マハーバーラタ · 章 12.139
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.139.1
उक्तो मन्त्रो महाबाहो विश्वासो नास्ति शत्रुषु ।
कथं हि राजा वर्तेत यदि सर्वत्र नाश्वसेत् ॥ १२.१३९.१ ॥
大いなる腕を持つ方よ、あなたは策略を語られたが、敵には信頼がない。王がどこにも信頼を置かなければ、どのように振る舞うべきでしょうか。
12.139.2
विश्वासाद्धि परं राजन्राज्ञामुत्पद्यते भयम् ।
कथं हि नाश्वसन्राजा शत्रूञ्जयति पार्थिवः ॥ १२.१३९.२ ॥
王よ、まさに信頼から王たちには大きな恐れが生じるのです。信頼しない王が、どうして敵に勝てるでしょうか。
12.139.3
एतन्मे संशयं छिन्धि मनो मे संप्रमुह्यति ।
अविश्वासे कथामेतामुपाश्रित्य पितामह ॥ १२.१३९.३ ॥
祖父よ、この私の疑いを断ち切ってください。私の心は大いに惑っています。不信についてのこの物語に拠って説いてください。
12.139.4
शृणुष्व राजन्यो वृत्तो ब्रह्मदत्तनिवेशने ।
पूजन्या सह संवादो ब्रह्मदत्तस्य भूपतेः ॥ १२.१३९.४ ॥
王よ、聞きなさい。梵授の宮殿で起きたこと、地の主梵授とプージャニーとの対話です。
12.139.5
काम्पिल्ये ब्रह्मदत्तस्य त्वन्तः पुरनिवासिनी ।
पूजी नाम शकुनिर्दीर्घकालं सहोपिता। ॥ १२.१३९.५ ॥
カンピリヤの梵授の奥の間に、プージーという名の九官鳥が長いあいだ彼とともに住んでいた。
12.139.6
रुदज्ञा सर्वभूतानां यथा वै जीवजीवकः ।
सर्वज्ञा सर्वतत्त्वज्ञा तिर्यग्योनिं गताऽपि स ॥ १२.१३९.६ ॥
命命鳥がすべての生き物の叫びを理解するように、彼女は一切を知り、すべての真理を知る者であった。畜生の胎に生まれたとはいえ。
12.139.7
अभिप्रजाता सा तत्र पुत्रमेकं सुवर्चसम् ।
समकालं च राज्ञोऽपि देव्यां पुत्रो व्यजायत ॥ १२.१३९.७ ॥
そこで彼女は一人の輝かしい息子を産んだ。同時に、王の妃にも息子が生まれた。
12.139.8
तयोरर्थे कृतज्ञा तु खेचरी पूजनी सदा ।
समद्रतीरं सा गत्वा आजहार फलद्वयम् ॥ १२.१३९.८ ॥
その二人のために、感謝に満ちた空を渡る鳥は、いつも敬って海辺へ行き、二つの果実を持ち帰った。
12.139.9
अष्ट्यर्थं च स्वपुत्रस्य राजपुत्रस्य चैव ह ।
लमेकं सुतायादाद्राजपुत्राय चापरम् ॥ १२.१३९.९ ॥
自分の息子と王子を養うため、一つを自分の息子に、もう一つを王子に与えた。
12.139.10
…मृतास्यादसदृशं बलतेजोभिवर्धनम् ।
आदायादाय सैवाशु तयोः प्रादात्पुनः पुनः ॥ १२.१३९.१० ॥
……これから得られる（食物）は並外れて、力と輝きを増すもの。彼女は何度も取っては、すぐにその二人へ繰り返し与えた。
12.139.11
ततोऽगच्छत्परां वृद्धिं राजपुत्रः फलाशनात् ।
ततः स धात्र्या कक्षेण उह्यमानो नृपात्मजः ॥ १२.१३९.११ ॥
その後、王子は果実を食べたことで最高の成長を遂げた。そして王子は乳母に脇に抱えられて運ばれていた。
12.139.12
ददर्श तं पक्षिसुतं बाल्यादागत्य बालकः ।
ततो बाल्याच्च यत्नेन तेनाक्रीडत पक्षिणा ॥ १२.१३९.१२ ॥
子どもは幼いころにやって来て、その鳥の子を見た。それから幼さゆえに、熱心にその鳥と遊び始めた。
12.139.13
शून्ये च तमुपादाय पक्षिणं समजातकम् ।
हत्वा ततः स राजेन्द्र धात्र्या हस्तमुपागतः ॥ १२.१३९.१३ ॥
王の中の王よ！その鳥と同じ種の雛を人気のない場所へ連れて行き、殺してから、その少年は乳母の手に戻った。
12.139.14
अथ सा पूजनी राजन्नागमत्फलहारिणी ।
अपश्यन्निहतं पुत्रं तेन बालेन भूतले ॥ १२.१३९.१४ ॥
さて王よ、果物を持ってきた乳母は、その子に地面で殺された自分の息子を見た。
12.139.15
बाष्पपूर्णमुखी दीना दृष्ट्वा तं पतितं सुतम् ।
पूजनी दुःखसंतप्ता रुदन्ती वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१३९.१५ ॥
