ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.139
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.139.1
उक्तो मन्त्रो महाबाहो विश्वासो नास्ति शत्रुषु ।
कथं हि राजा वर्तेत यदि सर्वत्र नाश्वसेत् ॥ १२.१३९.१ ॥
ହେ ମହାବାହୁ, ଆପଣ ମନ୍ତ୍ର କହିଲେ; କିନ୍ତୁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବିଶ୍ୱାସ ନାହିଁ। ଯଦି ରାଜା ସର୍ବତ୍ର ବିଶ୍ୱାସ ନ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେ କିପରି ଆଚରଣ କରିବେ?
12.139.2
विश्वासाद्धि परं राजन्राज्ञामुत्पद्यते भयम् ।
कथं हि नाश्वसन्राजा शत्रूञ्जयति पार्थिवः ॥ १२.१३९.२ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ବିଶ୍ୱାସରୁ ହିଁ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଯେ ରାଜା ବିଶ୍ୱାସ ନ କରନ୍ତି, ସେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ କିପରି ଜିଣିବେ?
12.139.3
एतन्मे संशयं छिन्धि मनो मे संप्रमुह्यति ।
अविश्वासे कथामेतामुपाश्रित्य पितामह ॥ १२.१३९.३ ॥
ହେ ପିତାମହ, ମୋର ଏହି ସଂଶୟ ଛିନ୍ନ କରନ୍ତୁ; ମୋ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହେଉଛି। ଅବିଶ୍ୱାସ ବିଷୟକ ଏହି କଥାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି କୁହନ୍ତୁ।
12.139.4
शृणुष्व राजन्यो वृत्तो ब्रह्मदत्तनिवेशने ।
पूजन्या सह संवादो ब्रह्मदत्तस्य भूपतेः ॥ १२.१३९.४ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଶୁଣନ୍ତୁ — ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କ ଗୃହରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା; ପୂଜନୀ ସହିତ ଭୂପତି ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କ ସଂବାଦ।
12.139.5
काम्पिल्ये ब्रह्मदत्तस्य त्वन्तः पुरनिवासिनी ।
पूजी नाम शकुनिर्दीर्घकालं सहोपिता। ॥ १२.१३९.५ ॥
କାମ୍ପିଲ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପୂଜୀ ନାମକ ଏକ ଶକୁନି (ମୟନା) ଦୀର୍ଘକାଳ ତାଙ୍କ ସହିତ ରହିଲା।
12.139.6
रुदज्ञा सर्वभूतानां यथा वै जीवजीवकः ।
सर्वज्ञा सर्वतत्त्वज्ञा तिर्यग्योनिं गताऽपि स ॥ १२.१३९.६ ॥
ଜୀବଜୀବକ ପକ୍ଷୀ ଯେପରି ସର୍ବ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ କ୍ରନ୍ଦନ ଜାଣେ, ସେପରି ସେ ସର୍ବଜ୍ଞା ଓ ସର୍ବତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞା ଥିଲା; ଯଦିଓ ସେ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମିଥିଲା।
12.139.7
अभिप्रजाता सा तत्र पुत्रमेकं सुवर्चसम् ।
समकालं च राज्ञोऽपि देव्यां पुत्रो व्यजायत ॥ १२.१३९.७ ॥
ସେଠାରେ ସେ ଏକ ତେଜସ୍ୱୀ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲା; ସେହି ସମୟରେ ରାଜାଙ୍କ ଦେବୀଙ୍କଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା।
12.139.8
तयोरर्थे कृतज्ञा तु खेचरी पूजनी सदा ।
समद्रतीरं सा गत्वा आजहार फलद्वयम् ॥ १२.१३९.८ ॥
ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ, କୃତଜ୍ଞ ସେହି ଆକାଶଚାରିଣୀ ପକ୍ଷିଣୀ ସମୁଦ୍ରକୂଳକୁ ଯାଇ ଦୁଇଟି ଫଳ ଆଣିଲା।
12.139.9
अष्ट्यर्थं च स्वपुत्रस्य राजपुत्रस्य चैव ह ।
लमेकं सुतायादाद्राजपुत्राय चापरम् ॥ १२.१३९.९ ॥
ନିଜ ପୁତ୍ର ଓ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ପୋଷଣ ପାଇଁ, ଗୋଟିଏ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ଓ ଅନ୍ୟଟି ରାଜପୁତ୍ରକୁ ଦେଲା।
12.139.10
…मृतास्यादसदृशं बलतेजोभिवर्धनम् ।
आदायादाय सैवाशु तयोः प्रादात्पुनः पुनः ॥ १२.१३९.१० ॥
…ଏଥିରୁ (ପ୍ରାପ୍ତ) ଅସାଧାରଣ, ବଳ ଓ ତେଜ ବଢ଼ାଉଥିବା (ଖାଦ୍ୟ)। ବାରମ୍ବାର ନେଇ ସେ ନିଜେ ଶୀଘ୍ର ସେହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ଦେଲା।
12.139.11
ततोऽगच्छत्परां वृद्धिं राजपुत्रः फलाशनात् ।
ततः स धात्र्या कक्षेण उह्यमानो नृपात्मजः ॥ १२.१३९.११ ॥
ତା'ପରେ ଫଳ ଖାଇବାରୁ ରାଜପୁତ୍ର ପରମ ବୃଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ। ତା'ପରେ ସେହି ନୃପପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଧାତ୍ରୀ କଟିଦେଶରେ ଉଠାଇ ନେଉଥିଲା।
12.139.12
ददर्श तं पक्षिसुतं बाल्यादागत्य बालकः ।
ततो बाल्याच्च यत्नेन तेनाक्रीडत पक्षिणा ॥ १२.१३९.१२ ॥
ବାଳକ ବାଲ୍ୟବଶରେ ଆସି ସେହି ପକ୍ଷୀ-ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖିଲା। ତା'ପରେ ବାଲ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ସେ ସେହି ପକ୍ଷୀ ସହିତ ଖେଳିଲା।
12.139.13
शून्ये च तमुपादाय पक्षिणं समजातकम् ।
हत्वा ततः स राजेन्द्र धात्र्या हस्तमुपागतः ॥ १२.१३९.१३ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ସେହି ପକ୍ଷୀ ଓ ତାହାର ସମଜାତୀୟ ଛୁଆକୁ ଧରି, ମାରି, ତା'ପରେ ସେ ବାଳକ ଧାତ୍ରୀଙ୍କ ହାତକୁ ଫେରିଲା।
12.139.14
अथ सा पूजनी राजन्नागमत्फलहारिणी ।
अपश्यन्निहतं पुत्रं तेन बालेन भूतले ॥ १२.१३९.१४ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ତା'ପରେ ଫଳ ଆଣି ସେ ଧାତ୍ରୀ ସେହି ବାଳକ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିରେ ନିହତ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖିଲା।
12.139.15
बाष्पपूर्णमुखी दीना दृष्ट्वा तं पतितं सुतम् ।
पूजनी दुःखसंतप्ता रुदन्ती वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१३९.१५ ॥
ଲୁହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଖ ଥିବା, ଦୀନା ଓ ଦୁଃଖରେ ସନ୍ତପ୍ତା ସେ ଧାତ୍ରୀ, ପଡ଼ିଥିବା ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲା।
12.139.16
क्षत्रिये संगतं नास्ति न प्रीतिर्न च सौहृदम् ।
