ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.141
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.141.1
हीने परमके धर्मे सर्वलोकविलङ्घिते ।
अधर्मे धर्मतां नीते धर्मे चाधर्मतां गते ॥ १२.१४१.१ ॥
ಪರಮ ಧರ್ಮ ಕ್ಷೀಣಿಸಿ, ಸರ್ವಲೋಕಗಳು ಉಲ್ಲಂಘಿತವಾಗಿ, ಅಧರ್ಮ ಧರ್ಮವಾಗಿ, ಧರ್ಮ ಅಧರ್ಮವಾದಾಗ,
12.141.2
मर्यादासु प्रभिन्नासु क्षुभिते लोकिश्चये ।
राजभिः पीडिते लोके चोरैर्वाऽपि विशांपते ॥ १२.१४१.२ ॥
ಮರ್ಯಾದೆಗಳು ಭಗ್ನವಾಗಿ, ಲೋಕದ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕ್ಷೋಭೆಗೊಂಡು, ರಾಜರಿಂದಲೂ ಕಳ್ಳರಿಂದಲೂ ಲೋಕ ಪೀಡಿತವಾದಾಗ, ಓ ಪ್ರಜಾಪತೇ,
12.141.3
सर्वाश्रमेषु मूढेषु कर्मसूपहतेषु च ।
कामाल्लोभाच्च मोहाच्च भयं पश्यत्सु भारत ॥ १२.१४१.३ ॥
ಎಲ್ಲಾ ಆಶ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಢರಾಗಿ, ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಳಾಗಿ, ಕಾಮ, ಲೋಭ, ಮೋಹದಿಂದ ಭಯವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿರುವಾಗ, ಓ ಭಾರತ,
12.141.4
अविश्वस्तेषु सर्वेषु नित्यं भीतेषु भारत ।
नित्यं च हन्यमानेषु वञ्चयत्सु परस्परम् ॥ १२.१४१.४ ॥
ಎಲ್ಲರೂ ವಿಶ್ವಾಸವಿಲ್ಲದೆ, ನಿತ್ಯ ಭಯಭೀತರಾಗಿ, ಓ ಭಾರತ, ನಿತ್ಯ ಹತರಾಗುತ್ತಾ, ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ವಂಚಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ,
12.141.5
प्रदीप्तेषु च देशेषु ब्राह्मण्ये चातिपीडिते ।
अवर्षति च पर्जन्ये मिथो भेदे समुत्थिते ॥ १२.१४१.५ ॥
ದೇಶಗಳು ಉರಿಯುತ್ತಿರುವಾಗ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯವು ಅತ್ಯಂತ ಪೀಡಿತವಾಗಿ, ಮಳೆ ಸುರಿಯದೆ, ಪರಸ್ಪರ ಭೇದ ಉಂಟಾದಾಗ,
12.141.6
सर्वस्मिन्दस्युसाद्भूते पृथिव्यामुपजीवने ।
केनस्विद्ब्राह्मणो जीवेज्जघन्ये काल आगते ॥ १२.१४१.६ ॥
ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ದಸ್ಯುಗಳ ವಶವಾಗಿ, ಜೀವನೋಪಾಯ ನಾಶವಾಗಿ, ಕೀಳು ಕಾಲ ಬಂದಾಗ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಗೆ ಬದುಕಬೇಕು?
12.141.7
अतितिक्षुः पुत्रपौत्राननुक्रोशान्नराधिप ।
कतमापदि वर्तेत तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१४१.७ ॥
ಓ ನರಾಧಿಪನೇ, ಪುತ್ರಪೌತ್ರರ ಮೇಲಿನ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಸಹಿಷ್ಣುವಾದವನು ಯಾವ ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು? ಓ ಪಿತಾಮಹನೇ, ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು.
12.141.8
कथं च राजा वर्तेत लोके कलुषतां गते ।
कथमर्थाच्च धर्माच्च न हीयेत परंतप ॥ १२.१४१.८ ॥
ಲೋಕವು ಕಲುಷತೆಗೆ ಒಳಗಾದಾಗ ರಾಜನು ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು? ಓ ಪರಂತಪನೇ, ಅವನು ಅರ್ಥದಿಂದಾಗಲಿ ಧರ್ಮದಿಂದಾಗಲಿ ಹೇಗೆ ಕುಸಿಯದಿರಬೇಕು?
12.141.9
राजमूला महाबाहो योगक्षेमसुवृष्टयः ।
प्रजासु व्याधयश्चैव मरणं च भयानि च ॥ १२.१४१.९ ॥
ಓ ಮಹಾಬಾಹುವೇ, ಪ್ರಜೆಗಳ ನಡುವೆ ಯೋಗಕ್ಷೇಮದ ಸುವೃಷ್ಟಿಗಳು, ರೋಗಗಳು, ಮರಣ ಮತ್ತು ಭಯಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ರಾಜನನ್ನೇ ಮೂಲವಾಗಿ ಹೊಂದಿವೆ.
12.141.10
कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्च भरतर्षभ ।
राजमूला इति मतिर्मम नास्त्यत्र संशयः ॥ १२.१४१.१० ॥
ಓ ಭರತರ್ಷಭನೇ, ಕೃತ, ತ್ರೇತ, ದ್ವಾಪರ ಮತ್ತು ಕಲಿ ಯುಗಗಳು ರಾಜನನ್ನೇ ಮೂಲವಾಗಿ ಹೊಂದಿವೆ ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
12.141.11
तस्मिंस्त्वभ्यागते काले प्रजानां दोषकारके ।
विज्ञानबलमास्थाय जीवितव्यं भवेत्तदा ॥ १२.१४१.११ ॥
ಆದರೆ ಪ್ರಜೆಗಳಲ್ಲಿ ದೋಷಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಆ ಕಾಲ ಬಂದಾಗ, ವಿಜ್ಞಾನ ಬಲವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಬದುಕಬೇಕು.
12.141.12
अधाप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
विश्वामित्रस्य संवादं चण्डालस्य च पक्कणे ॥ १२.१४१.१२ ॥
ಈಗಲೂ ಜನರು ಈ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಚಂಡಾಲನ ವಾಸಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ಚಂಡಾಲನ ಸಂವಾದವನ್ನು.
12.141.13
त्रेताद्वापरयोः संधौ पुरा दैवव्यतिक्रमात् ।
अनावृष्टिरभूद्धोरा लोके द्वादशवार्षिकी ॥ १२.१४१.१३ ॥
ಹಿಂದೆ ತ್ರೇತಾ ಮತ್ತು ದ್ವಾಪರ ಯುಗಗಳ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ, ದೈವ ನಿಯಮದ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಿಂದ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಭೀಕರ ಅನಾವೃಷ್ಟಿ ಉಂಟಾಯಿತು.
12.141.14
प्रजानामतिवृद्धानां युगान्ते समुपस्थिते ।
त्रेतायां मोक्षसमये द्वापरप्रतिपादने ॥ १२.१४१.१४ ॥
ಯುಗಾಂತ ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ, ಪ್ರಜೆಗಳು ಅತಿಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದಾಗ, ತ್ರೇತಾಯುಗದ ಮುಕ್ತಿಕಾಲದಲ್ಲಿ, ದ್ವಾಪರ ಆರಂಭದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ.