涙に満ちた顔で、哀れにも悲嘆に焼かれた乳母は、倒れた息子を見て泣きながらこの言葉を述べた。
12.139.16
क्षत्रिये संगतं नास्ति न प्रीतिर्न च सौहृदम् ।
कारणे सान्त्वयन्त्येते कृतार्थाः संत्यजन्ति च ॥ १२.१३९.१६ ॥
クシャトリヤには交わりも愛情も友情もない。何かの理由で慰めるが、目的を果たせば捨て去る。
12.139.17
क्षत्रियेषु न विश्वासः कार्यः सर्वापकारिषु ।
अपकृत्यापि सततं सान्त्वयन्ति निरर्थकम् ॥ १२.१३९.१७ ॥
クシャトリヤを信頼してはならない、特に皆に害をなす者を。害を与えた後でも、彼らは絶えず無益な慰めを与える。
12.139.18
इयमस्य करोम्यद्य सदृशीं वैरयातनाम् ।
कृतघ्नस्य नृशंसस्य भृशं विश्वासघातिनः ॥ १२.१३९.१८ ॥
今こそ私は、この恩知らずで残酷で、深く信義を裏切った者に、相応の敵への報いを与えよう。
12.139.19
सहसंजातवृद्धस्य तथैव सहभोजिनः ।
शरण्यस्य वधश्चैव त्रिविधं तस्य किल्विषम् ॥ १२.१३९.१९ ॥
共に生まれ共に育った者、共に食をとる者、庇護を求めた者を殺すこと——この三重の罪が彼にある。
12.139.20
इत्युक्त्वा चरणाभ्यां तु नेत्रे नृपसुतस्य सा ।
हृत्वा स्वस्था तत इदं पूजनी वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१३९.२० ॥
こう言うと、彼女は足で王子の両目をえぐり取った。それから落ち着きを取り戻し、プージャニーはこの言葉を述べた。
12.139.21
इच्छयेह कृतं पापं सद्य एवोपसर्पति ।
कृतं प्रतिकृतं येषां न नश्यति शुभाशुभम् ॥ १२.१३९.२१ ॥
ここで自分の意志によって犯した罪は、すぐに戻ってくる。行いとその報い——善も悪も——が失われない者たちにとって。
12.139.22
पापं कर्म कृतं किंचिद्यदि तस्मिन्न दृश्यते ।
निपात्यतेऽस्य पुत्रेषु पौत्रेष्वपि च नप्नृषु ॥ १२.१३९.२२ ॥
彼に犯された罪業が見えないならば、それは彼の息子たちに、孫たちに、さらには曾孫たちにさえ降りかかる。
12.139.23
ब्रह्मदत्तः सुतं दृष्ट्वा पूजन्या हृतलोचनम् ।
कृतप्रतिकृतं मत्वा पूजनीमिदमब्रवीत् ॥ १२.१३९.२३ ॥
ブラフマダッタは、プージャニーに両目を奪われた息子を見て、これは行為とその報いだと考え、プージャニーにこう言った。
12.139.24
अस्ति वै कृतमस्माभिरस्ति प्रतिकृतं त्वया ।
उभयं तत्समीभूतं वस पूजनि मा गमः ॥ १२.१३९.२४ ॥
我々は行い、お前はその報いを返した。両者は等しくなった。プージャニーよ、ここに留まれ、行ってはならない。
12.139.25
सकृत्कृतापराधस्य तत्रैव परिलम्बतः ।
न तद्बुधाः प्रशंसन्ति श्रेयस्तत्रापसर्पणम् ॥ १२.१३९.२५ ॥
一度過ちを犯した者がそこにとどまっているのを、賢者は称賛しない。そこから身を引くことこそ善い道である。
12.139.26
सान्त्वे प्रयुक्ते विवृते वैरे चैव न विश्वसेत् ।
क्षिप्रं स हन्यते मूढो न हि वैरं प्रशाम्यति ॥ १२.१३९.२६ ॥
和らいだ言葉が用いられ、敵意が明らかになっていても信用してはならない。愚か者はすぐに殺される。怨みは決して静まらないからである。
12.139.27
अन्योन्यकृतवैराणां पुत्रपौत्रं नियच्छति ।
पुत्रपौत्रविनाशे च परलोकं नियच्छति ॥ १२.१३९.२७ ॥
互いに怨みを抱き合った者の怨みは、息子や孫にまで及ぶ。息子や孫が滅びれば、それはさらに来世へと人を導く。
12.139.28
सर्वेषां कृतवैराणामविश्वासः सुखावहः ।
एकान्ततो न विश्वासः कार्यो विश्वासघातके ॥ १२.१३९.२८ ॥
敵意を抱いたすべての者に対する不信は幸福をもたらす。信頼を裏切った者を完全に信じてはならない。
12.139.29
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत् ।
विश्वासाद्भयमुत्पन्नमपि मूलं निकृन्तति।
कामं विश्वासयेदन्यान्परेषां च न विश्वसेत् ॥ १२.१३९.२९ ॥