कारणे सान्त्वयन्त्येते कृतार्थाः संत्यजन्ति च ॥ १२.१३९.१६ ॥
କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଙ୍ଗତି ନାହିଁ, ପ୍ରୀତି ନାହିଁ, ସୌହାର୍ଦ୍ଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। କୌଣସି କାରଣରୁ ସେମାନେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଅନ୍ତି, ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ସାରିଲେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି।
12.139.17
क्षत्रियेषु न विश्वासः कार्यः सर्वापकारिषु ।
अपकृत्यापि सततं सान्त्वयन्ति निरर्थकम् ॥ १२.१३९.१७ ॥
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କଠାରେ ବିଶ୍ୱାସ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ବିଶେଷତଃ ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଅପକାର କରନ୍ତି ସେମାନଙ୍କଠାରେ। ଅପକାର କରି ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ନିରନ୍ତର ବ୍ୟର୍ଥ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଅନ୍ତି।
12.139.18
इयमस्य करोम्यद्य सदृशीं वैरयातनाम् ।
कृतघ्नस्य नृशंसस्य भृशं विश्वासघातिनः ॥ १२.१३९.१८ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ଏହାକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ବୈର-ପ୍ରତିଶୋଧ ଦେଉଛି — କୃତଘ୍ନ, ନିଷ୍ଠୁର ଓ ଘୋର ବିଶ୍ୱାସଘାତକ ଏହି ବାଳକକୁ।
12.139.19
सहसंजातवृद्धस्य तथैव सहभोजिनः ।
शरण्यस्य वधश्चैव त्रिविधं तस्य किल्विषम् ॥ १२.१३९.१९ ॥
ଏକାସାଙ୍ଗେ ଜନ୍ମି ଏକାସାଙ୍ଗେ ବଢ଼ିଥିବା ଲୋକକୁ, ସେହିପରି ଏକାସାଙ୍ଗେ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଲୋକକୁ, ଏବଂ ଶରଣାଗତ ଲୋକକୁ ବଧ କରିବା—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ପାପ ତାହାରି।
12.139.20
इत्युक्त्वा चरणाभ्यां तु नेत्रे नृपसुतस्य सा ।
हृत्वा स्वस्था तत इदं पूजनी वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१३९.२० ॥
ଏହା କହି ସେ ନିଜ ପାଦରେ ରାଜପୁତ୍ରର ଆଖି ଉତ୍ପାଟନ କଲା; ତାପରେ ସ୍ୱସ୍ଥ ହୋଇ ପୂଜନୀ ଏହି କଥା କହିଲା।
12.139.21
इच्छयेह कृतं पापं सद्य एवोपसर्पति ।
कृतं प्रतिकृतं येषां न नश्यति शुभाशुभम् ॥ १२.१३९.२१ ॥
ଏଠାରେ ଇଚ୍ଛାରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପ ତୁରନ୍ତ ଫେରି ଆସେ। ଯାହାର କୃତ କର୍ମ ଓ ତାର ପ୍ରତିଫଳ—ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ—ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ, (ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ)।
12.139.22
पापं कर्म कृतं किंचिद्यदि तस्मिन्न दृश्यते ।
निपात्यतेऽस्य पुत्रेषु पौत्रेष्वपि च नप्नृषु ॥ १२.१३९.२२ ॥
ଯଦି ତାହାଠାରେ କୃତ କୌଣସି ପାପକର୍ମ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ତାହା ତାହାର ପୁଅମାନଙ୍କ, ନାତିମାନଙ୍କ ଏବଂ ପଣତିମାନଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ାଯାଏ।
12.139.23
ब्रह्मदत्तः सुतं दृष्ट्वा पूजन्या हृतलोचनम् ।
कृतप्रतिकृतं मत्वा पूजनीमिदमब्रवीत् ॥ १२.१३९.२३ ॥
ପୂଜନୀ ଦ୍ୱାରା ଆଖି ହରାଇଥିବା ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି, କୃତ କର୍ମ ଓ ତାର ପ୍ରତିଫଳ ବିଚାରି, ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ପୂଜନୀକୁ ଏହା କହିଲେ।
12.139.24
अस्ति वै कृतमस्माभिरस्ति प्रतिकृतं त्वया ।
उभयं तत्समीभूतं वस पूजनि मा गमः ॥ १२.१३९.२४ ॥
ଆମେ କରିଛୁ, ଓ ତୁମେ ତାହାର ପ୍ରତିଫଳ ଦେଇଛ। ଦୁହେଁ ସମାନ ହେଲେ। ହେ ପୂଜନୀ, ଏଠାରେ ରୁହ, ଯାଅ ନାହିଁ।
12.139.25
सकृत्कृतापराधस्य तत्रैव परिलम्बतः ।
न तद्बुधाः प्रशंसन्ति श्रेयस्तत्रापसर्पणम् ॥ १२.१३९.२५ ॥
ଯିଏ ଥରେ ଅପରାଧ କରି ସେଠାରେ ହିଁ ଅଟକି ରହେ, ବୁଦ୍ଧିମାନେ ତାହାର ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେଠାରୁ ସରିଯିବା ହିଁ ଶ୍ରେୟ।
12.139.26
सान्त्वे प्रयुक्ते विवृते वैरे चैव न विश्वसेत् ।
क्षिप्रं स हन्यते मूढो न हि वैरं प्रशाम्यति ॥ १२.१३९.२६ ॥
ମଧୁର କଥା କହାଗଲେ ଓ ଶତ୍ରୁତା ପ୍ରକାଶ ପାଇଗଲେ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମୂର୍ଖ ଶୀଘ୍ର ମରେ, କାରଣ ବୈର ସହଜରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.139.27
अन्योन्यकृतवैराणां पुत्रपौत्रं नियच्छति ।
पुत्रपौत्रविनाशे च परलोकं नियच्छति ॥ १२.१३९.२७ ॥
ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ବୈର କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ବୈର ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଧରି ରଖେ; ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ବିନଷ୍ଟ ହେଲେ ତାହା ପରଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଇଯାଏ।
12.139.28
सर्वेषां कृतवैराणामविश्वासः सुखावहः ।
एकान्ततो न विश्वासः कार्यो विश्वासघातके ॥ १२.१३९.२८ ॥
ବୈର କରିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ଅବିଶ୍ୱାସ ହିଁ ସୁଖ ଆଣେ; ବିଶ୍ୱାସଘାତକଙ୍କ ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.139.29
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत् ।
विश्वासाद्भयमुत्पन्नमपि मूलं निकृन्तति।
कामं विश्वासयेदन्यान्परेषां च न विश्वसेत् ॥ १२.१३९.२९ ॥
ଅବିଶ୍ୱସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିଶୟ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବିଶ୍ୱାସରୁ ଜାତ ଭୟ ମୂଳକୁ ମଧ୍ୟ କାଟିଦିଏ। ଇଚ୍ଛା ହେଲେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରାଇପାର, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିବ ନାହିଁ।
12.139.30