12.141.15
न ववर्ष सहस्राक्षः प्रतिलोमोऽभवद्गुरुः ।
जगाम दक्षिणं मार्गं सोमो व्यावृत्तमण्डलः ॥ १२.१४१.१५ ॥
ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷನು (ಇಂದ್ರ) ಮಳೆ ಸುರಿಸಲಿಲ್ಲ; ಗುರು (ಬೃಹಸ್ಪತಿ) ಪ್ರತಿಕೂಲನಾದನು; ಚಂದ್ರನು ಮಂಡಲ ತಿರುಗಿಸಿ ದಕ್ಷಿಣ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗಿದನು.
12.141.16
नावश्यायोऽपि रात्र्यन्ते कुत एवाभ्रराजयः ।
नद्यः संक्षिप्ततोयौघाः किंचिदन्तर्गताऽभवन् ॥ १२.१४१.१६ ॥
ರಾತ್ರಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇಬ್ಬನಿ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಮೋಡದ ಸಾಲುಗಳ ಮಾತೇನು; ನದಿಗಳು ನೀರಿನ ಪ್ರವಾಹ ಕುಗ್ಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಒಳಗೆ ಸರಿದವು.
12.141.17
सरांसि सरितश्चैव कूपाः प्रस्रवणानि च ।
हतत्विषो न लक्ष्यन्ते निसर्गात्पूर्वकारितात् ॥ १२.१४१.१७ ॥
ಸರೋವರಗಳು, ನದಿಗಳು, ಬಾವಿಗಳು, ಚಿಲುಮೆಗಳು ಕೂಡ ಕಾಂತಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ; ಹಿಂದಿನ ಕರ್ಮಗಳ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಹೀಗಾಯಿತು.
12.141.18
भूमिः शुष्कजलस्थाना विनिवृत्तसभाप्रपा ।
निवृत्तयज्ञस्वाध्याया निर्वषट्कारमङ्गला ॥ १२.१४१.१८ ॥
ಭೂಮಿಯ ನೀರಿನ ಸ್ಥಳಗಳು ಬತ್ತಿದವು; ಸಭೆಗಳು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಛತ್ರಗಳು ನಿಂತವು; ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡವು; ವಷಟ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಮಂಗಳ ಕರ್ಮಗಳು ಇಲ್ಲವಾದವು.
12.141.19
उत्सन्नकृषिगोरक्षा निवृत्तविपणापणा ।
निवृत्तपूर्वसमया संप्रनष्टमहोत्सवा ॥ १२.१४१.१९ ॥
ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಗೋರಕ್ಷಣೆ ನಾಶವಾದವು; ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಅಂಗಡಿಗಳು ಮುಚ್ಚಿದವು; ಹಿಂದಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ನಿಂತವು; ಮಹೋತ್ಸವಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳೆದುಹೋದವು.
12.141.20
अस्थिकङ्कालसंकीर्णा हाहाभूतनराकुला ।
शून्यभूयिष्ठनगरा दग्धग्रामनिवेशना ॥ १२.१४१.२० ॥
ಮೂಳೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿಪಂಜರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು; ಹಾಹಾಕಾರ ಮಾಡುವ ಜನರಿಂದ ತಲ್ಲಣಗೊಂಡಿತ್ತು; ನಗರಗಳು ಬಹುತೇಕ ಬರಿದಾದವು; ಹಳ್ಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನೆಗಳು ಸುಟ್ಟುಹೋದವು.
12.141.21
क्वचिच्चोरैः क्वचिच्छूरैः क्वचिद्राजभिरातुरैः ।
परस्परभयाच्चैव शून्यभूयिष्ठनिर्जना ॥ १२.१४१.२१ ॥
ಕೆಲವೆಡೆ ಕಳ್ಳರಿಂದ, ಕೆಲವೆಡೆ ಶೂರರಿಂದ, ಕೆಲವೆಡೆ ರಾಜರಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗಿ, ಪರಸ್ಪರ ಭಯದಿಂದ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶೂನ್ಯವಾಗಿ ಜನರಹಿತವಾಯಿತು.
12.141.22
गतदैवतसंस्थाना वृद्धबालविनाकृता ।
गोजाविमहिषीहीना परस्परपराहता ॥ १२.१४१.२२ ॥
ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪೂಜಾಸ್ಥಳಗಳು ಮರೆಯಾದವು; ವೃದ್ಧರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ಇಲ್ಲದಾದರು; ಹಸು, ಮೇಕೆ, ಕುರಿ, ಎಮ್ಮೆ ಇಲ್ಲದಾದವು; ಪರಸ್ಪರ ಹೊಡೆದುಕೊಂಡರು.
12.141.23
हतविप्रा हतारक्षा प्रनष्टोत्सवसंचया ।
शवभूतनरप्राया बभूव वसुधा तदा ॥ १२.१४१.२३ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು, ರಕ್ಷಕರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು; ಉತ್ಸವಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಿತ ಸಂಪತ್ತು ನಾಶವಾದವು; ಆಗ ಭೂಮಿ ಬಹುತೇಕ ಶವಗಳಂತಹ ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿತು.
12.141.24
तस्मिन्प्रतिभये काले क्षीणधर्मे युधिष्ठिर ।
बभूवुः क्षुधिता मर्त्याः खादमानाः परस्परम् ॥ १२.१४१.२४ ॥
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ, ಆ ಭಯಂಕರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಧರ್ಮ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದಾಗ, ಮನುಷ್ಯರು ಹಸಿದು ಪರಸ್ಪರರನ್ನೇ ತಿನ್ನಲಾರಂಭಿಸಿದರು.
12.141.25
ऋषयो नियमांस्त्यक्त्वा परित्यक्ताग्निदेवताः ।
आश्रमान्संपरित्यज्य पर्यधावन्नितस्ततः ॥ १२.१४१.२५ ॥
ಋಷಿಗಳು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು; ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರು; ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೊರೆದು ಇತ್ತ ಅತ್ತ ಓಡಿದರು.
12.141.26
विश्वामित्रोऽथ भगवान्महर्षिरनिकेतनः ।
क्षुधा परिगतो धीमान्समन्तात्पर्यधावत् ॥ १२.१४१.२६ ॥
ಆಗ ಭಗವಾನ್ ಮಹರ್ಷಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು, ಮನೆಯಿಲ್ಲದವರಾಗಿ, ಹಸಿವಿನಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಓಡಿದರು.
12.141.27
त्यक्त्वा दारांश्च पुत्रांश्च कस्मिंश्च जनसंसदि ।
भक्ष्याभक्ष्यसमो भ्रूत्वा निरग्निरनिकेतनः ॥ १२.१४१.२७ ॥
ಪತ್ನಿಯರನ್ನೂ ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ, ಯಾವುದೇ ಜನಸಮೂಹದಲ್ಲಿ, ತಿನ್ನಬಹುದಾದುದು ಮತ್ತು ತಿನ್ನಬಾರದುದು ಸಮ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಅಗ್ನಿರಹಿತನಾಗಿ, ಮನೆಯಿಲ್ಲದವನಾಗಿ.
