ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.139
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.139.1
उक्तो मन्त्रो महाबाहो विश्वासो नास्ति शत्रुषु ।
कथं हि राजा वर्तेत यदि सर्वत्र नाश्वसेत् ॥ १२.१३९.१ ॥
ಓ ಮಹಾಬಾಹುವೇ, ನೀವು ಮಂತ್ರವನ್ನು ಹೇಳಿದಿರಿ; ಆದರೆ ಶತ್ರುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸವಿಲ್ಲ. ರಾಜನು ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ನಂಬದಿದ್ದರೆ ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು?
12.139.2
विश्वासाद्धि परं राजन्राज्ञामुत्पद्यते भयम् ।
कथं हि नाश्वसन्राजा शत्रूञ्जयति पार्थिवः ॥ १२.१३९.२ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ನಂಬಿಕೆಯಿಂದಲೇ ರಾಜರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಭಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ನಂಬದ ರಾಜ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾನೆ?
12.139.3
एतन्मे संशयं छिन्धि मनो मे संप्रमुह्यति ।
अविश्वासे कथामेतामुपाश्रित्य पितामह ॥ १२.१३९.३ ॥
ಪಿತಾಮಹರೇ, ನನ್ನ ಈ ಸಂಶಯವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿ; ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಬಹಳ ಗೊಂದಲಗೊಂಡಿದೆ. ಅವಿಶ್ವಾಸದ ಕುರಿತಾದ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಹೇಳಿ.
12.139.4
शृणुष्व राजन्यो वृत्तो ब्रह्मदत्तनिवेशने ।
पूजन्या सह संवादो ब्रह्मदत्तस्य भूपतेः ॥ १२.१३९.४ ॥
ರಾಜನೇ, ಕೇಳು — ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಷಯ; ಪೂಜನಿಯೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತ ರಾಜನ ಸಂವಾದ.
12.139.5
काम्पिल्ये ब्रह्मदत्तस्य त्वन्तः पुरनिवासिनी ।
पूजी नाम शकुनिर्दीर्घकालं सहोपिता। ॥ १२.१३९.५ ॥
ಕಾಂಪಿಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತನ ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಶಕುನಿ (ಮೈನಾ) ದೀರ್ಘಕಾಲ ಅವನೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸಿತು.
12.139.6
रुदज्ञा सर्वभूतानां यथा वै जीवजीवकः ।
सर्वज्ञा सर्वतत्त्वज्ञा तिर्यग्योनिं गताऽपि स ॥ १२.१३९.६ ॥
ಜೀವಜೀವಕ ಪಕ್ಷಿ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕೂಗನ್ನು ಅರಿಯುವಂತೆ, ಅವಳು ಸರ್ವಜ್ಞಳೂ ಸರ್ವತತ್ತ್ವಜ್ಞಳೂ ಆಗಿದ್ದಳು; ಪ್ರಾಣಿಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದರೂ.
12.139.7
अभिप्रजाता सा तत्र पुत्रमेकं सुवर्चसम् ।
समकालं च राज्ञोऽपि देव्यां पुत्रो व्यजायत ॥ १२.१३९.७ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ಒಬ್ಬ ತೇಜಸ್ವಿ ಮಗನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು; ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಜನ ದೇವಿಗೂ ಒಬ್ಬ ಮಗ ಜನಿಸಿದನು.
12.139.8
तयोरर्थे कृतज्ञा तु खेचरी पूजनी सदा ।
समद्रतीरं सा गत्वा आजहार फलद्वयम् ॥ १२.१३९.८ ॥
ಆ ಇಬ್ಬರಿಗಾಗಿ, ಕೃತಜ್ಞಳಾದ ಆ ಆಕಾಶಚಾರಿಣಿ ಹಕ್ಕಿ ಸಮುದ್ರತೀರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಎರಡು ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಂದಿತು.
12.139.9
अष्ट्यर्थं च स्वपुत्रस्य राजपुत्रस्य चैव ह ।
लमेकं सुतायादाद्राजपुत्राय चापरम् ॥ १२.१३९.९ ॥
ತನ್ನ ಮಗನಿಗೂ ರಾಜಕುಮಾರನಿಗೂ ಪೋಷಣೆಗಾಗಿ, ಒಂದನ್ನು ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ, ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ರಾಜಕುಮಾರನಿಗೆ ನೀಡಿತು.
12.139.10
…मृतास्यादसदृशं बलतेजोभिवर्धनम् ।
आदायादाय सैवाशु तयोः प्रादात्पुनः पुनः ॥ १२.१३९.१० ॥
…ಇದರಿಂದ (ಪಡೆದ) ಸಾಮಾನ್ಯವಲ್ಲದ, ಬಲ ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ (ಆಹಾರ). ಪದೇಪದೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಆಕೆಯೇ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಆ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಪದೇಪದೇ ನೀಡಿದಳು.
12.139.11
ततोऽगच्छत्परां वृद्धिं राजपुत्रः फलाशनात् ।
ततः स धात्र्या कक्षेण उह्यमानो नृपात्मजः ॥ १२.१३९.११ ॥
ನಂತರ ಹಣ್ಣನ್ನು ತಿನ್ನುವುದರಿಂದ ರಾಜಕುಮಾರನು ಅತ್ಯಧಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದನು. ನಂತರ ಆ ರಾಜಕುಮಾರನನ್ನು ದಾದಿ ಸೊಂಟದ ಬಳಿ ಹೊತ್ತು ಒಯ್ದಳು.
12.139.12
ददर्श तं पक्षिसुतं बाल्यादागत्य बालकः ।
ततो बाल्याच्च यत्नेन तेनाक्रीडत पक्षिणा ॥ १२.१३९.१२ ॥
ಬಾಲಕನು ಬಾಲ್ಯದಿಂದ ಬಂದು ಆ ಹಕ್ಕಿಯ ಮರಿಯನ್ನು ನೋಡಿದನು. ನಂತರ ಬಾಲ್ಯದ ಕಾರಣ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅವನು ಆ ಹಕ್ಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಆಡಿದನು.
12.139.13
शून्ये च तमुपादाय पक्षिणं समजातकम् ।
हत्वा ततः स राजेन्द्र धात्र्या हस्तमुपागतः ॥ १२.१३९.१३ ॥
ರಾಜೇಂದ್ರನೇ! ನಿರ್ಜನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆ ಪಕ್ಷಿಯನ್ನೂ ಅದರ ಜಾತಿಯ ಮರಿಯನ್ನೂ ಹಿಡಿದು, ಕೊಂದು, ನಂತರ ಆ ಬಾಲಕ ದಾದಿಯ ಕೈಗೆ ಬಂದನು.
12.139.14
अथ सा पूजनी राजन्नागमत्फलहारिणी ।
अपश्यन्निहतं पुत्रं तेन बालेन भूतले ॥ १२.१३९.१४ ॥
ರಾಜನೇ! ನಂತರ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಂದ ಆ ದಾದಿ, ಆ ಬಾಲಕನಿಂದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟು ಬಿದ್ದಿದ್ದ ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಕಂಡಳು.
12.139.15
बाष्पपूर्णमुखी दीना दृष्ट्वा तं पतितं सुतम् ।
पूजनी दुःखसंतप्ता रुदन्ती वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१३९.१५ ॥
ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮುಖದವಳಾದ, ದೀನಳಾದ, ದುಃಖದಿಂದ ಸಂತಪ್ತಳಾದ ಆ ದಾದಿ, ಬಿದ್ದಿದ್ದ ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ನೋಡಿ ಅಳುತ್ತಾ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.