माता पिता बान्धवानां वरिष्ठौ ।
भार्या क्षेत्रं बीजमात्रं तु पुत्रः।
भ्राता शत्रुः क्लिन्नपाणिर्वयस्य ।
आत्मा ह्येकः सुखदुःखस्य भोक्ता ॥ १२.१३९.३० ॥
ମାତା ଓ ପିତା ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଭାର୍ଯ୍ୟା କ୍ଷେତ୍ର; ପୁତ୍ର କେବଳ ବୀଜ। ଭାଇ ଶତ୍ରୁ ହୋଇପାରେ; ବନ୍ଧୁ ଓଦା ହାତବାଲା (ପ୍ରତାରକ) ହୋଇପାରେ। ସୁଖଦୁଃଖର ଏକମାତ୍ର ଭୋକ୍ତା ଆତ୍ମା।
12.139.31
अन्योन्यकृतवैराणां न संधिरुपपद्यते ।
स च हेतुरतिक्रान्तो यदर्थमहमावसम् ॥ १२.१३९.३१ ॥
ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ବୈର କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ଧି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ କାରଣରୁ ମୁଁ ଏଠାରେ ବାସ କରିଥିଲି, ସେ କାରଣ ମଧ୍ୟ ଅତୀତ ହୋଇଯାଇଛି।
12.139.32
पूजितस्यार्थमानाभ्यां सान्त्वं पूर्वापकारिणः ।
हृदयं भवत्यविश्वस्तं कर्म त्रासयते बलात् ॥ १२.१३९.३२ ॥
ଧନ ଓ ସମ୍ମାନରେ ପୂଜିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପୂର୍ବରେ ଅପକାର କରିଥିବା ଲୋକର ସାନ୍ତ୍ୱନା ବାକ୍ୟ ହୃଦୟକୁ ଅବିଶ୍ୱାସୀ କରିଦିଏ; ତାର କର୍ମ ବଳପୂର୍ବକ ଭୟଭୀତ କରେ।
12.139.33
पूर्वं संमानना यत्र पश्चाच्चैव विमानना ।
जह्यात्स सत्ववान्वासं संमानितविमानितः ॥ १२.१३९.३३ ॥
ପ୍ରଥମେ ସମ୍ମାନ ଓ ପରେ ଅପମାନ ଯେଉଁଠି ହୁଏ, ସେଠାରେ ସତ୍ତ୍ୱବାନ ବ୍ୟକ୍ତି ବାସ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ପରେ ଅପମାନିତ ହୋଇଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସେପରି କରିବ।
12.139.34
उषिताऽस्मि तवागारे दीर्घकालमहिंसिता ।
तदिदं वैरमुत्पन्नं सुखमास्ख व्रजाम्यहम् ॥ १२.१३९.३४ ॥
ତୁମ ଘରେ ଦୀର୍ଘକାଳ କୌଣସି ହାନି ବିନା ମୁଁ ବାସ କରିଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ ଏ ବୈର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ତୁମେ ସୁଖରେ ବସ, ମୁଁ ଯାଉଛି।
12.139.35
यः कृते प्रतिकुर्याद्वै न स तत्रापराध्नुयात् ।
अनृणस्तेन भवति वस पूजनि मागमः ॥ १२.१३९.३५ ॥
ଯିଏ କୃତ ଉପକାରର ପ୍ରତିଦାନ ଦିଏ, ସେ ସେଠାରେ ଅପରାଧ କରେ ନାହିଁ; ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ସେ ଋଣମୁକ୍ତ ହୁଏ। ହେ ପୂଜନି, ଏଠାରେ ରୁହ, ଯାଅ ନାହିଁ।
12.139.36
न कृतस्य तु कर्तुश्च सख्यं संधीयते पुनः ।
हृदयं तत्र जानाति कर्तुश्चैव कृतस्य च ॥ १२.१३९.३६ ॥
କୃତ କର୍ମ ଓ କର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟରେ ମିତ୍ରତା ପୁନଃ ସଂଯୁକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ହୃଦୟ କର୍ତ୍ତାକୁ ଓ କୃତ କର୍ମକୁ ଜାଣେ।
12.139.37
कृतस्य चैव कर्तुश्च सख्यं संधीयते पुनः ।
वैरस्योपशमो दृष्टः पापं नोपाश्नुते पुनः ॥ १२.१३९.३७ ॥
ଯାହା ପ୍ରତି କରାଯାଇଛି ଓ ଯେ କରିଛି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମିତ୍ରତା ପୁନର୍ବାର ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇପାରେ; ବୈରର ଉପଶମ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ (ସେ) ପୁଣି ପାପ ପାଏ ନାହିଁ।
12.139.38
नास्ति वैरमतिक्रान्तं सान्त्वितोऽस्मीति नाश्वसेत् ।
विश्वासाद्बध्यते लोकस्तस्माच्छ्रेयोप्यदर्शनम् ॥ १२.१३९.३८ ॥
"ବୈର ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇନାହିଁ; ମୋତେ ଶାନ୍ତ କରାଯାଇଛି" ଏପରି ଭାବି (କେହି) ଭରସା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବିଶ୍ୱାସରୁ ଲୋକେ ବନ୍ଧା ପଡ଼ନ୍ତି; ତେଣୁ (ନିଜକୁ) ପ୍ରକାଶ ନ କରିବାହିଁ ଶ୍ରେୟସ୍କର।
12.139.39
तरसा ये न शक्यन्ते शस्त्रैः सुनिसितैरपि ।
साम्ना तेऽपि निगृह्यते गजा इव करेणुभिः ॥ १२.१३९.३९ ॥
ବଳରେ ଓ ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ବଶ କରାଯାଇ ନ ପାରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସାମ (ମଧୁର ବାଣୀ) ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କରାଯାଇପାରେ, ଯେପରି ହାତୀମାନେ ହତିନୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରୋକାଯାନ୍ତି।
12.139.40
संवासाज्जायते स्नेहो जीवितान्तकरेष्वपि ।
अन्योन्यस्य हि विश्वासः श्वानश्वपचयोरिव ॥ १२.१३९.४० ॥
ଏକାଠି ରହିବାରୁ ସ୍ନେହ ଜନ୍ମେ, ଜୀବନ ଅନ୍ତ କରୁଥିବା ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ; ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ବିଶ୍ୱାସ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମେ, ଯେପରି କୁକୁର ଓ ଶ୍ୱପଚ (ଚଣ୍ଡାଳ) ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।
12.139.41
अन्योन्यकृतवैराणां संवासान्मृदुतां गतम् ।
नैव तिष्ठति तद्वैरं पुष्करस्थमिवोदकम् ॥ १२.१३९.४१ ॥
ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ବୈର କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ସେହି ବୈର, ଏକାଠି ରହିବାରୁ କୋମଳତା ପାଏ; ପଦ୍ମପତ୍ରରେ ଥିବା ଜଳ ପରି ସେହି ବୈର ରହେ ନାହିଁ।
12.139.42
वैरं पञ्चसमुत्थानं तच्च बुध्यन्ति पण्डिताः ।
स्त्रीकृतं वास्तुजं वाग्जं स्वसपत्नापराधजम् ॥ १२.१३९.४२ ॥
ବୈରର ପାଞ୍ଚଟି ଉତ୍ପତ୍ତି ଅଛି; ବୁଦ୍ଧିମାନେ ତାହା ଜାଣନ୍ତି: ସ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ, ଭୂମି (ସମ୍ପତ୍ତି)ରୁ ଜାତ, ବାଣୀରୁ ଜାତ, ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀର ଅପରାଧରୁ ଜାତ।
12.139.43
तत्र दाता न हन्तव्यः क्षत्रियेण विशेषतः ।
प्रकाशं वाऽप्रकाशं वा बुद्ध्वा दोषबलाबलम् ॥ १२.१३९.४३ ॥
ସେଠାରେ ଦାତାକୁ, ବିଶେଷତଃ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା, ବଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ପ୍ରକାଶ୍ୟ ହେଉ କି ଗୁପ୍ତ, ଦୋଷର ବଳାବଳ ବୁଝି।