12.141.28
स कदाचित्परिपतञ्श्वपचानां निकेतनम् ।
हिंस्राणां प्राणिघातानामाससाद वने क्वचित् ॥ १२.१४१.२८ ॥
ಅವನು ಒಮ್ಮೆ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೋ ಶ್ವಪಚರ ವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪಿದನು; ಅವರು ಕ್ರೂರರೂ ಪ್ರಾಣಿಹತ್ಯೆ ಮಾಡುವವರೂ ಆಗಿದ್ದರು.
12.141.29
विभिन्नकलशाकीर्णं श्रमांसेन च भूषितम् ।
वराहखरभग्नास्थिकपालघटसंकुलम् ॥ १२.१४१.२९ ॥
ಒಡೆದ ಮಡಕೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು; ದುಡಿತದ ಮಾಂಸದಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದ್ದು; ಹಂದಿ ಮತ್ತು ಕತ್ತೆಗಳ ಮುರಿದ ಎಲುಬು, ತಲೆಬುರುಡೆ, ಮಡಕೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು.
12.141.30
मृतचेलपरिस्तीर्णं निर्माल्यकृतभूषणम् ।
सर्पनिर्मोकमालाभिः कृतचिह्नकुटीमुखम् ॥ १२.१४१.३० ॥
ಸತ್ತವರ ಬಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಹರಡಿದ್ದು; ತ್ಯಜಿಸಿದ ಹಾರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದ್ದು; ಹಾವಿನ ಕಳಚಿದ ಚರ್ಮದ ಹಾರಗಳಿಂದ, ಗುಡಿಸಲಿನ ಬಾಗಿಲು ಗುರುತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು.
12.141.31
कुक्कुटाराबहुलं गर्दभध्वनिनादितम् ।
उद्धोषद्भिः खरैर्वाक्यैः कलहद्भिः परस्परम् ॥ १२.१४१.३१ ॥
ಅದು ಕೋಳಿಗಳ ಕೂಗು ಮತ್ತು ಕತ್ತೆಗಳ ಕೂಗಿನಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು; ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಜಗಳವಾಡುತ್ತ ಕಠೋರ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಕೂಗುವವರ ಸದ್ದಿನಿಂದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿತ್ತು.
12.141.32
उलूकपक्षिध्वनिभिर्देवतायतनैर्वृतम् ।
लोहघण्टापरिष्कारं श्वयूथपरिवारितम् ॥ १२.१४१.३२ ॥
ಅದು ಗೂಬೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಸದ್ದಿನಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು; ದೇವಾಲಯಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿತ್ತು; ಕಬ್ಬಿಣದ ಗಂಟೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿ ನಾಯಿಗಳ ಹಿಂಡುಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.
12.141.33
तत्प्रविश्य क्षुधाविष्टो गाधिपुत्रो महानृपिः ।
आहारान्वेषणे युक्तः परं यत्नं समास्थितः ॥ १२.१४१.३३ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ಗಾಧಿಯ ಮಗ, ಮಹಾ ರಾಜರ್ಷಿ ಆಹಾರ ಹುಡುಕುವಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ಬಹಳ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದನು.
12.141.34
न च क्वचिदविन्दत्स भिक्षमाणोऽपि कौशिकः ।
मांसमन्नं फलं मूलमन्यद्वा तत्र किंचन ॥ १२.१४१.३४ ॥
ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡಿದರೂ ಕೌಶಿಕನಿಗೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಏನೂ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ — ಮಾಂಸವೋ, ಅನ್ನವೋ, ಹಣ್ಣೋ, ಗೆಡ್ಡೆಯೋ, ಬೇರೇನೋ ಅಲ್ಲಿ ಏನೂ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ.
12.141.35
अहो कृच्छ्रं मया प्राप्तमिति निश्चित्य कौशिकः ।
पपात भूमौ दौर्बल्यात्तस्मिंश्चण्डालपक्कणे ॥ १२.१४१.३५ ॥
'ಅಯ್ಯೋ, ನನಗೆ ಎಷ್ಟು ಕಷ್ಟ ಬಂತು!' ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಕೌಶಿಕನು ದೌರ್ಬಲ್ಯದಿಂದ ಆ ಚಂಡಾಲನ ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಬಳಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದನು.
12.141.36
स चिन्तयामास मुनिः किंनु मे सुकृतं भवेत् ।
कथं वृथा न मृत्युः स्यादिति पार्थिवसत्तम ॥ १२.१४१.३६ ॥
ಆ ಮುನಿ ಯೋಚಿಸಿದನು: 'ನನಗೆ ಯಾವ ಪುಣ್ಯ ಉಳಿದಿರಬಹುದು? ಮರಣ ವ್ಯರ್ಥವಾಗದಂತೆ ಹೇಗೆ?' — ಓ ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ.
12.141.37
स ददर्श श्वमांसस्य कुतन्त्रीं पतितां मुनिः ।
चण्डालस्य गृहे राजन्सद्यः शस्त्रहतस्य वै ॥ १२.१४१.३७ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಆಯುಧದಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟ ನಾಯಿಯ ಮಾಂಸದ ಕರುಳಿನ ಹಗ್ಗ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ಮುನಿಯು ಚಂಡಾಲನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡನು.
12.141.38
स चिन्तयामास तदा स्तेयं कार्यमितो मया ।
न…दानीमुपायो मे विद्यते प्राणधारणे ॥ १२.१४१.३८ ॥
ಆಗ ಅವನು ಯೋಚಿಸಿದನು: 'ಇಲ್ಲಿಂದ ನಾನು ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡಬೇಕು; ಈಗ ನ…, ಪ್ರಾಣ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬೇರೆ ಉಪಾಯವಿಲ್ಲ.'
12.141.39
…सु विहितं स्तेयं विशिष्टसमहीनतः ।
परस्परं भवेत्पूर्वमास्थेयमिति निश्चयः। ॥ १२.१४१.३९ ॥
…ವಿಧಿಸಲಾದ ಕಳ್ಳತನ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಸಮಾನ, ಕೀಳು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ (ಮಾಡಬಹುದು). ಪರಸ್ಪರ ಮೊದಲು ಹೀಗೆ ಅನುಸರಿಸಬೇಕು—ಇದೇ ನಿಶ್ಚಯ.
12.141.40
हीनादादेयमादौ स्यात्समानात्तदनन्तरम् ।
असंभवे त्वाददीत विशिष्टादपि धार्मिकात् ॥ १२.१४१.४० ॥
ಮೊದಲು ಕೀಳಿನಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ನಂತರ ಸಮಾನನಿಂದ. ಆದರೆ ಅದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧಾರ್ಮಿಕನಿಂದಲೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
12.141.41
सोऽहमन्तावसायीनां हराम्येनां प्रतिग्रहात् ।
न स्तेयदोषं पश्यामि हरिष्याम्येतदामिषम् ॥ १२.१४१.४१ ॥
'ನಾನು ಈ ಚಂಡಾಲರಿಂದ ಇದನ್ನು ಸ್ವೀಕಾರದ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕಳ್ಳತನದ ದೋಷವನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಈ ಮಾಂಸವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತೇನೆ.'
