మహాభారతం · అధ్యాయం 12.139
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.139.1
उक्तो मन्त्रो महाबाहो विश्वासो नास्ति शत्रुषु ।
कथं हि राजा वर्तेत यदि सर्वत्र नाश्वसेत् ॥ १२.१३९.१ ॥
ఓ మహాబాహూ, మీరు మంత్రాన్ని చెప్పారు; కానీ శత్రువులపై విశ్వాసం లేదు. రాజు అన్నిచోట్లా నమ్మకుండా ఉంటే ఎలా నడుచుకోవాలి?
12.139.2
विश्वासाद्धि परं राजन्राज्ञामुत्पद्यते भयम् ।
कथं हि नाश्वसन्राजा शत्रूञ्जयति पार्थिवः ॥ १२.१३९.२ ॥
ఓ రాజా, నమ్మకం వల్లనే రాజులకు గొప్ప భయం కలుగుతుంది. నమ్మని రాజు శత్రువులను ఎలా జయిస్తాడు?
12.139.3
एतन्मे संशयं छिन्धि मनो मे संप्रमुह्यति ।
अविश्वासे कथामेतामुपाश्रित्य पितामह ॥ १२.१३९.३ ॥
పితామహా, నా ఈ సందేహాన్ని తొలగించండి; నా మనసు గందరగోళంగా ఉంది. అవిశ్వాసం గురించిన ఈ కథను ఆధారంగా తీసుకొని చెప్పండి.
12.139.4
शृणुष्व राजन्यो वृत्तो ब्रह्मदत्तनिवेशने ।
पूजन्या सह संवादो ब्रह्मदत्तस्य भूपतेः ॥ १२.१३९.४ ॥
రాజా, విను — బ్రహ్మదత్తుని నివాసంలో జరిగిన విషయం; పూజనితో బ్రహ్మదత్త భూపతి చేసిన సంభాషణ.
12.139.5
काम्पिल्ये ब्रह्मदत्तस्य त्वन्तः पुरनिवासिनी ।
पूजी नाम शकुनिर्दीर्घकालं सहोपिता। ॥ १२.१३९.५ ॥
కాంపిల్యంలో బ్రహ్మదత్తుని అంతఃపురంలో పూజి అనే పేరుగల ఒక శకుని (మైనా) చాలాకాలం వారితో నివసించింది.
12.139.6
रुदज्ञा सर्वभूतानां यथा वै जीवजीवकः ।
सर्वज्ञा सर्वतत्त्वज्ञा तिर्यग्योनिं गताऽपि स ॥ १२.१३९.६ ॥
జీవజీవకం పక్షి సర్వప్రాణుల అరుపులను తెలుసుకున్నట్లు, ఆమె సర్వజ్ఞురాలు, సర్వతత్త్వాలను తెలిసినదే; తిర్యగ్యోనిలో జన్మించినప్పటికీ.
12.139.7
अभिप्रजाता सा तत्र पुत्रमेकं सुवर्चसम् ।
समकालं च राज्ञोऽपि देव्यां पुत्रो व्यजायत ॥ १२.१३९.७ ॥
అక్కడ ఆమె ఒక తేజోవంతమైన కుమారుడిని కన్నది; అదే సమయంలో రాజుగారి దేవికి కూడా ఒక కుమారుడు జన్మించాడు.
12.139.8
तयोरर्थे कृतज्ञा तु खेचरी पूजनी सदा ।
समद्रतीरं सा गत्वा आजहार फलद्वयम् ॥ १२.१३९.८ ॥
ఆ ఇద్దరి కోసం, కృతజ్ఞతగల ఆ ఆకాశచారిణి పక్షి సముద్రతీరానికి వెళ్లి రెండు పండ్లు తెచ్చింది.
12.139.9
अष्ट्यर्थं च स्वपुत्रस्य राजपुत्रस्य चैव ह ।
लमेकं सुतायादाद्राजपुत्राय चापरम् ॥ १२.१३९.९ ॥
తన కుమారుడికీ రాజకుమారుడికీ పోషణ కోసం, ఒకటి తన కుమారుడికి, మరొకటి రాజకుమారుడికి ఇచ్చింది.
12.139.10
…मृतास्यादसदृशं बलतेजोभिवर्धनम् ।
आदायादाय सैवाशु तयोः प्रादात्पुनः पुनः ॥ १२.१३९.१० ॥
…ఇది (తిన్నప్పుడు) అసాధారణమైనది, బలాన్ని తేజస్సును పెంచేది. మళ్లీ మళ్లీ తీసుకుని ఆమె వెంటనే ఆ ఇద్దరికీ మళ్లీ మళ్లీ ఇచ్చింది.
12.139.11
ततोऽगच्छत्परां वृद्धिं राजपुत्रः फलाशनात् ।
ततः स धात्र्या कक्षेण उह्यमानो नृपात्मजः ॥ १२.१३९.११ ॥
అప్పుడు ఫలాన్ని తినడం వల్ల రాజకుమారుడు అత్యధిక వృద్ధిని పొందాడు. తరువాత ఆ రాజకుమారుడిని దాదీ నడుము దగ్గర ఎత్తుకుని మోసుకెళ్లింది.
12.139.12
ददर्श तं पक्षिसुतं बाल्यादागत्य बालकः ।
ततो बाल्याच्च यत्नेन तेनाक्रीडत पक्षिणा ॥ १२.१३९.१२ ॥
బాలుడు బాల్యంతో వచ్చి ఆ పక్షి పిల్లను చూశాడు. తరువాత బాల్యపు ఆసక్తితో, జాగ్రత్తగా, అతడు ఆ పక్షితో ఆడుకున్నాడు.
12.139.13
शून्ये च तमुपादाय पक्षिणं समजातकम् ।
हत्वा ततः स राजेन्द्र धात्र्या हस्तमुपागतः ॥ १२.१३९.१३ ॥
ఓ రాజేంద్రా! నిర్జన ప్రదేశంలో ఆ పక్షిని, దాని జాతికి చెందిన పిల్లను పట్టుకుని, చంపి, అనంతరం ఆ బాలుడు ధాత్రి చేతికి చేరాడు.
12.139.14
अथ सा पूजनी राजन्नागमत्फलहारिणी ।
अपश्यन्निहतं पुत्रं तेन बालेन भूतले ॥ १२.१३९.१४ ॥
ఓ రాజా! అప్పుడు ఫలాలను తీసుకువచ్చిన ఆ ధాత్రి, ఆ బాలుడి చేత నేలపై చంపబడి పడి ఉన్న తన కుమారుడిని చూసింది.