12.139.44
कृतवैरे न विश्वासः कार्यस्त्विह सुहृद्यपि ।
प्रच्छन्नं तिष्ठते वैरं गूढोऽग्निरिव दारुषु ॥ १२.१३९.४४ ॥
ବୈର କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏଠାରେ ବନ୍ଧୁକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ବୈର ଲୁଚି ରହେ, କାଠରେ ଲୁଚିଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି।
12.139.45
न वित्तेन न पारुष्यैर्न च सान्त्वेन च श्रुतैः ।
वैराग्निः शाम्यते राजन्निमग्नोऽग्निरिवार्णवे ॥ १२.१३९.४५ ॥
ଧନ ଦ୍ୱାରା, କଠୋର ବାକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦ୍ୱାରା ବା ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବୈରାଗ୍ନି ଶମେ ନାହିଁ, ହେ ରାଜନ, ସମୁଦ୍ରରେ ବୁଡ଼ିଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି।
12.139.46
न हि वैराग्निरुद्धूतः कर्म चाप्यपराधजम् ।
शाम्यत्यदग्ध्वा नृपते विना ह्येकतरक्षयात् ॥ १२.१३९.४६ ॥
ବୈରାଗ୍ନି ଜଳିଲେ ଏବଂ ଅପରାଧରୁ ଜାତ କର୍ମ ମଧ୍ୟ, ହେ ନୃପତି, ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଧ୍ୱଂସ ବିନା ଦଗ୍ଧ ନ ହୋଇ ଶମେ ନାହିଁ।
12.139.47
सत्कृतस्यार्थामनाभ्यां तत्र पूर्वापकारिणः ।
नैव शान्तिर्न विश्वासः कर्मणा जायते बलात् ॥ १२.१३९.४७ ॥
ପୂର୍ବରୁ ଅପକାର କରିଥିବା ଲୋକକୁ ଧନ ଓ ସମ୍ମାନରେ ସତ୍କାର କଲେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଶାନ୍ତି ବା ବିଶ୍ୱାସ ଜନ୍ମେ ନାହିଁ; କର୍ମ ବା ବଳ ଦ୍ୱାରା ତାହା ଜନ୍ମେ ନାହିଁ।
12.139.48
नैवापकारे कस्मिंश्चिदहं त्वयि तथा भवान् ।
उषितावाऽपि चक्रितं नेदानीं विश्वसाम्यहम् ॥ १२.१३९.४८ ॥
କୌଣସି ଅପକାରରେ ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି, ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ସେହିପରି... ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସାବଧାନ ହୋଇ, ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ କରେ ନାହିଁ।
12.139.49
कालेन क्रियते कार्यं तथैव विविधाः क्रियाः ।
कालेनैव प्रवर्तन्ते कः कस्येत्यपराध्यति ॥ १२.१३९.४९ ॥
କାଳ ଦ୍ୱାରା ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେହିପରି ବିବିଧ କ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ। କାଳ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସେଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ; ତେବେ କିଏ କାହାର ଅପରାଧ କରେ?
12.139.50
तुल्यं चोभे प्रवर्तेते मरणं जन्म चैव हि ।
कार्यते चैव कालेन तन्निमित्तं न जीवति ॥ १२.१३९.५० ॥
ମରଣ ଓ ଜନ୍ମ ଉଭୟ ସମାନ ଭାବେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ। କାଳ ହିଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କରାଏ; ତାହାରି ନିମିତ୍ତରେ କେହି ବଞ୍ଚେ ନାହିଁ।
12.139.51
बध्यन्ते युगपत्केचिदेकैकं चापरे तथा ।
कालो दहति भूतानि संप्राप्तोऽग्निरिवेन्धनम् ॥ १२.१३९.५१ ॥
କେହି ଏକାସାଙ୍ଗରେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଏକ ଏକ କରି ବନ୍ଧା ଯାଆନ୍ତି; ସେହିପରି କାଳ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଦହନ କରେ, ଯେପରି ଉପସ୍ଥିତ ଅଗ୍ନି ଇନ୍ଧନକୁ ଦହନ କରେ।
12.139.52
नाहं प्रमाणं नैव त्वभन्योन्यं कारणं शुभे ।
कालो नित्यमुपादत्ते सुखं दुःखं च देहिनाम् ॥ १२.१३९.५२ ॥
ହେ ଶୁଭେ, ମୁଁ ପ୍ରମାଣ ନୁହେଁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପରର କାରଣ ନୁହଁ; କାଳ ହିଁ ସର୍ବଦା ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ସୁଖ ଦୁଃଖ ଗ୍ରହଣ କରେ।
12.139.53
एवं वसेह सन्नेहा यथाकाममहिंसिता ।
यत्कृतं तत्तु मे क्षान्तं त्वं च वै क्षम पूजनि ॥ १२.१३९.५३ ॥
ଏହିପରି ତୁମେ ଏଠାରେ ସ୍ନେହରେ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ, ଅହିଂସିତ ହୋଇ ରୁହ। ମୁଁ ଯାହା କରିଛି ତାହା ମୋତେ କ୍ଷମା କରାଯାଇଛି; ତୁମେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷମା କର, ହେ ପୂଜନୀୟେ।
12.139.54
यदि कालः प्रमाणं ते न वैरं कस्यचिद्भवेत् ।
कस्मादपचितिं यान्ति बान्धवा बान्धवे हते ॥ १२.१३९.५४ ॥
ଯଦି କାଳ ହିଁ ତୁମର ପ୍ରମାଣ, ଏବଂ କାହା ସହ ବୈର ନ ଥିବା ଉଚିତ, ତେବେ ବନ୍ଧୁ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲେ ବନ୍ଧୁମାନେ କାହିଁକି ପ୍ରତିଶୋଧ ପାଇଁ ଯାଆନ୍ତି?
12.139.55
कस्माद्देवासुराः सर्वे अन्योन्यमभिजघ्निरे ।
यदि कालेन निर्याणं सुखदुःखे भवाभवौ ॥ १२.१३९.५५ ॥
ଯଦି କାଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ଥାନ, ସୁଖଦୁଃଖ ଓ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅଛି, ତେବେ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ କାହିଁକି ପରସ୍ପରକୁ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି?
12.139.56
भिषजो भैषजं कर्तुं कस्मादिच्छन्ति रोगिणः ।
यदि कालेन पच्यन्ते भेषजैः किं प्रयोजनम् ॥ १२.१३९.५६ ॥
ଯଦି କାଳ ଦ୍ୱାରା ରୋଗୀମାନେ ପରିପକ୍ୱ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ବୈଦ୍ୟମାନେ କାହିଁକି ଔଷଧ ଦେବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି ଓ ରୋଗୀମାନେ କାହିଁକି ଔଷଧ ଚାହାଁନ୍ତି? ଔଷଧରେ କ'ଣ ପ୍ରୟୋଜନ?
12.139.57
प्रलापः सुमहान्कस्मात्क्रियते शोकमूर्च्छितैः ।
यदि कालः प्रमाणं ते कस्माद्धर्मोऽस्ति कर्तृषु ॥ १२.१३९.५७ ॥
ଶୋକରେ ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ଲୋକମାନେ କାହିଁକି ଏତେ ବଡ଼ ବିଳାପ କରନ୍ତି? ଯଦି କାଳ ତୁମ ପ୍ରମାଣ, ତେବେ କର୍ମକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ କାହିଁକି ଅଛି?
