായ സുഹൃത്താണ്. ഞാൻ നിനക്ക് സഹായം ചെയ്യാം; നിന്റെ ജീവന് ഭയമില്ല.
12.138.57
न हि शक्तोऽसि मार्जार पाशं छेत्तुं मया विना ।
अहं छेत्स्यामि पाशांस्ते यदि मां त्वं न हिंससि ॥ १२.१३८.५७ ॥
പൂച്ചയേ, എന്റെ സഹായമില്ലാതെ നിനക്ക് ഈ കുടുക്ക് മുറിക്കാൻ കഴിയില്ല. നീ എന്നെ ഉപദ്രവിക്കാതിരുന്നാൽ, നിന്റെ കുരുക്കുകൾ ഞാൻ മുറിക്കാം.
12.138.58
त्वमाश्रितो द्रुमस्याग्रं मूलं त्वहमुपाश्रितः ।
चिरोषितावुभावावां वृक्षेऽस्मिन्विदितं च ते ॥ १२.१३८.५८ ॥
നീ മരത്തിന്റെ അഗ്രത്തിൽ അഭയം തേടിയിരിക്കുന്നു; ഞാൻ വേരിനരികെ അഭയം തേടിയിരിക്കുന്നു. ഞങ്ങൾ ഇരുവരും ഈ മരത്തിൽ ദീർഘകാലമായി വസിക്കുന്നു; ഇത് നിനക്കും അറിയാം.
12.138.59
यस्मिन्नाश्वासते कश्चिद्यश्च नाश्वसिति क्वचित् ।
न तौ धीराः प्रशंसन्ति नित्यमुद्विग्रमानसौ ॥ १२.१३८.५९ ॥
ആരിൽ ആരെങ്കിലും വിശ്വാസം കണ്ടെത്തുന്നുവോ, എവിടെയും ആരെയും വിശ്വസിക്കാത്തവനോ — ഈ ഇരുവരെയും ധീരർ എപ്പോഴും പ്രശംസിക്കാറില്ല; അവരുടെ മനസ്സ് എപ്പോഴും കലങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
12.138.60
तस्माद्विवर्धतां प्रीतिर्नित्यं संगतमस्तु नौ ।
कालातीतमिहार्थं हि न प्रशंसन्ति पण्डिताः ॥ १२.१३८.६० ॥
അതിനാൽ നമ്മുടെ സ്നേഹം എപ്പോഴും വളരട്ടെ; നമ്മുടെ ബന്ധം എപ്പോഴും നിലനിൽക്കട്ടെ. പണ്ഡിതന്മാർ കാലം കഴിഞ്ഞ കാര്യത്തെ പ്രശംസിക്കാറില്ല.
12.138.61
अर्थयुक्तिमिमां तत्र यथाभूतां निशामय ।
तव जीवितमिच्छामि त्वं ममेच्छसि जीवितम् ॥ १२.१३८.६१ ॥
അവിടെയുള്ള ഈ അർത്ഥയുക്തി അത് എങ്ങനെയാണോ അങ്ങനെതന്നെ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കുക. ഞാൻ നിന്റെ ജീവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; നീ എന്റെ ജീവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
12.138.62
कश्चित्तरति काष्ठेन सुगम्भीरां महानदीम् ।
स तारयति तत्काष्ठं स च काष्ठेन तार्यते ॥ १२.१३८.६२ ॥
ഒരാൾ ഒരു മരക്കഷണത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ അതിഗംഭീരമായ മഹാനദി കടക്കുന്നു. അവൻ ആ മരക്കഷണത്തെ കടത്തുന്നു; അവനും ആ മരക്കഷണത്താൽ കടത്തപ്പെടുന്നു.
12.138.63
ईदृशो नौ क्रियायोगो भविष्यति सुविस्तरः ।
अहं त्वां तारयिष्यामि मां च त्वं तारयिष्यसि ॥ १२.१३८.६३ ॥
നമ്മൾ ഇരുവരുടെയും ഇത്തരത്തിലുള്ള കർമ്മസഹകരണം വളരെ വിപുലമാകും. ഞാൻ നിന്നെ കടത്തും; നീ എന്നെയും കടത്തും.
12.138.64
एवमुक्त्वा तु पलितस्तमर्थमुभयोर्हितम् ।
हेतुमद्ग्रहणीयं च कालापेक्षी व्यतिष्ठत ॥ १२.१३८.६४ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ വൃദ്ധൻ ഇരുവർക്കും ഹിതകരവും യുക്തിയുക്തവും സ്വീകാര്യവുമായ ആ കാര്യം പറഞ്ഞശേഷം, ഉചിതമായ സമയം കാത്തുനിന്നു.
12.138.65
अथ सुव्याहृतं श्रुत्वा तस्य शत्रोर्विचक्षणः ।
हेतुमद्ग्रहणीयार्थं मार्जारो वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१३८.६५ ॥
പിന്നെ ആ ശത്രുവിന്റെ നന്നായി പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട്, വിവേകിയായ പൂച്ച യുക്തിയുക്തവും സ്വീകാര്യവുമായ ഒരു വാക്യം പറഞ്ഞു.
12.138.66
बुद्धिमान्वाक्यसंपन्नस्तद्वाक्यमनुवर्तयन् ।
स्वामवस्थां प्रतीक्ष्यैनं साम्नैव प्रत्यपूजयत् ॥ १२.१३८.६६ ॥
ബുദ്ധിമാനും വാക്ചാതുര്യമുള്ളവനുമായ അവൻ, ആ വാക്കുകൾ പിന്തുടർന്ന്, സ്വന്തം അവസ്ഥ നോക്കി അവനെ കാത്തിരുന്ന്, സാമനീതിയാൽത്തന്നെ അവനെ ബഹുമാനിച്ചു.
12.138.67
ततस्तीक्ष्णाग्रदशनो मणिवैदूर्यलोचनः ।
मूषिकं मन्दमुद्वीक्ष्य मार्जारो लोमशोऽब्रबीत् ॥ १२.१३८.६७ ॥
അപ്പോൾ മൂർച്ചയുള്ള പല്ലുകളും മണിയും വൈഡൂര്യവും പോലുള്ള കണ്ണുകളുമുള്ള ലോമശൻ എന്ന പൂച്ച എലിയെ മെല്ലെ നോക്കി പറഞ്ഞു.
12.138.68
नन्दामि सौम्य भद्रं ते यो मां जीवितुमिच्छसि ।
श्रेयश्च यदि जानीषे क्रियतां मा विचारय ॥ १२.१३८.६८ ॥
സൗമ്യനേ, നിനക്ക് നന്മ വരട്ടെ. എന്നോടൊപ്പം ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന നിന്നിൽ ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണ്. ശ്രേയസ്സറിയുന്നുവെങ്കിൽ ചെയ്യൂ, ചിന്തിക്കേണ്ട.
12.138.69
अहं हि भृशमापन्नस्त्वमापन्नतरो मया ।
द्वयोरापन्नयोः सन्धिः क्रियतां मा चिराय च ॥ १२.१३८.६९ ॥
ഞാൻ വലിയ ആപത്തിലാണ്; നീ എന്നെക്കാൾ കൂടുതൽ ആപത്തിലാണ്. ഇരുവരും ആപത്തിലായതിനാൽ സന്ധി ചെയ്യൂ, വൈകരുത്.
12.138.70
विधत्स्व प्राप्तकालं यत्कार्थं सिध्यतु चावयोः ।
मयि कृच्छ्राद्विनिर्मुक्ते न विनङ्क्ष्यति ते कृतम् ॥ १२.१३८.७० ॥
ഉചിതമായ കാലത്ത് ചെയ്യേണ്ടത് ചെയ്യൂ; നമ്മുടെ ഇരുവരുടെയും കാര്യം സാധിക്കട്ടെ. ഞാൻ ആപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായാൽ നിന്റെ പ്രവൃത്തി നഷ്ടമാവില്ല.
12.138.71
न्यस्तमानोस्मि भक्तोस्मि शिष्यस्त्वद्धितकृत्तथा ।
तथा निदेशवर्ती च भवन्तं शरणं गतः ॥ १२.१३८.७१ ॥
ഞാൻ അഹങ്കാരം വെടിഞ്ഞവനാണ്; നിനക്ക് ഭക്തനും ശിഷ്യനുമാണ്. നിന്റെ ഹിതം ചെയ്യുന്നവനും നിന്റെ കല്പനയ്ക്ക് വിധേയനുമാണ്; നിന്നെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
12.138.72
इत्येवमुक्तः पलितो मार्जारं वशमागतम् ।
वाक्यं हितमुवाचेदमभिजातार्थमर्थवित् ॥ १२.१३८.७२ ॥
ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട പലിതൻ, വശത്തായ പൂച്ചയോട്, കാര്യമറിയുന്നവനായി, ഹിതകരവും ഉത്തമ പ്രയോജനമുള്ളതുമായ ഈ വാക്ക് പറഞ്ഞു.
12.138.73
उदारं यद्भवानाह नैतच्चित्रं भवद्विधे ।
विहितो यस्तु मार्गो मे हितार्थं शृणु तं मम ॥ १२.१३८.७३ ॥
നിങ്ങൾ പറഞ്ഞ ഉദാരമായ വാക്ക് നിങ്ങളെപ്പോലുള്ളവർക്ക് അത്ഭുതകരമല്ല. എനിക്ക് ഹിതമായി വിധിക്കപ്പെട്ട മാർഗം എന്നിൽനിന്ന് കേൾക്കുക.
12.138.74
अहं त्वाऽनुप्रवेक्ष्यामि नकुलान्मे महद्भयम् ।
त्रायस्व मां मा वधीश्च शक्तोऽस्मि तव रक्षणे ॥ १२.१३८.७४ ॥
ഞാൻ നിന്നിൽ പ്രവേശിക്കാം; കീരിയിൽനിന്ന് എനിക്ക് വലിയ ഭയമുണ്ട്. എന്നെ രക്ഷിക്കൂ, എന്നെ കൊല്ലരുത്; നിന്നെ രക്ഷിക്കാൻ ഞാൻ ശക്തനാണ്.
12.138.75
उलूकाच्चैव मां रक्ष क्षुद्रः प्रार्थयते हि माम् ।
अहं छेत्स्यामि ते पाशान्सखे सत्येने ते शपे ॥ १२.१३८.७५ ॥
മൂങ്ങയിൽനിന്നും എന്നെ രക്ഷിക്കൂ; ആ നീചൻ എന്നെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. സുഹൃത്തേ, നിന്റെ കുരുക്കുകൾ ഞാൻ മുറിക്കും; നിന്റെ സത്യത്തിൽ ഞാൻ ശപഥം ചെയ്യുന്നു.
12.138.76
तद्वचः संगतं श्रुत्वा लोमशो युक्तमर्थवत् ।
हर्षादुद्वीक्ष्य पलितं स्वागतेनाभ्यपूजयत् ॥ १२.१३८.७६ ॥
അവന്റെ ആ യുക്തവും അർത്ഥവത്തുമായ വാക്ക് കേട്ട് ലോമശൻ സന്തോഷത്തോടെ പലിതനെ നോക്കി സ്വാഗതം ചെയ്ത് ആദരിച്ചു.
12.138.77
तं संपूज्याथ पलितं मार्जारः सौहृदे स्थितम् ।
स विचिन्त्याब्रवीद्धीरः प्रीतस्त्वरित एव च ॥ १२.१३८.७७ ॥
പലിതനെ ആദരിച്ചശേഷം, സൗഹൃദത്തിൽ നിലകൊണ്ട ആ പൂച്ച നന്നായി ആലോചിച്ച് ധീരമായി, സന്തോഷത്തോടെ, വേഗത്തിൽ പറഞ്ഞു.