12.141.42
एतां बुद्धिं समास्थाय विश्वामित्रो महामुनिः ।
तस्मिन्देशे सुसुष्वाप पतितो यत्र भारत ॥ १२.१४१.४२ ॥
ಈ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ, ಮಹಾಮುನಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು, ಓ ಭರತವಂಶಜನೇ, ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಗೆ ಜಾರಿದನು.
12.141.43
स विगाढां निशां दृष्ट्वा सुप्ते चण्डालपक्कणे ।
शनैरुत्थाय भगवान्प्रविवेश कुटीमुखम् ॥ १२.१४१.४३ ॥
ಅವರು ಕಳೆದ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಚಂಡಾಲನ ಗುಡಿಸಲಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಮಲಗಿದಾಗ, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಎದ್ದು ಆ ಭಗವಂತನು ಗುಡಿಸಲಿನ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
12.141.44
स सुप्त एव चण्डालः श्लेष्मापिहितलोचनः ।
परिभिन्नस्वरो रूक्षः प्रोवाचाप्रियदर्शनः ॥ १२.१४१.४४ ॥
ಆ ಚಂಡಾಲನು ಮಲಗಿದ್ದಲ್ಲೇ, ಕಫದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಒಡೆದ ಕಠೋರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ, ನೋಡಲು ಅಪ್ರಿಯನಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.
12.141.45
कः कुतन्त्रीं घट्टयति सुप्ते चण्डालपक्कणे ।
जागर्मि नैव सुप्तोऽस्मि हतोऽसीति च दारुणः ॥ १२.१४१.४५ ॥
"ಮಲಗಿರುವ ಚಂಡಾಲನ ಗುಡಿಸಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆಟ್ಟ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಯಾರು ಅಲ್ಲಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ? ನಾನು ಎಚ್ಚರವಾಗಿದ್ದೇನೆ, ನಿದ್ರಿಸಿಲ್ಲ — ನೀನು ಸತ್ತೆ!" ಎಂದು ಆ ಕ್ರೂರನು ಹೇಳಿದನು.
12.141.46
विश्वामित्रोऽहमित्येव सहसा तमुवाच ह ।
सहसाऽभ्यागतं भूयः सोद्वेगस्तेन कर्मणा ॥ १२.१४१.४६ ॥
"ನಾನು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ" ಎಂದು ತಕ್ಷಣ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಹಠಾತ್ತಾಗಿ ಬಂದವನು, ಆ ಕೃತ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಉದ್ವೇಗಗೊಂಡು.
12.141.47
विश्वामित्रोऽहमायुष्मन्नागतोऽहं बुभुक्षितः ।
मा वधीर्मम सद्बुद्धे यदि सम्यक्प्रपश्यसि ॥ १२.१४१.४७ ॥
"ನಾನು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ, ಆಯುಷ್ಮಂತನೇ. ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ಸದ್ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನೇ, ನೀನು ಸರಿಯಾಗಿ ನೋಡುವುದಾದರೆ ನನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬೇಡ."
12.141.48
चण्डालस्तद्वचः श्रुत्वा महर्षेर्भावितात्मनः ।
शयनादुपसंभ्रान्त उद्ययौ प्रति तं ततः ॥ १२.१४१.४८ ॥
ಆ ಭಾವಿತಾತ್ಮ ಮಹರ್ಷಿಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಚಂಡಾಲನು ಮಲಗಿದ್ದಲ್ಲಿಂದ ಬಹಳ ಗಾಬರಿಯಿಂದ ಎದ್ದು ಅವನ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟನು.
12.141.49
स विसृज्याश्रु नेत्राभ्यां बहुमानात्कृताञ्जलिः ।
उवाच कौशिकं रात्रौ ब्रह्मन्किं ते चिकीर्षितम् ॥ १२.१४१.४९ ॥
ಅವನು ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸುತ್ತಾ, ಬಹು ಗೌರವದಿಂದ ಕೈಮುಗಿದು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕೌಶಿಕನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: "ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ನೀನು ಏನನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತೀಯೆ?"
12.141.50
विश्वामित्रस्तु मातङ्गमुवाच परिसान्त्वयन् ।
क्षुधितोऽन्तर्गतप्राणो हरिष्यामि श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.५० ॥
ಆದರೆ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಮಾತಂಗನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಾ ಹೇಳಿದನು: "ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲಿ, ಪ್ರಾಣ ಒಳಗೆ ಸಿಲುಕಿದವನಾಗಿ, ನಾಯಿಯ ತೊಡೆಯನ್ನು ನಾನು ಕದಿಯುತ್ತೇನೆ."
12.141.51
क्षुधितः कलुषं यातो नास्ति ह्रीरशनार्थिनः ।
क्षुच्च मां दूषयत्यत्र हरिष्यामि श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.५१ ॥
ಹಸಿದವನು ಪಾಪಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾನೆ; ಆಹಾರವನ್ನು ಬಯಸುವವನಿಗೆ ನಾಚಿಕೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಹಸಿವು ನನ್ನನ್ನು ಕಳಂಕಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ; ನಾನು ನಾಯಿಯ ತೊಡೆಯನ್ನು ಕದಿಯುತ್ತೇನೆ.
12.141.52
अवसीदन्ति मे प्राणाः स्मृतिर्मे नश्यति क्षुधा ।
दुर्बलो नष्टसंज्ञश्च भक्ष्याभक्ष्यविवर्जितः।
सोधर्मं बुध्यमानोऽपि हरिष्यामि श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.५२ ॥
ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳು ಕುಗ್ಗುತ್ತಿವೆ; ಹಸಿವಿನಿಂದ ನನ್ನ ಸ್ಮರಣೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತಿದೆ. ದುರ್ಬಲನಾಗಿ, ಪ್ರಜ್ಞೆ ಕಳೆದು, ತಿನ್ನಬಹುದಾದುದು ತಿನ್ನಬಾರದುದು ಎಂಬ ಭೇದ ಮರೆತು, ಧರ್ಮವನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದರೂ, ನಾನು ನಾಯಿಯ ತೊಡೆಯನ್ನು ಕದಿಯುತ್ತೇನೆ.
12.141.53
यदा भैक्षं न विन्दामि युष्माकमहमालये ।
तदा बुद्धिः कृता पापे हरिष्यामि श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.५३ ॥
ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಭಿಕ್ಷೆ ಸಿಗದಾಗ, ಆಗಲೇ, ಪಾಪಿಯೇ, ನಾನು ನಾಯಿಯ ತೊಡೆಯನ್ನು ಕದಿಯಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ.
12.141.54
अग्निर्मुखं पुरोधाश्च देवानां शुचिषाङ्विभुः ।
यथा च सर्वभुग्ब्रह्मा तथा मां विद्धि धर्मतः ॥ १२.१४१.५४ ॥
ಅಗ್ನಿ ದೇವತೆಗಳ ಮುಖ ಮತ್ತು ಪುರೋಹಿತ; ಶುಚಿಷಾಕ್, ವಿಭು. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿನ್ನುವ ಬ್ರಹ್ಮನಂತೆಯೇ, ನನ್ನನ್ನು ಧರ್ಮಾನುಸಾರ ತಿಳಿ.
