ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.141
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.141.1
हीने परमके धर्मे सर्वलोकविलङ्घिते ।
अधर्मे धर्मतां नीते धर्मे चाधर्मतां गते ॥ १२.१४१.१ ॥
ପରମ ଧର୍ମ ହୀନ ହେଲେ, ସର୍ବଲୋକ ଲଙ୍ଘିତ ହେଲେ, ଅଧର୍ମ ଧର୍ମ ହେଲେ ଓ ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ ହେଲେ,
12.141.2
मर्यादासु प्रभिन्नासु क्षुभिते लोकिश्चये ।
राजभिः पीडिते लोके चोरैर्वाऽपि विशांपते ॥ १२.१४१.२ ॥
ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଭଗ୍ନ ହେଲେ, ଲୋକଚକ୍ଷୁ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେ, ରାଜାମାନଙ୍କ ବା ଚୋରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ, ହେ ପ୍ରଜାପତେ,
12.141.3
सर्वाश्रमेषु मूढेषु कर्मसूपहतेषु च ।
कामाल्लोभाच्च मोहाच्च भयं पश्यत्सु भारत ॥ १२.१४१.३ ॥
ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମରେ ମୂଢ଼ ଓ କର୍ମରେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, କାମ, ଲୋଭ ଓ ମୋହରୁ ଭୟ ଦେଖିଲେ, ହେ ଭାରତ,
12.141.4
अविश्वस्तेषु सर्वेषु नित्यं भीतेषु भारत ।
नित्यं च हन्यमानेषु वञ्चयत्सु परस्परम् ॥ १२.१४१.४ ॥
ସମସ୍ତେ ଅବିଶ୍ୱସ୍ତ ଓ ନିତ୍ୟ ଭୀତ ହେଲେ, ହେ ଭାରତ, ନିତ୍ୟ ହତ ହେଉଥିଲେ ଓ ପରସ୍ପରକୁ ପ୍ରତାରଣା କରୁଥିଲେ,
12.141.5
प्रदीप्तेषु च देशेषु ब्राह्मण्ये चातिपीडिते ।
अवर्षति च पर्जन्ये मिथो भेदे समुत्थिते ॥ १२.१४१.५ ॥
ଦେଶ ଜଳୁଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ଅତି ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ, ବର୍ଷା ନ ହେଲେ ଓ ପରସ୍ପର ଭେଦ ଉଠିଲେ,
12.141.6
सर्वस्मिन्दस्युसाद्भूते पृथिव्यामुपजीवने ।
केनस्विद्ब्राह्मणो जीवेज्जघन्ये काल आगते ॥ १२.१४१.६ ॥
ପୃଥିବୀରେ ସବୁକିଛି ଦସ୍ୟୁଙ୍କ ବଶରେ ହୋଇ, ଜୀବିକା ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଅଧମ କାଳ ଆସିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିପରି ବଞ୍ଚିବ?
12.141.7
अतितिक्षुः पुत्रपौत्राननुक्रोशान्नराधिप ।
कतमापदि वर्तेत तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१४१.७ ॥
ହେ ନରାଧିପ, ପୁତ୍ରପୌତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତି କରୁଣାରୁ ଯିଏ ସହିଷ୍ଣୁ, ସେ କେଉଁ ଆପଦରେ କିପରି ଆଚରଣ କରିବ? ହେ ପିତାମହ, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.141.8
कथं च राजा वर्तेत लोके कलुषतां गते ।
कथमर्थाच्च धर्माच्च न हीयेत परंतप ॥ १२.१४१.८ ॥
ଜଗତ କଳୁଷତା ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ରାଜା କିପରି ଆଚରଣ କରିବେ? ହେ ପରନ୍ତପ, ସେ ଅର୍ଥ ଓ ଧର୍ମରୁ କିପରି ଖସି ନ ପଡ଼ିବେ?
12.141.9
राजमूला महाबाहो योगक्षेमसुवृष्टयः ।
प्रजासु व्याधयश्चैव मरणं च भयानि च ॥ १२.१४१.९ ॥
ହେ ମହାବାହୁ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗକ୍ଷେମର ସୁବୃଷ୍ଟି, ରୋଗ, ମରଣ ଓ ଭୟ — ଏ ସବୁ ରାଜାଙ୍କଠାରେ ମୂଳ ରଖେ।
12.141.10
कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्च भरतर्षभ ।
राजमूला इति मतिर्मम नास्त्यत्र संशयः ॥ १२.१४१.१० ॥
ହେ ଭରତର୍ଷଭ, କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଓ କଳି ଯୁଗ — ଏସବୁ ରାଜାଙ୍କଠାରେ ମୂଳ ରଖେ, ଏହା ମୋ ମତ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
12.141.11
तस्मिंस्त्वभ्यागते काले प्रजानां दोषकारके ।
विज्ञानबलमास्थाय जीवितव्यं भवेत्तदा ॥ १२.१४१.११ ॥
କିନ୍ତୁ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୋଷ ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ସେ ସମୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ବିଜ୍ଞାନ ବଳର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଜୀବନଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
12.141.12
अधाप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
विश्वामित्रस्य संवादं चण्डालस्य च पक्कणे ॥ १२.१४१.१२ ॥
ଏବେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଏହି ପୁରାତନ ଇତିହାସ କହନ୍ତି — ଚାଣ୍ଡାଳଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଚାଣ୍ଡାଳଙ୍କ ସଂବାଦ।
12.141.13
त्रेताद्वापरयोः संधौ पुरा दैवव्यतिक्रमात् ।
अनावृष्टिरभूद्धोरा लोके द्वादशवार्षिकी ॥ १२.१४१.१३ ॥
ପୂର୍ବକାଳରେ ତ୍ରେତା ଓ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ସନ୍ଧିରେ, ଦୈବ ବିଧାନର ଲଙ୍ଘନ ହେତୁ, ଜଗତରେ ବାର ବର୍ଷର ଭୟଙ୍କର ଅନାବୃଷ୍ଟି ହେଲା।
12.141.14
प्रजानामतिवृद्धानां युगान्ते समुपस्थिते ।
त्रेतायां मोक्षसमये द्वापरप्रतिपादने ॥ १२.१४१.१४ ॥
ଯୁଗାନ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ପ୍ରଜାମାନେ ଅତିଶୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ, ତ୍ରେତାର ମୋକ୍ଷକାଳରେ, ଦ୍ୱାପର ଦାନ ସମୟରେ।