12.138.78
क्षिप्रमागच्छ भद्रं ते त्वं मे प्राणसमः सखा ।
तव प्राज्ञप्रसादाद्धि प्रियं प्राप्स्यामि जीवितम् ॥ १२.१३८.७८ ॥
വേഗം വരൂ, നിനക്ക് മംഗളം; നീ എന്റെ പ്രാണസമനായ സുഹൃത്താണ്. നിന്റെ പ്രാജ്ഞന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഞാൻ എന്റെ പ്രിയജീവിതം നേടും.
12.138.79
यद्यदेवंगतेनाद्य शक्यं कर्तुं मया तव ।
तदाज्ञापस्य कर्तास्मि सिद्धिरेवास्तु नौ सखे ॥ १२.१३८.७९ ॥
ഇന്ന് ഈ അവസ്ഥയിൽ എന്നാൽ നിനക്കായി ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നത് എന്തായാലും അതിന് ആജ്ഞാപിക്കൂ; ഞാൻ ചെയ്യാം. സുഹൃത്തേ, നമുക്കിരുവർക്കും സിദ്ധി ഉണ്ടാകട്ടെ.
12.138.80
अस्मात्ते संशयान्मुक्तः समित्रगणबान्धवः ।
सर्वकार्याणि कर्ताऽहं प्रियाणि च हितानि च ॥ १२.१३८.८० ॥
ഈ അപകടത്തിൽ നിന്ന് നീ സുഹൃത്തുക്കളും പരിവാരങ്ങളും ബന്ധുക്കളുമായി മോചിതനായിരിക്കുന്നു. ഞാൻ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും, പ്രിയമായവയും ഹിതമായവയും ചെയ്യാം.
12.138.81
मुक्तश्च व्यसनादस्मात्सौम्याहमपि नाम ते ।
प्रीतिमुत्पादयेयं न प्रतिकर्तुं च शक्नुयाम् ॥ १२.१३८.८१ ॥
ഈ ദുരിതത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായ സൗമ്യാ, ഞാനും നിനക്ക് സന്തോഷം നൽകാം; പകരമായി എന്തെങ്കിലും ചെയ്യാനും കഴിഞ്ഞേക്കും.
12.138.82
प्रत्युपकुर्वन्बह्वपि न भाति पूर्वोपकारिणा तुल्यः ।
एकः करोति हि कृते निष्कारणमेव कुरुतेऽन्यः ॥ १२.१३८.८२ ॥
ആദ്യം ഉപകാരം ചെയ്തവനോട് തുല്യനായി, എത്ര പകരം ചെയ്താലും അത് തുല്യമായി തോന്നില്ല. ഒരാൾ ചെയ്തതിന് പ്രതിഫലമായി ചെയ്യുന്നു; മറ്റൊരാൾ കാരണമില്ലാതെ തന്നെ ചെയ്യുന്നു.
12.138.83
एवमाश्वासितो बिद्वान्मार्जारेण स मूषिकः ।
प्रविवेश सुविस्रब्धः सम्यगङ्गीचकार ह ॥ १२.१३८.८३ ॥
ഇങ്ങനെ പൂച്ചയാൽ ആശ്വസിപ്പിക്കപ്പെട്ട ആ ബുദ്ധിമാനായ എലി പൂർണ്ണ വിശ്വാസത്തോടെ ഉള്ളിൽ കടന്നു, അതിനെ നന്നായി സ്വീകരിച്ചു.
12.138.84
ग्राहयित्वा तु तं स्वार्थं मार्जारं मूषिकस्तथा ।
मार्जारोरसि विस्रब्धः सुष्वाप पितृमातृवत् ॥ १२.१३८.८४ ॥
എന്നാൽ ആ എലി തന്റെ സ്വാർത്ഥത്തിനായി പൂച്ചയെയും അങ്ങനെ തന്നെ പിടിപ്പിച്ചു, പൂച്ചയുടെ മാറിൽ വിശ്വാസത്തോടെ മാതാപിതാക്കളെപ്പോലെ ഉറങ്ങി.
12.138.85
निलीनं तस्य गात्रेषु मार्जारस्याथ मूषिकम् ।
दृष्ट्वा तौ नकुलोलूकौ निराशौ प्रत्यपद्यताम् ॥ १२.१३८.८५ ॥
അവന്റെ ശരീരത്തിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന പൂച്ചയെയും എലിയെയും കണ്ട് ആ കീരിയും മൂങ്ങയും നിരാശരായി മടങ്ങി.
12.138.86
तथैव तौ सुसंत्रस्तौ दृढमागततन्द्रितौ ।
दृष्ट्वा तयोः परां प्रीतिं विस्मयं परमं गतौ ॥ १२.१३८.८६ ॥
അതുപോലെ ആ രണ്ടുപേരും അതീവ ഭയചകിതരും ഉറക്കച്ചടവോടെയും ആയി. അവരുടെ പരമമായ സ്നേഹം കണ്ട് അവർ വലിയ വിസ്മയത്തിലായി.
12.138.87
बलिनौ मतिमन्तौ च सुवृत्तौ चाप्युपासितौ ।
अशक्तौ तु नयात्तस्मात्संप्रधर्षयितुं बलात् ॥ १२.१३८.८७ ॥
അവർ ബലവാന്മാരും ബുദ്ധിമാന്മാരും സദാചാരികളും ആയിരുന്നു; അവരെ സേവിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. എങ്കിലും നീതിനിമിത്തം ബലപൂർവം അവരെ ആക്രമിക്കാൻ അവർക്കായില്ല.
12.138.88
कार्यार्थं कृतसंधी तौ दृष्ट्वा मार्जारमूषिकौ ।
उलूकनकुलौ तूर्णं जग्मतुस्तौ स्वमालयम् ॥ १२.१३८.८८ ॥
ഒരു ലക്ഷ്യത്തിനായി സന്ധി ചെയ്ത പൂച്ചയെയും എലിയെയും കണ്ട് ആ മൂങ്ങയും കീരിയും വേഗം തങ്ങളുടെ വാസസ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.
12.138.89
लीनः स तस्य गात्रेषु पलितो देशकालवित् ।
चिच्छेद पाशान्नृपते कालाकाङ्क्षी शनैः शनैः ॥ १२.१३८.८९ ॥
അവന്റെ ശരീരത്തിൽ ഒളിച്ചിരുന്ന ആ വൃദ്ധനായ എലി, ദേശവും കാലവും അറിയുന്നവനായി, രാജാവേ, ശരിയായ സമയം കാത്ത് പതുക്കെപ്പതുക്കെ ബന്ധനങ്ങൾ മുറിച്ചു.
12.138.90
अथ बन्धपरिक्लिष्टो मार्जारो वीक्ष्य मूषिकम् ।
छिन्दन्तं वै तदा पाशानत्वरन्तं त्वरान्वितः ॥ १२.१३८.९० ॥
അപ്പോൾ ബന്ധനത്താൽ വേദനിച്ച പൂച്ച, ബന്ധനങ്ങൾ മുറിക്കുന്ന എലിയെ കണ്ടു; അത് തിടുക്കം കാട്ടാതെയായിരുന്നു, എന്നാൽ പൂച്ച ആകാംക്ഷയോടെ തിടുക്കപ്പെട്ടു.
12.138.91
तमत्वरन्तं पलितं पाशानां छेदने तदा ।
संचोदयितुमारेभे मार्जारो मूषिकं ततः ॥ १२.१३८.९१ ॥
അപ്പോൾ കയറുകൾ കടിച്ചുമുറിക്കുന്നതിൽ തിടുക്കം കാണിക്കാത്ത ആ പഴക്കമേറിയ എലിയെ പൂച്ച തിടുക്കപ്പെടുത്താൻ തുടങ്ങി.
12.138.92
किं सौम्य नातित्वरसे किं कृतार्थोऽवमन्यसे ।
छिन्धि पाशानमित्रघ्न पुरा श्वपच एति सः ॥ १२.१३८.९२ ॥
പ്രിയനേ, നീ എന്തിന് അതിവേഗം ചെയ്യുന്നില്ല? നിന്റെ കാര്യം സാധിച്ചുവെന്ന് കരുതി അവഗണിക്കുകയാണോ? ശത്രുഘാതകാ, കയറുകൾ മുറിക്കൂ; ആ ശ്വപചൻ വരുന്നതിനു മുമ്പ്.
12.138.93
इत्युक्तस्त्वरताऽनेन मतिमान्पलितोऽब्रवीत् ।
मार्जारमकृतप्रज्ञं तथ्यमात्महितं वचः ॥ १२.१३८.९३ ॥
ഇങ്ങനെ തിടുക്കപ്പെടുത്തപ്പെട്ട ആ ബുദ്ധിമാനായ പഴക്കമേറിയ എലി, വിവേകമില്ലാത്ത പൂച്ചയോട് സത്യവും സ്വന്തം ഹിതവുമായ വാക്ക് പറഞ്ഞു.
12.138.94
तूष्णीं भव न ते सौम्य त्वरा कार्या न संभ्रमः ।
वयमेवात्र कालज्ञा न कालः परिहास्यते ॥ १२.१३८.९४ ॥
മിണ്ടാതിരിക്കൂ, പ്രിയനേ; നിനക്ക് തിടുക്കവും പരിഭ്രമവും വേണ്ട. ഇവിടെ കാലമറിയുന്നവർ നാമാണ്; കാലം പാഴാകില്ല.
12.138.95
अकाले कृत्यमारब्धं कर्तुर्नार्थाय कल्पते ।
तदेव काल आरब्धं महतेऽर्थाय कल्पते ॥ १२.१३८.९५ ॥
അകാലത്തിൽ തുടങ്ങിയ പ്രവൃത്തി ചെയ്യുന്നവന്റെ ലക്ഷ്യത്തിന് യോജിക്കില്ല; അതേ പ്രവൃത്തി ശരിയായ കാലത്ത് തുടങ്ങിയാൽ വലിയ ലക്ഷ്യത്തിന് യോജിക്കും.
12.138.96
अकाले विप्रमुक्तान्मे त्वत्त एव भयं भवेत् ।
तस्मात्कालं प्रतीक्षस्व किमिति त्वरसे सखे ॥ १२.१३८.९६ ॥
അകാലത്തിൽ ഞാൻ മോചിതനായാൽ, നിന്നിൽനിന്നുതന്നെയാണ് എനിക്ക് ഭയമുണ്ടാവുക. അതിനാൽ കാലത്തെ കാത്തിരിക്കൂ; സുഹൃത്തേ, എന്തിനിത്ര തിടുക്കം കാണിക്കുന്നു?
12.138.97
यावत्पश्यामि चण्डालमायान्तं शस्त्रपाणिनम् ।
ततश्छेत्स्यामि ते पाशान्प्राप्ते साधारणे भये ॥ १२.१३८.९७ ॥
ആയുധവുമായി വരുന്ന ആ ചണ്ഡാലനെ ഞാൻ കാണുന്നതുവരെ കാത്തിരിക്കൂ; പൊതുവായ ഭയം വരുമ്പോൾ ഞാൻ നിന്റെ കുടുക്കുകൾ മുറിക്കും.
12.138.98
तस्मिन्काले प्रमुक्तस्त्वं तरुमेवाधिरोक्ष्यसे ।
न हि ते जीवितादन्यत्किंचित्कृत्यं भविष्यति ॥ १२.१३८.९८ ॥
ആ സമയത്ത് മോചിതനായ നീ മരത്തിൽ തന്നെ കയറിപ്പോകും; ജീവനേക്കാൾ വലിയ മറ്റൊരു കാര്യവും നിനക്കുണ്ടാകില്ല.