12.141.55
तमुवाच स चण्डालो महर्षे शृणु मे वचः ।
श्रुत्वा तथा तमातिष्ठ यथा धर्मो न हीयते ॥ १२.१४१.५५ ॥
ಆ ಚಂಡಾಲನು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: ಮಹರ್ಷಿಯೇ, ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಧರ್ಮ ಹಾಳಾಗದಂತೆ ಹಾಗೆಯೇ ನಡೆ.
12.141.56
धर्मं तवापि विप्रर्षे शृणु यत्ते ब्रवीम्यहम् ॥ १२.१४१.५६ ॥
ವಿಪ್ರರ್ಷಿಯೇ, ನಿನ್ನ ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಕೇಳು; ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳು.
12.141.57
मृगाणामधमं श्वानं प्रवदन्ति मनीषिणः ।
तस्याप्यधम उद्देशः शरीरस्य तु जाघी ॥ १२.१४१.५७ ॥
ಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಾಯಿಯನ್ನು ಮೃಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಮವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅದರ ದೇಹದಲ್ಲಿಯೂ ಅಧಮ ಭಾಗ ತೊಡೆ.
12.141.58
नेदं सम्यग्व्यवसितं महर्षे कर्म गर्हितम् ।
चण्डालस्वस्य हरणमभक्ष्यस्य विशेषतः ॥ १२.१४१.५८ ॥
ಮಹರ್ಷಿಯೇ, ಈ ಕರ್ಮವು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ; ಇದು ನಿಂದನೀಯ — ಚಂಡಾಲನದ್ದನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವುದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಿನ್ನಲಾಗದ್ದನ್ನು.
12.141.59
साध्वन्यमनुपश्य त्वमुपायं प्राणधारणे ।
श्वमांसलोभात्तपसो नाशस्ते स्यान्महामुने ॥ १२.१४१.५९ ॥
ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ಪ್ರಾಣ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತೊಂದು ಉಪಾಯವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಯೋಚಿಸು; ನಾಯಿಮಾಂಸದ ಆಸೆಯಿಂದ ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
12.141.60
जानता विहितो मार्गो न कार्यो धर्मसंकरः ।
मा स्म धर्मं परित्याक्षीस्त्वं हि धर्मविदुत्तमः ॥ १२.१४१.६० ॥
ತಿಳಿದವನು ವಿಹಿತ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು; ಧರ್ಮ ಸಂಕರ ಮಾಡಬಾರದು. ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಿಡಬೇಡ; ನೀನು ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವರಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮನು.
12.141.61
विश्वामित्रस्ततो राजन्नित्युक्तो भरतर्षभ ।
क्षुधार्तः प्रत्युवाचेदं पुनरेव महामुनिः ॥ १२.१४१.६१ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಭರತರ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ಆ ಮಹಾಮುನಿ ಮತ್ತೆ ಹೀಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
12.141.62
निराहारस्य सुमहान्मम कालोऽभिधावतः ।
न विद्यतेऽप्युपायश्च कश्चिन्मे प्राणधारणे ॥ १२.१४१.६२ ॥
ಆಹಾರವಿಲ್ಲದೆ ನನ್ನ ಕಾಲ ಬಹಳ ಕಳೆಯುತ್ತಿದೆ; ಪ್ರಾಣ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯಾವ ಉಪಾಯವೂ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ.
12.141.63
येनकेन विशेषेण कर्मणा येनकेनचित् ।
उज्जिहीर्षे सीदमानः समर्थो धर्ममाचरेत् ॥ १२.१४१.६३ ॥
ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಿಂದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಕರ್ಮದಿಂದ, ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವ ನಾನು ಮೇಲೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ; ಸಮರ್ಥನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಿ.
12.141.64
ऐन्द्रो धर्मः क्षत्रियाणां ब्राह्मणानामथाग्निकः ।
ब्रह्मवह्निर्मम बलं भोक्ष्यामि शमयन्क्षुधाम् ॥ १२.१४१.६४ ॥
ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಧರ್ಮ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುದು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಧರ್ಮ ಅಗ್ನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುದು; ವೇದಾಗ್ನಿಯೇ ನನ್ನ ಬಲ, ಹಸಿವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಲು ನಾನು ತಿನ್ನುವೆನು.
12.141.65
यथायथैव जीवेद्धि तत्कर्तव्यमहेलया ।
जीवितं मरणाच्छ्रेयो जीवन्धर्ममवाप्नुयात् ॥ १२.१४१.६५ ॥
ಹೇಗಾದರೂ ಬದುಕಬೇಕು; ಅದೇ ಕರ್ತವ್ಯ, ತಿರಸ್ಕಾರವಿಲ್ಲದೆ. ಮರಣಕ್ಕಿಂತ ಜೀವನವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಬದುಕಿದವನೇ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯಬಲ್ಲನು.
12.141.66
सोऽहं जीवितमाकाङ्क्षन्नभक्ष्यस्यापि भक्षणम् ।
व्यवस्ये बुद्धिपूर्वं वै तद्भवाननुमन्यताम् ॥ १२.१४१.६६ ॥
ಹಾಗಿರುವ ನಾನು, ಬದುಕುವ ಆಸೆಯಿಂದ, ತಿನ್ನಬಾರದ್ದನ್ನೂ ತಿನ್ನಲು ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದೇನೆ; ನೀವು ಅದಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತಿಸಿರಿ.
12.141.67
जीवन्धर्मं चरिष्यामि प्रणोत्स्याम्यशुभानि तु ।
तपोभिर्विद्यया चैव ज्योतींषीव महत्तमः ॥ १२.१४१.६७ ॥
ಬದುಕಿದ್ದುಕೊಂಡು ನಾನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುವೆನು; ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಅಶುಭಗಳನ್ನು ಓಡಿಸುವೆನು, ಮಹಾ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಬೆಳಕುಗಳು ಓಡಿಸುವಂತೆ.
12.141.68
नैतत्खादन्प्राप्स्यसे प्राणमद्य ।
नायुर्दीर्घं नामृतस्येव तृप्तिम्।
भिक्षामन्यां भिक्ष मा ते मनोस्तु ।
श्वभक्षणे श्वा ह्यभक्ष्यो द्विजानाम् ॥ १२.१४१.६८ ॥
ಇದನ್ನು ತಿಂದರೆ ಇಂದು ಪ್ರಾಣ ಸಿಗದು, ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಅಥವಾ ಅಮೃತದಂತಹ ತೃಪ್ತಿಯೂ ಸಿಗದು. ಬೇರೆ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡು; ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಇದರಲ್ಲಿ ಇರದಿರಲಿ; ದ್ವಿಜರಿಗೆ ನಾಯಿ ಭಕ್ಷ್ಯವಲ್ಲ.