信頼できない者を信頼してはならず、信頼できる者であっても過度に信頼してはならない。信頼から生じる恐れは根まで断ち切る。望むなら他人に信頼させてもよいが、自分は他人を信頼してはならない。
12.139.30
माता पिता बान्धवानां वरिष्ठौ ।
भार्या क्षेत्रं बीजमात्रं तु पुत्रः।
भ्राता शत्रुः क्लिन्नपाणिर्वयस्य ।
आत्मा ह्येकः सुखदुःखस्य भोक्ता ॥ १२.१३९.३० ॥
母と父は親族の中で最も尊い。妻は田畑、息子はただの種である。兄弟は敵となることもあり、友は手の湿った者（欺く者）となることもある。快楽と苦痛を味わうのはただ自己のみである。
12.139.31
अन्योन्यकृतवैराणां न संधिरुपपद्यते ।
स च हेतुरतिक्रान्तो यदर्थमहमावसम् ॥ १२.१३९.३१ ॥
互いに敵意を抱いた者同士の間には和解は成り立たない。そして私がここに住んでいた理由もすでに過ぎ去った。
12.139.32
पूजितस्यार्थमानाभ्यां सान्त्वं पूर्वापकारिणः ।
हृदयं भवत्यविश्वस्तं कर्म त्रासयते बलात् ॥ १२.१३९.३२ ॥
富と敬意で敬われても、以前害を受けた者の心は、かつて害を加えた者の慰めの言葉を信じなくなる。そしてその行為は力ずくで人を怯えさせる。
12.139.33
पूर्वं संमानना यत्र पश्चाच्चैव विमानना ।
जह्यात्स सत्ववान्वासं संमानितविमानितः ॥ १२.१३९.३३ ॥
最初は敬われ、後に侮辱される所では、気概ある人はその住まいを去るべきである。敬われた後に侮辱された者もまた同様にすべきである。
12.139.34
उषिताऽस्मि तवागारे दीर्घकालमहिंसिता ।
तदिदं वैरमुत्पन्नं सुखमास्ख व्रजाम्यहम् ॥ १२.१३९.३४ ॥
私はあなたの家に長い間、害を受けることなく住んできた。今やこの敵意が生じた。あなたは安らかに座っていなさい、私は去るのだから。
12.139.35
यः कृते प्रतिकुर्याद्वै न स तत्रापराध्नुयात् ।
अनृणस्तेन भवति वस पूजनि मागमः ॥ १२.१३९.३५ ॥
施されたことに報いる者は、そこで過ちを犯すことはない。それによって負債のない者となる。プージャニーよ、ここに住め、去ってはならない。
12.139.36
न कृतस्य तु कर्तुश्च सख्यं संधीयते पुनः ।
हृदयं तत्र जानाति कर्तुश्चैव कृतस्य च ॥ १२.१३९.३६ ॥
行われた行為と行為者との間に、友情は再び結ばれることはない。そこで心は行為者も、行われた行為も知っている。
12.139.37
कृतस्य चैव कर्तुश्च सख्यं संधीयते पुनः ।
वैरस्योपशमो दृष्टः पापं नोपाश्नुते पुनः ॥ १२.१३९.३७ ॥
害された者と害した者の間の友情は再び結ばれうる。敵意が鎮まるのは見て取れ、（その人は）もはや罪を負うことはない。
12.139.38
नास्ति वैरमतिक्रान्तं सान्त्वितोऽस्मीति नाश्वसेत् ।
विश्वासाद्बध्यते लोकस्तस्माच्छ्रेयोप्यदर्शनम् ॥ १२.१३९.३८ ॥
「敵意はまだ過ぎ去っていない。私は宥められた」と考えて安心してはならない。人は信頼によって縛られる。ゆえに（自分を）示さないことこそ善い。
12.139.39
तरसा ये न शक्यन्ते शस्त्रैः सुनिसितैरपि ।
साम्ना तेऽपि निगृह्यते गजा इव करेणुभिः ॥ १२.१३९.३९ ॥
力によっても、鋭利な武器によっても制することのできない者たちも、雌象によって雄象が抑えられるように、懐柔（サーマ）によって抑えられる。
12.139.40
संवासाज्जायते स्नेहो जीवितान्तकरेष्वपि ।
अन्योन्यस्य हि विश्वासः श्वानश्वपचयोरिव ॥ १२.१३९.४० ॥
共に暮らすことから情愛が生じる。命を奪う者どうしの間にさえ。また互いへの信頼も生じる。犬と犬を料理する者（賤民）の間のように。
12.139.41
अन्योन्यकृतवैराणां संवासान्मृदुतां गतम् ।
नैव तिष्ठति तद्वैरं पुष्करस्थमिवोदकम् ॥ १२.१३९.४१ ॥
互いに怨みを抱いた者の怨みは、共に暮らすことで和らぐ。蓮の葉の上の水がとどまらないように、その怨みもとどまらない。
12.139.42
वैरं पञ्चसमुत्थानं तच्च बुध्यन्ति पण्डिताः ।
स्त्रीकृतं वास्तुजं वाग्जं स्वसपत्नापराधजम् ॥ १२.१३९.४२ ॥
怨みには五つの起源があり、賢者はそれを知る。女によるもの、土地（財産）によるもの、言葉によるもの、そして自分の敵対者の過失によるもの。