12.138.99
तस्मिन्कालेऽपि च तता दिवाकीर्तिभयार्दितः ।
मम न ग्रहणे शक्तः पलायनपरायणः ॥ १२.१३८.९९ ॥
ആ സമയത്തും ദിവാകീർത്തി (മൂങ്ങ) യുടെ ഭയത്താൽ പീഡിതനായി അവൻ എന്നെ പിടിക്കാൻ കഴിയാതെ ഓടിപ്പോകുന്നതിൽ മുഴുകിയിരിക്കും.
12.138.100
ततो भवत्यपक्रान्ते त्रस्ते भीते च लुब्धकात् ।
अहं बिलं प्रवेक्ष्यामि भवाञ्शाखां गमिष्यति ॥ १२.१३८.१०० ॥
അപ്പോൾ വേടൻ ഭയന്നു വിറച്ച് അകന്നുപോകുമ്പോൾ ഞാൻ മാളത്തിലേക്ക് കടക്കും; നീ ശാഖയിലേക്ക് പോകും.
12.138.101
एवमुक्तस्तु मार्जारो मूषिकेणात्मनो हितम् ।
वचनं वाक्यतत्त्वज्ञो जीवितार्थी महामतिः ॥ १२.१३८.१०१ ॥
എലി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, സ്വന്തം ഹിതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വാക്കിന്റെ തത്ത്വമറിഞ്ഞ, ജീവൻ ആഗ്രഹിച്ച ആ മഹാബുദ്ധിമാനായ പൂച്ച (അതിനെ അംഗീകരിച്ചു).
12.138.102
अथात्मकृत्ये त्वरितः सम्यक्प्रार्थितमाचरन् ।
उवाच लोमशो वाक्यं मूषिकं चिरकारिणाम् ॥ १२.१३८.१०२ ॥
അപ്പോൾ സ്വന്തം കാര്യത്തിൽ ധൃതിപ്പെട്ട്, ആവശ്യപ്പെട്ടതു നന്നായി ചെയ്തുകൊണ്ട്, ലോമശൻ എന്ന ആ എലി ചിരകാരികളെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു.
12.138.103
नह्येवं मित्रकार्याणि प्रीत्या कुर्वन्ति साधवः ॥ १२.१३८.१०३ ॥
സജ്ജനങ്ങൾ മിത്രകാര്യങ്ങൾ ഇങ്ങനെ സ്നേഹത്തോടെ ചെയ്യാറില്ല.
12.138.104
यथा त्वं मोक्षितः कृच्छ्रात्त्वरमाणेन वै मया ।
तथा हि त्वरमाणेन त्वया कार्यमिदं मम।
यत्नं कुरु महाप्राज्ञ यथा स्वस्त्यावयोर्भवेत् ॥ १२.१३८.१०४ ॥
ഞാൻ നിന്നെ വേഗത്തിൽ കഷ്ടത്തിൽനിന്ന് മോചിപ്പിച്ചതുപോലെ, നീയും വേഗത്തിൽ ഈ എന്റെ കാര്യം ചെയ്യണം. ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞാ, നമ്മൾ ഇരുവർക്കും ക്ഷേമമുണ്ടാകാൻ യത്നിക്കൂ.
12.138.105
अथवा पूर्ववैरं त्वं स्मरन्कालं जिहीर्षसि ।
पश्य दुष्कृतकर्मंस्त्वं व्यक्तमायुःक्षयो मम ॥ १२.१३८.१०५ ॥
അല്ലെങ്കിൽ പൂർവവൈരം ഓർത്ത് നീ കാലത്തെ (എന്റെ ആയുസ്സിനെ) അപഹരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ? ഹേ ദുഷ്കർമ്മീ, കാണുക, എന്റെ ആയുസ്സിന്റെ ക്ഷയം വ്യക്തമാണ്.
12.138.106
यदि किंचिन्मयाऽज्ञानात्पुरस्ताद्दुष्कृतं कृतम् ।
न तन्मनसि कर्तव्यं क्षामये त्वां प्रसीद मे ॥ १२.१३८.१०६ ॥
ഞാൻ അജ്ഞാനത്താൽ മുമ്പ് എന്തെങ്കിലും ദുഷ്കർമ്മം ചെയ്തിരുന്നെങ്കിൽ, അത് മനസ്സിൽ വെക്കരുത്. ഞാൻ നിന്നോട് ക്ഷമ യാചിക്കുന്നു, എന്നോട് പ്രസാദിക്കണം.
12.138.107
तमेवंवादिनं प्राज्ञं शास्त्रविद्बुद्धिसत्तमः ।
उवाचेदं वचः श्रेष्ठं मार्जारं मूषिकस्तदा ॥ १२.१३८.१०७ ॥
ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ച ആ പ്രാജ്ഞനോട്, ശാസ്ത്രജ്ഞനും ബുദ്ധിയിൽ ഉത്തമനുമായ എലി അപ്പോൾ പൂച്ചയോട് ഈ ശ്രേഷ്ഠവാക്യം പറഞ്ഞു.
12.138.108
श्रुतं मे तव मार्जार स्वमर्थं परिगृह्णतः ।
ममापि त्वं विजानासि स्वमर्थं परिगृह्णतः ॥ १२.१३८.१०८ ॥
ഹേ പൂച്ചേ, നീ സ്വന്തം കാര്യം നേടുന്നുവെന്ന് ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. എന്റെ സ്വന്തം കാര്യം നേടുന്നവനാണെന്നും നീ അറിയുന്നു.
12.138.109
यन्मित्रं भीतवत्साध्यं यस्मिन्मित्रे भयं हितम् ।
आरक्षितं ततः कार्यं पाणिः सर्पमुखादिव ॥ १२.१३८.१०९ ॥
ഭയപ്പെട്ടവനെപ്പോലെ വശത്താക്കേണ്ട മിത്രം, ഭയമാണ് ഹിതമാകുന്ന മിത്രം — അവനിൽ നിന്ന് സ്വയം കാത്തുകൊണ്ട് കാര്യം ചെയ്യണം; സർപ്പത്തിന്റെ വായിൽ നിന്ന് കൈ കാക്കുന്നതുപോലെ.
12.138.110
कृत्वा बलवता संधिमात्मानं यो न रक्षति ।
अपथ्यमिव तद्भुक्तं तस्यार्थाय कल्पते ॥ १२.१३८.११० ॥
ശക്തനുമായി സന്ധി ചെയ്തിട്ടും സ്വയം രക്ഷിക്കാത്തവന്, അത് അപഥ്യമായ ഭക്ഷണംപോലെ ആകുന്നു; അത് അവന്റെ ഉദ്ദേശ്യത്തിനുതന്നെ ഉതകുന്നു.
12.138.111
कश्चित्कस्यचिन्मित्रं न कश्चित्कस्यचिद्रिपुः ।
अर्थतस्तु निबध्यन्ते मित्राणि रिपवस्तथा ॥ १२.१३८.१११ ॥
ആരും ആർക്കും സ്ഥിരമിത്രമല്ല; ആരും ആർക്കും സ്ഥിരശത്രുവുമല്ല; ലാഭത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ തന്നെ മിത്രങ്ങളും ശത്രുക്കളും ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു.
12.138.112
अर्थैरर्था निबध्यन्ते गजैरिव महागजाः ।
न च कश्चित्कृते कार्ये कर्तारं समवेक्षते।
तस्मात्सर्वाणि कार्याणि सावशेषाणि कारयेत् ॥ १२.१३८.११२ ॥
വലിയ ആനകൾ ആനകളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ, ലാഭങ്ങൾ ലാഭങ്ങളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു. കാര്യം കഴിഞ്ഞാൽ ആരും ചെയ്തവനെ നോക്കുന്നില്ല; അതിനാൽ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ശേഷിപ്പോടെ ചെയ്യിക്കണം.
12.138.113
तस्मिन्कालेऽपि च भवान्दिवाकीर्तिभयार्दितः ।
मम न ग्रहणे शक्तः पलायपरायणः ॥ १२.१३८.११३ ॥
ആ സമയത്തും നിങ്ങൾ ലോകാപവാദഭയത്താൽ പീഡിതനായി, എന്നെ പിടിക്കാൻ കഴിയാതെ ഓടിപ്പോകുന്നതിൽ മുഴുകിയിരുന്നു.
12.138.114
छिन्नं तु तन्तुबाहुल्यं तन्तुरेकोऽवशेषितः ।
छेत्स्याम्यहं तमप्याशु निर्वृतो भव लोमश ॥ १२.१३८.११४ ॥
പല നൂലുകൾ മുറിഞ്ഞു, ഒരേ ഒരു നൂൽ മാത്രം ശേഷിച്ചു; അതിനെയും ഞാൻ വേഗം മുറിക്കും. ലോമശാ, സമാധാനമായിരിക്കൂ.
12.138.115
तयोः संवदतोरेवं तथैवापन्नयोर्द्वयोः ।
क्षयं जगाम सा रात्रिर्लोमशं त्वागमद्भयम् ॥ १२.१३८.११५ ॥
ഇങ്ങനെ സംഭാഷണം ചെയ്യുന്ന, അതേ ആപത്തിൽ അകപ്പെട്ട ആ ഇരുവർക്കും ആ രാത്രി കഴിഞ്ഞുപോയി; ലോമശനെ ഭയം സമീപിച്ചു.
12.138.116
ततः प्रभातसमये विकटः कृष्णपिङ्गलः ।
स्थूलस्फिग्विकृतो रूक्षः श्वयूथपरिवारितः ॥ १२.१३८.११६ ॥
പിന്നെ പ്രഭാതസമയത്ത് ഭയങ്കരനും കറുപ്പും മഞ്ഞയും കലർന്ന നിറമുള്ളവനും തടിച്ച വികൃതമായ പിൻഭാഗമുള്ളവനും പരുക്കനുമായ ഒരാൾ നായ്ക്കൂട്ടത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ടു പ്രത്യക്ഷനായി.
12.138.117
शङ्कुकर्णो महावक्रः खनित्री घोरदर्शनः ।
परिघो नाम चण्डालः शस्त्रपाणिरदृश्यत ॥ १२.१३८.११७ ॥
ശങ്കുപോലുള്ള ചെവികളും വളരെ വളഞ്ഞവനും കൈക്കോട്ട് പിടിച്ചവനും ഭീകരരൂപിയുമായ പരിഘൻ എന്ന ചണ്ഡാലൻ കയ്യിൽ ആയുധവുമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
12.138.118
तं दृष्ट्वा यमदूताभं मार्जारस्त्रस्तचेतनः ।
उवाच पलितं भीतः किमिदानीं करिष्यसि ॥ १२.१३८.११८ ॥
യമദൂതന് തുല്യനായ അവനെ കണ്ട്, ഭയന്ന മനസ്സോടെ പൂച്ച ഭയത്തോടെ എലിയോട് പറഞ്ഞു: "ഇപ്പോൾ നീ എന്ത് ചെയ്യും?"
12.138.119
तथैव च सुसंत्रस्तौ तं दृष्ट्वा घोरसंकुलम् ।
क्षणेन नकुलोलूकौ नैराश्यमुपजग्मतुः ॥ १२.१३८.११९ ॥
അതുപോലെതന്നെ വളരെ ഭയന്ന കീരിയും മൂങ്ങയും ആ ഭീകരസംഘത്തെ കണ്ട് ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് നിരാശയിലായി.