12.141.69
न दुर्भिक्षे सुलभं मांसमन्य ।
च्छ्वपाकमन्ये न च मेऽस्ति वित्तम।
क्षुघार्तश्चाहमगतिर्निराशः ।
श्वजाघनीं ष़ड्सात्साधु मन्ये ॥ १२.१४१.६९ ॥
ಬರದಲ್ಲಿ ಮಾಂಸ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ; ನಾಯಿ ಬೇಯಿಸುವವನ ಹೊರತು ಬೇರೆಡೆ ಇಲ್ಲ; ನನ್ನ ಬಳಿ ಧನವೂ ಇಲ್ಲ. ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲಿ, ಆಶ್ರಯವಿಲ್ಲದೆ, ನಿರಾಶನಾದ ನಾನು ನಾಯಿಯ ತೊಡೆಯನ್ನು ಆರು ಪಟ್ಟು ಒಳ್ಳೆಯದೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.
12.141.70
पञ्च पञ्चनखा भक्ष्या ब्रह्मक्षत्रस्य वै विशः ।
शल्यकः श्वाविधो गोधा शशः कूर्मश्च पञ्चमः।
यदि शास्त्रं प्रमाणं ते माऽभक्ष्ये वै मनः कृथाः ॥ १२.१४१.७० ॥
ಐದು ಉಗುರಿನ ಐದು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ವೈಶ್ಯರಿಗೆ ಭಕ್ಷ್ಯ: ಮುಳ್ಳುಹಂದಿ, ಶ್ವಾವಿಧ, ಓತಿ, ಮೊಲ, ಐದನೆಯದು ಆಮೆ. ಶಾಸ್ತ್ರವೇ ನಿನಗೆ ಪ್ರಮಾಣವಾದರೆ, ಅಭಕ್ಷ್ಯದತ್ತ ಮನಸ್ಸು ಇಡಬೇಡ.
12.141.71
अगस्त्येनासुरो जग्धो वातापिः क्षुधितेन वै ।
अहमापद्गतः क्षुब्धो भक्षयिष्ये श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.७१ ॥
ಹಸಿದ ಅಗಸ್ತ್ಯನು ಅಸುರ ವಾತಾಪಿಯನ್ನು ತಿಂದನು. ನಾನು ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಕಳವಳಗೊಂಡಿದ್ದೇನೆ; ನಾಯಿಯ ತೊಡೆಯನ್ನು ತಿನ್ನುವೆನು.
12.141.72
भिक्षामन्यामाहरेति न च कर्तुमिहार्हसि ।
न नूनं कार्यमेतद्वै हर कामं श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.७२ ॥
ಬೇರೆ ಭಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಂದುಕೋ; ಇಲ್ಲಿ ನೀನು ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಇದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ; ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ನಾಯಿಯ ತೊಡೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊ.
12.141.73
शिष्टा वै कारणं धर्मे तद्वृत्तमनुवर्तये ।
परां मेध्याशनादेनां भक्ष्यां मन्ये श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.७३ ॥
ಶಿಷ್ಟರೇ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಪ್ರಮಾಣ; ಅವರ ನಡೆಯನ್ನೇ ನಾನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಶುದ್ಧ ಆಹಾರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಈ ನಾಯಿಯ ತೊಡೆಯೂ ತಿನ್ನಲು ಯೋಗ್ಯವೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.
12.141.74
असद्भिर्यः समाचीर्णो न स धर्मः सनातनः ।
अकार्यमिह कार्यं वा मा छलेनाशुभं कृथाः ॥ १२.१४१.७४ ॥
ದುಷ್ಟರು ಆಚರಿಸಿದ್ದು ಸನಾತನ ಧರ್ಮವಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡಬಾರದ್ದನ್ನೋ ಮಾಡಬೇಕಾದ್ದನ್ನೋ ವಂಚನೆಯಿಂದ ಅಶುಭ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಡ.
12.141.75
न पातकं नावमतमृषिः सन्कर्तुमर्हति ।
समौ च श्वमृगौ मन्ये तस्माद्भोक्ष्ये श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.७५ ॥
ಋಷಿಯಾಗಿರುವ ನಾನು ಪಾಪವನ್ನಾಗಲಿ ಅವಮಾನವನ್ನಾಗಲಿ ಮಾಡಬಾರದು. ನಾಯಿಯೂ ಜಿಂಕೆಯೂ ಸಮಾನವೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ನಾಯಿಯ ತೊಡೆಯನ್ನು ತಿನ್ನುವೆ.
12.141.76
यद्ब्राह्मणार्थे कृतमर्थिनेन ।
तेनर्षिणा तदभक्ष्यं न कामात्।
स वै धर्मो यत्र न पापमस्ति ।
सर्वैरुपायैर्गुरवो हि रक्ष्याः ॥ १२.१४१.७६ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗಾಗಿ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲಿದ ಆ ಋಷಿ ಆಸೆಯಿಂದಲ್ಲ, ತಿನ್ನಬಾರದ್ದನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಪಾಪವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳವೇ ಧರ್ಮ; ಗುರುಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.
12.141.77
मित्रं च मे ब्राह्मणस्यायमात्मा ।
प्रियश्च मे पूज्यतमश्च लोके।
तद्भोक्तुकामोऽहमिमां जिहीर्षे ।
नृशंसानामीदृशानां न विभ्ये ॥ १२.१४१.७७ ॥
ಇವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಗೆಳೆಯ, ನನ್ನ ಆತ್ಮವೂ ಹೌದು; ನನಗೆ ಪ್ರಿಯನು, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪೂಜ್ಯನೂ ಹೌದು. ಆದ್ದರಿಂದ ತಿನ್ನುವ ಆಸೆಯಿಂದ ಇವಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಯಸುತ್ತೇನೆ; ಇಂತಹ ಕ್ರೂರರಿಗೆ ನಾನು ಹೆದರುವುದಿಲ್ಲ.
12.141.78
कामं नरा जीवितं संत्यजन्ति ।
न चाभक्ष्ये क्वचित्कुर्वन्ति बुद्धिम्।
सर्वांश्च कामान्प्राप्नुवन्तीति विद्धि ।
स्वर्गे निवासात्सहते क्षुधां वै ॥ १२.१४१.७८ ॥
ಮನುಷ್ಯರು ಆಸೆಯಿಂದ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಭಕ್ಷಿಸಬಾರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿ; ಸ್ವರ್ಗವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಹಸಿವನ್ನು ಸಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.141.79
स्थाने भवेत्स यशः प्रेत्यभावे ।
निःसंशयः कर्मणां वै विनाशः।
अहं पुनर्व्रतनित्यः शमात्मा ।
मूलं रक्ष्यं भक्षयिष्याम्यभक्ष्यम् ॥ १२.१४१.७९ ॥
ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆ ಕೀರ್ತಿ ಯೋಗ್ಯವೇ ಆಗುತ್ತದೆ; ಕರ್ಮಗಳ ನಾಶವು ನಿಸ್ಸಂದೇಹ. ಆದರೆ ನಾನು ವ್ರತನಿಷ್ಠನು, ಶಾಂತಾತ್ಮನು; ರಕ್ಷಿಸಬೇಕಾದ ಬೇರುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವೆನು, ಭಕ್ಷಿಸಬಾರದ್ದನ್ನೂ ತಿನ್ನುವೆನು.