12.139.16
क्षत्रिये संगतं नास्ति न प्रीतिर्न च सौहृदम् ।
कारणे सान्त्वयन्त्येते कृतार्थाः संत्यजन्ति च ॥ १२.१३९.१६ ॥
ಕ್ಷತ್ರಿಯನಲ್ಲಿ ಸಹವಾಸವೂ ಇಲ್ಲ, ಪ್ರೀತಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ಸೌಹಾರ್ದವೂ ಇಲ್ಲ. ಯಾವುದೋ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಇವರು ಸಮಾಧಾನ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಕಾರ್ಯ ಸಾಧಿಸಿದ ಬಳಿಕ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.139.17
क्षत्रियेषु न विश्वासः कार्यः सर्वापकारिषु ।
अपकृत्यापि सततं सान्त्वयन्ति निरर्थकम् ॥ १२.१३९.१७ ॥
ಕ್ಷತ್ರಿಯರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸ ಇಡಬಾರದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅಪಕಾರ ಮಾಡುವವರಲ್ಲಿ. ಅಪಕಾರ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೂ ಅವರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಸಮಾಧಾನ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.139.18
इयमस्य करोम्यद्य सदृशीं वैरयातनाम् ।
कृतघ्नस्य नृशंसस्य भृशं विश्वासघातिनः ॥ १२.१३९.१८ ॥
ಈಗ ನಾನು ಇವನಿಗೆ ತಕ್ಕ ವೈರ ಪ್ರತೀಕಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ — ಕೃತಘ್ನನೂ, ಕ್ರೂರಿಯೂ, ಘೋರ ವಿಶ್ವಾಸಘಾತಕನೂ ಆದ ಇವನಿಗೆ.
12.139.19
सहसंजातवृद्धस्य तथैव सहभोजिनः ।
शरण्यस्य वधश्चैव त्रिविधं तस्य किल्विषम् ॥ १२.१३९.१९ ॥
ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದವನನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಊಟ ಮಾಡುವವನನ್ನು, ಮತ್ತು ಶರಣಾಗಿ ಬಂದವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು—ಇವು ಮೂರು ವಿಧದ ಪಾಪ.
12.139.20
इत्युक्त्वा चरणाभ्यां तु नेत्रे नृपसुतस्य सा ।
हृत्वा स्वस्था तत इदं पूजनी वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१३९.२० ॥
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅವಳು ತನ್ನ ಕಾಲುಗಳಿಂದ ರಾಜಕುಮಾರನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡಳು; ನಂತರ ಸ್ವಸ್ಥಳಾಗಿ ಪೂಜನಿ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.
12.139.21
इच्छयेह कृतं पापं सद्य एवोपसर्पति ।
कृतं प्रतिकृतं येषां न नश्यति शुभाशुभम् ॥ १२.१३९.२१ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಾಪ ತಕ್ಷಣವೇ ಮರಳಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಯಾರ ಕೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಫಲ—ಶುಭ ಅಶುಭ—ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅವರಿಗೆ.
12.139.22
पापं कर्म कृतं किंचिद्यदि तस्मिन्न दृश्यते ।
निपात्यतेऽस्य पुत्रेषु पौत्रेष्वपि च नप्नृषु ॥ १२.१३९.२२ ॥
ಅವನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಯಾವುದಾದರೂ ಪಾಪಕರ್ಮ ಕಾಣದಿದ್ದರೆ, ಅದು ಅವನ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ, ಮರಿಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆಯೂ ಬೀಳಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
12.139.23
ब्रह्मदत्तः सुतं दृष्ट्वा पूजन्या हृतलोचनम् ।
कृतप्रतिकृतं मत्वा पूजनीमिदमब्रवीत् ॥ १२.१३९.२३ ॥
ಪೂಜನಿಯಿಂದ ಕಣ್ಣು ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ನೋಡಿ, ಮಾಡಿದ್ದು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಫಲ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತ ಪೂಜನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ.
12.139.24
अस्ति वै कृतमस्माभिरस्ति प्रतिकृतं त्वया ।
उभयं तत्समीभूतं वस पूजनि मा गमः ॥ १२.१३९.२४ ॥
ನಾವು ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ, ನೀನು ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಫಲ ನೀಡಿದ್ದೀಯೆ. ಎರಡೂ ಸಮವಾದವು. ಓ ಪೂಜನಿ, ಇಲ್ಲೇ ಇರು, ಹೋಗಬೇಡ.
12.139.25
सकृत्कृतापराधस्य तत्रैव परिलम्बतः ।
न तद्बुधाः प्रशंसन्ति श्रेयस्तत्रापसर्पणम् ॥ १२.१३९.२५ ॥
ಒಮ್ಮೆ ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದವನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಬುದ್ಧಿವಂತರು ಅದನ್ನು ಮೆಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ; ಅಲ್ಲಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುವುದೇ ಒಳಿತು.
12.139.26
सान्त्वे प्रयुक्ते विवृते वैरे चैव न विश्वसेत् ।
क्षिप्रं स हन्यते मूढो न हि वैरं प्रशाम्यति ॥ १२.१३९.२६ ॥
ಸಿಹಿಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿದರೂ, ವೈರ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿದ್ದರೂ ನಂಬಬಾರದು; ಮೂಢನು ಬೇಗನೆ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ, ವೈರ ಸುಲಭವಾಗಿ ಶಮನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.139.27
अन्योन्यकृतवैराणां पुत्रपौत्रं नियच्छति ।
पुत्रपौत्रविनाशे च परलोकं नियच्छति ॥ १२.१३९.२७ ॥
ಪರಸ್ಪರ ವೈರ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡವರ ವೈರ ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಮಕ್ಕಳು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ನಾಶವಾದರೆ ಅದು ಪರಲೋಕಕ್ಕೂ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.
12.139.28
सर्वेषां कृतवैराणामविश्वासः सुखावहः ।
एकान्ततो न विश्वासः कार्यो विश्वासघातके ॥ १२.१३९.२८ ॥
ವೈರ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡ ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೆ ಅವಿಶ್ವಾಸವೇ ಸುಖ ತರುತ್ತದೆ; ವಿಶ್ವಾಸಘಾತಕನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಂಬಬಾರದು.
12.139.29
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत् ।
विश्वासाद्भयमुत्पन्नमपि मूलं निकृन्तति।
कामं विश्वासयेदन्यान्परेषां च न विश्वसेत् ॥ १२.१३९.२९ ॥
ನಂಬಲರ್ಹನಲ್ಲದವನನ್ನು ನಂಬಬಾರದು; ನಂಬಲರ್ಹನನ್ನೂ ಅತಿಯಾಗಿ ನಂಬಬಾರದು; ವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಭಯ ಬೇರನ್ನೂ ಕಡಿದುಬಿಡುತ್ತದೆ. ಬಯಸಿದರೆ ಇತರರನ್ನು ನಂಬಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಇತರರನ್ನು ನಂಬಬಾರದು.
12.139.30
माता पिता बान्धवानां वरिष्ठौ ।
भार्या क्षेत्रं बीजमात्रं तु पुत्रः।
भ्राता शत्रुः क्लिन्नपाणिर्वयस्य ।
आत्मा ह्येकः सुखदुःखस्य भोक्ता ॥ १२.१३९.३० ॥
ತಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂದೆ ಬಂಧುಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರು. ಹೆಂಡತಿ ಹೊಲ; ಮಗ ಕೇವಲ ಬೀಜ. ಸಹೋದರನು ಶತ್ರುವಾಗಬಹುದು; ಗೆಳೆಯನು ಒದ್ದೆ ಕೈಯವನು (ವಂಚಕ) ಆಗಬಹುದು. ಸುಖದುಃಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವನು ಆತ್ಮವೊಂದೇ.