12.141.15
न ववर्ष सहस्राक्षः प्रतिलोमोऽभवद्गुरुः ।
जगाम दक्षिणं मार्गं सोमो व्यावृत्तमण्डलः ॥ १२.१४१.१५ ॥
ସହସ୍ରାକ୍ଷ (ଇନ୍ଦ୍ର) ବର୍ଷା କଲେ ନାହିଁ; ଗୁରୁ (ବୃହସ୍ପତି) ପ୍ରତିକୂଳ ହେଲେ; ଚନ୍ଦ୍ର ନିଜ ମଣ୍ଡଳ ଫେରାଇ ଦକ୍ଷିଣ ପଥରେ ଗଲେ।
12.141.16
नावश्यायोऽपि रात्र्यन्ते कुत एवाभ्रराजयः ।
नद्यः संक्षिप्ततोयौघाः किंचिदन्तर्गताऽभवन् ॥ १२.१४१.१६ ॥
ରାତିର ଶେଷରେ ମଧ୍ୟ ତୁଷାର ନଥିଲା, ମେଘ ପଂକ୍ତିର କଥା କ'ଣ; ନଦୀମାନେ ଜଳପ୍ରବାହ ସଙ୍କୁଚିତ କରି ଟିକିଏ ଭିତରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
12.141.17
सरांसि सरितश्चैव कूपाः प्रस्रवणानि च ।
हतत्विषो न लक्ष्यन्ते निसर्गात्पूर्वकारितात् ॥ १२.१४१.१७ ॥
ସରୋବର, ନଦୀ, କୂଅ ଓ ଝରଣା ମଧ୍ୟ ଦୀପ୍ତି ହରାଇ ଦିଶୁ ନଥିଲେ; ପୂର୍ବକର୍ମର ସ୍ୱଭାବରୁ ଏମିତି ହେଲା।
12.141.18
भूमिः शुष्कजलस्थाना विनिवृत्तसभाप्रपा ।
निवृत्तयज्ञस्वाध्याया निर्वषट्कारमङ्गला ॥ १२.१४१.१८ ॥
ପୃଥିବୀର ଜଳସ୍ଥାନ ଶୁଖିଗଲା; ସଭା ଓ ଜଳଛତ୍ର ବନ୍ଦ ହେଲା; ଯଜ୍ଞ ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଅଟକିଲା; ବଷଟ୍କାର ଓ ମଙ୍ଗଳ କର୍ମ ରହିଲା ନାହିଁ।
12.141.19
उत्सन्नकृषिगोरक्षा निवृत्तविपणापणा ।
निवृत्तपूर्वसमया संप्रनष्टमहोत्सवा ॥ १२.१४१.१९ ॥
ଚାଷ ଓ ଗୋରକ୍ଷା ନଷ୍ଟ ହେଲା; ହାଟ ଓ ଦୋକାନ ବନ୍ଦ ହେଲା; ପୁରୁଣା ରୀତିନୀତି ଅଟକି ଗଲା; ମହୋତ୍ସବ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୁପ୍ତ ହେଲା।
12.141.20
अस्थिकङ्कालसंकीर्णा हाहाभूतनराकुला ।
शून्यभूयिष्ठनगरा दग्धग्रामनिवेशना ॥ १२.१४१.२० ॥
ହାଡ଼ ଓ ଅସ୍ଥିପଞ୍ଜର ଭରପୂର; ହାହାକାର କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାକୁଳ; ନଗର ଅଧିକାଂଶ ଶୂନ୍ୟ; ଗ୍ରାମ ଓ ଘର ଦଗ୍ଧ।
12.141.21
क्वचिच्चोरैः क्वचिच्छूरैः क्वचिद्राजभिरातुरैः ।
परस्परभयाच्चैव शून्यभूयिष्ठनिर्जना ॥ १२.१४१.२१ ॥
କେଉଁଠି ଚୋରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, କେଉଁଠି ଶୂରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, କେଉଁଠି ରାଜାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ପରସ୍ପର ଭୟରୁ ତାହା ଅଧିକାଂଶ ଶୂନ୍ୟ ଓ ନିର୍ଜନ ହେଲା।
12.141.22
गतदैवतसंस्थाना वृद्धबालविनाकृता ।
गोजाविमहिषीहीना परस्परपराहता ॥ १२.१४१.२२ ॥
ଦେବତା ଓ ପୂଜାସ୍ଥଳ ଲୁପ୍ତ; ବୃଦ୍ଧ ଓ ଶିଶୁ ନଷ୍ଟ; ଗାଈ, ଛେଳି, ମେଣ୍ଢା, ମଇଁଷି ନାହିଁ; ପରସ୍ପରଙ୍କ ଆଘାତରେ ହତ।
12.141.23
हतविप्रा हतारक्षा प्रनष्टोत्सवसंचया ।
शवभूतनरप्राया बभूव वसुधा तदा ॥ १२.१४१.२३ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ, ରକ୍ଷକ ହତ; ମହୋତ୍ସବ ଓ ସଞ୍ଚିତ ଧନ ନଷ୍ଟ; ସେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ ପ୍ରାୟ ଶବ ପରି ଲୋକଙ୍କ ସହ ହେଲା।
12.141.24
तस्मिन्प्रतिभये काले क्षीणधर्मे युधिष्ठिर ।
बभूवुः क्षुधिता मर्त्याः खादमानाः परस्परम् ॥ १२.१४१.२४ ॥
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସେହି ଭୟଙ୍କର କାଳରେ, ଧର୍ମ କ୍ଷୀଣ ହେବାବେଳେ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ କ୍ଷୁଧିତ ହୋଇ ପରସ୍ପରକୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
12.141.25
ऋषयो नियमांस्त्यक्त्वा परित्यक्ताग्निदेवताः ।
आश्रमान्संपरित्यज्य पर्यधावन्नितस्ततः ॥ १२.१४१.२५ ॥
ଋଷିମାନେ ନିୟମ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଅଗ୍ନି ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ଆଶ୍ରମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛାଡ଼ି ଇତସ୍ତତଃ ଧାଇଲେ।
12.141.26
विश्वामित्रोऽथ भगवान्महर्षिरनिकेतनः ।
क्षुधा परिगतो धीमान्समन्तात्पर्यधावत् ॥ १२.१४१.२६ ॥
ତେବେ ଭଗବାନ ମହର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଗୃହହୀନ ହୋଇ, କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ସବୁଦିଗେ ଧାଇଲେ।
12.141.27
त्यक्त्वा दारांश्च पुत्रांश्च कस्मिंश्च जनसंसदि ।
भक्ष्याभक्ष्यसमो भ्रूत्वा निरग्निरनिकेतनः ॥ १२.१४१.२७ ॥
ପତ୍ନୀ ଓ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, କୌଣସି ଜନସଭାରେ, ଭକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଅଭକ୍ଷ୍ୟକୁ ସମାନ ମାନି, ଅଗ୍ନିହୀନ ଓ ଗୃହହୀନ ହୋଇ।
12.141.28
स कदाचित्परिपतञ्श्वपचानां निकेतनम् ।
हिंस्राणां प्राणिघातानामाससाद वने क्वचित् ॥ १२.१४१.२८ ॥
ସେ ଏକଦା ବୁଲି ବୁଲି ବନରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ୱପଚମାନଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚିଲେ; ସେମାନେ କ୍ରୂର ଓ ପ୍ରାଣୀହନନକାରୀ ଥିଲେ।
12.141.29
विभिन्नकलशाकीर्णं श्रमांसेन च भूषितम् ।
वराहखरभग्नास्थिकपालघटसंकुलम् ॥ १२.१४१.२९ ॥