12.141.80
बुद्ध्यात्मके व्यक्तमस्तीति सृष्टो ।
मोक्षात्मके त्वं यथा शिष्टचक्षुः।
यद्यप्येतत्संशयाच्च त्रपामि ।
नाहं भविष्यामि यथा न माया ॥ १२.१४१.८० ॥
ಬುದ್ಧಿ-ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ, ನೀನು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದೀಯ; ಮೋಕ್ಷ-ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀನು ಶಿಷ್ಟರ ಕಣ್ಣುಳ್ಳವನಂತಿದ್ದೀಯ. ಈ ಸಂಶಯದಿಂದ ನಾನು ನಾಚಿಕೆಪಡುತ್ತೇನೆ; ಆದರೂ ಮಾಯೆಯಂತೆ ನಾನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.141.81
गोपनीयमिदं दुःखमिति मे निश्चिता मतिः ।
दुष्कृतं ब्राह्मणं सन्तं यस्त्वामहमुपालभे ॥ १२.१४१.८१ ॥
ಈ ದುಃಖವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದು ನನ್ನ ನಿಶ್ಚಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿದ್ದೂ ದುಷ್ಕೃತ್ಯ ಮಾಡಿದ ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಆಕ್ಷೇಪಿಸುತ್ತೇನೆ.
12.141.82
पिबन्त्येवोदकं गावो मण्डूकेषु रुवत्स्वपि ।
न तेऽधिकारो धर्मेऽस्ति वा भूरात्मप्रशंसकः ॥ १२.१४१.८२ ॥
ಕಪ್ಪೆಗಳು ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದರೂ ಹಸುಗಳು ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತವೆ. ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲ; ಅಥವಾ, ಓ ಭೂಮಿಯೇ, ನೀನು ತನ್ನನ್ನೇ ಹೊಗಳುವವನು.
12.141.83
सुहृद्भूत्वाऽनुशोचे त्वां कृपा हि त्वयि मे द्विज ।
तदिदं श्रेय आधत्स्व मा लोभे चेत आदधाः ॥ १२.१४१.८३ ॥
ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿ ನಿನಗಾಗಿ ನಾನು ದುಃಖಿಸುತ್ತೇನೆ, ಓ ದ್ವಿಜನೇ; ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ನನಗೆ ಕರುಣೆ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು; ಲೋಭದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನಿಡಬೇಡ.
12.141.84
सृहृन्मे त्वं सुखेप्सुश्चेदापदो मां समुद्धर ।
जामऽहं धर्मतोऽऽत्मानमुत्सृजेमां श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.८४ ॥
ನೀನು ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿ ಸುಖವನ್ನು ಬಯಸಿದರೆ, ಆಪತ್ತುಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸು. ಧರ್ಮದಂತೆ, ಈ ನಾಯಿಯ ತೊಡೆಗಾಗಿ ನಾನು ನನ್ನನ್ನೇ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕೇ?
12.141.85
नैवोत्सहे भवतो दातुमेतां ।
नोपेक्षितुं ह्रियमाणं स्वमन्नम्।
उभौ स्यावः श्वमलेनानुलिप्तौ ।
दाता चाहं ब्राह्मणस्त्वं प्रतीच्छम् ॥ १२.१४१.८५ ॥
ನಾನು ನಿನಗೆ ಇದನ್ನು ಕೊಡಲು ಧೈರ್ಯವಿಲ್ಲ; ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಆಹಾರ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲ್ಪಡುವುದನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲೂ ಆಗದು. ನಾವಿಬ್ಬರೂ ನಾಯಿಯ ಮಲಿನತೆಯಿಂದ ಲೇಪಿತರಾಗುತ್ತೇವೆ. ನಾನು ದಾತ, ನೀನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ; ಇದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು.
12.141.86
अद्याहमेतद्वॄजिनं कर्म कृत्वा ।
जीवंश्चरिष्यामि महापवित्रम्।
संपूतात्मा धर्ममेवाभिपत्स्ये ।
यदेतयोर्गुरु तद्वै ब्रवीहि ॥ १२.१४१.८६ ॥
ಇಂದು ನಾನು ಈ ಪಾಪಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿ ಬದುಕುತ್ತೇನೆ; ನಂತರ ಮಹಾಪವಿತ್ರನಾಗಿ, ಶುದ್ಧಾತ್ಮನಾಗಿ ಧರ್ಮವನ್ನೇ ಪಡೆಯುತ್ತೇನೆ. ಈ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಭಾರವೋ ಅದನ್ನು ಹೇಳು.
12.141.87
आत्मैव साक्षी किल धर्मकृत्ये ।
त्वमेव जानासि यदत्र दुष्कृतम्।
यो ह्याद्रियाद्भक्ष्यमिति श्वमांसं ।
मन्ये न तस्यास्ति विवर्जनीयम् ॥ १२.१४१.८७ ॥
ಧರ್ಮಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವೇ ನಿಜವಾದ ಸಾಕ್ಷಿ; ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ದುಷ್ಕೃತ್ಯವೆಂದು ನಿನಗೇ ತಿಳಿದಿದೆ. ನಾಯಿಯ ಮಾಂಸವನ್ನು ಭಕ್ಷ್ಯವೆಂದು ಗೌರವಿಸುವವನಿಗೆ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಾದದ್ದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.
12.141.88
उपधानैः साधते नापि दोषः ।
कार्ये सिद्धे मित्र नात्रापवादः।
अस्मिन्नहिंसा नानृते वाक्यलेशो ।
भक्ष्यक्रिया यत्र न तद्गरीयः ॥ १२.१४१.८८ ॥
ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಕಾರ್ಯ ಸಾಧಿತವಾದರೆ ದೋಷವಿಲ್ಲ. ಮಿತ್ರನೇ, ಕಾರ್ಯ ಸಿದ್ಧಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಇದರಲ್ಲಿ ನಿಂದೆಯಿಲ್ಲ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆಯಿಲ್ಲ, ಸುಳ್ಳಿನ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾತೂ ಇಲ್ಲ; ಭಕ್ಷ್ಯ ಭೋಜನದ ಕ್ರಿಯೆ ಎಲ್ಲಿದೆಯೋ ಅದು ಅದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಲ್ಲ.
12.141.89
यद्येष हेतुस्तव खादने स्या ।
न्न ते वेदः कारणं नार्यधर्मः।
तस्माद्भक्ष्ये भक्षणे वा द्विजेन्द्र ।
दोषं न पश्यामि यथेदमत्र ॥ १२.१४१.८९ ॥
ಇದೇ ನಿನ್ನ ಭಕ್ಷಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾದರೆ, ವೇದವೂ ಕಾರಣವಲ್ಲ, ಆರ್ಯಧರ್ಮವೂ ಅಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಭಕ್ಷ್ಯದಲ್ಲಾಗಲಿ ಭಕ್ಷಣದಲ್ಲಾಗಲಿ ಇದರಲ್ಲಿ ದೋಷವನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.