12.139.31
अन्योन्यकृतवैराणां न संधिरुपपद्यते ।
स च हेतुरतिक्रान्तो यदर्थमहमावसम् ॥ १२.१३९.३१ ॥
ಪರಸ್ಪರ ವೈರ ಮಾಡಿದವರ ನಡುವೆ ಸಂಧಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದ ಕಾರಣವೂ ಈಗ ಕಳೆದುಹೋಗಿದೆ.
12.139.32
पूजितस्यार्थमानाभ्यां सान्त्वं पूर्वापकारिणः ।
हृदयं भवत्यविश्वस्तं कर्म त्रासयते बलात् ॥ १२.१३९.३२ ॥
ಧನ ಮತ್ತು ಗೌರವದಿಂದ ಪೂಜಿತನಾದರೂ, ಮೊದಲು ಅಪಕಾರ ಮಾಡಿದವನ ಸಾಂತ್ವನದ ಮಾತು ಹೃದಯವನ್ನು ಅವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ತುಂಬುತ್ತದೆ; ಅವನ ಕೃತ್ಯ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಭಯಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
12.139.33
पूर्वं संमानना यत्र पश्चाच्चैव विमानना ।
जह्यात्स सत्ववान्वासं संमानितविमानितः ॥ १२.१३९.३३ ॥
ಮೊದಲು ಸನ್ಮಾನ, ನಂತರ ಅವಮಾನ ಆಗುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಸತ್ತ್ವವಂತನು ವಾಸವನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು; ಸನ್ಮಾನಿತನಾಗಿ ಅವಮಾನಿತನಾದವನು ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಬೇಕು.
12.139.34
उषिताऽस्मि तवागारे दीर्घकालमहिंसिता ।
तदिदं वैरमुत्पन्नं सुखमास्ख व्रजाम्यहम् ॥ १२.१३९.३४ ॥
ನಿನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಯಾವ ಹಾನಿಯೂ ಇಲ್ಲದೆ ನಾನು ವಾಸಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಈಗ ಈ ವೈರ ಉಂಟಾಗಿದೆ; ನೀನು ಸುಖವಾಗಿ ಕುಳಿತಿರು, ನಾನು ಹೋಗುತ್ತೇನೆ.
12.139.35
यः कृते प्रतिकुर्याद्वै न स तत्रापराध्नुयात् ।
अनृणस्तेन भवति वस पूजनि मागमः ॥ १२.१३९.३५ ॥
ಮಾಡಿದ ಉಪಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮಾಡುವವನು ಅಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಅದರಿಂದ ಅವನು ಋಣಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಓ ಪೂಜನಿ, ಇಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಸು, ಹೋಗಬೇಡ.
12.139.36
न कृतस्य तु कर्तुश्च सख्यं संधीयते पुनः ।
हृदयं तत्र जानाति कर्तुश्चैव कृतस्य च ॥ १२.१३९.३६ ॥
ಮಾಡಿದ ಕೃತ್ಯಕ್ಕೂ ಮಾಡಿದವನಿಗೂ ನಡುವೆ ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತೆ ಕೂಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಹೃದಯವು ಮಾಡಿದವನನ್ನೂ, ಮಾಡಿದ ಕೃತ್ಯವನ್ನೂ ಅರಿಯುತ್ತದೆ.
12.139.37
कृतस्य चैव कर्तुश्च सख्यं संधीयते पुनः ।
वैरस्योपशमो दृष्टः पापं नोपाश्नुते पुनः ॥ १२.१३९.३७ ॥
ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವನಿಗೂ ಮಾಡಿದವನಿಗೂ ನಡುವಿನ ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತೆ ಕೂಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ವೈರದ ಶಮನ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು (ಅವನು) ಮತ್ತೆ ಪಾಪವನ್ನು ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ.
12.139.38
नास्ति वैरमतिक्रान्तं सान्त्वितोऽस्मीति नाश्वसेत् ।
विश्वासाद्बध्यते लोकस्तस्माच्छ्रेयोप्यदर्शनम् ॥ १२.१३९.३८ ॥
"ವೈರ ಇನ್ನೂ ಕಳೆದಿಲ್ಲ; ನಾನು ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ (ಯಾರೂ) ನಂಬಿಕೆ ಇಡಬಾರದು. ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಜನರು ಬಂಧಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ (ತನ್ನನ್ನು) ತೋರ್ಪಡಿಸದಿರುವುದೇ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ.
12.139.39
तरसा ये न शक्यन्ते शस्त्रैः सुनिसितैरपि ।
साम्ना तेऽपि निगृह्यते गजा इव करेणुभिः ॥ १२.१३९.३९ ॥
ಬಲದಿಂದಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಹರಿತವಾದ ಆಯುಧಗಳಿಂದಲೂ ವಶಪಡಿಸಲಾಗದವರನ್ನು ಸಹ, ಸಾಮದಿಂದ (ಸೌಮ್ಯ ಮಾತಿನಿಂದ) ಹೆಣ್ಣಾನೆಗಳಿಂದ ಗಂಡಾನೆಗಳು ತಡೆಯಲ್ಪಡುವಂತೆ ನಿಗ್ರಹಿಸಬಹುದು.
12.139.40
संवासाज्जायते स्नेहो जीवितान्तकरेष्वपि ।
अन्योन्यस्य हि विश्वासः श्वानश्वपचयोरिव ॥ १२.१३९.४० ॥
ಒಟ್ಟಿಗೆ ವಾಸಿಸುವುದರಿಂದ ಸ್ನೇಹ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಜೀವವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವವರಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ; ಪರಸ್ಪರ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ನಾಯಿಗಳಿಗೂ ಶ್ವಪಚರಿಗೂ (ಚಾಂಡಾಲರಿಗೂ) ನಡುವೆ ಇರುವಂತೆ.
12.139.41
अन्योन्यकृतवैराणां संवासान्मृदुतां गतम् ।
नैव तिष्ठति तद्वैरं पुष्करस्थमिवोदकम् ॥ १२.१३९.४१ ॥
ಪರಸ್ಪರ ವೈರ ಮಾಡಿಕೊಂಡವರ ಆ ವೈರ, ಒಟ್ಟಿಗೆ ವಾಸಿಸುವುದರಿಂದ ಮೃದುತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ; ತಾವರೆ ಎಲೆಯ ಮೇಲಿನ ನೀರು ನಿಲ್ಲದಂತೆ, ಆ ವೈರ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ.
12.139.42
वैरं पञ्चसमुत्थानं तच्च बुध्यन्ति पण्डिताः ।
स्त्रीकृतं वास्तुजं वाग्जं स्वसपत्नापराधजम् ॥ १२.१३९.४२ ॥
ವೈರಕ್ಕೆ ಐದು ಮೂಲಗಳಿವೆ; ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅದನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ: ಸ್ತ್ರೀಯಿಂದ ಉಂಟಾದದ್ದು, ಭೂಮಿ (ಆಸ್ತಿ) ಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದದ್ದು, ಮಾತಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದದ್ದು, ತನ್ನ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯ ಅಪರಾಧದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದದ್ದು.