12.139.15
बाष्पपूर्णमुखी दीना दृष्ट्वा तं पतितं सुतम् ।
पूजनी दुःखसंतप्ता रुदन्ती वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१३९.१५ ॥
కన్నీళ్లతో నిండిన ముఖంతో, దీనురాలై, దుఃఖంతో తపించిపోతున్న ఆ ధాత్రి, నేలపై పడి ఉన్న తన కుమారుడిని చూసి ఏడుస్తూ ఈ మాట పలికింది.
12.139.16
क्षत्रिये संगतं नास्ति न प्रीतिर्न च सौहृदम् ।
कारणे सान्त्वयन्त्येते कृतार्थाः संत्यजन्ति च ॥ १२.१३९.१६ ॥
క్షత్రియుల్లో సాంగత్యం లేదు, ప్రేమ లేదు, సౌహార్దం కూడా లేదు. ఏదో కారణంతో వీరు ఓదారుస్తారు; పని నెరవేరగానే విడిచిపెడతారు.
12.139.17
क्षत्रियेषु न विश्वासः कार्यः सर्वापकारिषु ।
अपकृत्यापि सततं सान्त्वयन्ति निरर्थकम् ॥ १२.१३९.१७ ॥
క్షత్రియులపై విశ్వాసం ఉంచకూడదు, ముఖ్యంగా అందరికీ అపకారం చేసేవారిపై. అపకారం చేసిన తర్వాత కూడా వారు నిరంతరం వ్యర్థంగా ఓదారుస్తారు.
12.139.18
इयमस्य करोम्यद्य सदृशीं वैरयातनाम् ।
कृतघ्नस्य नृशंसस्य भृशं विश्वासघातिनः ॥ १२.१३९.१८ ॥
ఇప్పుడు నేను ఇతనికి తగిన వైర ప్రతీకారం చేస్తాను — కృతఘ్నుడూ, క్రూరుడూ, ఘోర విశ్వాసఘాతకుడూ అయిన ఇతనికి.
12.139.19
सहसंजातवृद्धस्य तथैव सहभोजिनः ।
शरण्यस्य वधश्चैव त्रिविधं तस्य किल्विषम् ॥ १२.१३९.१९ ॥
కలిసి పుట్టి కలిసి పెరిగినవాడిని, అలాగే కలిసి భోజనం చేసేవాడిని, శరణు కోరి వచ్చినవాడిని చంపడం—ఇవి మూడు రకాల పాపం అతనికి కలుగుతాయి.
12.139.20
इत्युक्त्वा चरणाभ्यां तु नेत्रे नृपसुतस्य सा ।
हृत्वा स्वस्था तत इदं पूजनी वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१३९.२० ॥
ఇలా చెప్పి ఆమె తన పాదాలతో రాజకుమారుని కళ్ళను తీసివేసింది; తరువాత స్వస్థత పొంది పూజనీ ఈ మాటలు పలికింది.
12.139.21
इच्छयेह कृतं पापं सद्य एवोपसर्पति ।
कृतं प्रतिकृतं येषां न नश्यति शुभाशुभम् ॥ १२.१३९.२१ ॥
ఇక్కడ ఇష్టంతో చేసిన పాపం వెంటనే తిరిగి వస్తుంది. ఎవరి చేసిన పనులు, వాటి ప్రతిఫలం—మంచి చెడులు—నశించవో, (వారికి).
12.139.22
पापं कर्म कृतं किंचिद्यदि तस्मिन्न दृश्यते ।
निपात्यतेऽस्य पुत्रेषु पौत्रेष्वपि च नप्नृषु ॥ १२.१३९.२२ ॥
అతనిలో చేసిన ఏదైనా పాపకర్మ కనిపించకపోతే, అది అతని కుమారుల మీద, మనుమల మీద, మునిమనుమల మీద కూడా పడేలా చేయబడుతుంది.
12.139.23
ब्रह्मदत्तः सुतं दृष्ट्वा पूजन्या हृतलोचनम् ।
कृतप्रतिकृतं मत्वा पूजनीमिदमब्रवीत् ॥ १२.१३९.२३ ॥
పూజనిచే కళ్ళు తీయబడిన తన కుమారుని చూసి, చేసిన పని, దానికి ప్రతిఫలం అని భావించి, బ్రహ్మదత్తుడు పూజనితో ఇలా అన్నాడు.
12.139.24
अस्ति वै कृतमस्माभिरस्ति प्रतिकृतं त्वया ।
उभयं तत्समीभूतं वस पूजनि मा गमः ॥ १२.१३९.२४ ॥
మేము చేశాం, నీవు దానికి ప్రతిఫలం ఇచ్చావు. రెండూ సమానమయ్యాయి. ఓ పూజనీ, ఇక్కడే ఉండు, వెళ్ళకు.
12.139.25
सकृत्कृतापराधस्य तत्रैव परिलम्बतः ।
न तद्बुधाः प्रशंसन्ति श्रेयस्तत्रापसर्पणम् ॥ १२.१३९.२५ ॥
ఒకసారి అపరాధం చేసినవాడు అక్కడే తచ్చాడుతూ ఉంటే, విజ్ఞులు దానిని మెచ్చరు; అక్కడి నుండి తప్పుకోవడమే శ్రేయస్కరం.
12.139.26
सान्त्वे प्रयुक्ते विवृते वैरे चैव न विश्वसेत् ।
क्षिप्रं स हन्यते मूढो न हि वैरं प्रशाम्यति ॥ १२.१३९.२६ ॥
మృదువైన మాటలు చెప్పినా, వైరం బహిరంగమైనా నమ్మకూడదు; మూర్ఖుడు త్వరగా చంపబడతాడు, వైరం అంత సులభంగా శాంతించదు.
12.139.27
अन्योन्यकृतवैराणां पुत्रपौत्रं नियच्छति ।
पुत्रपौत्रविनाशे च परलोकं नियच्छति ॥ १२.१३९.२७ ॥
పరస్పరం వైరం పెంచుకున్నవారి వైరం కుమారులను, మనవలను కూడా పట్టుకుంటుంది; కుమారులు, మనవలు నశిస్తే అది పరలోకానికీ తీసుకువెళ్తుంది.
12.139.28
सर्वेषां कृतवैराणामविश्वासः सुखावहः ।
एकान्ततो न विश्वासः कार्यो विश्वासघातके ॥ १२.१३९.२८ ॥
వైరం పెంచుకున్న అందరి పట్ల అవిశ్వాసం సుఖాన్నిస్తుంది; విశ్వాసఘాతకుడిని పూర్తిగా నమ్మకూడదు.
12.139.29
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत् ।
विश्वासाद्भयमुत्पन्नमपि मूलं निकृन्तति।
कामं विश्वासयेदन्यान्परेषां च न विश्वसेत् ॥ १२.१३९.२९ ॥
నమ్మదగనివాడిని నమ్మకూడదు; నమ్మదగినవాడిని కూడా అతిగా నమ్మకూడదు; నమ్మకం నుండి పుట్టిన భయం వేరును కూడా నరికివేస్తుంది. కోరితే ఇతరులను నమ్మించవచ్చు, కానీ ఇతరులను నమ్మకూడదు.