12.138.120
बलिनौ मतिमन्तौ च संघातं चाप्युपागतौ ।
अशक्तौ सुनयात्तस्मात्संप्रधर्षयितुं बलात् ॥ १२.१३८.१२० ॥
ബലവാന്മാരും ബുദ്ധിമാന്മാരുമായ ആ ഇരുവരും ഒന്നിച്ചു ചേർന്നിട്ടും, നല്ല നീതി കൂടാതെ ബലംകൊണ്ട് അവനെ തോല്പിക്കാൻ കഴിവില്ലാത്തവരായിരുന്നു.
12.138.121
कार्यार्थे कृतसंधी तौ दृष्ट्वा मार्जारमूषिकौ ।
उलूकनकुलौ तूर्णं जग्मतुः स्वंस्वमालयम् ॥ १२.१३८.१२१ ॥
ഒരു കാര്യത്തിനായി ധാരണയിലെത്തിയ ആ പൂച്ചയെയും എലിയെയും, മൂങ്ങയെയും കീരിയെയും കണ്ട്, അവ വേഗം തങ്ങളുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് പോയി.
12.138.122
ततश्चिच्छेद तं तन्तुं मार्जारस्य स मूषिकः ।
विप्रमुक्तोऽथ मार्जारस्तमेवाभ्यपतद्दुमम् ॥ १२.१३८.१२२ ॥
പിന്നെ ആ എലി പൂച്ചയുടെ ആ നൂൽ കടിച്ചുമുറിച്ചു. മോചിതനായ പൂച്ച ആ മരത്തിന്റെ മേൽ തന്നെ ചാടി.
12.138.123
स तस्मात्संभ्रमान्मुक्तो मुक्तो घोरेण सत्रुणा ।
बिलं विवेश पलितः शाखां लेभे स लोमशः ॥ १२.१३८.१२३ ॥
ആ ഭയങ്കര ശത്രുവിൽ നിന്ന് തിടുക്കത്തിൽ മോചിതനായി അവൻ മാളത്തിൽ കയറി. പലിതനും ലോമശനും ഒരു ശാഖ ലഭിച്ചു.
12.138.124
उन्माथमप्युपादाय चण्डालो वीक्ष्य सर्वशः ।
विहताशः क्षणेनैव तस्माद्देशादपाक्रमत्।
जगाम स स्वभवनं चण्डालो भरतर्षभ ॥ १२.१३८.१२४ ॥
ഉന്മാതം എന്ന ഉപകരണം എടുത്തിട്ടും ചണ്ഡാലൻ ചുറ്റും നോക്കി; ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് അവന്റെ പ്രതീക്ഷ തകർന്നു. ആ സ്ഥലത്തുനിന്ന് പിന്മാറി, ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, ആ ചണ്ഡാലൻ തന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി.
12.138.125
ततस्तस्माद्भान्मुक्तो दुर्लभं प्राप्य जीवितम् ।
बिलस्थं पादपाग्रस्थः पलितं लोमशोऽब्रवीत् ॥ १२.१३८.१२५ ॥
പിന്നെ ആ ഭയത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, അപൂർവ്വമായ ജീവൻ നേടി, മരക്കൊമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് നിന്ന ലോമശൻ മാളത്തിലുള്ള പലിതനോട് പറഞ്ഞു.
12.138.126
अकृत्वा संविदं कांचित्सहसा त्वमपस्रुतः ।
कृतज्ञः कृतकल्याणः कच्चिन्मां नाभिशङ्कसे ॥ १२.१३८.१२६ ॥
യാതൊരു ധാരണയും ഉണ്ടാക്കാതെ നീ പെട്ടെന്ന് വഴുതിപ്പോയി. കൃതജ്ഞാ, നന്മ ചെയ്തവനേ, നീ എന്നെ സംശയിക്കുന്നില്ലല്ലോ?
12.138.127
गत्वा च मम विश्वासं दत्त्वा च मम जीवितम् ।
मित्रोपभोगसमये किं हि मां नोपसर्पसि ॥ १२.१३८.१२७ ॥
എന്റെ വിശ്വാസം നേടുകയും എന്റെ ജീവൻ നൽകുകയും ചെയ്ത നീ, മിത്രങ്ങൾ സുഖം അനുഭവിക്കുന്ന സമയത്ത് എന്തുകൊണ്ട് എന്റെ അടുത്ത് വരുന്നില്ല?
12.138.128
कृत्वा हि पूर्वं मित्राणि यः पश्चान्नानुतिष्ठति ।
न स मित्राणि लभते कृच्छ्रात्स्वापत्सु दुर्मतिः ॥ १२.१३८.१२८ ॥
മുമ്പ് സൗഹൃദങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ച ശേഷം പിന്നീട് അവ പാലിക്കാത്തവൻ, ആ ദുർബുദ്ധി സ്വന്തം ആപത്തിൽ കഷ്ടിച്ചേ മിത്രങ്ങളെ നേടൂ.
12.138.129
सत्कृतोऽहं त्वया मित्र सामर्थ्यादात्मानः सखे ।
स मां मित्रत्वमापन्नमुपभोक्तुं त्वमर्हसि ॥ १२.१३८.१२९ ॥
സുഹൃത്തേ, നീ നിന്റെ കഴിവനുസരിച്ച് എന്നെ സത്കരിച്ചു; സൗഹൃദം നേടിയ എന്നെ ഇപ്പോൾ നീ അനുഭവിക്കാൻ യോഗ്യനാണ്.
12.138.130
यानि मे सन्ति मित्राणि ये च मे सन्ति बान्धवाः ।
सर्वे त्वां पूजयिष्यन्ति शिष्या गुरुमिव प्रियम् ॥ १२.१३८.१३० ॥
എന്റെ മിത്രങ്ങളും ബന്ധുക്കളും എല്ലാവരും പ്രിയനായ ഗുരുവിനെ ശിഷ്യർ പൂജിക്കുന്നതുപോലെ നിന്നെ പൂജിക്കും.
12.138.131
अहं च पूजयिष्ये त्वां समित्रगणबान्धवम् ।
जीवितस्य प्रदातारं कृतज्ञः को न पूजयेत् ॥ १२.१३८.१३१ ॥
ഞാനും നിന്നെ, നിന്റെ മിത്രഗണത്തോടും ബന്ധുക്കളോടും കൂടെ, ജീവൻ നൽകിയവനായി പൂജിക്കും; കൃതജ്ഞനായ ആരാണ് അവനെ പൂജിക്കാതിരിക്കുക?
12.138.132
ईश्वरो मे भवानस्तु शरीरस्य गृहस्य च ।
अर्थानां चैव सर्वेषामनुशास्ता च मे भव ॥ १२.१३८.१३२ ॥
നീ എന്റെ ശരീരത്തിനും വീടിനും ഈശ്വരനായിരിക്കട്ടെ; എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും എനിക്ക് ഉപദേശകനുമായിരിക്കണം.
12.138.133
अमात्यो मे भव प्राज्ञ पितेवेह प्रशाधि माम् ।
न तेऽस्ति भयमस्मत्तो जीवितेनात्मनः शपे ॥ १२.१३८.१३३ ॥
ജ്ഞാനിയേ, നീ എന്റെ അമാത്യനാകൂ; ഇവിടെ പിതാവിനെപ്പോലെ എന്നെ ഭരിക്കൂ. ഞങ്ങളിൽനിന്ന് നിനക്ക് ഒരു ഭയവുമില്ല—എന്റെ ജീവനാണ് സത്യം.
12.138.134
बुद्ध्या त्वमुशना साक्षाद्बलेनाधिकृता वयम् ।
त्वं मन्त्रबलयुक्तो हि दद्या विजयमेव मे ॥ १२.१३८.१३४ ॥
ബുദ്ധിയിൽ നീ നേരിട്ട് ഉശനസ് (ശുക്രാചാര്യർ) ആണ്; ഞങ്ങൾ ബലത്താൽ അധീനരാണ്. മന്ത്രബലമുള്ള നീ എനിക്ക് വിജയം നൽകും.
12.138.135
एवमुक्तः परं सान्त्वं मार्जारेण स मूषिकः ।
उवाच परमार्थज्ञः श्लक्ष्णमात्महितं वचः ॥ १२.१३८.१३५ ॥
പൂച്ച ഇങ്ങനെ ഏറെ സാന്ത്വനവാക്കുകൾ പറഞ്ഞപ്പോൾ, പരമാർത്ഥമറിയുന്ന ആ എലി സൗമ്യമായി തന്റെ നന്മയ്ക്കായുള്ള വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
12.138.136
यद्भवानाह तत्सर्वं मया ते लोमश श्रुतम् ।
ममापि तावद्ब्रुवतः शृणु यत्प्रतिभाति मे ॥ १२.१३८.१३६ ॥
നീ പറഞ്ഞതെല്ലാം ഞാൻ കേട്ടു, ഓ ലോമശാ. ഇപ്പോൾ പറയുന്ന എന്റെ അഭിപ്രായവും കേൾക്കൂ—അത് എനിക്ക് തോന്നുന്നതാണ്.
12.138.137
वेदितव्यानि मित्राणि बोद्धव्याश्चापि शत्रवः ।
एतत्सुसूक्ष्मं लोकेऽस्मिन्दृश्यते प्राज्ञसंमतैः ॥ १२.१३८.१३७ ॥
സുഹൃത്തുക്കളെ അറിയണം; ശത്രുക്കളെയും തിരിച്ചറിയണം. ഈ ലോകത്തിൽ ഇത് അതിസൂക്ഷ്മമാണ്; ജ്ഞാനികൾ സമ്മതിച്ച് ഇത് കാണുന്നു.
12.138.138
शत्रुरूपा हि सुहृदो मित्ररूपाश्च शत्रवः ।
सान्त्वितास्ते न बुध्यन्ते रागलोभवशं गताः ॥ १२.१३८.१३८ ॥
ശത്രുരൂപത്തിലുള്ള സുഹൃത്തുക്കളും, സുഹൃദ്രൂപത്തിലുള്ള ശത്രുക്കളുമുണ്ട്. സാന്ത്വനം ലഭിച്ചവർ തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നില്ല; കാരണം അവർ രാഗലോഭങ്ങൾക്ക് വശപ്പെട്ടവരാണ്.
12.138.139
येषां सौम्यानि मित्राणि क्रोधनाश्चैव शत्रवः ।
सान्त्वितास्ते न बुध्यन्ते रागलोभवशंगताः ॥ १२.१३८.१३९ ॥
ആരുടെ മിത്രങ്ങൾ സൗമ്യരും ശത്രുക്കൾ ക്രോധികളുമാണോ, അവർ സാന്ത്വനിപ്പിക്കപ്പെട്ടാലും മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല; കാരണം അവർ രാഗലോഭങ്ങളുടെ വശത്തായിരിക്കുന്നു.
12.138.140
नास्ति जात्या रिपुर्नाम मित्रं नाम न विद्यते ।
सामर्थ्ययोगाज्जायन्ते मित्राणि रिपवस्तथा ॥ १२.१३८.१४० ॥
ജന്മത്താൽ ആരും ശത്രുവോ മിത്രമോ അല്ല; സാമർത്ഥ്യബന്ധത്താലാണ് മിത്രങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നത്, അതുപോലെ ശത്രുക്കളും.
12.138.141
यो यस्मिञ्जीवति स्वार्थे पश्येत्पीडां न जीवति ।
स तस्य मित्रं तावत्स्यःद्यावन्न स्याद्विपर्ययः ॥ १२.१३८.१४१ ॥
ആരാണ് തന്റെ സ്വാർത്ഥത്തിൽ ജീവിക്കുന്നത്, ആരിൽനിന്ന് ദുരിതം കാണുന്നില്ലയോ, അവൻ അവന്റെ മിത്രമാകുന്നു; വിപരീതം സംഭവിക്കുന്നതുവരെ.