12.139.43
तत्र दाता न हन्तव्यः क्षत्रियेण विशेषतः ।
प्रकाशं वाऽप्रकाशं वा बुद्ध्वा दोषबलाबलम् ॥ १२.१३९.४३ ॥
そこでは施与者を殺してはならない、特にクシャトリヤは。公然であれ密かであれ、過失の強さと弱さを理解した上で。
12.139.44
कृतवैरे न विश्वासः कार्यस्त्विह सुहृद्यपि ।
प्रच्छन्नं तिष्ठते वैरं गूढोऽग्निरिव दारुषु ॥ १२.१३९.४४ ॥
敵意を抱いた者を信用してはならない、ここでは友人であっても。恨みは隠れて残る、薪に潜む火のように。
12.139.45
न वित्तेन न पारुष्यैर्न च सान्त्वेन च श्रुतैः ।
वैराग्निः शाम्यते राजन्निमग्नोऽग्निरिवार्णवे ॥ १२.१३९.४५ ॥
富によっても、厳しい言葉によっても、慰めや学識によっても、敵意の火は鎮まらない、王よ、海に沈んだ火のように。
12.139.46
न हि वैराग्निरुद्धूतः कर्म चाप्यपराधजम् ।
शाम्यत्यदग्ध्वा नृपते विना ह्येकतरक्षयात् ॥ १२.१३९.४६ ॥
敵意の火が燃え上がり、過失から生じた行為があるならば、王よ、焼き尽くさずには消えない、二人のうち一方の滅亡によらなければ。
12.139.47
सत्कृतस्यार्थामनाभ्यां तत्र पूर्वापकारिणः ।
नैव शान्तिर्न विश्वासः कर्मणा जायते बलात् ॥ १२.१३९.४७ ॥
以前に害を与えた者には、贈り物と敬意で遇しても、そこに平和も信頼も生じない。行為によっても力によっても生まれないのだ。
12.139.48
नैवापकारे कस्मिंश्चिदहं त्वयि तथा भवान् ।
उषितावाऽपि चक्रितं नेदानीं विश्वसाम्यहम् ॥ १२.१३९.४८ ॥
私はあなたに、あなたは私に、いかなる害も加えていないし、こうして共に暮らしてもきた。それでも警戒してきたので、今はもう信じない。
12.139.49
कालेन क्रियते कार्यं तथैव विविधाः क्रियाः ।
कालेनैव प्रवर्तन्ते कः कस्येत्यपराध्यति ॥ १२.१३९.४९ ॥
時によって事は成され、同様に種々の行いもなされる。ただ時によってそれらは進行する。では誰が誰に罪を犯すというのか。
12.139.50
तुल्यं चोभे प्रवर्तेते मरणं जन्म चैव हि ।
कार्यते चैव कालेन तन्निमित्तं न जीवति ॥ १२.१३९.५० ॥
死と生はともに等しく起こる。時がそれらをなさしめ、その因によって生きる者はない。
12.139.51
बध्यन्ते युगपत्केचिदेकैकं चापरे तथा ।
कालो दहति भूतानि संप्राप्तोऽग्निरिवेन्धनम् ॥ १२.१३९.५१ ॥
ある者は一度に縛られ、ある者は一人ずつ縛られる。そのように時は生き物を焼く。あたかも来た火が薪を焼くように。
12.139.52
नाहं प्रमाणं नैव त्वभन्योन्यं कारणं शुभे ।
कालो नित्यमुपादत्ते सुखं दुःखं च देहिनाम् ॥ १२.१३९.५२ ॥
善き女よ、私は規範ではなく、あなたと私も互いの原因ではない。時こそが常に、有身の者の楽と苦を取るのである。
12.139.53
एवं वसेह सन्नेहा यथाकाममहिंसिता ।
यत्कृतं तत्तु मे क्षान्तं त्वं च वै क्षम पूजनि ॥ १२.१३९.५३ ॥
このように、あなたは愛情のうちに、望むままに、害されることなくここに住みなさい。私がなしたことは私が赦した。あなたも赦しなさい、尊き人よ。
12.139.54
यदि कालः प्रमाणं ते न वैरं कस्यचिद्भवेत् ।
कस्मादपचितिं यान्ति बान्धवा बान्धवे हते ॥ १२.१३९.५४ ॥
もし時があなたの規範であり、誰にも敵意があってはならないなら、親族が親族に殺されたとき、なぜ親族は報復を求めるのか。
12.139.55
कस्माद्देवासुराः सर्वे अन्योन्यमभिजघ्निरे ।
यदि कालेन निर्याणं सुखदुःखे भवाभवौ ॥ १२.१३९.५५ ॥
もし去ることも、苦楽も、有と無も時によるのなら、神々とアスラはなぜ互いに殺し合ったのか。
12.139.56
भिषजो भैषजं कर्तुं कस्मादिच्छन्ति रोगिणः ।
यदि कालेन पच्यन्ते भेषजैः किं प्रयोजनम् ॥ १२.१३९.५६ ॥
もし病人が時によって熟して滅びるなら、医者はなぜ薬を与えようとし、病人はなぜ薬を求めるのか。薬に何の意味があるのか。