12.139.30
माता पिता बान्धवानां वरिष्ठौ ।
भार्या क्षेत्रं बीजमात्रं तु पुत्रः।
भ्राता शत्रुः क्लिन्नपाणिर्वयस्य ।
आत्मा ह्येकः सुखदुःखस्य भोक्ता ॥ १२.१३९.३० ॥
తల్లి, తండ్రి బంధువులలో శ్రేష్ఠులు. భార్య పొలం; కుమారుడు కేవలం విత్తనం. సోదరుడు శత్రువు కావచ్చు; స్నేహితుడు తడి చేతులవాడు (వంచకుడు) కావచ్చు. సుఖదుఃఖాలను అనుభవించేది ఒక్క ఆత్మే.
12.139.31
अन्योन्यकृतवैराणां न संधिरुपपद्यते ।
स च हेतुरतिक्रान्तो यदर्थमहमावसम् ॥ १२.१३९.३१ ॥
ఒకరిపై ఒకరు వైరం చేసుకున్నవారి మధ్య సంధి కుదరదు. నేను ఇక్కడ నివసించిన కారణం కూడా ఇప్పుడు గడిచిపోయింది.
12.139.32
पूजितस्यार्थमानाभ्यां सान्त्वं पूर्वापकारिणः ।
हृदयं भवत्यविश्वस्तं कर्म त्रासयते बलात् ॥ १२.१३९.३२ ॥
ధనంతో, గౌరవంతో పూజింపబడినప్పటికీ, ముందు హాని చేసినవాని ఓదార్పు మాటలు హృదయాన్ని అవిశ్వాసంతో నింపుతాయి; అతని చర్య బలవంతంగా భయపెడుతుంది.
12.139.33
पूर्वं संमानना यत्र पश्चाच्चैव विमानना ।
जह्यात्स सत्ववान्वासं संमानितविमानितः ॥ १२.१३९.३३ ॥
ముందు సన్మానం, తరువాత అవమానం జరిగే చోట, ధైర్యవంతుడైనవాడు నివాసాన్ని విడిచిపెట్టాలి; గౌరవించబడి తరువాత అవమానింపబడినవాడు అలా చేయాలి.
12.139.34
उषिताऽस्मि तवागारे दीर्घकालमहिंसिता ।
तदिदं वैरमुत्पन्नं सुखमास्ख व्रजाम्यहम् ॥ १२.१३९.३४ ॥
నేను నీ ఇంట్లో చాలాకాలం హాని లేకుండా నివసించాను. ఇప్పుడు ఈ వైరం పుట్టింది; నీవు సుఖంగా కూర్చో, నేను వెళ్తున్నాను.
12.139.35
यः कृते प्रतिकुर्याद्वै न स तत्रापराध्नुयात् ।
अनृणस्तेन भवति वस पूजनि मागमः ॥ १२.१३९.३५ ॥
చేసిన ఉపకారానికి ప్రతిఫలం ఇచ్చేవాడు అక్కడ తప్పు చేయడు; దాని వల్ల అతడు ఋణరహితుడవుతాడు. ఓ పూజనీ, ఇక్కడే ఉండు, వెళ్లకు.
12.139.36
न कृतस्य तु कर्तुश्च सख्यं संधीयते पुनः ।
हृदयं तत्र जानाति कर्तुश्चैव कृतस्य च ॥ १२.१३९.३६ ॥
చేసిన పనికీ, చేసినవానికీ మధ్య స్నేహం మళ్లీ కుదరదు. అక్కడ హృదయం చేసినవానినీ, చేసిన పనినీ తెలుసుకుంటుంది.
12.139.37
कृतस्य चैव कर्तुश्च सख्यं संधीयते पुनः ।
वैरस्योपशमो दृष्टः पापं नोपाश्नुते पुनः ॥ १२.१३९.३७ ॥
చేయబడినవాడికీ చేసినవాడికీ మధ్య స్నేహం మళ్లీ కలుస్తుంది; వైరం శమించడం కనిపిస్తుంది, మరియు (అతడు) మళ్లీ పాపాన్ని పొందడు.
12.139.38
नास्ति वैरमतिक्रान्तं सान्त्वितोऽस्मीति नाश्वसेत् ।
विश्वासाद्बध्यते लोकस्तस्माच्छ्रेयोप्यदर्शनम् ॥ १२.१३९.३८ ॥
"వైరం ఇంకా తీరిపోలేదు; నేను శాంతింపజేయబడ్డాను" అని భావించి (ఎవరూ) నమ్మకూడదు. నమ్మకం వల్ల ప్రజలు బంధింపబడతారు; కాబట్టి (తనను) చూపకుండా ఉండటమే మేలు.
12.139.39
तरसा ये न शक्यन्ते शस्त्रैः सुनिसितैरपि ।
साम्ना तेऽपि निगृह्यते गजा इव करेणुभिः ॥ १२.१३९.३९ ॥
బలంతోనూ, అతి పదునైన ఆయుధాలతోనూ కూడా లొంగని వారిని, సామోపాయంతో ఆడ ఏనుగులచే మగ ఏనుగులు నిగ్రహించబడినట్లు, నిగ్రహించవచ్చు.
12.139.40
संवासाज्जायते स्नेहो जीवितान्तकरेष्वपि ।
अन्योन्यस्य हि विश्वासः श्वानश्वपचयोरिव ॥ १२.१३९.४० ॥
కలిసి జీవించడం వల్ల ప్రేమ పుడుతుంది, ప్రాణాలు తీసేవారి మధ్యలో కూడా; ఒకరిపై మరొకరికి నమ్మకమూ కలుగుతుంది, కుక్కలకూ శ్వపచులకూ (చండాలురకు) మధ్య ఉన్నట్లు.
12.139.41
अन्योन्यकृतवैराणां संवासान्मृदुतां गतम् ।
नैव तिष्ठति तद्वैरं पुष्करस्थमिवोदकम् ॥ १२.१३९.४१ ॥
పరస్పరం వైరం చేసుకున్నవారి ఆ వైరం కలిసి జీవించడం వల్ల మృదుత్వాన్ని పొందుతుంది; తామరాకుపై ఉన్న నీరు నిలవనట్లు, ఆ వైరం నిలిచి ఉండదు.
12.139.42
वैरं पञ्चसमुत्थानं तच्च बुध्यन्ति पण्डिताः ।
स्त्रीकृतं वास्तुजं वाग्जं स्वसपत्नापराधजम् ॥ १२.१३९.४२ ॥
వైరానికి ఐదు మూలాలు ఉన్నాయి; జ్ఞానులు దానిని గ్రహిస్తారు: స్త్రీ వల్ల కలిగినది, భూమి (ఆస్తి) వల్ల పుట్టినది, మాట వల్ల పుట్టినది, తన ప్రత్యర్థి నేరం వల్ల పుట్టినది.