ଭାଙ୍ଗା ଘଡ଼ାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ଶ୍ରମର ମାଂସରେ ଶୋଭିତ; ଶୂକର ଓ ଗଧର ଭଗ୍ନ ଅସ୍ଥି, ଖପୁରୀ ଓ ଘଡ଼ାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।
12.141.30
मृतचेलपरिस्तीर्णं निर्माल्यकृतभूषणम् ।
सर्पनिर्मोकमालाभिः कृतचिह्नकुटीमुखम् ॥ १२.१४१.३० ॥
ମୃତଙ୍କ ବସ୍ତ୍ରରେ ବିଛାଯାଇଥିବା; ପରିତ୍ୟକ୍ତ ମାଳାରେ ସଜ୍ଜିତ; ସର୍ପ-ନିର୍ମୋକ ମାଳାରେ, କୁଡ଼ିଆର ଦ୍ୱାର ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ।
12.141.31
कुक्कुटाराबहुलं गर्दभध्वनिनादितम् ।
उद्धोषद्भिः खरैर्वाक्यैः कलहद्भिः परस्परम् ॥ १२.१४१.३१ ॥
ତାହା କୁକୁଡ଼ାଙ୍କ ଡାକ ଓ ଗଧିଆଙ୍କ ରଡ଼ିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ପରସ୍ପର ସହ ଝଗଡ଼ି କଠୋର ବାକ୍ୟରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସ୍ୱରରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଉଥିଲା।
12.141.32
उलूकपक्षिध्वनिभिर्देवतायतनैर्वृतम् ।
लोहघण्टापरिष्कारं श्वयूथपरिवारितम् ॥ १२.१४१.३२ ॥
ତାହା ପେଚା ଓ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଦେବାଳୟରେ ଘେରା ଥିଲା, ଲୌହ ଘଣ୍ଟାରେ ସଜ୍ଜିତ ଥିଲା ଏବଂ କୁକୁରଙ୍କ ଦଳରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଥିଲା।
12.141.33
तत्प्रविश्य क्षुधाविष्टो गाधिपुत्रो महानृपिः ।
आहारान्वेषणे युक्तः परं यत्नं समास्थितः ॥ १२.१४१.३३ ॥
ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରି କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡ଼ିତ ଗାଧିପୁତ୍ର ମହାନ ରାଜର୍ଷି ଆହାର ଖୋଜିବାରେ ଲାଗିଗଲେ ଏବଂ ବହୁତ ପ୍ରୟାସ କଲେ।
12.141.34
न च क्वचिदविन्दत्स भिक्षमाणोऽपि कौशिकः ।
मांसमन्नं फलं मूलमन्यद्वा तत्र किंचन ॥ १२.१४१.३४ ॥
ଭିକ୍ଷା ମାଗିଲେ ମଧ୍ୟ କୌଶିକ ଆଉ କେଉଁଠି କିଛି ପାଇଲେ ନାହିଁ — ମାଂସ, ଅନ୍ନ, ଫଳ, ମୂଳ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ସେଠାରେ ମିଳିଲା ନାହିଁ।
12.141.35
अहो कृच्छ्रं मया प्राप्तमिति निश्चित्य कौशिकः ।
पपात भूमौ दौर्बल्यात्तस्मिंश्चण्डालपक्कणे ॥ १२.१४१.३५ ॥
'ଆହା, ମୁଁ କେତେ କଷ୍ଟ ପାଇଲି!' ଏହା ସ୍ଥିର କରି କୌଶିକ ଦୁର୍ବଳତାରେ ସେହି ଚଣ୍ଡାଳର ରନ୍ଧନସ୍ଥଳୀ ପାଖରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
12.141.36
स चिन्तयामास मुनिः किंनु मे सुकृतं भवेत् ।
कथं वृथा न मृत्युः स्यादिति पार्थिवसत्तम ॥ १२.१४१.३६ ॥
ସେହି ମୁନି ଚିନ୍ତା କଲେ: 'ମୋର କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ରହିଛି? ମୃତ୍ୟୁ କିପରି ବୃଥା ନ ହେଉ?' — ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା।
12.141.37
स ददर्श श्वमांसस्य कुतन्त्रीं पतितां मुनिः ।
चण्डालस्य गृहे राजन्सद्यः शस्त्रहतस्य वै ॥ १२.१४१.३७ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଅସ୍ତ୍ରରେ ହତ କୁକୁରର ମାଂସରେ ନିର୍ମିତ ପଡ଼ିଥିବା ଅନ୍ତର ରଜ୍ଜୁ ମୁନି ଚଣ୍ଡାଳର ଘରେ ଦେଖିଲେ।
12.141.38
स चिन्तयामास तदा स्तेयं कार्यमितो मया ।
न…दानीमुपायो मे विद्यते प्राणधारणे ॥ १२.१४१.३८ ॥
ତେବେ ସେ ଭାବିଲେ, 'ଏଠାରୁ ମୋତେ ଚୋରି କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ବର୍ତ୍ତମାନ ନ…, ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା କରିବାର ମୋ ପାଖରେ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ନାହିଁ।'
12.141.39
…सु विहितं स्तेयं विशिष्टसमहीनतः ।
परस्परं भवेत्पूर्वमास्थेयमिति निश्चयः। ॥ १२.१४१.३९ ॥
…ବିହିତ ଚୋରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମାନ କିମ୍ବା ହୀନ (ବ୍ୟକ୍ତି)ଙ୍କଠାରୁ ହୋଇପାରେ। ପରସ୍ପର କ୍ରମରେ ପ୍ରଥମେ ଏହିପରି ଆଚରଣ କରାଯିବା ଉଚିତ୍—ଏହା ନିଶ୍ଚୟ।
12.141.40
हीनादादेयमादौ स्यात्समानात्तदनन्तरम् ।
असंभवे त्वाददीत विशिष्टादपि धार्मिकात् ॥ १२.१४१.४० ॥
ପ୍ରଥମେ ହୀନଙ୍କଠାରୁ ନେବା ଉଚିତ୍; ତା'ପରେ ସମାନଙ୍କଠାରୁ। କିନ୍ତୁ ତାହା ଅସମ୍ଭବ ହେଲେ ଧାର୍ମିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ନେଇପାରେ।
12.141.41
सोऽहमन्तावसायीनां हराम्येनां प्रतिग्रहात् ।
न स्तेयदोषं पश्यामि हरिष्याम्येतदामिषम् ॥ १२.१४१.४१ ॥
'ମୁଁ ଚଣ୍ଡାଳମାନଙ୍କଠାରୁ ଏହା ଗ୍ରହଣ କରି ନେବି। ଏଥିରେ ଚୋରି ଦୋଷ ମୁଁ ଦେଖେ ନାହିଁ; ଏହି ମାଂସ ମୁଁ ନେଇଯିବି।'
12.141.42
एतां बुद्धिं समास्थाय विश्वामित्रो महामुनिः ।
तस्मिन्देशे सुसुष्वाप पतितो यत्र भारत ॥ १२.१४१.४२ ॥
ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ଗ୍ରହଣ କରି ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ହେ ଭରତବଂଶଧର, ସେହି ସ୍ଥାନରେ ପଡ଼ି ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଶୋଇପଡ଼ିଲେ।
12.141.43
स विगाढां निशां दृष्ट्वा सुप्ते चण्डालपक्कणे ।
शनैरुत्थाय भगवान्प्रविवेश कुटीमुखम् ॥ १२.१४१.४३ ॥
ସେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ରାତ୍ରି ଦେଖି, ଚଣ୍ଡାଳର କୁଡ଼ିଆରେ ସମସ୍ତେ ଶୋଇଥିବାବେଳେ, ଧୀରେ ଉଠି ସେହି ଭଗବାନ କୁଡ଼ିଆ ଦ୍ୱାରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
12.141.44
स सुप्त एव चण्डालः श्लेष्मापिहितलोचनः ।
परिभिन्नस्वरो रूक्षः प्रोवाचाप्रियदर्शनः ॥ १२.१४१.४४ ॥
ସେ ଚଣ୍ଡାଳ ଶୋଇଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ଶ୍ଳେଷ୍ମାରେ ଆବୃତ ଆଖିରେ, ଫାଟିଯାଇଥିବା କଠୋର ସ୍ୱରରେ, ଦେଖିବାକୁ ଅପ୍ରିୟ ହୋଇ କହିଲା।
12.141.45
कः कुतन्त्रीं घट्टयति सुप्ते चण्डालपक्कणे ।
जागर्मि नैव सुप्तोऽस्मि हतोऽसीति च दारुणः ॥ १२.१४१.४५ ॥
"ଶୋଇଥିବା ଚଣ୍ଡାଳର କୁଡ଼ିଆରେ ଖରାପ ଦଉଡ଼ି କିଏ ହଲାଉଛି? ମୁଁ ଜାଗ୍ରତ, ଶୋଇ ନାହିଁ — ତୁମେ ମରିଗଲ!" ଏହା କହି ସେ କ୍ରୂର ପରି କହିଲା।
12.141.46
विश्वामित्रोऽहमित्येव सहसा तमुवाच ह ।
सहसाऽभ्यागतं भूयः सोद्वेगस्तेन कर्मणा ॥ १२.१४१.४६ ॥
"ମୁଁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର" ଏହା କହି ସେ ତୁରନ୍ତ ତାକୁ କହିଲେ। ହଠାତ୍ ଆସିଥିବା ତାଙ୍କୁ, ସେହି କର୍ମ ହେତୁ ପୁନର୍ବାର ଉଦ୍ବେଗ ସହିତ।
12.141.47
विश्वामित्रोऽहमायुष्मन्नागतोऽहं बुभुक्षितः ।
मा वधीर्मम सद्बुद्धे यदि सम्यक्प्रपश्यसि ॥ १२.१४१.४७ ॥
"ମୁଁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ହେ ଆୟୁଷ୍ମାନ୍। ମୁଁ କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ଆସିଛି। ହେ ସଦ୍ବୁଦ୍ଧି, ଯଦି ତୁମେ ଠିକ୍ ଦେଖ, ମୋତେ ବଧ କର ନାହିଁ।"
12.141.48
चण्डालस्तद्वचः श्रुत्वा महर्षेर्भावितात्मनः ।
शयनादुपसंभ्रान्त उद्ययौ प्रति तं ततः ॥ १२.१४१.४८ ॥
ସେହି ଭାବିତାତ୍ମା ମହର୍ଷିଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଚଣ୍ଡାଳ ଶଯ୍ୟାରୁ ବହୁତ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଉଠି ଗଲା।
12.141.49
स विसृज्याश्रु नेत्राभ्यां बहुमानात्कृताञ्जलिः ।
उवाच कौशिकं रात्रौ ब्रह्मन्किं ते चिकीर्षितम् ॥ १२.१४१.४९ ॥
ସେ ଲୁହ ଝରାଇ, ବହୁ ସମ୍ମାନରେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ରାତିରେ କୌଶିକଙ୍କୁ କହିଲା, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ କ'ଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି?"
12.141.50
विश्वामित्रस्तु मातङ्गमुवाच परिसान्त्वयन् ।
क्षुधितोऽन्तर्गतप्राणो हरिष्यामि श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.५० ॥
କିନ୍ତୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମାତଙ୍ଗଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, "କ୍ଷୁଧାରେ କ୍ଳାନ୍ତ, ପ୍ରାଣ ଭିତରେ ଅଟକିଥିବା ମୁଁ କୁକୁରର ଉରୁ ନେଇଯିବି।"
12.141.51
क्षुधितः कलुषं यातो नास्ति ह्रीरशनार्थिनः ।
क्षुच्च मां दूषयत्यत्र हरिष्यामि श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.५१ ॥
କ୍ଷୁଧିତ ଲୋକ ପାପକୁ ଯାଏ; ଭୋଜନ ଖୋଜୁଥିବା ଲୋକର ଲଜ୍ଜା ନ ଥାଏ। ଏଠାରେ କ୍ଷୁଧା ମୋତେ କଳଙ୍କିତ କରୁଛି; ମୁଁ କୁକୁରର ଉରୁ ନେଇଯିବି।
12.141.52
अवसीदन्ति मे प्राणाः स्मृतिर्मे नश्यति क्षुधा ।
दुर्बलो नष्टसंज्ञश्च भक्ष्याभक्ष्यविवर्जितः।
सोधर्मं बुध्यमानोऽपि हरिष्यामि श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.५२ ॥
ମୋ ପ୍ରାଣ କ୍ଷୀଣ ହେଉଛି; କ୍ଷୁଧାରେ ମୋ ସ୍ମୃତି ନଷ୍ଟ ହେଉଛି। ଦୁର୍ବଳ ଓ ଚେତନା ହରାଇ, ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଅଯୋଗ୍ୟ ଭେଦ ଭୁଲି, ଧର୍ମ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କୁକୁରର ଉରୁ ନେଇଯିବି।
12.141.53
यदा भैक्षं न विन्दामि युष्माकमहमालये ।
तदा बुद्धिः कृता पापे हरिष्यामि श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.५३ ॥
ଆପଣଙ୍କ ଘରେ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଭିକ୍ଷା ପାଇଲି ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ହିଁ, ହେ ପାପୀ, ମୁଁ କୁକୁରର ଉରୁ ନେବାକୁ ସ୍ଥିର କଲି।
12.141.54
अग्निर्मुखं पुरोधाश्च देवानां शुचिषाङ्विभुः ।
यथा च सर्वभुग्ब्रह्मा तथा मां विद्धि धर्मतः ॥ १२.१४१.५४ ॥
ଅଗ୍ନି ଦେବତାଙ୍କ ମୁଖ ଓ ପୁରୋହିତ; ସେ ଶୁଚିଷାକ୍ ଓ ବିଭୁ। ସର୍ବଭକ୍ଷକ ବ୍ରହ୍ମା ଯେପରି, ସେପରି ମୋତେ ଧର୍ମତଃ ଜାଣ।
12.141.55
तमुवाच स चण्डालो महर्षे शृणु मे वचः ।
श्रुत्वा तथा तमातिष्ठ यथा धर्मो न हीयते ॥ १२.१४१.५५ ॥
ସେହି ଚଣ୍ଡାଳ ତାଙ୍କୁ କହିଲା: ହେ ମହର୍ଷି, ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ତାହା ଶୁଣି ସେହିପରି ଆଚରଣ କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ଧର୍ମର କ୍ଷୟ ନ ହୁଏ।
12.141.56
धर्मं तवापि विप्रर्षे शृणु यत्ते ब्रवीम्यहम् ॥ १२.१४१.५६ ॥
ହେ ବିପ୍ରର୍ଷି, ଆପଣଙ୍କ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତୁ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଯାହା କହୁଛି ତାହା ଶୁଣନ୍ତୁ।
12.141.57
मृगाणामधमं श्वानं प्रवदन्ति मनीषिणः ।