12.138.142
नास्ति मैत्री स्थिरा नाम न च ध्रुवमसौहृदम् ।
अर्थयुक्त्याऽनुजायन्ते मित्राणि रिपवस्तथा ॥ १२.१३८.१४२ ॥
സ്ഥിരമായ മൈത്രി എന്നൊന്നില്ല, നിശ്ചിതമായ ശത്രുതയുമില്ല; ലാഭത്തിന്റെ യുക്തിയാൽ മിത്രങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു, അതുപോലെ ശത്രുക്കളും.
12.138.143
मित्रं च शत्रुतामेति कस्मिंश्चित्कालपर्यये ।
शत्रुश्च मित्रतामेति स्वार्थो हि बलवत्तरः ॥ १२.१३८.१४३ ॥
മിത്രം ഏതോ ഒരു കാലമാറ്റത്തിൽ ശത്രുതയിലേക്ക് എത്തുന്നു; ശത്രു മിത്രതയിലേക്കും എത്തുന്നു; സ്വാർത്ഥമാണ് ഏറ്റവും ബലവത്തായത്.
12.138.144
यो विश्वसिति मित्रेषु न विश्वसिति शत्रुषु ।
अर्थयुक्तिमविज्ञाय चलितं तस्य जीवितम् ॥ १२.१३८.१४४ ॥
മിത്രങ്ങളെ വിശ്വസിക്കുകയും ശത്രുക്കളെ വിശ്വസിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ, ലാഭത്തിന്റെ യുക്തി അറിയാതിരുന്നാൽ അവന്റെ ജീവിതം ഇളകിപ്പോകും.
12.138.145
मित्रे वा यदि वा शत्रौ तस्यापि चलिता मतिः ।
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत्।
विश्वासाद्भयमुत्पन्नमपि मूलानि कृन्तति ॥ १२.१३८.१४५ ॥
സുഹൃത്തിലായാലും ശത്രുവിലായാലും, ആരുടെ മനസ്സ് ചഞ്ചലമാണോ അവനെയും വിശ്വസിക്കരുത്. വിശ്വസിക്കാൻ കഴിയാത്തവനെ വിശ്വസിക്കരുത്; വിശ്വസിക്കാവുന്നവനെയും അമിതമായി വിശ്വസിക്കരുത്. വിശ്വാസത്തിൽനിന്ന് ഉണ്ടാകുന്ന ഭയവും വേരുകളെ മുറിച്ചുകളയുന്നു.
12.138.146
अर्थयुक्त्या हि जायन्ते पिता माता सुतस्तथा ।
मातुला भागिनेयाश्च तथा संबन्धिबान्धवाः ॥ १२.१३८.१४६ ॥
സ്വാർഥയുക്തികൊണ്ടുതന്നെയാണ് അച്ഛനും അമ്മയും മകനും, അതുപോലെ മാതുലന്മാരും സഹോദരീപുത്രന്മാരും ബന്ധുക്കളും ചാർച്ചക്കാരും ഉണ്ടാകുന്നത്.
12.138.147
पुत्रं हि मातापितरौ त्यजतः पतितं प्रियम् ।
लोको रक्षति चात्मानं पश्य स्वार्थस्य सारताम् ॥ १२.१३८.१४७ ॥
വീണുപോയ പ്രിയപുത്രനെയും മാതാപിതാക്കൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു; ലോകം സ്വന്തത്തെമാത്രം രക്ഷിക്കുന്നു. സ്വാർഥത്തിന്റെ സാരം കാണുക.
12.138.148
सामान्या निष्कृतिः प्राज्ञ यो मोक्षात्समन्तरम् ।
कृत्यं मृगयते कर्तुं सुखोपायमसंशयम् ॥ १२.१३८.१४८ ॥
ഹേ പ്രാജ്ഞാ, ഇതൊരു സാധാരണ മോചനമാണ്: മോചനത്തിനുശേഷം ഉടനെ മനുഷ്യൻ ചെയ്യേണ്ട കർമ്മം തേടുന്നു — സംശയമില്ലാതെ സുഖോപായം.
12.138.149
अस्मिन्निलय एवं त्वं न्यग्रोधादवतारितः ।
पूर्वं निविष्टमुन्माथं चपलन्वान्न बुद्धवान् ॥ १२.१३८.१४९ ॥
ഈ വാസസ്ഥലത്ത്, ഇങ്ങനെ നീ ആലിൽനിന്ന് താഴെയിറക്കപ്പെട്ടു. മുൻപ് വസിച്ചിരുന്നവൻ പുറത്താക്കപ്പെട്ടു; ചപലനായതുകൊണ്ട് നീ അത് മനസ്സിലാക്കിയില്ല.
12.138.150
आत्मनश्चपलो नास्ति कुतोऽन्येषां भविष्यति ।
तस्मात्सर्वाणि कार्याणि चपलो हन्त्यसंशयम् ॥ १२.१३८.१५० ॥
സ്വയം ചപലനല്ലാത്തവൻ മറ്റുള്ളവരുടെ കാര്യത്തിൽ എങ്ങനെയാകും? അതിനാൽ ചപലൻ സംശയമില്ലാതെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്നു.
12.138.151
ब्रवीषि मधुरं यच्च प्रियो मेऽद्य भवानिति ।
तन्मिथ्याकारणं सर्वं विस्तरेणापि मे शृणु ॥ १२.१३८.१५१ ॥
ഇന്നു നീ എനിക്കു പ്രിയനാണെന്നു മധുരമായി പറയുന്നത് കള്ളകാരണത്താലാണ്; അത് വിസ്തരിച്ച് എന്നിൽനിന്ന് കേൾക്കുക.
12.138.152
कारणात्प्रियतामेति द्वेष्यो भवति कारणात् ।
अर्थार्थी जीवलोकोऽयं न कश्चित्कस्यचित्प्रियः ॥ १२.१३८.१५२ ॥
ഒരു കാരണത്താൽ ഒരാൾ പ്രിയനാകുന്നു, ഒരു കാരണത്താൽ വെറുക്കപ്പെട്ടവനുമാകുന്നു. ഈ ജീവലോകം സ്വാർഥം തേടുന്നു; ആരും ആർക്കും പ്രിയരല്ല.
12.138.153
सख्यं सोदर्ययोर्भ्रात्रोदर्पंत्योर्वा परस्परम् ।
कस्यचिन्नाभिजानामि प्रीतिं निष्कारणामिह ॥ १२.१३८.१५३ ॥
സഹോദരങ്ങൾ തമ്മിലോ, സഹോദരന്മാർ തമ്മിലോ, ഭാര്യാഭർത്താക്കന്മാർ തമ്മിലോ ഉള്ള പരസ്പര സൗഹൃദത്തിൽ, ഈ ലോകത്ത് കാരണമില്ലാത്ത സ്നേഹം ഞാൻ ആരിലും അറിഞ്ഞിട്ടില്ല.
12.138.154
यद्यपि भ्रातरः क्रुद्धा भार्या वा कारणान्तरे ।
स्वभावतस्ते प्रीयन्ते नेतरः प्राकृतो जनः ॥ १२.१३८.१५४ ॥
സഹോദരന്മാർ കോപിച്ചിരുന്നാലും, അല്ലെങ്കിൽ ഭാര്യ മറ്റൊരു കാരണത്താൽ കോപിച്ചിരുന്നാലും, അവർ സ്വഭാവത്താൽത്തന്നെ പ്രീതി പ്രാപിക്കുന്നു; മറ്റു സാധാരണ മനുഷ്യൻ അങ്ങനെയല്ല.
12.138.155
प्रियो भवति दानेन प्रियवादेन चापरः ।
मन्त्रहोमजपैरन्यः कार्यार्थे प्रीयते जनः ॥ १२.१३८.१५५ ॥
ചിലർ ദാനത്താൽ പ്രിയരാകുന്നു, മറ്റു ചിലർ പ്രിയവചനത്താൽ; വേറെ ചിലർ മന്ത്രം, ഹോമം, ജപം എന്നിവയാൽ. മനുഷ്യൻ ഒരു കാര്യലക്ഷ്യത്താൽ പ്രീതി പ്രാപിക്കുന്നു.
12.138.156
उत्पन्ना कारणात्प्रीतिरासीन्नौ कारणान्तरे ।
प्रध्वस्ते कारणस्थाने सा प्रीतिर्नाभिवर्तते ॥ १२.१३८.१५६ ॥
ഒരു കാരണത്താൽ നമ്മൾ തമ്മിൽ പ്രീതി ഉണ്ടായി, അത് മറ്റൊരു കാരണത്താലായിരുന്നു. കാരണത്തിന്റെ സ്ഥാനം തന്നെ നശിച്ചാൽ ആ പ്രീതി തിരിച്ചുവരില്ല.
12.138.157
किंनु तत्कारणं मन्ये येनाहं भवतः प्रियः ।
अन्यत्राभ्यवहारार्थात्तत्रापि च बुधा वयम् ॥ १२.१३८.१५७ ॥
ഏത് കാരണത്താലാണ് ഞാൻ നിനക്ക് പ്രിയനായിരിക്കുന്നത് എന്ന് ഞാൻ ചിന്തിക്കുന്നു? മറ്റൊരു ഉദ്ദേശ്യത്താലല്ല, ഭോജനസുഖത്തിനായിപ്പോലുമല്ല — നാം ബുദ്ധിമാന്മാരല്ലേ.
12.138.158
कालो हेतुं विकुरुते स्वार्थस्तमनुवर्तते ।
स्वार्धं प्राज्ञोऽभिजानाति प्राज्ञं लोकोऽनुवर्तते।
न त्वीदृशं त्वया वाच्यं विद्यते स्वार्थपण्डितः ॥ १२.१३८.१५८ ॥
കാലം കാരണത്തെ മാറ്റുന്നു; സ്വാർത്ഥം അതിനെ പിന്തുടരുന്നു. ജ്ഞാനി തന്റെ സ്വാർത്ഥം തിരിച്ചറിയുന്നു; ലോകം ജ്ഞാനിയെ പിന്തുടരുന്നു. ഇങ്ങനെയുള്ള വാക്ക് നീ പറയരുത്; സ്വാർത്ഥത്തിൽ പണ്ഡിതനായവൻ ഇവിടെയുണ്ട്.
12.138.159
न कालो हि समर्थस्य स्नेहहेतुरयं तव ।
तस्मान्नाहं चले स्वार्थात्सुस्थितः संधिविग्रहे ॥ १२.१३८.१५९ ॥
കാലം മാത്രമല്ല സമർത്ഥന്റെ സ്നേഹത്തിന് കാരണം; ഇത് നിന്റെ സ്നേഹമാണ്. അതുകൊണ്ട് സ്വാർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് ഞാൻ ഇളകില്ല; സന്ധിയിലും യുദ്ധത്തിലും ഞാൻ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു.
12.138.160
अभ्राणामिव रुपाणि विकुर्वन्ति पदेपदे ।
अद्यैव हि रिपुर्भूत्वा पुनरद्यैव मे सुहृत्।
पुनश्च रिपुरद्यैव युक्तीनां पश्य चापलम् ॥ १२.१३८.१६० ॥
മേഘങ്ങളുടെ രൂപങ്ങൾ അടിക്കടി മാറുന്നതുപോലെ, ഇന്ന് നീ ശത്രുവായി, വീണ്ടും ഇന്നുതന്നെ എന്റെ സുഹൃത്തായി; വീണ്ടും ഇന്നുതന്നെ ശത്രുവാകുന്നു. തന്ത്രങ്ങളുടെ ചാപല്യം നോക്കൂ.