12.139.43
तत्र दाता न हन्तव्यः क्षत्रियेण विशेषतः ।
प्रकाशं वाऽप्रकाशं वा बुद्ध्वा दोषबलाबलम् ॥ १२.१३९.४३ ॥
అక్కడ దాతను, ముఖ్యంగా క్షత్రియుడు, చంపకూడదు; బహిరంగంగా అయినా రహస్యంగా అయినా, దోషం యొక్క బలాబలాన్ని తెలుసుకొని.
12.139.44
कृतवैरे न विश्वासः कार्यस्त्विह सुहृद्यपि ।
प्रच्छन्नं तिष्ठते वैरं गूढोऽग्निरिव दारुषु ॥ १२.१३९.४४ ॥
వైరం చేసినవానిపై నమ్మకం ఉంచరాదు, ఇక్కడ స్నేహితునిపై కూడా; వైరం దాగి ఉంటుంది, కట్టెలలో దాగిన అగ్నిలా.
12.139.45
न वित्तेन न पारुष्यैर्न च सान्त्वेन च श्रुतैः ।
वैराग्निः शाम्यते राजन्निमग्नोऽग्निरिवार्णवे ॥ १२.१३९.४५ ॥
ధనంతో గానీ, కఠినమైన మాటలతో గానీ, సాంత్వనతో గానీ, శాస్త్రజ్ఞానంతో గానీ వైరాగ్ని శాంతించదు, ఓ రాజా, సముద్రంలో మునిగిన అగ్నిలా.
12.139.46
न हि वैराग्निरुद्धूतः कर्म चाप्यपराधजम् ।
शाम्यत्यदग्ध्वा नृपते विना ह्येकतरक्षयात् ॥ १२.१३९.४६ ॥
వైరాగ్ని రగిలినప్పుడు, అపరాధం వల్ల కలిగిన కర్మ కూడా, ఓ రాజా, వారిలో ఒకరి నాశనం లేకుండా కాల్చకుండా శాంతించదు.
12.139.47
सत्कृतस्यार्थामनाभ्यां तत्र पूर्वापकारिणः ।
नैव शान्तिर्न विश्वासः कर्मणा जायते बलात् ॥ १२.१३९.४७ ॥
గతంలో అపకారం చేసినవానికి ధనంతోనూ గౌరవంతోనూ సత్కారం చేసినా అక్కడ శాంతి ఉండదు, విశ్వాసం ఉండదు; కర్మవల్ల, బలవల్ల అవి పుట్టవు.
12.139.48
नैवापकारे कस्मिंश्चिदहं त्वयि तथा भवान् ।
उषितावाऽपि चक्रितं नेदानीं विश्वसाम्यहम् ॥ १२.१३९.४८ ॥
ఏ అపకారంలోనూ నేను నీకు, నీవు నాకు అలా... నివసించినా, భయపడి, ఇప్పుడు నేను నమ్మను.
12.139.49
कालेन क्रियते कार्यं तथैव विविधाः क्रियाः ।
कालेनैव प्रवर्तन्ते कः कस्येत्यपराध्यति ॥ १२.१३९.४९ ॥
కాలం చేతనే కార్యం జరుగుతుంది, అలాగే వివిధ క్రియలు కూడా. కాలం చేతనే అవి ప్రవర్తిస్తాయి; అలాంటప్పుడు ఎవరు ఎవరికి అపరాధం చేస్తారు?
12.139.50
तुल्यं चोभे प्रवर्तेते मरणं जन्म चैव हि ।
कार्यते चैव कालेन तन्निमित्तं न जीवति ॥ १२.१३९.५० ॥
మరణం, జననం ఈ రెండూ సమానంగానే ప్రవర్తిస్తాయి. కాలమే వాటిని చేయిస్తుంది; దాని నిమిత్తంగానే ఎవరూ జీవించరు.
12.139.51
बध्यन्ते युगपत्केचिदेकैकं चापरे तथा ।
कालो दहति भूतानि संप्राप्तोऽग्निरिवेन्धनम् ॥ १२.१३९.५१ ॥
కొందరు ఒకేసారి, మరికొందరు ఒక్కొక్కరిగా బంధింపబడతారు; అలాగే కాలం ప్రాణులను దహిస్తుంది, వచ్చిన అగ్ని ఇంధనాన్ని దహించినట్లు.
12.139.52
नाहं प्रमाणं नैव त्वभन्योन्यं कारणं शुभे ।
कालो नित्यमुपादत्ते सुखं दुःखं च देहिनाम् ॥ १२.१३९.५२ ॥
ఓ శుభురాలా, నేను ప్రమాణం కాను, నువ్వూ ఒకరికొకరు కారణం కావు; కాలమే ఎల్లప్పుడూ దేహధారుల సుఖదుఃఖాలను స్వీకరిస్తుంది.
12.139.53
एवं वसेह सन्नेहा यथाकाममहिंसिता ।
यत्कृतं तत्तु मे क्षान्तं त्वं च वै क्षम पूजनि ॥ १२.१३९.५३ ॥
ఇలా నువ్వు ఇక్కడ స్నేహంతో, కోరినట్లుగా, హింసించబడకుండా నివసించు. నేను చేసినది నేను క్షమించాను; నువ్వూ క్షమించు, ఓ పూజనీయా.
12.139.54
यदि कालः प्रमाणं ते न वैरं कस्यचिद्भवेत् ।
कस्मादपचितिं यान्ति बान्धवा बान्धवे हते ॥ १२.१३९.५४ ॥
కాలమే నీ ప్రమాణమైతే, ఎవరికీ వైరం ఉండకూడదు కదా? బంధువు బంధువుచే చంపబడినప్పుడు బంధువులు ఎందుకు ప్రతీకారానికి పోతారు?
12.139.55
कस्माद्देवासुराः सर्वे अन्योन्यमभिजघ्निरे ।
यदि कालेन निर्याणं सुखदुःखे भवाभवौ ॥ १२.१३९.५५ ॥
కాలం వల్లనే మరణం, సుఖదుఃఖాలు, పుట్టుక చావు నిర్ణయించబడితే, దేవతలు రాక్షసులు ఎందుకు ఒకరినొకరు చంపుకుంటారు?
12.139.56
भिषजो भैषजं कर्तुं कस्मादिच्छन्ति रोगिणः ।
यदि कालेन पच्यन्ते भेषजैः किं प्रयोजनम् ॥ १२.१३९.५६ ॥
కాలంచేతనే రోగులు పరిణమిస్తే, వైద్యులు మందు ఇవ్వడానికి, రోగులు మందు కోరడానికి ఎందుకు? మందులతో ప్రయోజనమేముంది?