तस्याप्यधम उद्देशः शरीरस्य तु जाघी ॥ १२.१४१.५७ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କୁକୁରକୁ ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧମ କହନ୍ତି; ଏବଂ ତାର ଶରୀରର ଅଧମ ଅଂଶ ହେଉଛି ଜଙ୍ଘ।
12.141.58
नेदं सम्यग्व्यवसितं महर्षे कर्म गर्हितम् ।
चण्डालस्वस्य हरणमभक्ष्यस्य विशेषतः ॥ १२.१४१.५८ ॥
ହେ ମହର୍ଷି, ଏହି କର୍ମ ଠିକ୍ ଭାବରେ ସ୍ଥିର କରାଯାଇ ନାହିଁ; ଏହା ନିନ୍ଦନୀୟ — ଚଣ୍ଡାଳର ଜିନିଷ ହରଣ କରିବା, ବିଶେଷତଃ ଯାହା ଖାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
12.141.59
साध्वन्यमनुपश्य त्वमुपायं प्राणधारणे ।
श्वमांसलोभात्तपसो नाशस्ते स्यान्महामुने ॥ १२.१४१.५९ ॥
ହେ ମହାମୁନି, ପ୍ରାଣ ଧାରଣ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ; କୁକୁର-ମାଂସର ଲୋଭରେ ଆପଣଙ୍କ ତପସ୍ୟା ନଷ୍ଟ ହେବ।
12.141.60
जानता विहितो मार्गो न कार्यो धर्मसंकरः ।
मा स्म धर्मं परित्याक्षीस्त्वं हि धर्मविदुत्तमः ॥ १२.१४१.६० ॥
ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ବିହିତ ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଧର୍ମସଂକର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, କାରଣ ଆପଣ ଧର୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
12.141.61
विश्वामित्रस्ततो राजन्नित्युक्तो भरतर्षभ ।
क्षुधार्तः प्रत्युवाचेदं पुनरेव महामुनिः ॥ १२.१४१.६१ ॥
ହେ ରାଜନ, ଭରତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏପରି କୁହାଯିବା ପରେ କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାମୁନି ପୁନର୍ବାର ଏହା ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
12.141.62
निराहारस्य सुमहान्मम कालोऽभिधावतः ।
न विद्यतेऽप्युपायश्च कश्चिन्मे प्राणधारणे ॥ १२.१४१.६२ ॥
ଆହାର ବିନା ମୋର ବହୁ ସମୟ ଗଲାଣି; ପ୍ରାଣ ଧାରଣର କୌଣସି ଉପାୟ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।
12.141.63
येनकेन विशेषेण कर्मणा येनकेनचित् ।
उज्जिहीर्षे सीदमानः समर्थो धर्ममाचरेत् ॥ १२.१४१.६३ ॥
ଯେକୌଣସି ଉପାୟରେ, ବିଶେଷତଃ ଯେକୌଣସି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ସଙ୍କଟରେ ଡୁବୁଥିବା ମୁଁ ଉଠିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ; ସମର୍ଥ ଯେ, ସେ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରୁ।
12.141.64
ऐन्द्रो धर्मः क्षत्रियाणां ब्राह्मणानामथाग्निकः ।
ब्रह्मवह्निर्मम बलं भोक्ष्यामि शमयन्क्षुधाम् ॥ १२.१४१.६४ ॥
କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଧର୍ମ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଧର୍ମ ଅଗ୍ନି ସହିତ; ବ୍ରହ୍ମାଗ୍ନି ହିଁ ମୋର ବଳ, କ୍ଷୁଧା ଶମନ ପାଇଁ ମୁଁ ଖାଇବି।
12.141.65
यथायथैव जीवेद्धि तत्कर्तव्यमहेलया ।
जीवितं मरणाच्छ्रेयो जीवन्धर्ममवाप्नुयात् ॥ १२.१४१.६५ ॥
ଯେମିତି ମଧ୍ୟ ହେଉ, ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ; ତାହା ହିଁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଅବହେଳା ବିନା। ମରଣଠାରୁ ଜୀବନ ଶ୍ରେୟ; ଜୀବିତ ଥିଲେ ହିଁ ଧର୍ମ ଲାଭ ସମ୍ଭବ।
12.141.66
सोऽहं जीवितमाकाङ्क्षन्नभक्ष्यस्यापि भक्षणम् ।
व्यवस्ये बुद्धिपूर्वं वै तद्भवाननुमन्यताम् ॥ १२.१४१.६६ ॥
ସେହି ମୁଁ, ବଞ୍ଚିବାର ଇଚ୍ଛାରେ, ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ବକ ଖାଇବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରୁଛି; ଆପଣ ତାହା ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତୁ।
12.141.67
जीवन्धर्मं चरिष्यामि प्रणोत्स्याम्यशुभानि तु ।
तपोभिर्विद्यया चैव ज्योतींषीव महत्तमः ॥ १२.१४१.६७ ॥
ବଞ୍ଚି ଥାଇ ମୁଁ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରିବି; ତପ ଓ ବିଦ୍ୟାରେ ଅଶୁଭ ଦୂର କରିବି, ଯେପରି ଆଲୋକ ମହାନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ।
12.141.68
नैतत्खादन्प्राप्स्यसे प्राणमद्य ।
नायुर्दीर्घं नामृतस्येव तृप्तिम्।
भिक्षामन्यां भिक्ष मा ते मनोस्तु ।
श्वभक्षणे श्वा ह्यभक्ष्यो द्विजानाम् ॥ १२.१४१.६८ ॥
ଏହା ଖାଇ ଆଜି ତୁମେ ପ୍ରାଣ ପାଇବ ନାହିଁ, ଦୀର୍ଘାୟୁ କିମ୍ବା ଅମୃତ ପରି ତୃପ୍ତି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଅନ୍ୟ ଭିକ୍ଷା ମାଗ; ତୁମ ମନ ଏଥିରେ ନ ରହୁ; ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୁକୁର ଅଭକ୍ଷ୍ୟ।
12.141.69
न दुर्भिक्षे सुलभं मांसमन्य ।
च्छ्वपाकमन्ये न च मेऽस्ति वित्तम।
क्षुघार्तश्चाहमगतिर्निराशः ।
श्वजाघनीं ष़ड्सात्साधु मन्ये ॥ १२.१४१.६९ ॥
ଦୁର୍ଭିକ୍ଷରେ ମାଂସ ସହଜରେ ମିଳେ ନାହିଁ; କୁକୁର ରାନ୍ଧୁଥିବା ଲୋକ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟତ୍ର ନାହିଁ; ମୋ ପାଖରେ ଧନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡ଼ିତ, ଆଶ୍ରୟହୀନ, ନିରାଶ ମୁଁ କୁକୁରର ଉରୁକୁ ଛଅ ଗୁଣ ଭଲ ମନେ କରେ।