12.138.161
आसीन्मैत्री तु तावन्नौ यावद्धेतुरभूत्पुरा ।
सागता सह तेनैव कालयुक्तेन हेतुना ॥ १२.१३८.१६१ ॥
മുമ്പ് കാരണം നിലനിന്നിരുന്നിടത്തോളം നമുക്കിടയിൽ സൗഹൃദമുണ്ടായിരുന്നു. ആ സൗഹൃദം കാലത്തോടു ചേർന്ന അതേ കാരണത്തോടൊപ്പം വന്നതായിരുന്നു.
12.138.162
त्वं हि मेऽत्यन्ततः शत्रुः सामर्थ्यान्मित्रतां गतः ।
तत्कृत्यमभिनिर्वर्त्य प्रकृतिः शत्रुतां गता ॥ १२.१३८.१६२ ॥
നീ എനിക്ക് പൂർണ്ണമായും ശത്രുവായിരുന്നു; സാമർത്ഥ്യം കൊണ്ട് സൗഹൃദം പ്രാപിച്ചു. ആ കാര്യം സാധിച്ചശേഷം (സഖ്യകക്ഷിയുടെ) സ്വഭാവം വീണ്ടും ശത്രുതയിലേക്കെത്തി.
12.138.163
सोऽहमेवं प्रणीतानि ज्ञात्वा शास्त्राणि तत्त्वतः ।
प्राविशेयं कथं पाशं त्वत्कृते तद्ब्रवीहि मे ॥ १२.१३८.१६३ ॥
ഇങ്ങനെ ശാസ്ത്രങ്ങളെ തത്ത്വത്തിൽ അറിഞ്ഞിരുന്ന ഞാൻ, നിന്റെ കാരണത്താൽ ആ പാശത്തിൽ എങ്ങനെ പ്രവേശിച്ചു? അത് എന്നോട് പറയൂ.
12.138.164
त्वद्वीर्येण विमुक्तोऽहं मद्वीर्येण तथा भवान् ।
अन्योन्यानुग्रहे वृत्ते नास्ति भूयः समागमः ॥ १२.१३८.१६४ ॥
നിന്റെ വീര്യത്താൽ ഞാൻ മോചിതനായി; എന്റെ വീര്യത്താൽ നീയും. പരസ്പരാനുഗ്രഹം സംഭവിച്ചശേഷം വീണ്ടും കൂടിച്ചേരൽ ഇല്ല.
12.138.165
त्वं हि सौम्य कृतार्थोऽद्य निवृत्तार्थास्तथा वयम् ।
न तेऽस्त्यद्य मया कृत्यं किंचिदन्यत्र भक्षणात् ॥ १२.१३८.१६५ ॥
സൗമ്യാ, ഇന്ന് നിന്റെ ലക്ഷ്യം സാധിച്ചു; ഞങ്ങളും ലക്ഷ്യങ്ങളിൽനിന്ന് വിരമിച്ചു. ഇന്ന് ഭക്ഷിക്കുന്നതല്ലാതെ എന്നിൽനിന്ന് നിനക്ക് മറ്റൊരു കാര്യവുമില്ല.
12.138.166
अहमन्नं भवान्भोक्ता दुर्बलोऽहं भवान्बली ।
नावयोर्विद्यते संधिर्वियुक्ते विषमे बले ॥ १२.१३८.१६६ ॥
ഞാൻ ഭക്ഷണം, നീ ഭോക്താവ്; ഞാൻ ദുർബലൻ, നീ ബലവാൻ. ബലം അസമമായും നാം വേർപിരിഞ്ഞും ഇരിക്കുമ്പോൾ നമുക്കിടയിൽ ഒരു സന്ധിയില്ല.
12.138.167
स मन्येऽहं तव प्रज्ञां यन्मोक्षात्प्रत्यनन्तरम् ।
भक्ष्यं मृगयते नूनं सुखोपायमसंशयम् ॥ १२.१३८.१६७ ॥
നിന്റെ പ്രജ്ഞ ഇതാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു: മോചനത്തിന് തൊട്ടുപിന്നാലെ നീ ഭക്ഷണം തേടുന്നു — തീർച്ചയായും സുഖത്തിനുള്ള ഉപായം, സംശയമില്ല.
12.138.168
…र्थी ह्येव सुव्यक्तो विमुक्तः प्रसृतः क्षुधा ।
शास्त्रजां मतिमास्थाय प्रातराशमिहेच्छसि ॥ १२.१३८.१६८ ॥
…ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ; യഥാർഥത്തിൽ വ്യക്തമായി മോചിതനായി, വിശപ്പിനാൽ വ്യാപിച്ച്, ശാസ്ത്രജന്യമായ ബുദ്ധിയെ ആശ്രയിച്ച് ഇവിടെ പ്രഭാതഭക്ഷണം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
12.138.169
जानामि क्षुधितं च त्वामाहारसमयश्च ते ।
स त्वं मामभिसंधाय भक्ष्यं मृगयसे पुनः ॥ १२.१३८.१६९ ॥
നീ വിശന്നിരിക്കുന്നുവെന്നും നിന്റെ ഭക്ഷണസമയമാണെന്നും ഞാൻ അറിയുന്നു. എന്നിട്ടും നീ എന്നെ ലക്ഷ്യമാക്കി വീണ്ടും ഭക്ഷണം തേടുന്നു.
12.138.170
किंचात्र पुत्रदारार्थं यद्वाणीं सृजसे मयि ।
शुश्रूषां यतसे कर्तुं सखे मम तत्क्षमम् ॥ १२.१३८.१७० ॥
ഇവിടെ ഭാര്യാപുത്രന്മാർക്കുവേണ്ടി നീ എന്നോട് പറയുന്ന വാക്കുകളും എനിക്ക് ശുശ്രൂഷ ചെയ്യാൻ നീ ചെയ്യുന്ന ശ്രമവും, സുഹൃത്തേ, നിനക്ക് യോജിച്ചതാണ്.
12.138.171
त्वया मां सहितं दृष्ट्वा प्रिया भार्या सुताश्च ये ।
कस्मात्ते मां न खादेयुः स्पृष्टवा प्रणयिनि त्वयि ॥ १२.१३८.१७१ ॥
നിന്നോടൊപ്പം എന്നെ കണ്ടിട്ടും, നിന്റെ പ്രിയ ഭാര്യയും പുത്രന്മാരും എന്തുകൊണ്ട് എന്നെ തിന്നുകൂടാ? സ്നേഹത്തോടെ നീ എന്നെ തൊടുമ്പോൾ?
12.138.172
नाहं त्वया समेष्यामि वृत्ते हेतुसमागमे ।
शिवं ध्यायस्व मेऽत्रस्थः सुकृतं स्मरसे यदि ॥ १२.१३८.१७२ ॥
നിന്റെ പുണ്യകർമ്മങ്ങൾ ഓർമ്മയുണ്ടെങ്കിൽ, ഇവിടെ നിന്ന് എന്റെ ക്ഷേമം ധ്യാനിക്കുക. ഏതെങ്കിലും കാരണത്താൽ കണ്ടുമുട്ടുന്ന സന്ദർഭത്തിൽ ഞാൻ നിന്നെ കാണുകയില്ല.
12.138.173
शत्रोरन्नाद्यभूतः सन्क्लिष्टस्य क्षुधितस्य च ।
भक्ष्यं मृगयमाणस्य कः प्राज्ञो विषयं व्रजेत् ॥ १२.१३८.१७३ ॥
ശത്രുവിന് ആഹാരമായി, ദുഃഖിതനും വിശപ്പുള്ളവനും ആഹാരം തേടുന്നവന്റെ പരിധിയിൽ ഏത് ജ്ഞാനിയാണ് പോകുക?
12.138.174
स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि दूरादपि तवोद्विजे ।
विश्वस्तं वा प्रमत्तं वा एतदेव कृतं भवेत् ॥ १२.१३८.१७४ ॥
നിനക്ക് ക്ഷേമം ഭവിക്കട്ടെ. വിശ്വസിച്ചിരിക്കുമ്പോഴോ അശ്രദ്ധയായിരിക്കുമ്പോഴോ ഇതുതന്നെ ചെയ്യേണ്ടതാണ് എന്നതിനാൽ, നിന്നെ ദൂരെനിന്നു തന്നെ ഭയന്ന് ഞാൻ പോകും.
12.138.175
नाहं त्वया समेष्यामि निवृत्तो भव लोमश ।
बलवत्सन्निकर्षो हि न कदाचित्प्रशस्यते ॥ १२.१३८.१७५ ॥
ഞാൻ നിന്നോടു ചേരില്ല, ലോമശാ, മടങ്ങിപ്പോകൂ. ബലവാനോടുള്ള സാമീപ്യം ഒരിക്കലും പ്രശംസനീയമല്ല.
12.138.176
यदि त्वं सुकृतं वेत्सि तत्सख्यमनुसारय ।
प्रशान्तादपि हि प्राज्ञाद्भेतव्यं बलिनः सदा ॥ १२.१३८.१७६ ॥
നീ ചെയ്ത ഉപകാരം ഓർക്കുന്നുവെങ്കിൽ ആ സൗഹൃദം പിന്തുടരുക. ശാന്തനും ജ്ഞാനിയുമായവനെപ്പോലും ബലവാനിൽനിന്ന് എപ്പോഴും ഭയപ്പെടണം.
12.138.177
यदि त्वर्थेन ते कार्यं ब्रूहि किं करवाणि ते ।
कामं सर्वं प्रदास्यामि न त्वात्मानं कथंचन ॥ १२.१३८.१७७ ॥
നിനക്ക് എന്തെങ്കിലും കാര്യത്തിന് വേണമെങ്കിൽ പറയൂ, നിനക്കായി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം? നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെല്ലാം തരാം; പക്ഷേ ഒരു വിധത്തിലും എന്നെത്തന്നെ തരില്ല.
12.138.178
आत्मार्थे संततिस्त्याज्या राज्यं रत्नं धनानि च ।
अपि सर्वस्वमुत्सृज्य रक्षेदात्मानमात्मवान् ॥ १२.१३८.१७८ ॥
സ്വന്തം ആവശ്യത്തിനായി സന്താനത്തെയും രാജ്യത്തെയും രത്നങ്ങളെയും ധനത്തെയും ഉപേക്ഷിക്കണം. സർവസ്വവും ഉപേക്ഷിച്ചും ആത്മവാൻ തന്നെത്തന്നെ രക്ഷിക്കണം.
12.138.179
ऐश्वर्यधनरत्नानां प्रत्यमित्रेऽपि वर्तताम् ।
दृष्टा हि पुनरावृत्तिर्जीवतामिति नः श्रुतम् ॥ १२.१३८.१७९ ॥
ശത്രുവിന്റെ പക്കൽ ഐശ്വര്യവും ധനവും രത്നങ്ങളുമുണ്ടെങ്കിലും ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ മടങ്ങിവരുന്നത് കണ്ടിട്ടുണ്ടെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
12.138.180
न त्वात्मनः संप्रदानं धनरत्नवदिष्यते ।
आत्मा हि सर्वदा रक्ष्यो दारैरपि धनैरपि ॥ १२.१३८.१८० ॥
എന്നാൽ തന്നെത്തന്നെ ധനവും രത്നവും പോലെ കൊടുക്കുന്നത് ഉചിതമായി കരുതപ്പെടുന്നില്ല. ആത്മാവിനെ എപ്പോഴും, ഭാര്യമാരെയും ധനത്തെയും പോലും അപേക്ഷിച്ച്, രക്ഷിക്കണം.