12.139.57
प्रलापः सुमहान्कस्मात्क्रियते शोकमूर्च्छितैः ।
यदि कालः प्रमाणं ते कस्माद्धर्मोऽस्ति कर्तृषु ॥ १२.१३९.५७ ॥
శోకంతో మూర్ఛిల్లినవారు ఎందుకు ఇంతగా విలపిస్తారు? కాలమే నీకు ప్రమాణమైతే, కర్మ చేసేవారిలో ధర్మం ఎందుకు ఉంది?
12.139.58
तव पुत्रो ममापत्यं हतवान्हिंसितो मया ।
अनन्तरं त्वयाहं च बाधितव्या महीपते ॥ १२.१३९.५८ ॥
నీ కుమారుడు నా సంతానాన్ని చంపాడు; నేను అతన్ని గాయపరిచాను. మహీపతీ, తర్వాత నీవు నన్ను, నేను నిన్ను బాధించాలి.
12.139.59
अहं हि पुत्रशोकेन कृतपापा तवात्मजे ।
तथा त्वया प्रहर्तव्यं मयि तत्त्वं च मे शृणु ॥ १२.१३९.५९ ॥
కుమారుని శోకంతో నేను నీ సంతానం పట్ల పాపం చేశాను. కాబట్టి నీవు నాపై ప్రహరించాలి. ఇప్పుడు నా సత్యాన్ని విను.
12.139.60
भक्षार्थं क्रीडनार्थं च नरा वाञ्छन्ति पक्षिणः ।
तृतीयो नास्ति संयोगो वधबन्धादृते क्षमः ॥ १२.१३९.६० ॥
మనుషులు ఆహారం కోసం, ఆటకోసం పక్షులను కోరుకుంటారు. వధ, బంధనాలు తప్ప మూడవ సంబంధం లేదు, అది తగినది కాదు.
12.139.61
वधबन्धभयादेके मोक्षतन्त्रमुपाश्रिताः ।
जनीमरणजं दुःखं प्राहुर्वेदविदो जनाः ॥ १२.१३९.६१ ॥
వధ, బంధనాల భయంతో కొందరు మోక్షతంత్రాన్ని ఆశ్రయిస్తారు. జనన మరణాల వల్ల కలిగే దుఃఖాన్ని వేదజ్ఞులు చెబుతారు.
12.139.62
सर्वस्य दयिताः प्राणाः सर्वस्य दयिताः सुताः ।
दुःखादुद्विजते सर्वं सर्वस्य सुखमीप्सितम् ॥ १२.१३९.६२ ॥
అందరికీ ప్రాణాలు ప్రియమైనవి; అందరికీ కుమారులు ప్రియులు. దుఃఖం వల్ల అన్నీ వణుకుతాయి; అందరూ సుఖాన్నే కోరుకుంటారు.
12.139.63
दुःखं जरा ब्रह्मदत्त दुःखमर्थविपर्ययः ।
दुःखं चानिष्टसंवासो दुःखमिष्टवियोजनम् ॥ १२.१३९.६३ ॥
ఓ బ్రహ్మదత్తా, ముసలితనం దుఃఖం; ధన నష్టం దుఃఖం. అనిష్టులతో సహవాసం దుఃఖం; ఇష్టులతో వియోగం దుఃఖం.
12.139.64
वैरबन्धकृतं दुःखं स्त्रीकृतं सह तथा ।
दुःखं दुःखेन सततं विवर्धति… धिप ॥ १२.१३९.६४ ॥
వైరం, బంధనాల వల్ల కలిగే దుఃఖం; స్త్రీ వల్ల కలిగే దుఃఖం కూడా అలాగే. దుఃఖంతో దుఃఖం నిరంతరం పెరుగుతుంది… ధిప.
12.139.65
न दुःखं परदुःखे वै केचिदाहुर…यः ।
यो दुःखं नाभिजानाति स जल्पति माहाजने ॥ १२.१३९.६५ ॥
పరుల దుఃఖంలో దుఃఖం లేదని కొందరు అంటారు… దుఃఖాన్ని తెలియనివాడు మహాసభలో వృథాగా మాట్లాడతాడు.
12.139.66
यस्तु शोचति दुःखार्ताः स कथं वक्तमुत्सहेत ।
रसज्ञः सर्वदुःखस्य यथाऽऽत्मनि तथा परे ॥ १२.१३९.६६ ॥
దుఃఖంతో బాధపడేవారిని చూసి శోకించేవాడు ఎలా మాట్లాడగలడు? సమస్త దుఃఖ రసాన్ని తెలిసినవాడు తనలో ఉన్నట్లే పరులలోనూ దానిని తెలుసుకుంటాడు.
12.139.67
भिन्ना श्लिष्टा न सज्यन्ते शस्त्रैः सुनिशितैरपि ।
साम्ना तेऽपि निगृह्यन्ते गजा इव करेणुभिः ॥ १२.१३९.६७ ॥
విరిగినవి అతికించినా అంటుకోవు, అతి పదునైన ఆయుధాలతో కూడా; కానీ అవి కూడా సామోపాయంతో అదుపులోకి వస్తాయి, ఏనుగులు ఆడ ఏనుగులతో అదుపులోకి వచ్చినట్లు.
12.139.68
यत्कृतं ते मया राजंस्त्वया च मम यत्कृतम् ।
न तद्वर्षशतैः शक्यं व्यपोहितुमरिंदम् ॥ १२.१३९.६८ ॥
ఓ రాజా, నువ్వు నాకు చేసినదీ, నేను నీకు చేసినదీ వందల సంవత్సరాలలో కూడా తొలగించడం సాధ్యం కాదు, శత్రుదమనా.
12.139.69
आवयोः कृतमन्योन्यं तस्य संधिर्न विद्यते ।
स्मृत्वास्मृत्वा हि ते पुत्रं नवं वैरं भविष्यति ॥ १२.१३९.६९ ॥
మనమిద్దరం ఒకరికొకరు చేసినదానికి రాజీ లేదు; నీ కొడుకును గుర్తుచేసుకున్నా మరచినా కొత్త వైరం పుడుతుంది.
12.139.70
वैरमन्तिकमासाद्य यः प्रीतिं कर्तुमिच्छति ।
मृण्मयस्येव भग्नस्य तस्य संधिर्न विद्यते ॥ १२.१३९.७० ॥
వైరం దగ్గరకు వచ్చాక స్నేహం చేయాలనుకునేవానికి, విరిగిన మట్టి పాత్రలాగా రాజీ ఉండదు.
12.139.71
निश्चयः स्वार्थशास्त्रेषु न विश्वासः सुखोदयः ।
उशना चैव गाथे द्वे प्रह्लादायाब्रवीत्पुरा ॥ १२.१३९.७१ ॥
స్వార్థ శాస్త్రాలలో నిశ్చయం ఉంది; విశ్వాసం సుఖోదయం కాదు; పూర్వం ఉశనుడు ప్రహ్లాదునికి ఈ రెండు గాథలు చెప్పాడు.