12.139.58
तव पुत्रो ममापत्यं हतवान्हिंसितो मया ।
अनन्तरं त्वयाहं च बाधितव्या महीपते ॥ १२.१३९.५८ ॥
ତୁମ ପୁତ୍ର ମୋ ସନ୍ତାନକୁ ହତ୍ୟା କଲା; ମୁଁ ତାକୁ ଆଘାତ କଲି। ହେ ମହୀପତି, ତା'ପରେ ତୁମେ ମୋତେ ଓ ମୁଁ ତୁମକୁ ପୀଡ଼ିତ କରିବା ଉଚିତ।
12.139.59
अहं हि पुत्रशोकेन कृतपापा तवात्मजे ।
तथा त्वया प्रहर्तव्यं मयि तत्त्वं च मे शृणु ॥ १२.१३९.५९ ॥
ପୁତ୍ରଶୋକରେ ମୁଁ ତୁମ ସନ୍ତାନ ପ୍ରତି ପାପ କରିଛି। ତେଣୁ ତୁମେ ମୋ ଉପରେ ପ୍ରହାର କରିବା ଉଚିତ। ଏବେ ମୋ ତତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣ।
12.139.60
भक्षार्थं क्रीडनार्थं च नरा वाञ्छन्ति पक्षिणः ।
तृतीयो नास्ति संयोगो वधबन्धादृते क्षमः ॥ १२.१३९.६० ॥
ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଓ କ୍ରୀଡ଼ା ପାଇଁ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି। ବଧ ଓ ବନ୍ଧନ ବ୍ୟତୀତ ତୃତୀୟ ସଂଯୋଗ ନାହିଁ, ଯାହା ଉପଯୁକ୍ତ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
12.139.61
वधबन्धभयादेके मोक्षतन्त्रमुपाश्रिताः ।
जनीमरणजं दुःखं प्राहुर्वेदविदो जनाः ॥ १२.१३९.६१ ॥
ବଧ ଓ ବନ୍ଧନ ଭୟରେ କେହି କେହି ମୋକ୍ଷତନ୍ତ୍ରର ଆଶ୍ରୟ ନିଅନ୍ତି। ଜନ୍ମ ଓ ମରଣରୁ ଜାତ ଦୁଃଖ ବେଦଜ୍ଞମାନେ କହନ୍ତି।
12.139.62
सर्वस्य दयिताः प्राणाः सर्वस्य दयिताः सुताः ।
दुःखादुद्विजते सर्वं सर्वस्य सुखमीप्सितम् ॥ १२.१३९.६२ ॥
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରାଣ ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ପ୍ରିୟ। ଦୁଃଖରୁ ସବୁକିଛି କମ୍ପେ; ସମସ୍ତେ ସୁଖକୁ ହିଁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।
12.139.63
दुःखं जरा ब्रह्मदत्त दुःखमर्थविपर्ययः ।
दुःखं चानिष्टसंवासो दुःखमिष्टवियोजनम् ॥ १२.१३९.६३ ॥
ହେ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ, ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ଦୁଃଖ; ଧନର କ୍ଷତି ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ। ଅନିଷ୍ଟ ସହ ବାସ ଦୁଃଖ; ପ୍ରିୟଙ୍କ ବିୟୋଗ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ।
12.139.64
वैरबन्धकृतं दुःखं स्त्रीकृतं सह तथा ।
दुःखं दुःखेन सततं विवर्धति… धिप ॥ १२.१३९.६४ ॥
ବୈର ଓ ବନ୍ଧନରୁ ଜାତ ଦୁଃଖ; ସ୍ତ୍ରୀ ଯୋଗୁଁ ଜାତ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖ ନିରନ୍ତର ବଢ଼େ… ଧିପ।
12.139.65
न दुःखं परदुःखे वै केचिदाहुर…यः ।
यो दुःखं नाभिजानाति स जल्पति माहाजने ॥ १२.१३९.६५ ॥
ପରର ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖ ନାହିଁ ବୋଲି କେହି କେହି କହନ୍ତି… ଯିଏ ଦୁଃଖ ଜାଣେ ନାହିଁ, ସେ ମହାସଭାରେ ବୃଥା କଥା କହେ।
12.139.66
यस्तु शोचति दुःखार्ताः स कथं वक्तमुत्सहेत ।
रसज्ञः सर्वदुःखस्य यथाऽऽत्मनि तथा परे ॥ १२.१३९.६६ ॥
ଦୁଃଖ ପୀଡ଼ିତଙ୍କ ପାଇଁ ଯିଏ ଶୋକ କରେ, ସେ କିପରି କଥା କହିବାକୁ ସାହସ କରିବ? ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ରସ ଜାଣୁଥିବା ଜଣେ ନିଜର ମଧ୍ୟରେ ଯେମିତି, ସେମିତି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ।
12.139.67
भिन्ना श्लिष्टा न सज्यन्ते शस्त्रैः सुनिशितैरपि ।
साम्ना तेऽपि निगृह्यन्ते गजा इव करेणुभिः ॥ १२.१३९.६७ ॥
ଭାଙ୍ଗିଥିବା ଜିନିଷ ଯୋଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ଲାଗେ ନାହିଁ, ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ତଥାପି ସେମାନେ ସାମନୀତିରେ ବଶ ହୁଅନ୍ତି, ଯେପରି ହସ୍ତୀ ହସ୍ତିନୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଶ ହୁଅନ୍ତି।
12.139.68
यत्कृतं ते मया राजंस्त्वया च मम यत्कृतम् ।
न तद्वर्षशतैः शक्यं व्यपोहितुमरिंदम् ॥ १२.१३९.६८ ॥
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ଯାହା କରିଛ ଏବଂ ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ଯାହା କରିଛି, ତାହା ଶହେ ବର୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ଲିଭାଇ ହେବ ନାହିଁ, ହେ ଶତ୍ରୁଦମନ।
12.139.69
आवयोः कृतमन्योन्यं तस्य संधिर्न विद्यते ।
स्मृत्वास्मृत्वा हि ते पुत्रं नवं वैरं भविष्यति ॥ १२.१३९.६९ ॥
ଆମେ ଦୁଇ ଜଣ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ଯାହା କରିଛୁ, ତାହାର କୌଣସି ସନ୍ଧି ନାହିଁ; ତୁମ ପୁତ୍ରକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ବା ଭୁଲିଗଲେ ମଧ୍ୟ ନୂତନ ଶତ୍ରୁତା ଜନ୍ମିବ।
12.139.70
वैरमन्तिकमासाद्य यः प्रीतिं कर्तुमिच्छति ।
मृण्मयस्येव भग्नस्य तस्य संधिर्न विद्यते ॥ १२.१३९.७० ॥
ଶତ୍ରୁତା ନିକଟକୁ ଆସିବା ପରେ ଯିଏ ମିତ୍ରତା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ତାହା ପାଇଁ ସନ୍ଧି ନାହିଁ, ଭାଙ୍ଗିଥିବା ମାଟିଆ ପାତ୍ର ପରି।
12.139.71
निश्चयः स्वार्थशास्त्रेषु न विश्वासः सुखोदयः ।
उशना चैव गाथे द्वे प्रह्लादायाब्रवीत्पुरा ॥ १२.१३९.७१ ॥
ସ୍ୱାର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିଶ୍ଚୟ ଅଛି; ବିଶ୍ୱାସ ସୁଖର ଉଦୟ ନୁହେଁ; ପୂର୍ବେ ଉଶନା ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଏହି ଦୁଇ ଗାଥା କହିଥିଲେ।
12.139.72
ये वैरिणः श्रद्दधते सत्ये सत्येतरेऽपि वा ।
वध्यन्ते श्रद्दधाना हि मधु शुष्कतृणैरिव ॥ १२.१३९.७२ ॥