12.139.57
प्रलापः सुमहान्कस्मात्क्रियते शोकमूर्च्छितैः ।
यदि कालः प्रमाणं ते कस्माद्धर्मोऽस्ति कर्तृषु ॥ १२.१३९.५७ ॥
悲しみに気を失う人々は、なぜこれほど大いに嘆くのか。もし時がおまえの基準なら、行為する者たちになぜ法があるのか。
12.139.58
तव पुत्रो ममापत्यं हतवान्हिंसितो मया ।
अनन्तरं त्वयाहं च बाधितव्या महीपते ॥ १२.१३९.५८ ॥
おまえの息子は私の子を殺し、私は彼を傷つけた。大地の主よ、その後おまえは私を害し、私もおまえを害さねばならない。
12.139.59
अहं हि पुत्रशोकेन कृतपापा तवात्मजे ।
तथा त्वया प्रहर्तव्यं मयि तत्त्वं च मे शृणु ॥ १२.१३९.५९ ॥
息子を失った悲しみから、私はおまえの子に対して罪を犯した。だからおまえは私を打つべきだ。今、私の真実を聞け。
12.139.60
भक्षार्थं क्रीडनार्थं च नरा वाञ्छन्ति पक्षिणः ।
तृतीयो नास्ति संयोगो वधबन्धादृते क्षमः ॥ १२.१३९.६० ॥
人は食べ物と遊びのために鳥を欲する。殺すことと縛ることのほかに第三の関わりはなく、それもふさわしくない。
12.139.61
वधबन्धभयादेके मोक्षतन्त्रमुपाश्रिताः ।
जनीमरणजं दुःखं प्राहुर्वेदविदो जनाः ॥ १२.१३९.६१ ॥
殺害と束縛を恐れて、ある者は解脱の教えに身を寄せる。ヴェーダに通じた人々は、生と死から生じる苦を説く。
12.139.62
सर्वस्य दयिताः प्राणाः सर्वस्य दयिताः सुताः ।
दुःखादुद्विजते सर्वं सर्वस्य सुखमीप्सितम् ॥ १२.१३९.६२ ॥
命は誰にとっても愛しく、子らも誰にとっても愛しい。苦しみからすべてが身を引き、誰もが望むのは幸福である。
12.139.63
दुःखं जरा ब्रह्मदत्त दुःखमर्थविपर्ययः ।
दुःखं चानिष्टसंवासो दुःखमिष्टवियोजनम् ॥ १२.१३९.६३ ॥
ブラフマダッタよ、老いは苦しみであり、運命の逆転も苦しみである。好まないものと共に暮らすのも苦しみであり、愛するものと別れるのも苦しみである。
12.139.64
वैरबन्धकृतं दुःखं स्त्रीकृतं सह तथा ।
दुःखं दुःखेन सततं विवर्धति… धिप ॥ १२.१३९.६४ ॥
敵意と束縛によって生じる苦しみ、そして同様に女性によって生じる苦しみもある。苦しみは苦しみによって絶えず増していく……ディプ。
12.139.65
न दुःखं परदुःखे वै केचिदाहुर…यः ।
यो दुःखं नाभिजानाति स जल्पति माहाजने ॥ १२.१३९.६५ ॥
他人の苦しみの中には苦しみはないと言う者もいる……苦しみを知らない者は、大きな集会で空しく語る。
12.139.66
यस्तु शोचति दुःखार्ताः स कथं वक्तमुत्सहेत ।
रसज्ञः सर्वदुःखस्य यथाऽऽत्मनि तथा परे ॥ १२.१३९.६६ ॥
苦しみに苦しむ者を悲しむ者が、どうして語る勇気を持てようか。あらゆる苦しみの味を知る者は、自分の中にあるように他者の中にもそれを知る。
12.139.67
भिन्ना श्लिष्टा न सज्यन्ते शस्त्रैः सुनिशितैरपि ।
साम्ना तेऽपि निगृह्यन्ते गजा इव करेणुभिः ॥ १२.१३९.६७ ॥
壊れたものを継ぎ合わせても付かない、最も鋭い武器をもってしても。しかしそれらも和睦によって抑えられる、象が雌象によって抑えられるように。
12.139.68
यत्कृतं ते मया राजंस्त्वया च मम यत्कृतम् ।
न तद्वर्षशतैः शक्यं व्यपोहितुमरिंदम् ॥ १२.१३९.६८ ॥
王よ、君が私にしたこと、私が君にしたことは、百年を経ても消し去ることはできない、敵を制する者よ。
12.139.69
आवयोः कृतमन्योन्यं तस्य संधिर्न विद्यते ।
स्मृत्वास्मृत्वा हि ते पुत्रं नवं वैरं भविष्यति ॥ १२.१३९.६९ ॥
我ら二人が互いに行ったことには和解がない。君の息子を思い出しても忘れても、新たな敵意が生まれるだろう。
12.139.70
वैरमन्तिकमासाद्य यः प्रीतिं कर्तुमिच्छति ।
मृण्मयस्येव भग्नस्य तस्य संधिर्न विद्यते ॥ १२.१३९.७० ॥
敵意が身近に迫った後で友愛を結ぼうとする者には、割れた土の器のように和解はない。
12.139.71
निश्चयः स्वार्थशास्त्रेषु न विश्वासः सुखोदयः ।