12.139.72
ये वैरिणः श्रद्दधते सत्ये सत्येतरेऽपि वा ।
वध्यन्ते श्रद्दधाना हि मधु शुष्कतृणैरिव ॥ १२.१३९.७२ ॥
శత్రువులు సత్యంలోనైనా అసత్యంలోనైనా నమ్మకం ఉంచితే, నమ్మేవారు ఎండు గడ్డితో మధువు వలె వధించబడతారు.
12.139.73
न हि वैराणि शाम्यन्ति कुलेष्वादशमाद्युगात् ।
आख्यातारश्च विद्यन्ते कुले चेज्जायते पुमान् ॥ १२.१३९.७३ ॥
కులాలలో పదవ తరం వరకు కూడా వైరాలు శాంతించవు; కులంలో ఒక పురుషుడు జన్మిస్తే (ఆ వైరాన్ని) చెప్పేవారు కూడా ఉంటారు.
12.139.74
उपगृह्य तु वैराणि सान्त्वयन्ति नराधिपाः ।
अथैनं प्रतिहिंसन्ति पूर्णं घटमिवाश्मनि ॥ १२.१३९.७४ ॥
రాజులు వైరాలను స్వీకరించి వాటిని శాంతపరిచినట్లు నటిస్తారు; తరువాత నిండిన కుండను రాతిపై కొట్టినట్లు అతనిపై దాడి చేస్తారు.
12.139.75
सदा न विश्वसेद्राजन्पापं कृत्वेह कस्यचित् ।
अपकृत्य परेषां हि विश्वासाद्दुःखमश्नुते ॥ १२.१३९.७५ ॥
ఓ రాజా, ఇక్కడ ఎవరికైనా పాపం చేసినవాడు ఎప్పుడూ ఎవరినీ నమ్మకూడదు; ఇతరులకు అపకారం చేసినవాడు నమ్మకం వల్లనే దుఃఖం పొందుతాడు.
12.139.76
नाविश्वासाच्चिनोत्यर्थमीहते चापि किंचन ।
भयात्त्वेकतरं मित्रं कृतकृत्या भवत्विह ॥ १२.१३९.७६ ॥
అపనమ్మకం ఉన్నవాడు ధనాన్ని సంపాదించడు, ఏ పనికీ ప్రయత్నించడు; కానీ భయంతో ఇద్దరిలో ఒకరిని మిత్రునిగా చేసుకుని ఇక్కడ తన కార్యాన్ని సాధించుకోనివ్వు.
12.139.77
यस्येह व्रणिनौ पादौ पभ्द्यां च परिधावतः ।
क्षिण्येते तस्य तौ पादौ सुगुप्तमपि धावतः ॥ १२.१३९.७७ ॥
ఇక్కడ ఎవరి పాదాలు గాయాలతో ఉన్నాయో, కాళ్ళతో పరుగెత్తుతున్న అతని ఆ పాదాలు బాగా రక్షించబడినా పరుగెత్తేటప్పుడు క్షీణిస్తాయి.
12.139.78
नेत्राभ्यां सरुजाभ्यां यः प्रतिवातमुदीक्षते ।
तस्य वायुरुजाऽत्यर्थं नेत्रयोर्भवति ध्रुवम् ॥ १२.१३९.७८ ॥
నొప్పిగా ఉన్న కళ్ళతో గాలికి ఎదురుగా చూసేవానికి, గాలి వల్ల అతని కళ్ళలో అత్యధిక బాధ తప్పక కలుగుతుంది.
12.139.79
दुष्टं पन्थानमासाद्य यो मोहादभिपद्यते ।
आत्मनो बलमज्ञात्वा तदन्तं तस्य जीवितम् ॥ १२.१३९.७९ ॥
దుష్టమైన మార్గాన్ని చేరి, మోహంతో దానిలో వెళ్ళేవాడు, తన బలాన్ని తెలుసుకోకుండా ఉంటే, అతని జీవితం దాని అంతంతోనే ముగుస్తుంది.
12.139.80
यस्तु वर्षमविज्ञाय क्षेत्रं कर्षति कर्षकः ।
हीनः पुरुषकारेण तस्य वै नाप्नुते फलम् ॥ १२.१३९.८० ॥
వర్షకాలాన్ని తెలుసుకోకుండా పొలాన్ని దున్నే రైతు, మానవ ప్రయత్నం లేనివాడైతే, అతనికి నిజంగా ఫలం లభించదు.
12.139.81
यस्तु तिक्तं कषायं वा स्वादु वा मधुरं हितम् ।
आहारं कुरुते नित्यं सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥ १२.१३९.८१ ॥
చేదు, వగరు లేదా తీపి, మధురమైన, హితకరమైన ఆహారాన్ని నిత్యం తీసుకునేవాడు అమరత్వానికి అర్హుడవుతాడు.
12.139.82
पथ्यं मुक्त्वा तु यो मोहाद्दुष्टमश्नाति भोजनम् ।
परिणाममविज्ञाय तदन्तं तस्य जीवितम् ॥ १२.१३९.८२ ॥
పథ్యాన్ని విడిచి, మోహంతో హానికరమైన భోజనం తినేవాడు, దాని ఫలితాన్ని తెలుసుకోకుండా, అతని జీవితం దాని అంతంతోనే ముగుస్తుంది.
12.139.83
दैवं पुरुषकारश्च स्थितावन्योन्यसंश्रयात् ।
उदात्तं कर्म वै तत्र दैवं क्लीबा उपासते ॥ १२.१३९.८३ ॥
దైవం, పురుషకారం రెండూ ఒకదానిపై మరొకటి ఆధారపడి నిలుస్తాయి; అక్కడ ఉదాత్తమైన కర్మే నిజం; బలహీనులు దైవాన్నే ఉపాసిస్తారు.
12.139.84
कर्म चात्महितं कार्यं तीक्ष्णं वा यदि वा मृदु ।
ग्रस्यतेऽकर्मशीलस्तु सदाऽनर्थैरकिंचनः ॥ १२.१३९.८४ ॥
తనకు హితమైన కర్మను చేయాలి, అది తీవ్రమైనదైనా లేదా మృదువైనదైనా; కర్మలు చేయనివాడు ఎల్లప్పుడూ అనర్థాలతో పట్టబడి నిరుపేదవుతాడు.
12.139.85
तस्मात्संशयितव्येऽर्थे कार्य एव पराक्रमः ।
सर्वस्वमपि संत्यज्य कार्यमात्महितं नरैः ॥ १२.१३९.८५ ॥
అందువల్ల సందేహాస్పద కార్యంలో పరాక్రమమే చూపాలి. మనుషులు తన హితమైన కార్యాన్ని చేయాలి, సర్వస్వాన్ని విడిచినా సరే.