12.141.90
न पातकं भक्षमाणस्य दृष्टं ।
सुरां तु पीत्वा पततीति शब्दः।
अन्योन्यकार्याणि यथा तथैव ।
न लेपमात्रेण कृतं हिनस्ति ॥ १२.१४१.९० ॥
ತಿನ್ನುವವನಿಗೆ ಪಾಪ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಸುರೆಯನ್ನು ಕುಡಿದರೆ ಪತನವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಮಾತಿದೆ. ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯಗಳು ಹೇಗೋ ಹಾಗೆಯೇ, ಕೇವಲ ಲೇಪದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸ ನಾಶಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
12.141.91
पादौ मूलं समभवद्वृन्ताकं शिर उच्यते ।
शेफात्तु गृञ्जरं जातं पलाण्डुस्त्वण्डसंभवः ॥ १२.१४१.९१ ॥
ಪಾದಗಳಿಂದ ಮೂಲ ಹುಟ್ಟಿತು; ತಲೆಯನ್ನು ವೃಂತಾಕ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಶೇಫದಿಂದ ಗೃಂಜರ ಹುಟ್ಟಿತು; ಪಲಾಂಡು ಅಂಡದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿತು.
12.141.92
श्वरोमजः शैव्यशाको लशुनं द्विजसंभवम् ।
चुक्किनामा पर्णशाकः कर्णादजनि भूसुर ॥ १२.१४१.९२ ॥
ನಾಯಿಯ ರೋಮದಿಂದ ಶೈವ್ಯಶಾಕ ಹುಟ್ಟಿತು; ದ್ವಿಜನಿಂದ ಲಶುನ ಹುಟ್ಟಿತು. ಚುಕ್ಕಿ ಎಂಬ ಪರ್ಣಶಾಕ ಕಿವಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿತು, ಓ ಭೂಸುರನೇ.
12.141.93
अस्थानतो हीनतः कुत्सिताद्वा ।
तद्विद्वांसं बाधते साधु वृत्तम्।
श्वानं पुनर्यो लभतेऽभिषङ्गा ।
त्तेनापि दण्डः सहितव्य एव ॥ १२.१४१.९३ ॥
ಅಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಳದಿಂದ, ಹೀನನಿಂದ ಅಥವಾ ನಿಂದಿತನಿಂದ ಬಂದ ಸಂಪರ್ಕವು ವಿದ್ವಾಂಸನನ್ನು, ಸಜ್ಜನ ನಡತೆಯುಳ್ಳವನನ್ನೂ ಪೀಡಿಸುತ್ತದೆ; ನಾಯಿಯನ್ನೂ ಪಡೆದವನು ದಂಡವನ್ನು ಸಹಿಸಬೇಕು.
12.141.94
एवमुक्त्वा निववृते मातङ्गः कौशिकं तदा ।
विश्वामित्रो जहारैव कृतबुद्धिः श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.९४ ॥
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮಾತಂಗನು ಆಗ ಕೌಶಿಕನಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು; ದೃಢನಿಶ್ಚಯದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ನಾಯಿಯ ತೊಡೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು.
12.141.95
ततो जग्राह स श्वाङ्गं जीवितार्थी महामुनिः ।
सदारस्तामुपाहृत्य वने भोक्तुमियेप सः ॥ १२.१४१.९५ ॥
ಆಗ ಜೀವನವನ್ನು ಬಯಸಿದ ಆ ಮಹಾಮುನಿ ನಾಯಿಯ ಅಂಗವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು; ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಅದನ್ನು ಕಾಡಿಗೆ ತಂದು ತಿನ್ನಲು ಬಯಸಿದನು.
12.141.96
अथास्य बुद्धिरभवद्विधिनाऽहं श्वजाघनीम् ।
भक्षयामि यथाकालं पूर्वं संतर्प्य देवताः ॥ १२.१४१.९६ ॥
ಆಗ ಅವನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಯೋಚನೆ ಮೂಡಿತು: 'ವಿಧಿಯಂತೆ, ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಮೊದಲು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿ, ಈ ನಾಯಿಯ ತೊಡೆಯನ್ನು ನಾನು ತಿನ್ನುತ್ತೇನೆ.'
12.141.97
ततोऽग्निमुपसंहृत्य ब्राह्मेण विधिना मुनिः ।
ऐन्द्राग्नेयेन विधिना चरुं श्रपयत स्वयम् ॥ १२.१४१.९७ ॥
ಆಗ ಮುನಿಯು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಉರಿಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮ ವಿಧಿಯಂತೆ; ಐಂದ್ರಾಗ್ನೇಯ ವಿಧಿಯಂತೆ ತಾನೇ ಚರುವನ್ನು ಬೇಯಿಸಿದನು.
12.141.98
ततः समारभत्कर्म दैवं पित्र्यं च भारत ।
आहूय देवानिन्द्रादीन्भागंभागं विधिक्रमात् ॥ १२.१४१.९८ ॥
ಆಗ ಓ ಭಾರತ, ಅವನು ದೇವತೆಗಳ ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು; ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ, ವಿಧಿಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗ ಭಾಗವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟನು.
12.141.99
एतस्मिन्नेव काले तु प्रववर्ष स वासवः ।
संजीवयन्प्रजाः सर्वा जनयामास चौषधीः ॥ १२.१४१.९९ ॥
ಅದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾಸವ (ಇಂದ್ರ) ಮಳೆ ಸುರಿಸಿ, ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಜೀವಂತಗೊಳಿಸಿ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದನು.
12.141.100
विश्वामित्रोऽपि भगवांस्तपसा दग्धकिल्चिषः ।
कालेन महता सिद्धिमवाप परमाद्भुताम् ॥ १२.१४१.१०० ॥
ಭಗವಾನ್ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನೂ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ತನ್ನ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟು, ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನಂತರ ಅತ್ಯದ್ಭುತ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು.
12.141.101
स संहृत्य च तत्कर्म अनास्वाद्य च तद्धविः ।
तोषयामास देवांश्च पितॄंश्च द्विजसत्तमः ॥ १२.१४१.१०१ ॥
ಆ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನು ಆ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮುಗಿಸಿ, ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ರುಚಿ ನೋಡದೆಯೇ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಪಿತೃಗಳನ್ನೂ ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದನು.
12.141.102
एवं विद्वानदीनात्मा व्यसनस्थो जिजीविषुः ।
सर्वोपायैरुपायज्ञो दीनमात्मानमुद्धरेत् ॥ १२.१४१.१०२ ॥
ಹೀಗೆ ವಿದ್ವಾಂಸನು, ದೀನತೆಯಿಲ್ಲದ ಮನದವನಾಗಿ, ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಬದುಕಲು ಬಯಸಿ, ಉಪಾಯಜ್ಞನಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ದೀನನಾದ ತನ್ನನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
12.141.103
एतां बुद्धिं समास्थाय जीवितव्यं सदा भवेत् ।
जीवन्पुण्यमवाप्नोति पुरुषो भद्रमश्नुते ॥ १२.१४१.१०३ ॥
ಈ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಸದಾ ಬದುಕಿರಬೇಕು; ಬದುಕಿರುವ ಪುರುಷನು ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಮಂಗಳವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.141.104
तस्मात्कौन्तेय विदुषा धर्माधर्मविनिश्चये ।
बुद्धिमास्थाय लोकेऽस्मिन्वर्तितव्यं कृतात्मना ॥ १२.१४१.१०४ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ, ಕೌಂತೇಯ, ವಿದ್ವಾಂಸನು ಧರ್ಮಾಧರ್ಮದ ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಸಂಯಮಿತ ಆತ್ಮನಾಗಿ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.