12.139.43
तत्र दाता न हन्तव्यः क्षत्रियेण विशेषतः ।
प्रकाशं वाऽप्रकाशं वा बुद्ध्वा दोषबलाबलम् ॥ १२.१३९.४३ ॥
ಅಲ್ಲಿ ದಾತನನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯನು, ಕೊಲ್ಲಬಾರದು; ಬಹಿರಂಗವಾಗಿಯಾದರೂ ಗುಪ್ತವಾಗಿಯಾದರೂ, ದೋಷದ ಬಲಾಬಲವನ್ನು ತಿಳಿದು.
12.139.44
कृतवैरे न विश्वासः कार्यस्त्विह सुहृद्यपि ।
प्रच्छन्नं तिष्ठते वैरं गूढोऽग्निरिव दारुषु ॥ १२.१३९.४४ ॥
ವೈರ ಮಾಡಿದವನಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇಡಬಾರದು, ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹಿತನಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ; ವೈರ ಅಡಗಿರುತ್ತದೆ, ಕಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ.
12.139.45
न वित्तेन न पारुष्यैर्न च सान्त्वेन च श्रुतैः ।
वैराग्निः शाम्यते राजन्निमग्नोऽग्निरिवार्णवे ॥ १२.१३९.४५ ॥
ಧನದಿಂದಲೂ, ಕಠೋರ ಮಾತಿನಿಂದಲೂ, ಸಾಂತ್ವನದಿಂದಲೂ, ಶಾಸ್ತ್ರ ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೂ ವೈರಾಗ್ನಿ ಶಮನವಾಗದು, ಓ ರಾಜನೇ, ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ.
12.139.46
न हि वैराग्निरुद्धूतः कर्म चाप्यपराधजम् ।
शाम्यत्यदग्ध्वा नृपते विना ह्येकतरक्षयात् ॥ १२.१३९.४६ ॥
ವೈರಾಗ್ನಿ ಎದ್ದಾಗ, ಅಪರಾಧದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಕರ್ಮವೂ, ಓ ನೃಪತಿ, ಇಬ್ಬರಲ್ಲೊಬ್ಬರ ನಾಶವಿಲ್ಲದೆ ಸುಡದೆ ಶಮಿಸದು.
12.139.47
सत्कृतस्यार्थामनाभ्यां तत्र पूर्वापकारिणः ।
नैव शान्तिर्न विश्वासः कर्मणा जायते बलात् ॥ १२.१३९.४७ ॥
ಹಿಂದೆ ಅಪಕಾರ ಮಾಡಿದವನಿಗೆ ಧನ ಮತ್ತು ಗೌರವದಿಂದ ಸತ್ಕಾರ ಮಾಡಿದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯೂ ವಿಶ್ವಾಸವೂ ಉಂಟಾಗದು; ಕರ್ಮದಿಂದ, ಬಲದಿಂದ ಅವು ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ.
12.139.48
नैवापकारे कस्मिंश्चिदहं त्वयि तथा भवान् ।
उषितावाऽपि चक्रितं नेदानीं विश्वसाम्यहम् ॥ १२.१३९.४८ ॥
ಯಾವ ಅಪಕಾರದಲ್ಲಿಯೂ ನಾನು ನಿನಗೆ, ನೀನು ನನಗೆ ಹಾಗೆ... ವಾಸಿಸಿದ್ದರೂ, ಬೆಚ್ಚಿ, ಈಗ ನಾನು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ.
12.139.49
कालेन क्रियते कार्यं तथैव विविधाः क्रियाः ।
कालेनैव प्रवर्तन्ते कः कस्येत्यपराध्यति ॥ १२.१३९.४९ ॥
ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ವಿವಿಧ ಕ್ರಿಯೆಗಳೂ. ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಅವು ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ; ಹಾಗಾದರೆ ಯಾರು ಯಾರಿಗೆ ಅಪರಾಧ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ?
12.139.50
तुल्यं चोभे प्रवर्तेते मरणं जन्म चैव हि ।
कार्यते चैव कालेन तन्निमित्तं न जीवति ॥ १२.१३९.५० ॥
ಮರಣ ಮತ್ತು ಜನ್ಮ ಇವೆರಡೂ ಸಮಾನವಾಗಿಯೇ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಅವು ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಅದರ ನಿಮಿತ್ತದಿಂದಲೇ ಯಾರೂ ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ.
12.139.51
बध्यन्ते युगपत्केचिदेकैकं चापरे तथा ।
कालो दहति भूतानि संप्राप्तोऽग्निरिवेन्धनम् ॥ १२.१३९.५१ ॥
ಕೆಲವರು ಒಟ್ಟಿಗೇ, ಇತರರು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸುಡುತ್ತದೆ, ಬಂದ ಬೆಂಕಿ ಇಂಧನವನ್ನು ಸುಡುವಂತೆ.
12.139.52
नाहं प्रमाणं नैव त्वभन्योन्यं कारणं शुभे ।
कालो नित्यमुपादत्ते सुखं दुःखं च देहिनाम् ॥ १२.१३९.५२ ॥
ಓ ಶುಭೆ, ನಾನು ಪ್ರಮಾಣವಲ್ಲ, ನೀನೂ ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಕಾರಣವಲ್ಲ; ಕಾಲವೇ ಸದಾ ದೇಹಿಗಳ ಸುಖದುಃಖಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.
12.139.53
एवं वसेह सन्नेहा यथाकाममहिंसिता ।
यत्कृतं तत्तु मे क्षान्तं त्वं च वै क्षम पूजनि ॥ १२.१३९.५३ ॥
ಹೀಗೆ ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ, ಹಿಂಸೆಗೊಳಗಾಗದೆ ವಾಸಿಸು. ನಾನು ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ನಾನು ಕ್ಷಮಿಸಿದ್ದೇನೆ; ನೀನೂ ಕ್ಷಮಿಸು, ಓ ಪೂಜನೀಯೆ.
12.139.54
यदि कालः प्रमाणं ते न वैरं कस्यचिद्भवेत् ।
कस्मादपचितिं यान्ति बान्धवा बान्धवे हते ॥ १२.१३९.५४ ॥
ಕಾಲವೇ ನಿನ್ನ ಪ್ರಮಾಣವಾದರೆ, ಯಾರಿಗೂ ವೈರ ಇರಬಾರದಲ್ಲವೇ? ಬಂಧುವನ್ನು ಬಂಧು ಕೊಂದಾಗ ಬಂಧುಗಳು ಏಕೆ ಪ್ರತೀಕಾರಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ?
12.139.55
कस्माद्देवासुराः सर्वे अन्योन्यमभिजघ्निरे ।
यदि कालेन निर्याणं सुखदुःखे भवाभवौ ॥ १२.१३९.५५ ॥
ಕಾಲದಿಂದಲೇ ನಿರ್ಗಮನ, ಸುಖ-ದುಃಖ, ಹುಟ್ಟು-ಸಾವು ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿದ್ದರೆ, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರು ಏಕೆ ಪರಸ್ಪರ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ?
12.139.56
भिषजो भैषजं कर्तुं कस्मादिच्छन्ति रोगिणः ।
यदि कालेन पच्यन्ते भेषजैः किं प्रयोजनम् ॥ १२.१३९.५६ ॥
ಕಾಲದಿಂದಲೇ ರೋಗಿಗಳು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವುದಾದರೆ, ವೈದ್ಯರು ಔಷಧ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ರೋಗಿಗಳು ಔಷಧ ಬಯಸಲು ಏಕೆ? ಔಷಧಗಳಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?