12.139.86
विद्या शौचं च दाक्ष्यं च बलं शौर्यं च पञ्चमम् ।
मित्राणि सहजान्याहुर्वर्तयन्तीह यैर्बुधाः ॥ १२.१३९.८६ ॥
విద్య, శౌచం, నైపుణ్యం, బలం, ఐదవది శౌర్యం — వీటిని జ్ఞానులు సహజ మిత్రులు అంటారు; వీటితోనే వారు ఇక్కడ కార్యాలను సాధిస్తారు.
12.139.87
निवेशनं च कुप्यं च क्षेत्रं भार्यां सुहृज्जनम् ।
एतान्युपचितान्याहुः सर्वत्र लभते पुमान् ॥ १२.१३९.८७ ॥
ఇల్లు, సామగ్రి, పొలం, భార్య, హితైషులైన జనులు — వీటిని సమకూరిన సంపద అంటారు; మనిషి వీటిని అన్నిచోట్లా పొందుతాడు.
12.139.88
सर्वत्र रमते प्राज्ञः सर्वत्र च विरोचते ।
न विभीषयते किंचिद्भीषितो न बिभेति च ॥ १२.१३९.८८ ॥
జ్ఞాని అన్నిచోట్లా ఆనందిస్తాడు; అన్నిచోట్లా ప్రకాశిస్తాడు. అతను ఎవరినీ భయపెట్టడు; భయపెట్టబడినా భయపడడు.
12.139.89
नित्यं बुद्धिमतोऽप्यर्थः स्वल्पकोऽपि विवर्धते ।
दाक्ष्येण कुर्वतां कर्मं संयमात्प्रतितिष्ठति ॥ १२.१३९.८९ ॥
జ్ఞానికి సంపద ఎంత స్వల్పమైనదైనా సదా వృద్ధి చెందుతుంది; నైపుణ్యంతో కర్మ చేసేవారిది ఆత్మనిగ్రహంతో స్థిరపడుతుంది.
12.139.90
गृहस्नेहावबद्धानां नराणामल्पमेधसाम् ।
कुस्त्री खादति मांसानि माघमां सेगवा इव ॥ १२.१३९.९० ॥
ఇంటి ప్రేమలో బంధింపబడిన అల్పబుద్ధి మనుషుల మాంసాన్ని చెడ్డ భార్య తినేస్తుంది; మాఘమాసం పశువులతో కలిసి (వారిని) కృశింపజేసినట్లు.
12.139.91
गृहं क्षेत्राणि मित्राणि स्वदेश इति चापरे ।
इत्येवमवसीदन्ति नरा बुद्धिविपर्यये ॥ १२.१३९.९१ ॥
ఇల్లు, పొలాలు, మిత్రులు, స్వదేశం అని కొందరు అంటారు. ఈ విధంగా బుద్ధి విపర్యాసం కలిగినప్పుడు మనుషులు క్షీణిస్తారు.
12.139.92
उत्पथाच्च विमानाच्च देशाद्दुर्भिक्षपीडितात् ।
अन्यत्र वसतिं गच्छेद्वसेद्वा नित्यमानितः ॥ १२.१३९.९२ ॥
దుర్మార్గపు మార్గం నుండి, అవమానం నుండి, కరువుతో పీడితమైన దేశం నుండి ఎవరైనా మరో చోటికి వెళ్ళాలి; లేదా ఎల్లప్పుడూ గౌరవం పొందే చోట నివసించాలి.
12.139.93
तस्मादन्यत्र यास्यामि वस्तुं नाहमिहोत्सहे ।
कृतमेतदनाहार्यं तव पुत्रे च पार्थिव ॥ १२.१३९.९३ ॥
కాబట్టి నేను వేరే చోటికి వెళ్ళబోతున్నాను; ఇక్కడ నివసించాలనే ఉత్సాహం నాకు లేదు. ఓ రాజా, మీరు, మీ పుత్రులు చేసినది సహించరానిది.
12.139.94
कुभार्यां च कुपुत्रं च कुराजानं कुसौहृदम् ।
कुसंबन्धं कुदेशं च दूरतः परिवर्जयेत् ॥ १२.१३९.९४ ॥
చెడ్డ భార్య, చెడ్డ కొడుకు, చెడ్డ రాజు, చెడ్డ స్నేహితుడు, చెడ్డ బంధువు, చెడ్డ దేశం — వీటిని దూరం నుండే విడిచిపెట్టాలి.
12.139.95
कुमित्रे नास्ति विश्वासः कुभार्यायां कुतो रतिः ।
कुराज्ये निर्वृतिर्नास्ति कुदेशे नास्ति जीविका ॥ १२.१३९.९५ ॥
చెడ్డ మిత్రునిపై నమ్మకం ఉండదు; చెడ్డ భార్యపై ప్రేమ ఎక్కడిది? చెడ్డ రాజ్యంలో శాంతి లేదు; చెడ్డ దేశంలో జీవనోపాధి లేదు.
12.139.96
कुपुत्रे सौहृदं नास्ति नित्यमस्थिरसौहृदम् ।
अवमानः कुंसबन्धे भवत्यर्थविपर्यये ॥ १२.१३९.९६ ॥
చెడ్డ కొడుకుపై ప్రేమ ఉండదు; అది ఎప్పుడూ నిలకడలేని ప్రేమ. చెడ్డ బంధంలో అవమానం కలుగుతుంది, ధనం తారుమారైనప్పుడు.
12.139.97
सा भार्या या प्रियं ब्रूते स पुत्रो यत्र निर्वृतिः ।
तन्मित्रं यत्र विश्वासः स देशो यत्र जीवति ॥ १२.१३९.९७ ॥
ప్రియంగా మాట్లాడేదే భార్య; సంతృప్తి కలిగించేవాడే కొడుకు; విశ్వాసం ఉన్నవాడే మిత్రుడు; మనిషి జీవించే చోటే దేశం.
12.139.98
यत्र नास्ति बलात्कारः स राजा तीव्रशासनः ।
स च यौनाभिसंबन्धो यः सतोऽपि बुभूषति ॥ १२.१३९.९८ ॥
బలాత్కారం లేని చోటే, కఠినంగా పాలించే రాజు; మంచివారిలో కూడా ఉండాలనుకునే వివాహ బంధమే అది.
12.139.99
भार्या देशोऽथ मित्राणि पुत्रसंबन्धिबान्धवाः ।
एते सर्वे गुणवति धर्मनेत्रे महीपतौ ॥ १२.१३९.९९ ॥
భార్య, దేశం, మిత్రులు, కొడుకులు, బంధువులు, జ్ఞాతులు — ఇవన్నీ ధర్మాన్ని నడిపించే గుణవంతుడైన రాజులో నిలుస్తాయి.