12.138.181
आत्मरक्षणतन्त्राणां सुपरीक्षितकारिणाम् ।
आपदो नोपपद्यन्ते पुरुषाणां स्वदोषजाः ॥ १२.१३८.१८१ ॥
ആത്മരക്ഷയെ നിയമമാക്കി, നന്നായി പരിശോധിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്ന മനുഷ്യർക്ക് സ്വന്തം ദോഷങ്ങളിൽനിന്നുണ്ടാകുന്ന ആപത്തുകൾ വരുന്നില്ല.
12.138.182
शत्रुं सम्यगविज्ञातो विप्रियो ह्यबलीयसा ।
शङ्कनीयः स सर्वत्र प्रियमप्याचरन्सदा ॥ १२.१३८.१८२ ॥
നന്നായി അറിയപ്പെടാത്ത ശത്രു, ദുർബലനാൽ പോലും വിരോധിയാണ്. അവൻ എപ്പോഴും പ്രിയമായി പെരുമാറിയാലും എല്ലായിടത്തും സംശയിക്കപ്പെടേണ്ടവനാണ്.
12.138.183
कुलजानां सुमित्राणां धार्मिकाणां महात्मनाम् ।
न तेषां चाल्यते बुद्धिः शास्त्रार्थकृतिश्चया ॥ १२.१३८.१८३ ॥
നല്ല കുലത്തിൽ ജനിച്ചവരുടെയും നല്ല സുഹൃത്തുക്കളുടെയും ധാർമികരുടെയും മഹാത്മാക്കളുടെയും ബുദ്ധി ശാസ്ത്രാർഥത്തെ ദൃഢമായി പാലിക്കുന്നതിനാൽ ഇളകുന്നില്ല.
12.138.184
इत्यभिव्यक्तमेवासौ पलितेनापहासितः ।
मार्जारो व्रीडितो भूत्वा मूषिकं वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१३८.१८४ ॥
ഇങ്ങനെ വ്യക്തമായി പറയപ്പെട്ടവൻ, പലിതനാൽ (എലി) പരിഹസിക്കപ്പെട്ട്, ലജ്ജിച്ച പൂച്ച എലിയോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
12.138.185
सत्यं शपे त्वयाऽहं वै मित्रद्रोहो विगर्हितः ।
संमन्येऽहं तव प्रज्ञां यस्त्वं मम हिते रतः ॥ १२.१३८.१८५ ॥
സത്യമായി പറയുന്നു, നിന്നെ സാക്ഷിയാക്കി പറയുന്നു: മിത്രദ്രോഹം നിന്ദ്യമാണ്. എന്റെ ഹിതത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്ന നിന്റെ പ്രജ്ഞയെ ഞാൻ ആദരിക്കുന്നു.
12.138.186
उक्तवानर्थतत्त्वेन मया संभिन्नदर्शनः ।
न तु मामन्यथा साधो त्वं ग्रहीतुमिहार्हसि ॥ १२.१३८.१८६ ॥
അർഥത്തിന്റെ തത്ത്വമനുസരിച്ച് ഞാൻ പറഞ്ഞു, എന്റെ കാഴ്ച കലങ്ങിയിരുന്നെങ്കിലും. ഓ സാധോ, ഇവിടെ എന്നെ മറ്റൊരുവിധത്തിൽ എടുക്കരുത്.
12.138.187
प्राणप्रदानजं त्वत्तो मयि सौहृदमागतम् ।
धर्मज्ञोऽस्मि गुणज्ञोऽस्मि कृतज्ञोस्मि विशेषतः ॥ १२.१३८.१८७ ॥
നീ എനിക്ക് പ്രാണദാനം ചെയ്തതിനാൽ നിന്നിൽ നിന്ന് എന്നിലേക്ക് വന്ന സൗഹൃദം ഇതാണ്. ഞാൻ ധർമ്മജ്ഞനാണ്, ഗുണജ്ഞനാണ്, വിശേഷിച്ച് കൃതജ്ഞനാണ്.
12.138.188
मित्रेषु वत्सलश्चास्मि त्वद्भक्तश्च विशेषतः ।
त्वं मामेवंगते साधो न वाचयितुमर्हसि ॥ १२.१३८.१८८ ॥
ഞാൻ മിത്രങ്ങളോട് വാത്സല്യമുള്ളവനാണ്, വിശേഷിച്ച് നിന്റെ ഭക്തനുമാണ്. ഓ സാധോ, ഈ നിലയിൽ നീ എന്നെ ശകാരിക്കരുത്.
12.138.189
त्वया हि वाच्यमानोऽहं जह्यां प्राणान्सबान्धवः ।
धिक्शब्दो हि बुधैर्दृष्टो मद्विधेषु मनस्विषु।
पतनं धर्मतत्त्वज्ञ न मे शङ्कितुमर्हसि ॥ १२.१३८.१८९ ॥
നീ എന്നെ ശകാരിച്ചാൽ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം ഞാൻ പ്രാണൻ ത്യജിക്കും. എന്നെപ്പോലെ മനസ്വികളെ ധിക്കാരവാക്ക് പതനമായി ജ്ഞാനികൾ കാണുന്നു. ഓ ധർമ്മതത്ത്വജ്ഞനേ, ഇതിൽ നീ എന്നെ സംശയിക്കരുത്.
12.138.190
इति संस्तूयमानोऽपि मार्जारेण स मूषिकः ।
मनसा भावगम्भीरं मार्जारमिदमब्रवीत् ॥ १२.१३८.१९० ॥
ഇങ്ങനെ പൂച്ചയാൽ സ്തുതിക്കപ്പെട്ടിട്ടും ആ എലി മനസ്സിൽ ആഴമുള്ള ഉദ്ദേശ്യത്തോടെ പൂച്ചയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
12.138.191
साधुर्भवान्कृतार्थोऽस्मि प्रिये च न च विश्वसे ।
संस्तवैर्वा धनौघैर्वा नाहं शक्यः पुनस्त्वया ॥ १२.१३८.१९१ ॥
നീ നല്ലവനാണ്, എന്റെ ലക്ഷ്യം നിറവേറി. പ്രിയനെയും ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല. സ്തുതികൊണ്ടോ സമ്പത്തിന്റെ പ്രവാഹം കൊണ്ടോ ഞാൻ വീണ്ടും നിന്റെ വശത്താകില്ല.
12.138.192
न ह्यमित्रवशं यान्ति प्राज्ञा निष्कारणं सखे ।
अस्मिन्नर्थे च गाथे द्वे निबोधोशनसा कृते ॥ १२.१३८.१९२ ॥
ഓ സുഹൃത്തേ, ബുദ്ധിമാന്മാർ കാരണമില്ലാതെ ശത്രുവിന്റെ വശത്താകുന്നില്ല. ഈ വിഷയത്തിൽ ഉശനസ് (ശുക്രൻ) രചിച്ച രണ്ടു ഗാഥകൾ കേൾക്കുക.
12.138.193
शत्रुसाधारणे कृत्ये कृत्वा सन्धिं बलीयसा ।
समाहितश्चरेद्बुद्ध्या कृतार्थश्च न विश्वसेत् ॥ १२.१३८.१९३ ॥
ശത്രുക്കളുമായി പൊതുവായ കാര്യത്തിൽ, ബലവാനുമായി സന്ധി ചെയ്ത്, ഏകാഗ്രതയോടെ ബുദ്ധിപൂർവ്വം നടക്കണം; കാര്യം സാധിച്ചാലും വിശ്വസിക്കരുത്.
12.138.194
न विश्वसेदवश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्चसेत् ।
नित्यं विश्वासयेदन्यान्परेषां तु न विश्वसेत् ॥ १२.१३८.१९४ ॥
വിശ്വസിക്കപ്പെടാത്തവനെ വിശ്വസിക്കരുത്; വിശ്വസിക്കപ്പെട്ടവനെയും അമിതമായി വിശ്വസിക്കരുത്. എപ്പോഴും മറ്റുള്ളവരെ തന്നെ വിശ്വസിപ്പിക്കണം; എന്നാൽ ശത്രുക്കളെ വിശ്വസിക്കരുത്.
12.138.195
तस्मात्सर्वास्ववस्थासु रक्षेज्जीवितमात्मनः ।
द्रव्याणि संततिश्चैव सर्वं भवति जीवताम् ॥ १२.१३८.१९५ ॥
അതുകൊണ്ട് എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളിലും സ്വന്തം ജീവൻ സംരക്ഷിക്കണം; സമ്പത്തും സന്തതിയും എല്ലാം ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർക്കാണ്.
12.138.196
संक्षेपो नीतिशास्त्राणामविश्वासः परो मतः ।
नृषु तस्मादविश्वासः पुष्कलं हितमात्मनः ॥ १२.१३८.१९६ ॥
നീതിശാസ്ത്രങ്ങളുടെ സംഗ്രഹം അവിശ്വാസമാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ മനുഷ്യരിൽ അവിശ്വാസം പുലർത്തുന്നത് സ്വന്തം നന്മയ്ക്ക് വളരെ ഗുണകരമാണ്.
12.138.197
वध्यन्ते न ह्यविश्वस्ताः शत्रुर्भिर्दुर्बला अपि ।
विश्वस्तास्तेषु वध्यन्ते बलवन्तोऽपि शत्रुभिः ॥ १२.१३८.१९७ ॥
വിശ്വസിക്കാത്തവർ ദുർബലരായാലും ശത്രുക്കളാൽ വധിക്കപ്പെടുന്നില്ല; വിശ്വസിക്കുന്നവർ ബലവാന്മാരായാലും അവരാൽത്തന്നെ ശത്രുക്കളാൽ വധിക്കപ്പെടുന്നു.
12.138.198
त्वद्विधेभ्यो मया ह्यात्मा रक्ष्यो मार्जार सर्वदा ।
रक्ष त्वमपि चात्मानं चण्डालाज्जातिकिल्बिषात् ॥ १२.१३८.१९८ ॥
നിന്നെപ്പോലുള്ളവരിൽ നിന്ന് ഞാൻ എപ്പോഴും എന്നെ സംരക്ഷിക്കണം; ഹേ പൂച്ചേ, നീയും ചണ്ഡാലനിൽ നിന്നും ജന്മദോഷത്തിൽ നിന്നും നിന്നെത്തന്നെ രക്ഷിക്കുക.
12.138.199
स तस्य ब्रुवतस्त्वेवं संत्रासाज्जातसाध्वसः ।
कथां हित्वा जवेनाशु मार्जारः प्रययौ ततः ॥ १२.१३८.१९९ ॥
അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ ഭയം കൊണ്ട് വിറച്ച പൂച്ച കഥ വിട്ട് വേഗത്തിൽ അവിടെനിന്ന് ഓടിപ്പോയി.
12.138.200
ततः शास्त्रार्थतत्त्वज्ञो बुद्धिसामर्थ्यमात्मनः ।
विश्राव्य पलितः प्राज्ञो बिलमन्यज्जगाम ह ॥ १२.१३८.२०० ॥
അപ്പോൾ ശാസ്ത്രാർത്ഥതത്ത്വം അറിയുന്ന പ്രാജ്ഞനായ പലിതൻ തന്റെ ബുദ്ധിശക്തി പ്രകടിപ്പിച്ച് മറ്റൊരു മാളത്തിലേക്ക് പോയി.