उशना चैव गाथे द्वे प्रह्लादायाब्रवीत्पुरा ॥ १२.१३९.७१ ॥
確かさは自利の論書にあり、信頼は幸福の源ではない。昔ウシャナスがプラハーダにこの二つの詩句を語った。
12.139.72
ये वैरिणः श्रद्दधते सत्ये सत्येतरेऽपि वा ।
वध्यन्ते श्रद्दधाना हि मधु शुष्कतृणैरिव ॥ १२.१३९.७२ ॥
敵が真実であれ虚偽であれ信を置くなら、信じた者は殺される、蜜が枯れ草によって損なわれるように。
12.139.73
न हि वैराणि शाम्यन्ति कुलेष्वादशमाद्युगात् ।
आख्यातारश्च विद्यन्ते कुले चेज्जायते पुमान् ॥ १२.१३९.७३ ॥
家系の中では敵意は十代目に至るまで鎮まらない。そして家に男子が生まれれば、それを語る者もいる。
12.139.74
उपगृह्य तु वैराणि सान्त्वयन्ति नराधिपाः ।
अथैनं प्रतिहिंसन्ति पूर्णं घटमिवाश्मनि ॥ १२.१३९.७४ ॥
王たちは敵意を受け入れて鎮めるふりをする。そして満たされた壺を石に打ちつけるように、その者を打ち据える。
12.139.75
सदा न विश्वसेद्राजन्पापं कृत्वेह कस्यचित् ।
अपकृत्य परेषां हि विश्वासाद्दुःखमश्नुते ॥ १२.१३९.७५ ॥
王よ、この世で誰かに悪事を働いた者は、決して人を信じてはならない。他人に害を与えた者は、信頼によってこそ苦しむのだから。
12.139.76
नाविश्वासाच्चिनोत्यर्थमीहते चापि किंचन ।
भयात्त्वेकतरं मित्रं कृतकृत्या भवत्विह ॥ १२.१३९.७६ ॥
不信のない者は富を蓄えず、何にも努めない。しかし恐れから、二人のうち一人を友とし、ここで目的を遂げるがよい。
12.139.77
यस्येह व्रणिनौ पादौ पभ्द्यां च परिधावतः ।
क्षिण्येते तस्य तौ पादौ सुगुप्तमपि धावतः ॥ १२.१३९.७७ ॥
ここで足に傷のある者は、徒歩で走り回れば、たとえ十分に守られて走っても、その足は衰えてしまう。
12.139.78
नेत्राभ्यां सरुजाभ्यां यः प्रतिवातमुदीक्षते ।
तस्य वायुरुजाऽत्यर्थं नेत्रयोर्भवति ध्रुवम् ॥ १२.१३९.७८ ॥
痛む目で風に向かって見る者には、風の痛みが必ず目の中で非常に強くなる。
12.139.79
दुष्टं पन्थानमासाद्य यो मोहादभिपद्यते ।
आत्मनो बलमज्ञात्वा तदन्तं तस्य जीवितम् ॥ १२.१३९.७९ ॥
悪い道に至り、迷いからそこへ踏み入る者は、自分の力を知らずにいるなら、その道の果てで彼の命は尽きる。
12.139.80
यस्तु वर्षमविज्ञाय क्षेत्रं कर्षति कर्षकः ।
हीनः पुरुषकारेण तस्य वै नाप्नुते फलम् ॥ १२.१३९.८० ॥
雨季を知らずに畑を耕す農夫が、人の努力を欠くなら、まことに実りを得ることはない。
12.139.81
यस्तु तिक्तं कषायं वा स्वादु वा मधुरं हितम् ।
आहारं कुरुते नित्यं सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥ १२.१३९.८१ ॥
苦いもの、渋いもの、あるいは甘く美味で益になるものを常に食べる者は、不死に至るにふさわしい。
12.139.82
पथ्यं मुक्त्वा तु यो मोहाद्दुष्टमश्नाति भोजनम् ।
परिणाममविज्ञाय तदन्तं तस्य जीवितम् ॥ १२.१३९.८२ ॥
益になる食事を捨て、迷いから有害な食べ物を食べ、その結果を知らない者は、その終わりで命が尽きる。
12.139.83
दैवं पुरुषकारश्च स्थितावन्योन्यसंश्रयात् ।
उदात्तं कर्म वै तत्र दैवं क्लीबा उपासते ॥ १२.१३९.८३ ॥
運命と人の努力は互いに依存して成り立つ；そこでは崇高な行為こそが大事である；弱き者は運命を崇める。
12.139.84
कर्म चात्महितं कार्यं तीक्ष्णं वा यदि वा मृदु ।
ग्रस्यतेऽकर्मशीलस्तु सदाऽनर्थैरकिंचनः ॥ १२.१३९.८४ ॥
自分に利益となる行いをすべきである、それが厳しくとも穏やかでも；行為をしない者は常に災いに捕らえられ、困窮する。
12.139.85
तस्मात्संशयितव्येऽर्थे कार्य एव पराक्रमः ।
सर्वस्वमपि संत्यज्य कार्यमात्महितं नरैः ॥ १२.१३९.८५ ॥
ゆえに疑わしい事柄においては勇気を示すべきである。人は全財産を捨ててでも、自らの利益になることを行うべきである。