12.139.100
अधर्मज्ञस्य विषये प्रजा नश्यन्ति निग्रहात् ।
राजा मूलं त्रिवर्गस्य अप्रमत्तोऽनुपालयन् ॥ १२.१३९.१०० ॥
ధర్మం తెలియని రాజు పాలించే రాజ్యంలో ప్రజలు అణచివేతతో నశిస్తారు. రాజు త్రివర్గానికి మూలం; అప్రమత్తంగా ప్రజలను రక్షించాలి.
12.139.101
बलिषङ्भागमुद्धृत्य फलं समुपयोजयेत् ।
न रक्षति प्रजाः सम्यग्यः स पार्थिवतस्करः ॥ १२.१३९.१०१ ॥
పంటలో ఆరవ భాగాన్ని పన్నుగా తీసుకుని దానిని సరిగా వినియోగించాలి; ప్రజలను సరిగా రక్షించనివాడు రాజవేషపు దొంగ.
12.139.102
दत्वाऽभयं यः स्वयमेव राजा ।
न तत्प्रमाणं कुरुतेऽर्थलोभात्।
स सर्वलोकादुपलभ्य पाप ।
मधर्मबुद्धिर्निरयं प्रयाति ॥ १२.१३९.१०२ ॥
తానే అభయం ఇచ్చి కూడా ధనలోభంతో ఆ మాటను ప్రమాణంగా నిలబెట్టనివాడు, పాపఫలాన్ని పొంది అధర్మబుద్ధితో నరకానికి వెళ్తాడు.
12.139.103
दत्त्वाऽभयं स्वयं राजा प्रमाणं कुरुते यदि ।
स सर्वं सुखमाप्नोति प्रजा धर्मेण पालयन् ॥ १२.१३९.१०३ ॥
స్వయంగా అభయమిచ్చి, ధర్మంతో ప్రజలను పాలిస్తూ, ప్రమాణాన్ని పాటించే రాజు అన్ని సుఖాలను పొందుతాడు.
12.139.104
पिता भ्राता गुरुः शास्ता वह्निर्वैश्रवणो यमः ।
सप्त राज्ञो गुणानेतान्मनुराह प्रजापतिः ॥ १२.१३९.१०४ ॥
తండ్రి, సోదరుడు, గురువు, శాసకుడు, అగ్ని, కుబేరుడు, యముడు — రాజులో ఈ ఏడు గుణాలుండాలని ప్రజాపతి మనువు చెప్పాడు.
12.139.105
पिता हि राजा लोकस्य प्रजानां योऽनुकम्पिता ।
तस्मिन्मिथ्यापनीते हि तिर्यग्भवति मानवः ॥ १२.१३९.१०५ ॥
రాజే లోకంలో ప్రజలకు తండ్రి; వారిపై కరుణ కలిగినవాడు. అతడు అన్యాయంగా తొలగించబడితే మనిషి దారి తప్పుతాడు.
12.139.106
संभावयति मातेव दीनमप्युपपद्यते ।
दहत्यग्निरिवानिष्टान्यमयत्यहितांस्तदा ॥ १२.१३९.१०६ ॥
తల్లిలా అతడు దీనులను కూడా గౌరవించి ఆదరిస్తాడు; అగ్నిలా అనిష్టాలను దహిస్తాడు, శత్రువులను బాధిస్తాడు.
12.139.107
इष्टेषु विसृजन्नर्थान्कुबेर इव कामदः ।
गुरुर्धर्मोपदे… गोप्ता च परिपालनात् ॥ १२.१३९.१०७ ॥
ప్రియులకు ధనాన్ని పంచుతూ కుబేరునిలా కోరికలు తీర్చేవాడు; ధర్మబోధలో గురువు, రక్షణతో రక్షకుడు.
12.139.108
यस्तु रञ्जयते … पौरजानपदान्गुणैः ।
न तस्य भ्रश्यते…ज्यं गुणधर्मानुपालनात् ॥ १२.१३९.१०८ ॥
పట్టణవాసులను, గ్రామవాసులను గుణాలతో సంతోషపెట్టేవాడి … రాజ్యం, గుణధర్మాలను పాటించడం వల్ల పడిపోదు.
12.139.109
यः सम्यक्प्रति…ह्णाति पौरजानपदार्चनम् ।
स सुखं प्रेक्षते राजा इह लोके परत्र च ॥ १२.१३९.१०९ ॥
పౌరులను, గ్రామవాసులను సరిగా గౌరవించే రాజు ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ సుఖాన్ని చూస్తాడు.
12.139.110
नित्योद्विग्नाः प्रजा यस्य करुभारप्रपीडिताः ।
अनर्थैर्विप्रलुप्यन्ते स गच्छति पराभवम् ॥ १२.१३९.११० ॥
ఏ రాజు ప్రజలు ఎల్లప్పుడూ కలతచెంది పన్నుభారంతో బాధపడతారో, వారు అనర్థాలతో నాశనమవుతారు; ఆ రాజు పరాభవం పొందుతాడు.
12.139.111
प्रजा यस्य विवर्धन्ते सरसीव महोत्पलम् ।
स राजा सर्वसुखदः स्वर्गलोके महीयते ॥ १२.१३९.१११ ॥
ఏ రాజు ప్రజలు సరస్సులో పెద్ద కమలాల వలె వృద్ధి చెందుతారో, ఆ రాజు అందరికీ సుఖాన్నిచ్చేవాడై స్వర్గలోకంలో గౌరవించబడతాడు.
12.139.112
बलिना विग्रहो राजन्न कदाचित्प्रशस्यते ।
बलिना विग्रही तस्य कुतो राज्यं कुतः सुखम् ॥ १२.१३९.११२ ॥
ఓ రాజా, బలవంతునితో విరోధం ఎప్పుడూ ప్రశంసనీయం కాదు. బలవంతునితో విరోధించేవానికి రాజ్యం ఎక్కడ, సుఖం ఎక్కడ?
12.139.113
सैवमुक्त्वा शकुनिका ब्रह्मदत्तं नराधिपम् ।
राजानं समनुज्ञाप्य जगामाभीप्सितां दिशम् ॥ १२.१३९.११३ ॥
ఇలా చెప్పి, శకునిక బ్రహ్మదత్తుడనే రాజుకు వీడ్కోలు చెప్పి, తనకు ఇష్టమైన దిక్కుకు వెళ్లిపోయింది.
12.139.114
एतत्ते ब्रह्मदत्तस्य पूजन्या सह भाषितम् ।
मयोक्तं भरतश्रेष्ठ किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १२.१३९.११४ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, పూజనితో బ్రహ్మదత్తుని ఈ సంభాషణను నేను నీకు చెప్పాను. ఇంకా ఏమి వినాలనుకుంటున్నావు?