12.141.70
पञ्च पञ्चनखा भक्ष्या ब्रह्मक्षत्रस्य वै विशः ।
शल्यकः श्वाविधो गोधा शशः कूर्मश्च पञ्चमः।
यदि शास्त्रं प्रमाणं ते माऽभक्ष्ये वै मनः कृथाः ॥ १२.१४१.७० ॥
ପାଞ୍ଚ ନଖ ଥିବା ପାଞ୍ଚ ପ୍ରାଣୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଭକ୍ଷ୍ୟ: ଶଳ୍ୟକ, ଶ୍ଵାବିଧ, ଗୋଧା, ଶଶ ଓ ପଞ୍ଚମ କୂର୍ମ। ଶାସ୍ତ୍ର ଯଦି ତୁମର ପ୍ରମାଣ, ତେବେ ଅଭକ୍ଷ୍ୟରେ ମନ ଦିଅ ନାହିଁ।
12.141.71
अगस्त्येनासुरो जग्धो वातापिः क्षुधितेन वै ।
अहमापद्गतः क्षुब्धो भक्षयिष्ये श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.७१ ॥
କ୍ଷୁଧିତ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଅସୁର ବାତାପିକୁ ଖାଇଥିଲେ। ମୁଁ ଆପଦରେ ପଡ଼ି ବିଚଳିତ ହୋଇଛି; ମୁଁ କୁକୁରର ଉରୁ ଖାଇବି।
12.141.72
भिक्षामन्यामाहरेति न च कर्तुमिहार्हसि ।
न नूनं कार्यमेतद्वै हर कामं श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.७२ ॥
ଅନ୍ୟ ଭିକ୍ଷା ଆଣ; ଏଠାରେ ତୁମର ଏପରି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହା ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ କୁକୁରର ଜଙ୍ଘ ନିଅ।
12.141.73
शिष्टा वै कारणं धर्मे तद्वृत्तमनुवर्तये ।
परां मेध्याशनादेनां भक्ष्यां मन्ये श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.७३ ॥
ଶିଷ୍ଟମାନେ ହିଁ ଧର୍ମର ପ୍ରମାଣ; ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ଆଚରଣକୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ଶୁଦ୍ଧ ଆହାରଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ଏହି କୁକୁରର ଜଙ୍ଘ ମଧ୍ୟ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ମୁଁ ମନେ କରେ।
12.141.74
असद्भिर्यः समाचीर्णो न स धर्मः सनातनः ।
अकार्यमिह कार्यं वा मा छलेनाशुभं कृथाः ॥ १२.१४१.७४ ॥
ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଆଚରଣ କରିଥିବା ଧର୍ମ ସନାତନ ଧର୍ମ ନୁହେଁ। ଏଠାରେ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ କିମ୍ବା କରିବା ଉଚିତ୍, ଛଳରେ କୌଣସି ଅଶୁଭ କର୍ମ କରନାହିଁ।
12.141.75
न पातकं नावमतमृषिः सन्कर्तुमर्हति ।
समौ च श्वमृगौ मन्ये तस्माद्भोक्ष्ये श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.७५ ॥
ଋଷି ହୋଇଥିବାରୁ ମୋତେ ପାପ କିମ୍ବା ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୁଁ କୁକୁର ଓ ହରିଣକୁ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖେ; ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି କୁକୁରର ଜଙ୍ଘ ଖାଇବି।
12.141.76
यद्ब्राह्मणार्थे कृतमर्थिनेन ।
तेनर्षिणा तदभक्ष्यं न कामात्।
स वै धर्मो यत्र न पापमस्ति ।
सर्वैरुपायैर्गुरवो हि रक्ष्याः ॥ १२.१४१.७६ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଭୁଖରେ ଥିବା ସେହି ଋଷି ଇଚ୍ଛାରେ ନୁହେଁ, ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ବସ୍ତୁ କରିଥିଲେ। ଯେଉଁଠି ପାପ ନାହିଁ ସେହି ଧର୍ମ; ଗୁରୁଜନଙ୍କୁ ସବୁ ଉପାୟରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
12.141.77
मित्रं च मे ब्राह्मणस्यायमात्मा ।
प्रियश्च मे पूज्यतमश्च लोके।
तद्भोक्तुकामोऽहमिमां जिहीर्षे ।
नृशंसानामीदृशानां न विभ्ये ॥ १२.१४१.७७ ॥
ଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମିତ୍ର ଓ ମୋ ଆତ୍ମା; ମୋର ପ୍ରିୟ ଓ ଜଗତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୂଜ୍ୟ। ତେଣୁ ଖାଇବାର ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ଏହାକୁ ନେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ; ଏପରି ନିର୍ଦ୍ଦୟମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଭୟ କରେ ନାହିଁ।
12.141.78
कामं नरा जीवितं संत्यजन्ति ।
न चाभक्ष्ये क्वचित्कुर्वन्ति बुद्धिम्।
सर्वांश्च कामान्प्राप्नुवन्तीति विद्धि ।
स्वर्गे निवासात्सहते क्षुधां वै ॥ १२.१४१.७८ ॥
ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଇଚ୍ଛାରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ବିଷୟରେ ସେମାନେ କଦାପି ନିଶ୍ଚୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ କାମନା ପାଆନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣ; ସ୍ୱର୍ଗବାସ ପାଇଁ ସେମାନେ କ୍ଷୁଧା ସହନ୍ତି।
12.141.79
स्थाने भवेत्स यशः प्रेत्यभावे ।
निःसंशयः कर्मणां वै विनाशः।
अहं पुनर्व्रतनित्यः शमात्मा ।
मूलं रक्ष्यं भक्षयिष्याम्यभक्ष्यम् ॥ १२.१४१.७९ ॥
ପରଲୋକରେ ସେହି ଯଶ ଯଥାର୍ଥ ହେବ; କର୍ମର ବିନାଶ ନିଃସନ୍ଦେହ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ବ୍ରତରେ ନିତ୍ୟ ସ୍ଥିର, ଶାନ୍ତାତ୍ମା; ରକ୍ଷଣୀୟ ମୂଳ ମୁଁ ଖାଇବି, ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଖାଇବି।
12.141.80
बुद्ध्यात्मके व्यक्तमस्तीति सृष्टो ।