ଶତ୍ରୁମାନେ ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱାସ କଲେ ମଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱାସକାରୀମାନେ ଶୁଖିଲା ଘାସରେ ମହୁ ପରି ବଧ ହୁଅନ୍ତି।
12.139.73
न हि वैराणि शाम्यन्ति कुलेष्वादशमाद्युगात् ।
आख्यातारश्च विद्यन्ते कुले चेज्जायते पुमान् ॥ १२.१३९.७३ ॥
କୁଳମାନଙ୍କରେ ଦଶମ ପୁରୁଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ବୈର ଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; କୁଳରେ ଜଣେ ପୁରୁଷ ଜନ୍ମିଲେ ତାହା କହୁଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଥାଆନ୍ତି।
12.139.74
उपगृह्य तु वैराणि सान्त्वयन्ति नराधिपाः ।
अथैनं प्रतिहिंसन्ति पूर्णं घटमिवाश्मनि ॥ १२.१३९.७४ ॥
ରାଜାମାନେ ବୈରକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ତାହାକୁ ଶାନ୍ତ କରିବାର ଭାଣ କରନ୍ତି; ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଡ଼ାକୁ ପଥରରେ ଆଛଡ଼ିବା ପରି ତାହା ଉପରେ ପ୍ରହାର କରନ୍ତି।
12.139.75
सदा न विश्वसेद्राजन्पापं कृत्वेह कस्यचित् ।
अपकृत्य परेषां हि विश्वासाद्दुःखमश्नुते ॥ १२.१३९.७५ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଏଠାରେ ଯେ କାହାରିକୁ ପାପ କରିଛି, ସେ କଦାପି କାହାକୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟର ଅପକାର କରିଥିବା ଲୋକ ବିଶ୍ୱାସ ଯୋଗୁଁ ହିଁ ଦୁଃଖ ପାଏ।
12.139.76
नाविश्वासाच्चिनोत्यर्थमीहते चापि किंचन ।
भयात्त्वेकतरं मित्रं कृतकृत्या भवत्विह ॥ १२.१३९.७६ ॥
ଅବିଶ୍ୱାସ ନ ଥିବା ଲୋକ ଧନ ସଞ୍ଚୟ କରେ ନାହିଁ, କିଛି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଭୟରୁ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣକୁ ମିତ୍ର କରି ଏଠାରେ କୃତକାର୍ଯ୍ୟ ହେଉ।
12.139.77
यस्येह व्रणिनौ पादौ पभ्द्यां च परिधावतः ।
क्षिण्येते तस्य तौ पादौ सुगुप्तमपि धावतः ॥ १२.१३९.७७ ॥
ଏଠାରେ ଯାହାର ପାଦ କ୍ଷତଯୁକ୍ତ, ପାଦରେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ତାହାର ସେହି ପାଦ ଭଲ ଭାବେ ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୌଡ଼ିବା ବେଳେ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ।
12.139.78
नेत्राभ्यां सरुजाभ्यां यः प्रतिवातमुदीक्षते ।
तस्य वायुरुजाऽत्यर्थं नेत्रयोर्भवति ध्रुवम् ॥ १२.१३९.७८ ॥
ଯେ ଯନ୍ତ୍ରଣାଯୁକ୍ତ ଆଖିରେ ପବନ ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଚାହେଁ, ତାହାର ଆଖିରେ ପବନର ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ଅତ୍ୟଧିକ ବ୍ୟଥା ନିଶ୍ଚୟ ହୁଏ।
12.139.79
दुष्टं पन्थानमासाद्य यो मोहादभिपद्यते ।
आत्मनो बलमज्ञात्वा तदन्तं तस्य जीवितम् ॥ १२.१३९.७९ ॥
ଦୁଷ୍ଟ ପଥରେ ପହଞ୍ଚି ଯିଏ ମୋହବଶତଃ ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ନିଜ ବଳ ନ ଜାଣି, ତାହାର ଜୀବନ ସେହି ପଥର ଶେଷରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ।
12.139.80
यस्तु वर्षमविज्ञाय क्षेत्रं कर्षति कर्षकः ।
हीनः पुरुषकारेण तस्य वै नाप्नुते फलम् ॥ १२.१३९.८० ॥
ବର୍ଷା ଋତୁ ନ ଜାଣି ଯିଏ କୃଷକ କ୍ଷେତ ଚାଷ କରେ, ମାନବ ପ୍ରୟାସରେ ହୀନ, ତାହାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ।
12.139.81
यस्तु तिक्तं कषायं वा स्वादु वा मधुरं हितम् ।
आहारं कुरुते नित्यं सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥ १२.१३९.८१ ॥
ତିକ୍ତ, କଷା ବା ମିଠା, ମଧୁର ଓ ହିତକର ଆହାର ଯିଏ ସର୍ବଦା ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ଅମରତ୍ୱର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
12.139.82
पथ्यं मुक्त्वा तु यो मोहाद्दुष्टमश्नाति भोजनम् ।
परिणाममविज्ञाय तदन्तं तस्य जीवितम् ॥ १२.१३९.८२ ॥
ପଥ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଯିଏ ମୋହବଶତଃ ଦୂଷିତ ଭୋଜନ କରେ, ତାହାର ପରିଣାମ ନ ଜାଣି, ତାହାର ଜୀବନ ସେହି ଅନ୍ତରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ।
12.139.83
दैवं पुरुषकारश्च स्थितावन्योन्यसंश्रयात् ।
उदात्तं कर्म वै तत्र दैवं क्लीबा उपासते ॥ १२.१३९.८३ ॥
ଦୈବ ଓ ପୁରୁଷକାର ପରସ୍ପରର ଆଶ୍ରୟରେ ସ୍ଥିତ; ସେଠାରେ ଉଦାତ୍ତ କର୍ମ ହିଁ ସତ୍ୟ; ଦୁର୍ବଳମାନେ ଦୈବକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି।
12.139.84
कर्म चात्महितं कार्यं तीक्ष्णं वा यदि वा मृदु ।
ग्रस्यतेऽकर्मशीलस्तु सदाऽनर्थैरकिंचनः ॥ १२.१३९.८४ ॥
ନିଜ ହିତର କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ, ତାହା କଠୋର ହେଉ କି କୋମଳ; ଯିଏ କର୍ମଶୀଳ ନୁହେଁ, ସେ ସର୍ବଦା ଅନର୍ଥରେ ଗ୍ରସ୍ତ ଓ ନିର୍ଧନ ହୁଏ।
12.139.85
तस्मात्संशयितव्येऽर्थे कार्य एव पराक्रमः ।
सर्वस्वमपि संत्यज्य कार्यमात्महितं नरैः ॥ १२.१३९.८५ ॥
ଅତଏବ ସଂଶୟପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପରାକ୍ରମ ହିଁ କରିବା ଉଚିତ। ସର୍ବସ୍ୱ ତ୍ୟାଗ କରି ହେଲେ ବି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିଜ ହିତର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
12.139.86
विद्या शौचं च दाक्ष्यं च बलं शौर्यं च पञ्चमम् ।
मित्राणि सहजान्याहुर्वर्तयन्तीह यैर्बुधाः ॥ १२.१३९.८६ ॥