12.138.201
एवं प्रज्ञावता बुद्ध्या दुर्बलेन महाबलाः ।
एकेन बहवोऽमित्राः पलितेनाभिसंधिताः ॥ १२.१३८.२०१ ॥
ഇങ്ങനെ ബുദ്ധിമാനും ബുദ്ധിയിൽ ദുർബലനുമായ ഒരു പലിതനാൽ മഹാബലരായ പല ശത്രുക്കളും വഞ്ചിക്കപ്പെട്ടു.
12.138.202
अरिणापि समर्थेन सन्धिं कुर्वीत पण्डितः ।
मूषिकश्च बिडालश्च मुक्तावन्योन्यसंश्रयात् ॥ १२.१३८.२०२ ॥
പണ്ഡിതൻ ശക്തനായ ശത്രുവുമായും സന്ധി ചെയ്യണം; എലിയും പൂച്ചയും പരസ്പരാശ്രയത്താൽ മോചിതരായി.
12.138.203
इत्येवं क्षत्रधर्मस्य मया मार्गो निदर्शितः ।
विस्तरेण महाराज संक्षेपमपि मे शृणु ॥ १२.१३८.२०३ ॥
ഇങ്ങനെ ഞാൻ ക്ഷത്രധർമ്മത്തിന്റെ മാർഗ്ഗം വിസ്തരിച്ചു കാണിച്ചു; മഹാരാജാവേ, ഇനി ചുരുക്കത്തിലും എന്നിൽനിന്ന് കേൾക്കുക.
12.138.204
अन्योन्यं कृतवैरौ तु चक्रतुः प्रीतिमुत्तमाम् ।
अन्योन्यमभिसंधातुं संबभूव तयोर्मतिः ॥ १२.१३८.२०४ ॥
പരസ്പരം ശത്രുക്കളായിരുന്ന അവർ ഉത്തമമായ സൗഹൃദം സ്ഥാപിച്ചു; എന്നാൽ അവരിൽ പരസ്പരം വഞ്ചിക്കാനുള്ള ചിന്തയും ഉണ്ടായി.
12.138.205
तत्र प्राज्ञोऽभिसंधत्ते सम्यग्बुद्धिबलाश्रयात् ।
अभिसंधीयते प्राज्ञः प्रमादादपि वा बुधैः ॥ १२.१३८.२०५ ॥
അവിടെ ബുദ്ധിമാൻ ശരിയായ ബുദ്ധിയുടെയും ബലത്തിന്റെയും ആശ്രയത്തോടെ കുതന്ത്രം മെനയുന്നു; ബുദ്ധിമാനും അശ്രദ്ധയാൽ, അല്ലെങ്കിൽ ജ്ഞാനികളാൽ വഞ്ചിക്കപ്പെടുന്നു.
12.138.206
तस्मादभीतवद्भीतो विश्वस्तवदविश्वसेत् ।
न ह्यप्रमत्तश्चलति चलितोऽवा न नश्यति ॥ १२.१३८.२०६ ॥
അതിനാൽ നിർഭയനായിരിക്കുമ്പോഴും ഭയമുള്ളവനെപ്പോലെയും, വിശ്വസിക്കുമ്പോഴും വിശ്വസിക്കാത്തവനെപ്പോലെയും ആയിരിക്കണം; ജാഗ്രതയുള്ളവൻ ഇളകുന്നില്ല, ഇളകിയാലും നശിക്കുന്നില്ല.
12.138.207
काले हि रिपुणा संधिः काले मित्रेण विग्रहः ।
कार्य इत्येव तत्वज्ञाः प्राहुर्नित्यं नराधिप ॥ १२.१३८.२०७ ॥
ശരിയായ കാലത്ത് ശത്രുവുമായി സന്ധിയും, ശരിയായ കാലത്ത് മിത്രവുമായി വിഗ്രഹവും ചെയ്യണം; ഇതുതന്നെ തത്വജ്ഞർ എപ്പോഴും പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്, നരാധിപാ.
12.138.208
एतज्ज्ञात्वा महाराज शास्त्रार्थमभिगम्य च ।
अभियुक्तोऽप्रमत्तश्च प्राग्भयाद्भीतवच्चरेत् ॥ १२.१३८.२०८ ॥
മഹാരാജാവേ, ഇതറിഞ്ഞും ശാസ്ത്രാർത്ഥം ഗ്രഹിച്ചും, ആക്രമിക്കപ്പെട്ടാലും ജാഗ്രതയോടെ, ഭയം വരുംമുമ്പേ ഭയമുള്ളവനെപ്പോലെ പെരുമാറണം.
12.138.209
भीतवत्संहितः कार्यः प्रतिसंधिस्तथैव च ।
भयादुत्पद्यते बुद्धिरप्रमत्ताभियोगजा ॥ १२.१३८.२०९ ॥
ഭയമുള്ളവനെപ്പോലെ സന്ധി ചെയ്യണം; അതുപോലെ പ്രതിസന്ധിയും ചെയ്യണം; ഭയത്തിൽനിന്ന് ജാഗ്രതയുള്ള പ്രയത്നത്താൽ ജനിക്കുന്ന ബുദ്ധി ഉണരുന്നു.
12.138.210
न भयं जायते राजन्भीतस्यानागते भये ।
अभीतस्य च विस्रम्भात्सुमहज्जायते भयम् ॥ १२.१३८.२१० ॥
രാജാവേ, ഭയമുള്ളവന് ഭാവിയിലെ അപകടത്തിൽ ഭയം ഉണ്ടാകുന്നില്ല; എന്നാൽ ഭയമില്ലാത്തവന് വിശ്വാസത്താൽ വലിയ ഭയം ഉണ്ടാകുന്നു.
12.138.211
न भीरुरिति चात्यन्तं मन्त्रो देयः कथंचन ।
अविज्ञानाद्धि विज्ञाने गच्छेदास्पददर्शनाम् ॥ १२.१३८.२११ ॥
ഒരാൾ ഭീരുവാണെന്ന് പൂർണ്ണമായി കരുതി ഒരു തരത്തിലും രഹസ്യാലോചന ഏൽപ്പിക്കരുത്. അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നാണ് ജ്ഞാനത്തിലേക്ക് എത്തേണ്ടത്; അപകടത്തിന്റെ സ്ഥാനം കാണാനും കഴിയണം.
12.138.212
तस्मादभीतवद्भीतो विश्वस्तवदविश्वसन् ।
कार्याणां गुरुतां ज्ञात्वा नादृतं किंचिदाचरेत् ॥ १२.१३८.२१२ ॥
അതിനാൽ ഭയമുള്ളവൻ ഭയമില്ലാത്തവനെപ്പോലെയും, വിശ്വസിക്കപ്പെട്ടവൻ അവിശ്വസിക്കുന്നവനെപ്പോലെയും ആയിരിക്കണം. കാര്യങ്ങളുടെ ഗൗരവം അറിഞ്ഞ് ഒന്നും അശ്രദ്ധയോടെ ചെയ്യരുത്.
12.138.213
एवमेतन्मया प्रोक्तमितिहासं युधिष्ठिर ।
श्रुत्वा त्वं सुहृदां मध्ये यथावत्समुदाचर ॥ १२.१३८.२१३ ॥
യുധിഷ്ഠിരാ, ഈ ഇതിഹാസം ഞാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. ഇത് കേട്ട് നീ സുഹൃത്തുക്കളുടെ ഇടയിൽ യഥോചിതം പെരുമാറുക.
12.138.214
उपलभ्य मतिं चाग्र्यामरिमित्रान्तरं तथा ।
संधिविग्रहकालौ च मोक्षोपायं तथाऽऽपदि ॥ १२.१३८.२१४ ॥
ശ്രേഷ്ഠമായ ബുദ്ധി നേടി, ശത്രുവും മിത്രവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം അറിഞ്ഞ്, സന്ധിയുടെയും യുദ്ധത്തിന്റെയും കാലം മനസ്സിലാക്കി, ആപത്തിൽ രക്ഷപ്പെടാനുള്ള ഉപായവും അറിഞ്ഞ് പ്രവർത്തിക്കുക.
12.138.215
शत्रुसाधारणे कृत्ये कृत्वा सन्धिं बलीयसा ।
समागतश्चरेद्बुद्ध्या कृतार्थो न च विश्वसेत् ॥ १२.१३८.२१५ ॥
ശത്രുക്കൾക്കും പൊതുവായ ഒരു കാര്യത്തിൽ ബലവാനുമായി സന്ധി ചെയ്ത് ഒന്നിച്ചു ചേർന്നാൽ ബുദ്ധിയോടെ പ്രവർത്തിക്കണം; കാര്യം സാധിച്ചാലും അവനെ വിശ്വസിക്കരുത്.
12.138.216
अविरुद्धां त्रिवर्गेण नीतिमेतां महीपते ।
अभ्युत्तिष्ठ श्रुतात्तस्माद्भूयः संरञ्जयन्प्रजाः ॥ १२.१३८.२१६ ॥
ഭൂപതേ, ത്രിവർഗ്ഗത്തിന് (ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം) വിരുദ്ധമല്ലാത്ത ഈ നീതി സ്വീകരിക്കുക. ഇത് കേട്ട് എഴുന്നേറ്റ് പ്രജകളെ വീണ്ടും സന്തോഷിപ്പിക്കുക.
12.138.217
ब्राह्मणैश्चापि ते सार्धं यात्रा भवतु पाण्डव ।
ब्राह्मणाद्धि परं श्रेयो दिवि चेह च भारत ॥ १२.१३८.२१७ ॥
പാണ്ഡവാ, ബ്രാഹ്മണരോടൊപ്പം നിന്റെ യാത്ര (മാർഗം) നടക്കട്ടെ; ഭാരതാ, ബ്രാഹ്മണനേക്കാൾ വലിയ ശ്രേയസ്സ് സ്വർഗത്തിലും ഇവിടെയും ഇല്ല.
12.138.218
एते धर्मस्य वेत्तारः कृतज्ञाः सततं प्रभो ।
पूजिताः शुभकर्तारः पूजयैनाञ्जाधिप ॥ १२.१३८.२१८ ॥
ഇവർ ധർമ്മം അറിയുന്നവരും എപ്പോഴും കൃതജ്ഞരും ശുഭകർമ്മം ചെയ്യുന്നവരുമാണ്. പ്രഭോ, ഇവരെ ബഹുമാനിക്കൂ; അധിപാ, ഇവരെ പൂജിക്കൂ.
12.138.219
राज्यं श्रेयः परं राजन्यशश्च महदाप्स्यसे ।
कुलस्य संततिं चैव यथान्यायं यथाक्रमम् ॥ १२.१३८.२१९ ॥
രാജാവേ, രാജ്യത്തിന്റെ പരമമായ ശ്രേയസ്സും മഹത്തായ യശസ്സും നീ നേടും; കുലസന്തതിയും ന്യായപ്രകാരവും ക്രമപ്രകാരവും നിലനിൽക്കും.
12.138.220
श्रुतं च ते भारत संधिविग्रहं ।
विभावितं बुद्धिविशेषकारितम्।
तथा त्ववेक्ष्य क्षितिपेन सर्वदा ।
निषेवितव्यं नृप शत्रुमण्डलम् ॥ १२.१३८.२२० ॥
ഭാരതാ, സന്ധിയെയും വിഗ്രഹത്തെയും കുറിച്ച് നീ കേട്ടിട്ടുണ്ട്; അവ വിശേഷബുദ്ധിയാൽ വിചിന്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടവയാണ്. അതിനാൽ രാജാവേ, രാജാവ് എപ്പോഴും ആലോചിച്ചു ശത്രുമണ്ഡലത്തെ സമീപിക്കണം.