12.139.57
प्रलापः सुमहान्कस्मात्क्रियते शोकमूर्च्छितैः ।
यदि कालः प्रमाणं ते कस्माद्धर्मोऽस्ति कर्तृषु ॥ १२.१३९.५७ ॥
ಶೋಕದಿಂದ ಮೂರ್ಛಿತರಾದವರು ಏಕೆ ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಗೋಳಾಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ? ಕಾಲವೇ ನಿನ್ನ ಪ್ರಮಾಣವಾದರೆ, ಕರ್ಮ ಮಾಡುವವರಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಏಕಿದೆ?
12.139.58
तव पुत्रो ममापत्यं हतवान्हिंसितो मया ।
अनन्तरं त्वयाहं च बाधितव्या महीपते ॥ १२.१३९.५८ ॥
ನಿನ್ನ ಮಗ ನನ್ನ ಸಂತಾನವನ್ನು ಕೊಂದನು; ನಾನು ಅವನನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದೆನು. ಮಹೀಪತಿಯೇ, ಅನಂತರ ನೀನು ನನ್ನನ್ನೂ, ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನೂ ಬಾಧಿಸಬೇಕು.
12.139.59
अहं हि पुत्रशोकेन कृतपापा तवात्मजे ।
तथा त्वया प्रहर्तव्यं मयि तत्त्वं च मे शृणु ॥ १२.१३९.५९ ॥
ಮಗನ ಶೋಕದಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನ ಮಗುವಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪಾಪ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಈಗ ನನ್ನ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕೇಳು.
12.139.60
भक्षार्थं क्रीडनार्थं च नरा वाञ्छन्ति पक्षिणः ।
तृतीयो नास्ति संयोगो वधबन्धादृते क्षमः ॥ १२.१३९.६० ॥
ಮನುಷ್ಯರು ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಟಕ್ಕಾಗಿ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ವಧೆ ಮತ್ತು ಬಂಧನವಲ್ಲದೆ ಮೂರನೆಯ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ, ಅದು ಯೋಗ್ಯವೂ ಅಲ್ಲ.
12.139.61
वधबन्धभयादेके मोक्षतन्त्रमुपाश्रिताः ।
जनीमरणजं दुःखं प्राहुर्वेदविदो जनाः ॥ १२.१३९.६१ ॥
ವಧ ಮತ್ತು ಬಂಧನದ ಭಯದಿಂದ ಕೆಲವರು ಮೋಕ್ಷತಂತ್ರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜನನ ಮರಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದುಃಖವನ್ನು ವೇದಜ್ಞರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.139.62
सर्वस्य दयिताः प्राणाः सर्वस्य दयिताः सुताः ।
दुःखादुद्विजते सर्वं सर्वस्य सुखमीप्सितम् ॥ १२.१३९.६२ ॥
ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಾಣಗಳು ಪ್ರಿಯ; ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮಕ್ಕಳು ಪ್ರಿಯ. ದುಃಖದಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ನಡುಗುತ್ತದೆ; ಎಲ್ಲರೂ ಸುಖವನ್ನೇ ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.
12.139.63
दुःखं जरा ब्रह्मदत्त दुःखमर्थविपर्ययः ।
दुःखं चानिष्टसंवासो दुःखमिष्टवियोजनम् ॥ १२.१३९.६३ ॥
ಓ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ದುಃಖ; ಸಂಪತ್ತಿನ ನಷ್ಟವೂ ದುಃಖ. ಅನಿಷ್ಟರೊಡನೆ ಬದುಕುವುದು ದುಃಖ; ಇಷ್ಟರಿಂದ ಅಗಲುವುದು ದುಃಖ.
12.139.64
वैरबन्धकृतं दुःखं स्त्रीकृतं सह तथा ।
दुःखं दुःखेन सततं विवर्धति… धिप ॥ १२.१३९.६४ ॥
ವೈರ ಮತ್ತು ಬಂಧನದಿಂದ ಉಂಟಾದ ದುಃಖ; ಸ್ತ್ರೀಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ದುಃಖವೂ ಹಾಗೆಯೇ. ದುಃಖದಿಂದ ದುಃಖ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ… ಧಿಪ.
12.139.65
न दुःखं परदुःखे वै केचिदाहुर…यः ।
यो दुःखं नाभिजानाति स जल्पति माहाजने ॥ १२.१३९.६५ ॥
ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ದುಃಖವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ… ದುಃಖವನ್ನು ಅರಿಯದವನು ಮಹಾಸಭೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ.
12.139.66
यस्तु शोचति दुःखार्ताः स कथं वक्तमुत्सहेत ।
रसज्ञः सर्वदुःखस्य यथाऽऽत्मनि तथा परे ॥ १२.१३९.६६ ॥
ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತರಿಗಾಗಿ ಶೋಕಿಸುವವನು ಹೇಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಧೈರ್ಯಪಡಬಲ್ಲ? ಎಲ್ಲ ದುಃಖದ ರಸವನ್ನು ಅರಿತವನು ತನ್ನಲ್ಲಿರುವಂತೆಯೇ ಪರರಲ್ಲೂ ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ.
12.139.67
भिन्ना श्लिष्टा न सज्यन्ते शस्त्रैः सुनिशितैरपि ।
साम्ना तेऽपि निगृह्यन्ते गजा इव करेणुभिः ॥ १२.१३९.६७ ॥
ಮುರಿದವು ಕೂಡಿದರೂ ಅಂಟುವುದಿಲ್ಲ, ಅತಿ ಹರಿತವಾದ ಶಸ್ತ್ರಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡ; ಆದರೂ ಅವುಗಳೂ ಸಾಮದಿಂದ ನಿಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಆನೆಗಳು ಹೆಣ್ಣಾನೆಗಳಿಂದ ನಿಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುವಂತೆ.
12.139.68
यत्कृतं ते मया राजंस्त्वया च मम यत्कृतम् ।
न तद्वर्षशतैः शक्यं व्यपोहितुमरिंदम् ॥ १२.१३९.६८ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ನೀನು ನನಗೆ ಮಾಡಿದ್ದು, ನಾನು ನಿನಗೆ ಮಾಡಿದ್ದು ನೂರು ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ಅಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಶತ್ರುದಮನನೇ.
12.139.69
आवयोः कृतमन्योन्यं तस्य संधिर्न विद्यते ।
स्मृत्वास्मृत्वा हि ते पुत्रं नवं वैरं भविष्यति ॥ १२.१३९.६९ ॥
ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ರಾಜಿ ಇಲ್ಲ; ನಿನ್ನ ಮಗನನ್ನು ನೆನೆದರೂ ಮರೆತರೂ ಹೊಸ ವೈರ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
12.139.70
वैरमन्तिकमासाद्य यः प्रीतिं कर्तुमिच्छति ।
मृण्मयस्येव भग्नस्य तस्य संधिर्न विद्यते ॥ १२.१३९.७० ॥
ವೈರ ಹತ್ತಿರ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಸ್ನೇಹ ಮಾಡಲು ಬಯಸುವವನಿಗೆ, ಒಡೆದ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಯಂತೆ ಸಂಧಿ ಇಲ್ಲ.