मोक्षात्मके त्वं यथा शिष्टचक्षुः।
यद्यप्येतत्संशयाच्च त्रपामि ।
नाहं भविष्यामि यथा न माया ॥ १२.१४१.८० ॥
ବୁଦ୍ଧିସ୍ୱରୂପରେ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ତୁମେ ସୃଷ୍ଟ ହୋଇଛ; ମୋକ୍ଷସ୍ୱରୂପରେ ତୁମେ ଶିଷ୍ଟଙ୍କ ଚକ୍ଷୁବିଶିଷ୍ଟଙ୍କ ପରି। ଏହି ସନ୍ଦେହରେ ମୁଁ ଲଜ୍ଜିତ; ତଥାପି ମାୟା ପରି ମୁଁ ହେବି ନାହିଁ।
12.141.81
गोपनीयमिदं दुःखमिति मे निश्चिता मतिः ।
दुष्कृतं ब्राह्मणं सन्तं यस्त्वामहमुपालभे ॥ १२.१४१.८१ ॥
ଏହି ଦୁଃଖ ଗୋପନୀୟ ବୋଲି ମୋର ନିଶ୍ଚିତ ମତ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରୁଥିବା ତୁମକୁ ମୁଁ ଉଲାହୁ ଦିଏ।
12.141.82
पिबन्त्येवोदकं गावो मण्डूकेषु रुवत्स्वपि ।
न तेऽधिकारो धर्मेऽस्ति वा भूरात्मप्रशंसकः ॥ १२.१४१.८२ ॥
ବେଙ୍ଗ ଡାକୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗାଈମାନେ ପାଣି ପିଅନ୍ତି। ଧର୍ମରେ ତୁମର ଅଧିକାର ନାହିଁ; କିମ୍ବା, ହେ ଭୂମି, ତୁମେ ଆତ୍ମପ୍ରଶଂସକ।
12.141.83
सुहृद्भूत्वाऽनुशोचे त्वां कृपा हि त्वयि मे द्विज ।
तदिदं श्रेय आधत्स्व मा लोभे चेत आदधाः ॥ १२.१४१.८३ ॥
ବନ୍ଧୁ ହୋଇ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଶୋକ କରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, କାରଣ ତୁମ ପ୍ରତି ମୋ ମନରେ କରୁଣା ଅଛି। ତେଣୁ ଏହି ଶ୍ରେୟକୁ ଗ୍ରହଣ କର; ଲୋଭରେ ମନ ଲଗାଅ ନାହିଁ।
12.141.84
सृहृन्मे त्वं सुखेप्सुश्चेदापदो मां समुद्धर ।
जामऽहं धर्मतोऽऽत्मानमुत्सृजेमां श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.८४ ॥
ତୁମେ ମୋ ବନ୍ଧୁ ହୋଇ ସୁଖ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ, ତେବେ ବିପଦରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର। ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ, ଏହି କୁକୁରର ଉରୁ ପାଇଁ ମୁଁ ନିଜକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି କି?
12.141.85
नैवोत्सहे भवतो दातुमेतां ।
नोपेक्षितुं ह्रियमाणं स्वमन्नम्।
उभौ स्यावः श्वमलेनानुलिप्तौ ।
दाता चाहं ब्राह्मणस्त्वं प्रतीच्छम् ॥ १२.१४१.८५ ॥
ଏହା ତୁମକୁ ଦେବାକୁ ମୋର ସାହସ ନାହିଁ; ଓ ମୋର ନିଜ ଅନ୍ନ ନେଇ ଯାଉଥିବା ଦେଖି ଅବହେଳା କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ପାରିବି ନାହିଁ। ଆମେ ଦୁହେଁ କୁକୁରର ମଇଳାରେ ଲିପ୍ତ ହେବୁ। ମୁଁ ଦାତା, ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କର।
12.141.86
अद्याहमेतद्वॄजिनं कर्म कृत्वा ।
जीवंश्चरिष्यामि महापवित्रम्।
संपूतात्मा धर्ममेवाभिपत्स्ये ।
यदेतयोर्गुरु तद्वै ब्रवीहि ॥ १२.१४१.८६ ॥
ଆଜି ମୁଁ ଏହି ପାପକର୍ମ କରି ବଞ୍ଚିବି; ପରେ ଅତି ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ସହିତ ଧର୍ମକୁ ହିଁ ପାଇବି। ଏହି ଦୁଇଟିରୁ ଯାହା ଗୁରୁତର, ତାହା କୁହ।
12.141.87
आत्मैव साक्षी किल धर्मकृत्ये ।
त्वमेव जानासि यदत्र दुष्कृतम्।
यो ह्याद्रियाद्भक्ष्यमिति श्वमांसं ।
मन्ये न तस्यास्ति विवर्जनीयम् ॥ १२.१४१.८७ ॥
ଧର୍ମକର୍ମରେ ଆତ୍ମା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ସାକ୍ଷୀ; ଏଠାରେ କଣ ଦୁଷ୍କର୍ମ, ତାହା ତୁମେ ହିଁ ଜାଣ। ଯିଏ କୁକୁରର ମାଂସକୁ ଭକ୍ଷ୍ୟ ବୋଲି ସମ୍ମାନ ଦିଏ, ମୋ ମତରେ ତାହା ପାଇଁ କିଛି ବର୍ଜନୀୟ ନାହିଁ।
12.141.88
उपधानैः साधते नापि दोषः ।
कार्ये सिद्धे मित्र नात्रापवादः।
अस्मिन्नहिंसा नानृते वाक्यलेशो ।
भक्ष्यक्रिया यत्र न तद्गरीयः ॥ १२.१४१.८८ ॥
ଉପାୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ଦୋଷ ହୁଏ ନାହିଁ। ହେ ମିତ୍ର, କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ଏଥିରେ ନିନ୍ଦା ନାହିଁ। ଏଥିରେ ହିଂସା ନାହିଁ, ମିଥ୍ୟାର ଲେଶ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଭକ୍ଷ୍ୟ ଭୋଜନ କ୍ରିୟା ଅଛି ତାହା ତାହାଠାରୁ ବଡ଼ ନୁହେଁ।
12.141.89
यद्येष हेतुस्तव खादने स्या ।
न्न ते वेदः कारणं नार्यधर्मः।
तस्माद्भक्ष्ये भक्षणे वा द्विजेन्द्र ।
दोषं न पश्यामि यथेदमत्र ॥ १२.१४१.८९ ॥
ଯଦି ଏହା ତୁମ ଭକ୍ଷଣର କାରଣ ହୁଏ, ତେବେ ବେଦ କାରଣ ନୁହେଁ, ଆର୍ଯଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଅତଏବ ହେ ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭକ୍ଷ୍ୟ କିମ୍ବା ଭକ୍ଷଣରେ ଏଥିରେ ମୁଁ ଦୋଷ ଦେଖେ ନାହିଁ।
12.141.90
न पातकं भक्षमाणस्य दृष्टं ।
सुरां तु पीत्वा पततीति शब्दः।
अन्योन्यकार्याणि यथा तथैव ।
न लेपमात्रेण कृतं हिनस्ति ॥ १२.१४१.९० ॥
ଭକ୍ଷଣକାରୀଙ୍କର ପାପ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ସୁରା ପାନ କଲେ ପତନ ହୁଏ ବୋଲି କଥିତ ଅଛି। ପରସ୍ପର କାର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି, ସେହିପରି କେବଳ ଲେପମାତ୍ରରେ କୃତ କର୍ମ ନାଶ କରେ ନାହିଁ।
12.141.91
पादौ मूलं समभवद्वृन्ताकं शिर उच्यते ।
शेफात्तु गृञ्जरं जातं पलाण्डुस्त्वण्डसंभवः ॥ १२.१४१.९१ ॥