12.139.86
विद्या शौचं च दाक्ष्यं च बलं शौर्यं च पञ्चमम् ।
मित्राणि सहजान्याहुर्वर्तयन्तीह यैर्बुधाः ॥ १२.१३९.८६ ॥
学識、清浄、巧みさ、力、そして第五の勇気——賢者はこれらを生まれながらの友と呼び、これによって人はこの世で事を成し遂げる。
12.139.87
निवेशनं च कुप्यं च क्षेत्रं भार्यां सुहृज्जनम् ।
एतान्युपचितान्याहुः सर्वत्र लभते पुमान् ॥ १२.१३९.८७ ॥
住居、家財、田畑、妻、そして親しい人々——これらを蓄積された財と言い、人はどこででもそれを得る。
12.139.88
सर्वत्र रमते प्राज्ञः सर्वत्र च विरोचते ।
न विभीषयते किंचिद्भीषितो न बिभेति च ॥ १२.१३९.८८ ॥
賢者はどこででも喜びを見出し、どこででも輝く。彼は誰をも脅かさず、脅されても恐れない。
12.139.89
नित्यं बुद्धिमतोऽप्यर्थः स्वल्पकोऽपि विवर्धते ।
दाक्ष्येण कुर्वतां कर्मं संयमात्प्रतितिष्ठति ॥ १२.१३९.८९ ॥
賢明な人にとっては、財がどれほど僅かでも常に増える。巧みに行いをなす者にとっては、自制によってそれが確立する。
12.139.90
गृहस्नेहावबद्धानां नराणामल्पमेधसाम् ।
कुस्त्री खादति मांसानि माघमां सेगवा इव ॥ १२.१३९.९० ॥
家への愛に縛られた、知恵の乏しい人々の肉を、悪妻は食らい尽くす。ちょうどマーガ月が家畜とともに彼らを消耗させるように。
12.139.91
गृहं क्षेत्राणि मित्राणि स्वदेश इति चापरे ।
इत्येवमवसीदन्ति नरा बुद्धिविपर्यये ॥ १२.१३९.९१ ॥
ほかの人々は言う、家、田畑、友人、故郷と。こうして知性が転倒すると、人々は沈み滅びる。
12.139.92
उत्पथाच्च विमानाच्च देशाद्दुर्भिक्षपीडितात् ।
अन्यत्र वसतिं गच्छेद्वसेद्वा नित्यमानितः ॥ १२.१३९.९२ ॥
悪しき道、侮辱、または飢饉に苦しむ国からは、他所へ住みに行くべきであり、あるいはいつも敬われる所に住むべきである。
12.139.93
तस्मादन्यत्र यास्यामि वस्तुं नाहमिहोत्सहे ।
कृतमेतदनाहार्यं तव पुत्रे च पार्थिव ॥ १२.१३९.९३ ॥
ゆえに私は他所へ住みに行く。ここに留まる気持ちは私にはない。王よ、あなたとあなたの息子たちが行ったことは耐えがたい。
12.139.94
कुभार्यां च कुपुत्रं च कुराजानं कुसौहृदम् ।
कुसंबन्धं कुदेशं च दूरतः परिवर्जयेत् ॥ १२.१३९.९४ ॥
悪い妻、悪い息子、悪い王、悪い友、悪い縁者、悪い国は、遠くから避けるべきである。
12.139.95
कुमित्रे नास्ति विश्वासः कुभार्यायां कुतो रतिः ।
कुराज्ये निर्वृतिर्नास्ति कुदेशे नास्ति जीविका ॥ १२.१३९.९५ ॥
悪い友には信頼がなく、悪い妻に喜びがあろうか。悪い王国には安らぎがなく、悪い国には生計がない。
12.139.96
कुपुत्रे सौहृदं नास्ति नित्यमस्थिरसौहृदम् ।
अवमानः कुंसबन्धे भवत्यर्थविपर्यये ॥ १२.१३९.९६ ॥
悪い息子には愛情がなく、その情はいつも不安定である。悪い縁故では、財産が転覆すると侮辱が生じる。
12.139.97
सा भार्या या प्रियं ब्रूते स पुत्रो यत्र निर्वृतिः ।
तन्मित्रं यत्र विश्वासः स देशो यत्र जीवति ॥ १२.१३९.९७ ॥
心地よいことを語る者が妻であり、安らぎをもたらす者が息子であり、信頼のある者が友であり、人の生きる場所が国である。
12.139.98
यत्र नास्ति बलात्कारः स राजा तीव्रशासनः ।
स च यौनाभिसंबन्धो यः सतोऽपि बुभूषति ॥ १२.१३९.९८ ॥
暴力のない所には、厳しく統治する王がいる。そして善人の間にさえ存在しようとする、それが婚姻の絆である。
12.139.99
भार्या देशोऽथ मित्राणि पुत्रसंबन्धिबान्धवाः ।
एते सर्वे गुणवति धर्मनेत्रे महीपतौ ॥ १२.१३९.९९ ॥
妻、国土、友、息子、親族と一族、これらすべては、法を導きとする徳ある地上の主にかかっている。
12.139.100
अधर्मज्ञस्य विषये प्रजा नश्यन्ति निग्रहात् ।