12.139.71
निश्चयः स्वार्थशास्त्रेषु न विश्वासः सुखोदयः ।
उशना चैव गाथे द्वे प्रह्लादायाब्रवीत्पुरा ॥ १२.१३९.७१ ॥
ಸ್ವಾರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯವಿದೆ; ವಿಶ್ವಾಸ ಸುಖದ ಉದಯವಲ್ಲ; ಹಿಂದೆ ಉಶನಸ್ ಪ್ರಹ್ಲಾದನಿಗೆ ಈ ಎರಡು ಗಾಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
12.139.72
ये वैरिणः श्रद्दधते सत्ये सत्येतरेऽपि वा ।
वध्यन्ते श्रद्दधाना हि मधु शुष्कतृणैरिव ॥ १२.१३९.७२ ॥
ಶತ್ರುಗಳು ಸತ್ಯದಲ್ಲಾಗಲಿ ಅಸತ್ಯದಲ್ಲಾಗಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟರೆ, ನಂಬಿದವರು ಒಣ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ಜೇನಿನಂತೆ ವಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.
12.139.73
न हि वैराणि शाम्यन्ति कुलेष्वादशमाद्युगात् ।
आख्यातारश्च विद्यन्ते कुले चेज्जायते पुमान् ॥ १२.१३९.७३ ॥
ಕುಲಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತನೆಯ ತಲೆಮಾರಿನವರೆಗೂ ವೈರಗಳು ಶಾಂತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಕುಲದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಪುರುಷ ಜನಿಸಿದರೆ ಅದನ್ನು ಹೇಳುವವರೂ ಇರುತ್ತಾರೆ.
12.139.74
उपगृह्य तु वैराणि सान्त्वयन्ति नराधिपाः ।
अथैनं प्रतिहिंसन्ति पूर्णं घटमिवाश्मनि ॥ १२.१३९.७४ ॥
ರಾಜರು ವೈರಗಳನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುವಂತೆ ನಟಿಸುತ್ತಾರೆ; ಬಳಿಕ ತುಂಬಿದ ಕೊಡವನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಒಡೆಯುವಂತೆ ಅವನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
12.139.75
सदा न विश्वसेद्राजन्पापं कृत्वेह कस्यचित् ।
अपकृत्य परेषां हि विश्वासाद्दुःखमश्नुते ॥ १२.१३९.७५ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಇಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಪಾಪ ಮಾಡಿದವನು ಎಂದಿಗೂ ಯಾರನ್ನೂ ನಂಬಬಾರದು; ಇತರರಿಗೆ ಅಪಕಾರ ಮಾಡಿದವನು ನಂಬಿಕೆಯಿಂದಲೇ ದುಃಖ ಪಡುತ್ತಾನೆ.
12.139.76
नाविश्वासाच्चिनोत्यर्थमीहते चापि किंचन ।
भयात्त्वेकतरं मित्रं कृतकृत्या भवत्विह ॥ १२.१३९.७६ ॥
ಅವಿಶ್ವಾಸವಿರುವವನು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಭಯದಿಂದ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನನ್ನು ಮಿತ್ರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಇಲ್ಲಿ ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗಲಿ.
12.139.77
यस्येह व्रणिनौ पादौ पभ्द्यां च परिधावतः ।
क्षिण्येते तस्य तौ पादौ सुगुप्तमपि धावतः ॥ १२.१३९.७७ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಯಾರ ಪಾದಗಳು ಗಾಯಗೊಂಡಿವೆಯೋ, ಕಾಲುಗಳಿಂದ ಓಡಾಡುವವನ ಆ ಪಾದಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಓಡುವಾಗ ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತವೆ.
12.139.78
नेत्राभ्यां सरुजाभ्यां यः प्रतिवातमुदीक्षते ।
तस्य वायुरुजाऽत्यर्थं नेत्रयोर्भवति ध्रुवम् ॥ १२.१३९.७८ ॥
ನೋವಿರುವ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಗಾಳಿಗೆ ಎದುರಾಗಿ ನೋಡುವವನಿಗೆ, ಗಾಳಿಯ ನೋವಿನಿಂದ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾದ ವೇದನೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
12.139.79
दुष्टं पन्थानमासाद्य यो मोहादभिपद्यते ।
आत्मनो बलमज्ञात्वा तदन्तं तस्य जीवितम् ॥ १२.१३९.७९ ॥
ದುಷ್ಟ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೇರಿ, ಮೋಹದಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿ ಸಾಗುವವನು, ತನ್ನ ಬಲವನ್ನು ತಿಳಿಯದಿದ್ದರೆ, ಅವನ ಜೀವನವು ಅದರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲೇ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
12.139.80
यस्तु वर्षमविज्ञाय क्षेत्रं कर्षति कर्षकः ।
हीनः पुरुषकारेण तस्य वै नाप्नुते फलम् ॥ १२.१३९.८० ॥
ಮಳೆಗಾಲವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ಹೊಲವನ್ನು ಉಳುವ ರೈತ, ಮಾನವ ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದವನಾದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಫಲ ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.139.81
यस्तु तिक्तं कषायं वा स्वादु वा मधुरं हितम् ।
आहारं कुरुते नित्यं सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥ १२.१३९.८१ ॥
ಕಹಿ, ಒಗರು ಅಥವಾ ಸಿಹಿ, ಮಧುರ, ಹಿತಕರ ಆಹಾರವನ್ನು ನಿತ್ಯವೂ ಸೇವಿಸುವವನು ಅಮರತ್ವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.139.82
पथ्यं मुक्त्वा तु यो मोहाद्दुष्टमश्नाति भोजनम् ।
परिणाममविज्ञाय तदन्तं तस्य जीवितम् ॥ १२.१३९.८२ ॥
ಪಥ್ಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಮೋಹದಿಂದ ಹಾನಿಕರ ಭೋಜನವನ್ನು ತಿನ್ನುವವನು, ಅದರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ, ಅವನ ಜೀವನವು ಅದರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲೇ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
12.139.83
दैवं पुरुषकारश्च स्थितावन्योन्यसंश्रयात् ।
उदात्तं कर्म वै तत्र दैवं क्लीबा उपासते ॥ १२.१३९.८३ ॥
ದೈವ ಮತ್ತು ಪುರುಷಕಾರ ಎರಡೂ ಪರಸ್ಪರ ಆಶ್ರಯದಿಂದ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ; ಅಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತ ಕರ್ಮವೇ ನಿಜ; ದುರ್ಬಲರು ದೈವವನ್ನೇ ಉಪಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.139.84
कर्म चात्महितं कार्यं तीक्ष्णं वा यदि वा मृदु ।
ग्रस्यतेऽकर्मशीलस्तु सदाऽनर्थैरकिंचनः ॥ १२.१३९.८४ ॥
ತನಗೆ ಹಿತವಾದ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು, ಅದು ಕಠಿಣವಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಮೃದುವಾಗಿರಲಿ; ಕರ್ಮಶೀಲನಲ್ಲದವನು ಸದಾ ಅನರ್ಥಗಳಿಂದ ಗ್ರಸ್ತನಾಗಿ ನಿರ್ಧನನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.139.85
तस्मात्संशयितव्येऽर्थे कार्य एव पराक्रमः ।
सर्वस्वमपि संत्यज्य कार्यमात्महितं नरैः ॥ १२.१३९.८५ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಾಕ್ರಮವೇ ತೋರಬೇಕು. ಮನುಷ್ಯರು ತಮ್ಮ ಹಿತವಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು, ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿಯಾದರೂ ಸರಿ.