ବିଦ୍ୟା, ଶୌଚ, ଦକ୍ଷତା, ବଳ ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ଶୌର୍ଯ୍ୟ — ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସହଜ ମିତ୍ର ବୋଲି କୁହନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଏଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରନ୍ତି।
12.139.87
निवेशनं च कुप्यं च क्षेत्रं भार्यां सुहृज्जनम् ।
एतान्युपचितान्याहुः सर्वत्र लभते पुमान् ॥ १२.१३९.८७ ॥
ଘର, ସାମଗ୍ରୀ, କ୍ଷେତ, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ହିତୈଷୀ ଲୋକମାନେ — ଏଗୁଡ଼ିକୁ ସଞ୍ଚିତ ଧନ କୁହାଯାଏ; ମନୁଷ୍ୟ ଏସବୁ ସର୍ବତ୍ର ପାଇଥାଏ।
12.139.88
सर्वत्र रमते प्राज्ञः सर्वत्र च विरोचते ।
न विभीषयते किंचिद्भीषितो न बिभेति च ॥ १२.१३९.८८ ॥
ପ୍ରାଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ସର୍ବତ୍ର ଆନନ୍ଦ ପାଏ ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର ଶୋଭା ପାଏ। ସେ କାହାକୁ ଭୟ ଦେଖାଏ ନାହିଁ, ଭୟ ଦେଖାଗଲେ ବି ଭୟ କରେ ନାହିଁ।
12.139.89
नित्यं बुद्धिमतोऽप्यर्थः स्वल्पकोऽपि विवर्धते ।
दाक्ष्येण कुर्वतां कर्मं संयमात्प्रतितिष्ठति ॥ १२.१३९.८९ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ଧନ, ଯେତେ ସାମାନ୍ୟ ହେଉ, ସର୍ବଦା ବଢ଼େ; ଦକ୍ଷତାରେ କର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର (ଧନ) ସଂଯମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିର ହୁଏ।
12.139.90
गृहस्नेहावबद्धानां नराणामल्पमेधसाम् ।
कुस्त्री खादति मांसानि माघमां सेगवा इव ॥ १२.१३९.९० ॥
ଘରର ସ୍ନେହରେ ବନ୍ଧା, ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ମାଂସ କୁଲଟା ସ୍ତ୍ରୀ ଖାଇଯାଏ; ଯେପରି ମାଘ ମାସ ଗୋରୁ ସହିତ (ସେମାନଙ୍କୁ) କ୍ଷୀଣ କରେ।
12.139.91
गृहं क्षेत्राणि मित्राणि स्वदेश इति चापरे ।
इत्येवमवसीदन्ति नरा बुद्धिविपर्यये ॥ १२.१३९.९१ ॥
ଘର, କ୍ଷେତ୍ର, ମିତ୍ର ଓ ସ୍ୱଦେଶ ବୋଲି କେହି କେହି କୁହନ୍ତି। ଏହିପରି ବୁଦ୍ଧି ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ହେଲେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
12.139.92
उत्पथाच्च विमानाच्च देशाद्दुर्भिक्षपीडितात् ।
अन्यत्र वसतिं गच्छेद्वसेद्वा नित्यमानितः ॥ १२.१३९.९२ ॥
କୁପଥ, ଅପମାନ, କିମ୍ବା ଦୁର୍ଭିକ୍ଷପୀଡ଼ିତ ଦେଶରୁ ମନୁଷ୍ୟ ଅନ୍ୟତ୍ର ବାସ କରିବାକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍; ଅଥବା ଯେଉଁଠି ସଦା ସମ୍ମାନ ମିଳେ ସେଠାରେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ୍।
12.139.93
तस्मादन्यत्र यास्यामि वस्तुं नाहमिहोत्सहे ।
कृतमेतदनाहार्यं तव पुत्रे च पार्थिव ॥ १२.१३९.९३ ॥
ଏଣୁ ମୁଁ ଅନ୍ୟତ୍ର ଯିବି; ଏଠାରେ ବାସ କରିବାକୁ ମୋର ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ। ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣ ଓ ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଯାହା କରିଛନ୍ତି ତାହା ସହ୍ୟ ହେବାର ନୁହେଁ।
12.139.94
कुभार्यां च कुपुत्रं च कुराजानं कुसौहृदम् ।
कुसंबन्धं कुदेशं च दूरतः परिवर्जयेत् ॥ १२.१३९.९४ ॥
ଖରାପ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଖରାପ ପୁତ୍ର, ଖରାପ ରାଜା, ଖରାପ ବନ୍ଧୁ, ଖରାପ ସମ୍ପର୍କ ଓ ଖରାପ ଦେଶ — ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଦୂରରୁ ହିଁ ପରିହାର କରିବା ଉଚିତ୍।
12.139.95
कुमित्रे नास्ति विश्वासः कुभार्यायां कुतो रतिः ।
कुराज्ये निर्वृतिर्नास्ति कुदेशे नास्ति जीविका ॥ १२.१३९.९५ ॥
ଖରାପ ବନ୍ଧୁରେ ବିଶ୍ୱାସ ନାହିଁ; ଖରାପ ଭାର୍ଯ୍ୟାରେ ପ୍ରୀତି କୋଉଠାରୁ? ଖରାପ ରାଜ୍ୟରେ ଶାନ୍ତି ନାହିଁ; ଖରାପ ଦେଶରେ ଜୀବିକା ନାହିଁ।
12.139.96
कुपुत्रे सौहृदं नास्ति नित्यमस्थिरसौहृदम् ।
अवमानः कुंसबन्धे भवत्यर्थविपर्यये ॥ १२.१३९.९६ ॥
ଖରାପ ପୁତ୍ରରେ ସ୍ନେହ ନାହିଁ; ତାହା ସଦା ଅସ୍ଥିର ସ୍ନେହ। ଖରାପ ସମ୍ପର୍କରେ ଅପମାନ ହୁଏ, ଧନ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ହେଲେ।
12.139.97
सा भार्या या प्रियं ब्रूते स पुत्रो यत्र निर्वृतिः ।
तन्मित्रं यत्र विश्वासः स देशो यत्र जीवति ॥ १२.१३९.९७ ॥
ଯେ ପ୍ରିୟ କଥା କୁହେ ସେ ଭାର୍ଯ୍ୟା; ଯେଉଁଠାରେ ଶାନ୍ତି ସେ ପୁତ୍ର; ଯେଉଁଠାରେ ବିଶ୍ୱାସ ସେ ମିତ୍ର; ଯେଉଁଠାରେ ମଣିଷ ବଞ୍ଚେ ସେ ଦେଶ।
12.139.98
यत्र नास्ति बलात्कारः स राजा तीव्रशासनः ।
स च यौनाभिसंबन्धो यः सतोऽपि बुभूषति ॥ १२.१३९.९८ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ବଳାତ୍କାର ନାହିଁ ସେ କଠୋର ଶାସନ କରୁଥିବା ରାଜା; ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ରହିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ବିବାହ ସମ୍ବନ୍ଧ ସେ।
12.139.99
भार्या देशोऽथ मित्राणि पुत्रसंबन्धिबान्धवाः ।
एते सर्वे गुणवति धर्मनेत्रे महीपतौ ॥ १२.१३९.९९ ॥
ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଦେଶ, ମିତ୍ର, ପୁତ୍ର, ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଓ ବାନ୍ଧବ — ଏସବୁ ଧର୍ମକୁ ପଥ ଦେଖାଉଥିବା ଗୁଣବାନ ରାଜାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
12.139.100
अधर्मज्ञस्य विषये प्रजा नश्यन्ति निग्रहात् ।