राजा मूलं त्रिवर्गस्य अप्रमत्तोऽनुपालयन् ॥ १२.१३९.१०० ॥
法を知らぬ統治者の国では、民は抑圧によって滅びる。王は三つの目的の根であり、怠ることなく民を守らねばならない。
12.139.101
बलिषङ्भागमुद्धृत्य फलं समुपयोजयेत् ।
न रक्षति प्रजाः सम्यग्यः स पार्थिवतस्करः ॥ १२.१३९.१०१ ॥
収穫の六分の一を税として取り、それを正しく用いるべきである。臣民を十分に守らぬ王は、王の姿をした盗賊である。
12.139.102
दत्वाऽभयं यः स्वयमेव राजा ।
न तत्प्रमाणं कुरुतेऽर्थलोभात्।
स सर्वलोकादुपलभ्य पाप ।
मधर्मबुद्धिर्निरयं प्रयाति ॥ १२.१३९.१०२ ॥
自ら保護を約束しながら、財への貪欲からその約束を有効と認めない王は、あらゆる世界から悪を受け、不正な心で地獄へ行く。
12.139.103
दत्त्वाऽभयं स्वयं राजा प्रमाणं कुरुते यदि ।
स सर्वं सुखमाप्नोति प्रजा धर्मेण पालयन् ॥ १२.१३९.१०३ ॥
自ら安全を与え、ダルマによって臣民を守り、規範を守る王は、あらゆる幸福を得る。
12.139.104
पिता भ्राता गुरुः शास्ता वह्निर्वैश्रवणो यमः ।
सप्त राज्ञो गुणानेतान्मनुराह प्रजापतिः ॥ १२.१३९.१०४ ॥
父、兄、師、統治者、火、クベーラ、ヤマ——この七つが王の資質である、と生類の主マヌは語った。
12.139.105
पिता हि राजा लोकस्य प्रजानां योऽनुकम्पिता ।
तस्मिन्मिथ्यापनीते हि तिर्यग्भवति मानवः ॥ १२.१३९.१०५ ॥
王こそ世界の臣民の父であり、彼らに慈しみを持つ者である。彼が偽りによって退けられれば、人は道を外れる。
12.139.106
संभावयति मातेव दीनमप्युपपद्यते ।
दहत्यग्निरिवानिष्टान्यमयत्यहितांस्तदा ॥ १२.१३९.१०६ ॥
母のように貧しい者をも敬い世話し、火のように害あるものを焼き、敵を苦しめる。
12.139.107
इष्टेषु विसृजन्नर्थान्कुबेर इव कामदः ।
गुरुर्धर्मोपदे… गोप्ता च परिपालनात् ॥ १२.१३९.१०७ ॥
愛する人々に富を分け与える彼は、願いを叶える毘沙門天のようである。ダルマの教えでは師であり、よく守ることで守護者である。
12.139.108
यस्तु रञ्जयते … पौरजानपदान्गुणैः ।
न तस्य भ्रश्यते…ज्यं गुणधर्मानुपालनात् ॥ १२.१३९.१०८ ॥
善き資質によって都市と村の民を喜ばせる王は、その…王権が善き資質と法の務めを守ることで失われることはない。
12.139.109
यः सम्यक्प्रति…ह्णाति पौरजानपदार्चनम् ।
स सुखं प्रेक्षते राजा इह लोके परत्र च ॥ १२.१३९.१०९ ॥
都市と地方の民を正しく敬う王は、この世でも来世でも幸福を見る。
12.139.110
नित्योद्विग्नाः प्रजा यस्य करुभारप्रपीडिताः ।
अनर्थैर्विप्रलुप्यन्ते स गच्छति पराभवम् ॥ १२.१३९.११० ॥
臣民が常に不安を抱き、税の重荷に苦しむ王は、災禍によって民が滅び、自らも敗北へ向かう。
12.139.111
प्रजा यस्य विवर्धन्ते सरसीव महोत्पलम् ।
स राजा सर्वसुखदः स्वर्गलोके महीयते ॥ १२.१३९.१११ ॥
臣民が湖の大きな蓮のように栄える王は、万人に幸福を与える者として天界で崇められる。
12.139.112
बलिना विग्रहो राजन्न कदाचित्प्रशस्यते ।
बलिना विग्रही तस्य कुतो राज्यं कुतः सुखम् ॥ १२.१३९.११२ ॥
王よ、強者との争いは決して称賛されない。強者と争う者に、どうして王国があろうか、どうして幸福があろうか。
12.139.113
सैवमुक्त्वा शकुनिका ब्रह्मदत्तं नराधिपम् ।
राजानं समनुज्ञाप्य जगामाभीप्सितां दिशम् ॥ १२.१३९.११३ ॥
このように語ると、シャクニカは王ブラフマダッタに別れを告げ、望む方角へと去っていった。
12.139.114
एतत्ते ब्रह्मदत्तस्य पूजन्या सह भाषितम् ।
मयोक्तं भरतश्रेष्ठ किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १२.१३९.११४ ॥
バラタ族の最良の者よ、ブラフマダッタとプージャニーのこの対話を私はあなたに語った。他に何を聞きたいか。