12.139.86
विद्या शौचं च दाक्ष्यं च बलं शौर्यं च पञ्चमम् ।
मित्राणि सहजान्याहुर्वर्तयन्तीह यैर्बुधाः ॥ १२.१३९.८६ ॥
ವಿದ್ಯೆ, ಶುಚಿತ್ವ, ಚಾತುರ್ಯ, ಬಲ, ಐದನೆಯದಾದ ಶೌರ್ಯ — ಇವುಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸಹಜ ಮಿತ್ರರೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇವುಗಳಿಂದ ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.139.87
निवेशनं च कुप्यं च क्षेत्रं भार्यां सुहृज्जनम् ।
एतान्युपचितान्याहुः सर्वत्र लभते पुमान् ॥ १२.१३९.८७ ॥
ಮನೆ, ಸಾಮಗ್ರಿ, ಹೊಲ, ಪತ್ನಿ, ಹಿತೈಷಿ ಜನರು — ಇವನ್ನು ಸಂಚಿತ ಸಂಪತ್ತು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಮನುಷ್ಯನು ಇವನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.139.88
सर्वत्र रमते प्राज्ञः सर्वत्र च विरोचते ।
न विभीषयते किंचिद्भीषितो न बिभेति च ॥ १२.१३९.८८ ॥
ಜ್ಞಾನಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ; ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಯಾರನ್ನೂ ಹೆದರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಹೆದರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಅಂಜುವುದಿಲ್ಲ.
12.139.89
नित्यं बुद्धिमतोऽप्यर्थः स्वल्पकोऽपि विवर्धते ।
दाक्ष्येण कुर्वतां कर्मं संयमात्प्रतितिष्ठति ॥ १२.१३९.८९ ॥
ಬುದ್ಧಿವಂತನಿಗೆ ಸಂಪತ್ತು, ಎಷ್ಟೇ ಸಣ್ಣದಾಗಿದ್ದರೂ, ಸದಾ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ; ಚಾತುರ್ಯದಿಂದ ಕರ್ಮ ಮಾಡುವವರದು ಸಂಯಮದಿಂದ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ.
12.139.90
गृहस्नेहावबद्धानां नराणामल्पमेधसाम् ।
कुस्त्री खादति मांसानि माघमां सेगवा इव ॥ १२.१३९.९० ॥
ಮನೆಯ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತರಾದ ಅಲ್ಪಬುದ್ಧಿಯ ಮನುಷ್ಯರ ಮಾಂಸವನ್ನು ಕೆಟ್ಟ ಹೆಂಡತಿ ತಿನ್ನುತ್ತಾಳೆ; ಮಾಘ ಮಾಸವು ದನಗಳೊಂದಿಗೆ (ಅವರನ್ನು) ಕೊರಗಿಸುವಂತೆ.
12.139.91
गृहं क्षेत्राणि मित्राणि स्वदेश इति चापरे ।
इत्येवमवसीदन्ति नरा बुद्धिविपर्यये ॥ १२.१३९.९१ ॥
ಮನೆ, ಹೊಲಗಳು, ಮಿತ್ರರು, ಸ್ವದೇಶ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಬುದ್ಧಿ ವಿಪರ್ಯಾಸಗೊಂಡಾಗ ಮನುಷ್ಯರು ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ.
12.139.92
उत्पथाच्च विमानाच्च देशाद्दुर्भिक्षपीडितात् ।
अन्यत्र वसतिं गच्छेद्वसेद्वा नित्यमानितः ॥ १२.१३९.९२ ॥
ದುರ್ಮಾರ್ಗ, ಅವಮಾನ, ಬರಗಾಲದಿಂದ ಪೀಡಿತ ದೇಶ ಇವುಗಳಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಬೇರೆ ಕಡೆ ವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು; ಅಥವಾ ಸದಾ ಗೌರವಿತನಾಗಿ ಇರುವಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಬೇಕು.
12.139.93
तस्मादन्यत्र यास्यामि वस्तुं नाहमिहोत्सहे ।
कृतमेतदनाहार्यं तव पुत्रे च पार्थिव ॥ १२.१३९.९३ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಬೇರೆ ಕಡೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ; ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ನನಗೆ ಉತ್ಸಾಹವಿಲ್ಲ. ಓ ರಾಜನೇ, ನೀನು ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ಮಾಡಿದುದು ಸಹಿಸಲಾಗದ್ದು.
12.139.94
कुभार्यां च कुपुत्रं च कुराजानं कुसौहृदम् ।
कुसंबन्धं कुदेशं च दूरतः परिवर्जयेत् ॥ १२.१३९.९४ ॥
ಕೆಟ್ಟ ಹೆಂಡತಿ, ಕೆಟ್ಟ ಮಗ, ಕೆಟ್ಟ ರಾಜ, ಕೆಟ್ಟ ಸ್ನೇಹಿತ, ಕೆಟ್ಟ ಸಂಬಂಧ, ಕೆಟ್ಟ ದೇಶ — ಇವುಗಳನ್ನು ದೂರದಿಂದಲೇ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.
12.139.95
कुमित्रे नास्ति विश्वासः कुभार्यायां कुतो रतिः ।
कुराज्ये निर्वृतिर्नास्ति कुदेशे नास्ति जीविका ॥ १२.१३९.९५ ॥
ಕೆಟ್ಟ ಸ್ನೇಹಿತನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸವಿಲ್ಲ; ಕೆಟ್ಟ ಹೆಂಡತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ ಎಲ್ಲಿಯದು? ಕೆಟ್ಟ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಇಲ್ಲ; ಕೆಟ್ಟ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಜೀವನೋಪಾಯವಿಲ್ಲ.
12.139.96
कुपुत्रे सौहृदं नास्ति नित्यमस्थिरसौहृदम् ।
अवमानः कुंसबन्धे भवत्यर्थविपर्यये ॥ १२.१३९.९६ ॥
ಕೆಟ್ಟ ಮಗನಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ ಇಲ್ಲ; ಅದು ಸದಾ ಅಸ್ಥಿರ ಪ್ರೀತಿ. ಕೆಟ್ಟ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಅವಮಾನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಸಂಪತ್ತು ತಲೆಕೆಳಗಾದಾಗ.
12.139.97
सा भार्या या प्रियं ब्रूते स पुत्रो यत्र निर्वृतिः ।
तन्मित्रं यत्र विश्वासः स देशो यत्र जीवति ॥ १२.१३९.९७ ॥
ಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವಳೇ ಭಾರ್ಯೆ; ಸಮಾಧಾನ ತರುವವನೇ ಮಗ; ವಿಶ್ವಾಸವಿರುವವನೇ ಮಿತ್ರ; ಮನುಷ್ಯ ಬದುಕುವ ಸ್ಥಳವೇ ದೇಶ.
12.139.98
यत्र नास्ति बलात्कारः स राजा तीव्रशासनः ।
स च यौनाभिसंबन्धो यः सतोऽपि बुभूषति ॥ १२.१३९.९८ ॥
ಬಲಾತ್ಕಾರವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳವೇ, ಕಠಿಣ ಆಡಳಿತದ ರಾಜ; ಸಜ್ಜನರಲ್ಲೂ ಇರಬಯಸುವ ವೈವಾಹಿಕ ಬಂಧವೇ ಅದು.
12.139.99
भार्या देशोऽथ मित्राणि पुत्रसंबन्धिबान्धवाः ।
एते सर्वे गुणवति धर्मनेत्रे महीपतौ ॥ १२.१३९.९९ ॥
ಭಾರ್ಯೆ, ದೇಶ, ಮಿತ್ರರು, ಮಕ್ಕಳು, ಸಂಬಂಧಿಕರು, ಬಾಂಧವರು — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಧರ್ಮವೇ ನಾಯಕನಾಗಿರುವ ಗುಣವಂತ ರಾಜನಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.