राजा मूलं त्रिवर्गस्य अप्रमत्तोऽनुपालयन् ॥ १२.१३९.१०० ॥
ଧର୍ମ ନ ଜାଣୁଥିବା ଶାସକଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଦମନରୁ ପ୍ରଜା ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ରାଜା ତ୍ରିବର୍ଗର ମୂଳ; ସାବଧାନରେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।
12.139.101
बलिषङ्भागमुद्धृत्य फलं समुपयोजयेत् ।
न रक्षति प्रजाः सम्यग्यः स पार्थिवतस्करः ॥ १२.१३९.१०१ ॥
ଫସଲର ଛଅ ଭାଗରୁ ଗୋଟିଏ ଭାଗ କର ରୂପେ ନେଇ ତାହାର ଠିକ୍ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଭଲରେ ରକ୍ଷା ନକରୁଥିବା ସେ ରାଜବେଶୀ ଚୋର।
12.139.102
दत्वाऽभयं यः स्वयमेव राजा ।
न तत्प्रमाणं कुरुतेऽर्थलोभात्।
स सर्वलोकादुपलभ्य पाप ।
मधर्मबुद्धिर्निरयं प्रयाति ॥ १२.१३९.१०२ ॥
ନିଜେ ଅଭୟ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ଧନଲୋଭରେ ସେ ବଚନକୁ ପ୍ରମାଣ ନ ମାନୁଥିବା ରାଜା, ସମସ୍ତ ଲୋକରୁ ପାପ ପାଇ ଅଧର୍ମବୁଦ୍ଧିରେ ନରକକୁ ଯାଏ।
12.139.103
दत्त्वाऽभयं स्वयं राजा प्रमाणं कुरुते यदि ।
स सर्वं सुखमाप्नोति प्रजा धर्मेण पालयन् ॥ १२.१३९.१०३ ॥
ଯେ ରାଜା ନିଜେ ଅଭୟ ଦେଇ, ଧର୍ମରେ ପ୍ରଜା ପାଳନ କରି ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି।
12.139.104
पिता भ्राता गुरुः शास्ता वह्निर्वैश्रवणो यमः ।
सप्त राज्ञो गुणानेतान्मनुराह प्रजापतिः ॥ १२.१३९.१०४ ॥
ପିତା, ଭାଇ, ଗୁରୁ, ଶାସକ, ଅଗ୍ନି, କୁବେର ଓ ଯମ — ରାଜାଙ୍କଠାରେ ଏହି ସାତୋଟି ଗୁଣ ଥିବା ଉଚିତ, ଏପରି ପ୍ରଜାପତି ମନୁ କହିଛନ୍ତି।
12.139.105
पिता हि राजा लोकस्य प्रजानां योऽनुकम्पिता ।
तस्मिन्मिथ्यापनीते हि तिर्यग्भवति मानवः ॥ १२.१३९.१०५ ॥
ରାଜା ହିଁ ଜଗତର ପ୍ରଜାଙ୍କ ପିତା, ଯିଏ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କରୁଣା କରନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ମିଥ୍ୟାରେ ହଟାଇଲେ ମଣିଷ ପଥଚ୍ୟୁତ ହୁଏ।
12.139.106
संभावयति मातेव दीनमप्युपपद्यते ।
दहत्यग्निरिवानिष्टान्यमयत्यहितांस्तदा ॥ १२.१३९.१०६ ॥
ମାତାଙ୍କ ପରି ସେ ଦୀନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଓ ସେବା କରନ୍ତି; ଅଗ୍ନି ପରି ଅନିଷ୍ଟକୁ ଦଗ୍ଧ କରନ୍ତି ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦିଅନ୍ତି।
12.139.107
इष्टेषु विसृजन्नर्थान्कुबेर इव कामदः ।
गुरुर्धर्मोपदे… गोप्ता च परिपालनात् ॥ १२.१३९.१०७ ॥
ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଧନ ବାଣ୍ଟି ସେ କୁବେର ପରି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣକାରୀ; ଧର୍ମୋପଦେଶରେ ଗୁରୁ ଓ ରକ୍ଷଣରେ ରକ୍ଷକ।
12.139.108
यस्तु रञ्जयते … पौरजानपदान्गुणैः ।
न तस्य भ्रश्यते…ज्यं गुणधर्मानुपालनात् ॥ १२.१३९.१०८ ॥
ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ଗୁଣରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରନ୍ତି ଯେ, ତାଙ୍କର … ରାଜ୍ୟ ଗୁଣଧର୍ମ ପାଳନରୁ ଖସେ ନାହିଁ।
12.139.109
यः सम्यक्प्रति…ह्णाति पौरजानपदार्चनम् ।
स सुखं प्रेक्षते राजा इह लोके परत्र च ॥ १२.१३९.१०९ ॥
ଯେ ରାଜା ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ଦିଅନ୍ତି, ସେ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ସୁଖ ଦେଖନ୍ତି।
12.139.110
नित्योद्विग्नाः प्रजा यस्य करुभारप्रपीडिताः ।
अनर्थैर्विप्रलुप्यन्ते स गच्छति पराभवम् ॥ १२.१३९.११० ॥
ଯାହାର ରାଜ୍ୟର ପ୍ରଜା ସର୍ବଦା ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ଏବଂ କର-ଭାରରେ ପୀଡ଼ିତ, ସେମାନେ ବିପଦରେ ବିନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ସେ ରାଜା ପରାଭବ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.139.111
प्रजा यस्य विवर्धन्ते सरसीव महोत्पलम् ।
स राजा सर्वसुखदः स्वर्गलोके महीयते ॥ १२.१३९.१११ ॥
ଯାହାର ପ୍ରଜା ହ୍ରଦରେ ବଡ଼ ପଦ୍ମ ପରି ବୃଦ୍ଧି ପାନ୍ତି, ସର୍ବଜନଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଉଥିବା ସେ ରାଜା ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
12.139.112
बलिना विग्रहो राजन्न कदाचित्प्रशस्यते ।
बलिना विग्रही तस्य कुतो राज्यं कुतः सुखम् ॥ १२.१३९.११२ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ବଳବାନ ସହିତ ବିଗ୍ରହ କେବେ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ନୁହେଁ। ଯେ ବଳବାନ ସହିତ ବିବାଦ କରେ, ତା'ର ରାଜ୍ୟ କେଉଁଠି ଓ ସୁଖ କେଉଁଠି?
12.139.113
सैवमुक्त्वा शकुनिका ब्रह्मदत्तं नराधिपम् ।
राजानं समनुज्ञाप्य जगामाभीप्सितां दिशम् ॥ १२.१३९.११३ ॥
ଏହିପରି କହି ଶକୁନିକା ରାଜା ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଇ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ଦିଗ ଆଡ଼କୁ ଚାଲିଗଲା।
12.139.114
एतत्ते ब्रह्मदत्तस्य पूजन्या सह भाषितम् ।
मयोक्तं भरतश्रेष्ठ किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १२.१३९.११४ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ପୂଜନୀ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କର ଏହି ସଂବାଦ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି। ଆଉ କ'ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?