ପାଦରୁ ମୂଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ମସ୍ତକକୁ ବୃନ୍ତାକ କୁହାଯାଏ। ଶେଫରୁ ଗୃଞ୍ଜର ଜନ୍ମିଲା; ପଲାଣ୍ଡୁ ଅଣ୍ଡରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
12.141.92
श्वरोमजः शैव्यशाको लशुनं द्विजसंभवम् ।
चुक्किनामा पर्णशाकः कर्णादजनि भूसुर ॥ १२.१४१.९२ ॥
କୁକୁରଙ୍କ ରୋମରୁ ଶୈବ୍ୟଶାକ ଜନ୍ମିଲା; ଦ୍ବିଜରୁ ଲଶୁନ ଜନ୍ମିଲା। ଚୁକ୍କି ନାମକ ପର୍ଣ୍ଣଶାକ କାନରୁ ଜନ୍ମିଲା, ହେ ଭୂସୁର।
12.141.93
अस्थानतो हीनतः कुत्सिताद्वा ।
तद्विद्वांसं बाधते साधु वृत्तम्।
श्वानं पुनर्यो लभतेऽभिषङ्गा ।
त्तेनापि दण्डः सहितव्य एव ॥ १२.१४१.९३ ॥
ଅଯୋଗ୍ୟ ସ୍ଥାନରୁ, ହୀନ ବ୍ୟକ୍ତିରୁ କିମ୍ବା ନିନ୍ଦିତ ବ୍ୟକ୍ତିରୁ ଆସିଥିବା ସଂସର୍ଗ ବିଦ୍ୱାନ ଓ ସଦାଚାରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୀଡ଼ିତ କରେ; କୁକୁରକୁ ମଧ୍ୟ ପାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଦଣ୍ଡ ସହିବାକୁ ପଡ଼େ।
12.141.94
एवमुक्त्वा निववृते मातङ्गः कौशिकं तदा ।
विश्वामित्रो जहारैव कृतबुद्धिः श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.९४ ॥
ଏହା କହି ମାତଙ୍ଗ ସେତେବେଳେ କୌଶିକଙ୍କ ପାଖରୁ ଫେରିଗଲା; ଏବଂ ଦୃଢ଼ସଂକଳ୍ପ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କୁକୁରର ଜଙ୍ଘ ନେଇଗଲେ।
12.141.95
ततो जग्राह स श्वाङ्गं जीवितार्थी महामुनिः ।
सदारस्तामुपाहृत्य वने भोक्तुमियेप सः ॥ १२.१४१.९५ ॥
ତେବେ ଜୀବନର ଇଚ୍ଛାକାରୀ ସେ ମହାମୁନି କୁକୁରର ଅଙ୍ଗ ନେଲେ; ପତ୍ନୀ ସହ ତାହା ବନକୁ ଆଣି ଖାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।
12.141.96
अथास्य बुद्धिरभवद्विधिनाऽहं श्वजाघनीम् ।
भक्षयामि यथाकालं पूर्वं संतर्प्य देवताः ॥ १२.१४१.९६ ॥
ତେବେ ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ବିଚାର ଉଦୟ ହେଲା: 'ବିଧି ଅନୁସାରେ, ଯଥାସମୟରେ, ପ୍ରଥମେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି ମୁଁ ଏ କୁକୁରର ଜଙ୍ଘ ଖାଇବି।'
12.141.97
ततोऽग्निमुपसंहृत्य ब्राह्मेण विधिना मुनिः ।
ऐन्द्राग्नेयेन विधिना चरुं श्रपयत स्वयम् ॥ १२.१४१.९७ ॥
ତା'ପରେ ମୁନି ଅଗ୍ନି ଜାଳିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମ ବିଧିରେ; ଏବଂ ଐନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନେୟ ବିଧିରେ ନିଜେ ଚରୁ ପାଚିଲେ।
12.141.98
ततः समारभत्कर्म दैवं पित्र्यं च भारत ।
आहूय देवानिन्द्रादीन्भागंभागं विधिक्रमात् ॥ १२.१४१.९८ ॥
ତା'ପରେ, ହେ ଭାରତ, ସେ ଦେବକର୍ମ ଓ ପିତୃକର୍ମ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ବିଧି କ୍ରମରେ ଭାଗ ଭାଗ ଦେଲେ।
12.141.99
एतस्मिन्नेव काले तु प्रववर्ष स वासवः ।
संजीवयन्प्रजाः सर्वा जनयामास चौषधीः ॥ १२.१४१.९९ ॥
ସେହି ସମୟରେ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ବର୍ଷା କଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଜୀବିତ କରି ଔଷଧି ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
12.141.100
विश्वामित्रोऽपि भगवांस्तपसा दग्धकिल्चिषः ।
कालेन महता सिद्धिमवाप परमाद्भुताम् ॥ १२.१४१.१०० ॥
ଭଗବାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟାରେ ନିଜର ପାପ ଦଗ୍ଧ କରି ଦୀର୍ଘକାଳ ପରେ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ସିଦ୍ଧି ପାଇଲେ।
12.141.101
स संहृत्य च तत्कर्म अनास्वाद्य च तद्धविः ।
तोषयामास देवांश्च पितॄंश्च द्विजसत्तमः ॥ १२.१४१.१०१ ॥
ସେହି ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ସେ କର୍ମ ସମାପ୍ତ କରି, ହବିଃର ସ୍ୱାଦ ନ ନେଇ ଦେବତା ଓ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।
12.141.102
एवं विद्वानदीनात्मा व्यसनस्थो जिजीविषुः ।
सर्वोपायैरुपायज्ञो दीनमात्मानमुद्धरेत् ॥ १२.१४१.१०२ ॥
ଏହିପରି ବିଦ୍ୱାନ, ଦୀନତାହୀନ ମନ ଥିବା, ବିପଦରେ ପଡ଼ି ବଞ୍ଚିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ, ଉପାୟଜ୍ଞ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଉପାୟରେ ଦୀନ ଆତ୍ମାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ଉଚିତ।
12.141.103
एतां बुद्धिं समास्थाय जीवितव्यं सदा भवेत् ।
जीवन्पुण्यमवाप्नोति पुरुषो भद्रमश्नुते ॥ १२.१४१.१०३ ॥
ଏହି ବୁଦ୍ଧି ଗ୍ରହଣ କରି ସଦା ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ; ବଞ୍ଚିଥିବା ପୁରୁଷ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ ଓ କଲ୍ୟାଣ ଭୋଗେ।
12.141.104
तस्मात्कौन्तेय विदुषा धर्माधर्मविनिश्चये ।
बुद्धिमास्थाय लोकेऽस्मिन्वर्तितव्यं कृतात्मना ॥ १२.१४१.१०४ ॥
ଅତଏବ, ହେ କୌନ୍ତେୟ, ବିଦ୍ୱାନ ଧର୍ମ-ଅଧର୍ମ ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ବୁଦ୍ଧିର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ସଂଯତ ଆତ୍ମାରେ ଏହି ଲୋକରେ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।