12.139.100
अधर्मज्ञस्य विषये प्रजा नश्यन्ति निग्रहात् ।
राजा मूलं त्रिवर्गस्य अप्रमत्तोऽनुपालयन् ॥ १२.१३९.१०० ॥
ಧರ್ಮವನ್ನು ಅರಿಯದ ಆಡಳಿತಗಾರನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ದಮನದಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ. ರಾಜನೇ ತ್ರಿವರ್ಗದ ಮೂಲ; ಎಚ್ಚರದಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು.
12.139.101
बलिषङ्भागमुद्धृत्य फलं समुपयोजयेत् ।
न रक्षति प्रजाः सम्यग्यः स पार्थिवतस्करः ॥ १२.१३९.१०१ ॥
ಬೆಳೆಯ ಆರನೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ಕರವಾಗಿ ಪಡೆದು ಅದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕು; ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸದವನು ರಾಜವೇಷದ ಕಳ್ಳ.
12.139.102
दत्वाऽभयं यः स्वयमेव राजा ।
न तत्प्रमाणं कुरुतेऽर्थलोभात्।
स सर्वलोकादुपलभ्य पाप ।
मधर्मबुद्धिर्निरयं प्रयाति ॥ १२.१३९.१०२ ॥
ತಾನೇ ಅಭಯ ನೀಡಿಯೂ ಧನಲೋಭದಿಂದ ಆ ಮಾತನ್ನು ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ಉಳಿಸದ ರಾಜ, ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಿಂದ ಪಾಪವನ್ನು ಪಡೆದು ಅಧರ್ಮಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
12.139.103
दत्त्वाऽभयं स्वयं राजा प्रमाणं कुरुते यदि ।
स सर्वं सुखमाप्नोति प्रजा धर्मेण पालयन् ॥ १२.१३९.१०३ ॥
ತಾನೇ ಅಭಯವನ್ನು ನೀಡಿ, ಧರ್ಮದಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ, ಮರ್ಯಾದೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ರಾಜನು ಎಲ್ಲ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.139.104
पिता भ्राता गुरुः शास्ता वह्निर्वैश्रवणो यमः ।
सप्त राज्ञो गुणानेतान्मनुराह प्रजापतिः ॥ १२.१३९.१०४ ॥
ತಂದೆ, ಸಹೋದರ, ಗುರು, ಶಾಸಕ, ಅಗ್ನಿ, ಕುಬೇರ, ಯಮ — ರಾಜನಲ್ಲಿ ಈ ಏಳು ಗುಣಗಳಿರಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಜಾಪತಿ ಮನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.
12.139.105
पिता हि राजा लोकस्य प्रजानां योऽनुकम्पिता ।
तस्मिन्मिथ्यापनीते हि तिर्यग्भवति मानवः ॥ १२.१३९.१०५ ॥
ರಾಜನೇ ಲೋಕದ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ತಂದೆ; ಅವನು ಕರುಣೆಯುಳ್ಳವನು. ಅವನನ್ನು ಸುಳ್ಳಾಗಿ ತೆಗೆದರೆ ಮನುಷ್ಯನು ದಾರಿ ತಪ್ಪುತ್ತಾನೆ.
12.139.106
संभावयति मातेव दीनमप्युपपद्यते ।
दहत्यग्निरिवानिष्टान्यमयत्यहितांस्तदा ॥ १२.१३९.१०६ ॥
ತಾಯಿಯಂತೆ ಅವನು ದೀನರನ್ನೂ ಗೌರವಿಸಿ ಆರೈಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಅನಿಷ್ಟಗಳನ್ನು ಸುಡುತ್ತಾನೆ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.139.107
इष्टेषु विसृजन्नर्थान्कुबेर इव कामदः ।
गुरुर्धर्मोपदे… गोप्ता च परिपालनात् ॥ १२.१३९.१०७ ॥
ಪ್ರಿಯರಿಗೆ ಧನವನ್ನು ವಿತರಿಸುತ್ತ ಕುಬೇರನಂತೆ ಬಯಕೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವವನು; ಧರ್ಮೋಪದೇಶದಲ್ಲಿ ಗುರು, ರಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಕ.
12.139.108
यस्तु रञ्जयते … पौरजानपदान्गुणैः ।
न तस्य भ्रश्यते…ज्यं गुणधर्मानुपालनात् ॥ १२.१३९.१०८ ॥
ಪಟ್ಟಣದವರನ್ನು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮದವರನ್ನು ಗುಣಗಳಿಂದ ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವವನ … ರಾಜ್ಯವು ಗುಣಧರ್ಮಗಳ ಪಾಲನೆಯಿಂದ ಕುಸಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.139.109
यः सम्यक्प्रति…ह्णाति पौरजानपदार्चनम् ।
स सुखं प्रेक्षते राजा इह लोके परत्र च ॥ १२.१३९.१०९ ॥
ಪಟ್ಟಣವಾಸಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮವಾಸಿಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಗೌರವಿಸುವ ರಾಜನು ಇಹದಲ್ಲೂ ಪರದಲ್ಲೂ ಸುಖವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.
12.139.110
नित्योद्विग्नाः प्रजा यस्य करुभारप्रपीडिताः ।
अनर्थैर्विप्रलुप्यन्ते स गच्छति पराभवम् ॥ १२.१३९.११० ॥
ಯಾವ ರಾಜನ ಪ್ರಜೆಗಳು ಸದಾ ಕಳವಳಗೊಂಡು ತೆರಿಗೆಯ ಭಾರದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ವಿಪತ್ತುಗಳಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ; ಆ ರಾಜನು ಅವಮಾನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.139.111
प्रजा यस्य विवर्धन्ते सरसीव महोत्पलम् ।
स राजा सर्वसुखदः स्वर्गलोके महीयते ॥ १२.१३९.१११ ॥
ಯಾವ ರಾಜನ ಪ್ರಜೆಗಳು ಸರೋವರದಲ್ಲಿನ ದೊಡ್ಡ ತಾವರೆಗಳಂತೆ ಅರಳಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೋ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸುಖ ನೀಡುವ ಆ ರಾಜನು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
12.139.112
बलिना विग्रहो राजन्न कदाचित्प्रशस्यते ।
बलिना विग्रही तस्य कुतो राज्यं कुतः सुखम् ॥ १२.१३९.११२ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಬಲಶಾಲಿಯೊಂದಿಗಿನ ವೈರ ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರಶಂಸನೀಯವಲ್ಲ. ಬಲಶಾಲಿಯೊಂದಿಗೆ ವೈರ ಸಾಧಿಸುವವನಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಎಲ್ಲಿ, ಸುಖ ಎಲ್ಲಿ?
12.139.113
सैवमुक्त्वा शकुनिका ब्रह्मदत्तं नराधिपम् ।
राजानं समनुज्ञाप्य जगामाभीप्सितां दिशम् ॥ १२.१३९.११३ ॥
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಶಕುನಿಕೆಯು ರಾಜ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತನಿಂದ ಬೀಳ್ಕೊಂಡು ತನ್ನ ಬಯಸಿದ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಹೊರಟಳು.
12.139.114
एतत्ते ब्रह्मदत्तस्य पूजन्या सह भाषितम् ।
मयोक्तं भरतश्रेष्ठ किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १२.१३९.११४ ॥
ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಪೂಜನಿಯೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತನ ಈ ಸಂವಾದವನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಇನ್ನು ಬೇರೆ ಏನನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೀಯ?