ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.141
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.141.1
हीने परमके धर्मे सर्वलोकविलङ्घिते ।
अधर्मे धर्मतां नीते धर्मे चाधर्मतां गते ॥ १२.१४१.१ ॥
ਪਰਮ ਧਰਮ ਖੀਣ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਲੰਘੇ ਜਾਣ, ਅਧਰਮ ਧਰਮ ਬਣ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਅਧਰਮ ਬਣ ਜਾਵੇ,
12.141.2
मर्यादासु प्रभिन्नासु क्षुभिते लोकिश्चये ।
राजभिः पीडिते लोके चोरैर्वाऽपि विशांपते ॥ १२.१४१.२ ॥
ਮਰਿਆਦਾਵਾਂ ਟੁੱਟ ਜਾਣ, ਲੋਕ-ਅੱਖਾਂ ਖਲਬਲੀ ਹੋਣ, ਰਾਜਿਆਂ ਜਾਂ ਚੋਰਾਂ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਪੀੜਤ ਹੋਣ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ,
12.141.3
सर्वाश्रमेषु मूढेषु कर्मसूपहतेषु च ।
कामाल्लोभाच्च मोहाच्च भयं पश्यत्सु भारत ॥ १२.१४१.३ ॥
ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਸ਼ ਹੋਏ, ਕਾਮ, ਲੋਭ ਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਡਰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਹੇ ਭਾਰਤ,
12.141.4
अविश्वस्तेषु सर्वेषु नित्यं भीतेषु भारत ।
नित्यं च हन्यमानेषु वञ्चयत्सु परस्परम् ॥ १२.१४१.४ ॥
ਸਾਰੇ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਡਰੇ ਹੋਏ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸਦਾ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਠੱਗਦੇ ਹੋਏ,
12.141.5
प्रदीप्तेषु च देशेषु ब्राह्मण्ये चातिपीडिते ।
अवर्षति च पर्जन्ये मिथो भेदे समुत्थिते ॥ १२.१४१.५ ॥
ਦੇਸ਼ ਸੜਦੇ ਹੋਣ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਮੀਂਹ ਨਾ ਪਵੇ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਵੰਡ ਉੱਠੇ,
12.141.6
सर्वस्मिन्दस्युसाद्भूते पृथिव्यामुपजीवने ।
केनस्विद्ब्राह्मणो जीवेज्जघन्ये काल आगते ॥ १२.१४१.६ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਡਾਕੂਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਰੋਜ਼ੀ ਦੇ ਸਾਧਨ ਖੁੱਸ ਜਾਣ, ਨੀਚ ਕਾਲ ਆਵੇ ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵੇ?
12.141.7
अतितिक्षुः पुत्रपौत्राननुक्रोशान्नराधिप ।
कतमापदि वर्तेत तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१४१.७ ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਪੁੱਤਰਾਂ-ਪੋਤਰਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕਰੁਣਾ ਕਾਰਨ ਜੋ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਆਪਦਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤੇ? ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
12.141.8
कथं च राजा वर्तेत लोके कलुषतां गते ।
कथमर्थाच्च धर्माच्च न हीयेत परंतप ॥ १२.१४१.८ ॥
ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਕਲੁਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤੇ? ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਉਹ ਧਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਡਿੱਗੇ?
12.141.9
राजमूला महाबाहो योगक्षेमसुवृष्टयः ।
प्रजासु व्याधयश्चैव मरणं च भयानि च ॥ १२.१४१.९ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਪਰਜਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗ-ਖੇਮ ਦੀਆਂ ਸੁਵਰਖਾਵਾਂ, ਰੋਗ, ਮੌਤ ਅਤੇ ਭੈ — ਇਹ ਸਭ ਰਾਜੇ ਉੱਤੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ।
12.141.10
कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्च भरतर्षभ ।
राजमूला इति मतिर्मम नास्त्यत्र संशयः ॥ १२.१४१.१० ॥
ਹੇ ਭਰਤਰਿਸ਼ਭ, ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ ਅਤੇ ਕਲਿ ਯੁੱਗ — ਇਹ ਰਾਜੇ ਉੱਤੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਸ਼ਯ ਨਹੀਂ।
12.141.11
तस्मिंस्त्वभ्यागते काले प्रजानां दोषकारके ।
विज्ञानबलमास्थाय जीवितव्यं भवेत्तदा ॥ १२.१४१.११ ॥
ਪਰ ਜਦੋਂ ਪਰਜਾ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵਿਗਿਆਨ-ਬਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਜੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.141.12
अधाप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
विश्वामित्रस्य संवादं चण्डालस्य च पक्कणे ॥ १२.१४१.१२ ॥
ਅਜੇ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ — ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਚੰਡਾਲ ਦਾ ਸੰਵਾਦ।
12.141.13
त्रेताद्वापरयोः संधौ पुरा दैवव्यतिक्रमात् ।
अनावृष्टिरभूद्धोरा लोके द्वादशवार्षिकी ॥ १२.१४१.१३ ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰੇਤਾ ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਸੰਧੀ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਦੈਵੀ ਨਿਯਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਾਰਨ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਸੋਕਾ ਪਿਆ।
12.141.14
प्रजानामतिवृद्धानां युगान्ते समुपस्थिते ।
त्रेतायां मोक्षसमये द्वापरप्रतिपादने ॥ १२.१४१.१४ ॥
ਯੁਗ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਣ ਤੇ, ਪ੍ਰਜਾ ਬਹੁਤ ਵਧ ਜਾਣ ਤੇ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਦੇ ਮੁਕਤੀ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਦ੍ਵਾਪਰ ਦੇਣ ਦੇ ਸਮੇਂ।
12.141.15
न ववर्ष सहस्राक्षः प्रतिलोमोऽभवद्गुरुः ।
जगाम दक्षिणं मार्गं सोमो व्यावृत्तमण्डलः ॥ १२.१४१.१५ ॥
ਸਹਸ੍ਰਾਖਸ਼ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਮੀਂਹ ਨਾ ਵਰਸਾਇਆ; ਗੁਰੂ (ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ) ਉਲਟੇ ਹੋ ਗਏ; ਚੰਦਰਮਾ ਆਪਣਾ ਮੰਡਲ ਮੋੜ ਕੇ ਦੱਖਣੀ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।
12.141.16
नावश्यायोऽपि रात्र्यन्ते कुत एवाभ्रराजयः ।
नद्यः संक्षिप्ततोयौघाः किंचिदन्तर्गताऽभवन् ॥ १२.१४१.१६ ॥
ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤ੍ਰੇਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ; ਨਦੀਆਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਵਹਾਅ ਸੁੰਗੜ ਕੇ ਕੁਝ ਅੰਦਰ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ।
12.141.17
सरांसि सरितश्चैव कूपाः प्रस्रवणानि च ।
हतत्विषो न लक्ष्यन्ते निसर्गात्पूर्वकारितात् ॥ १२.१४१.१७ ॥
ਸਰੋਵਰ, ਨਦੀਆਂ, ਖੂਹ ਅਤੇ ਚਸ਼ਮੇ ਵੀ ਰੌਣਕ ਗਵਾ ਕੇ ਦਿੱਸਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ; ਪਹਿਲੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੋਇਆ।
12.141.18
भूमिः शुष्कजलस्थाना विनिवृत्तसभाप्रपा ।
निवृत्तयज्ञस्वाध्याया निर्वषट्कारमङ्गला ॥ १२.१४१.१८ ॥
ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਥਾਂ ਸੁੱਕ ਗਏ; ਸਭਾਵਾਂ ਤੇ ਪਿਆਊ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ; ਯੱਗ ਅਤੇ ਸਵਾਧਿਆਇ ਰੁਕ ਗਏ; ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਤੇ ਮੰਗਲ-ਕਰਮ ਨਾ ਰਹੇ।
12.141.19
उत्सन्नकृषिगोरक्षा निवृत्तविपणापणा ।
निवृत्तपूर्वसमया संप्रनष्टमहोत्सवा ॥ १२.१४१.१९ ॥
ਖੇਤੀ ਤੇ ਗੋਰੱਖਿਆ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਈ; ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਰੁਕ ਗਈਆਂ; ਵੱਡੇ ਤਿਉਹਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਏ।
12.141.20
अस्थिकङ्कालसंकीर्णा हाहाभूतनराकुला ।
शून्यभूयिष्ठनगरा दग्धग्रामनिवेशना ॥ १२.१४१.२० ॥
ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਪਿੰਜਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ; ਹਾਹਾਕਾਰ ਕਰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਬੇਚੈਨ; ਸ਼ਹਿਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੁੰਨੇ; ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਘਰ ਸੜੇ ਹੋਏ।
12.141.21
क्वचिच्चोरैः क्वचिच्छूरैः क्वचिद्राजभिरातुरैः ।
परस्परभयाच्चैव शून्यभूयिष्ठनिर्जना ॥ १२.१४१.२१ ॥
ਕਿਤੇ ਚੋਰਾਂ ਨਾਲ, ਕਿਤੇ ਸੂਰਮਿਆਂ ਨਾਲ, ਕਿਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਡਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੁੰਨੀ ਤੇ ਉਜਾੜ ਹੋ ਗਈ।
12.141.22
गतदैवतसंस्थाना वृद्धबालविनाकृता ।
गोजाविमहिषीहीना परस्परपराहता ॥ १२.१४१.२२ ॥
ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਪੂਜਾ-ਥਾਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ; ਬਜ਼ੁਰਗ ਤੇ ਬੱਚੇ ਨਾ ਰਹੇ; ਗਾਂ, ਬੱਕਰੀ, ਭੇਡ, ਮੱਝ ਨਾ ਰਹੇ; ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
12.141.23
हतविप्रा हतारक्षा प्रनष्टोत्सवसंचया ।
शवभूतनरप्राया बभूव वसुधा तदा ॥ १२.१४१.२३ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਰੱਖਿਅਕ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਧਨ ਨਾਸ਼ ਹੋਏ; ਤਦ ਧਰਤੀ ਲਗਭਗ ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।
12.141.24
तस्मिन्प्रतिभये काले क्षीणधर्मे युधिष्ठिर ।
बभूवुः क्षुधिता मर्त्याः खादमानाः परस्परम् ॥ १२.१४१.२४ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ, ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਘਟ ਗਿਆ ਸੀ, ਮਨੁੱਖ ਭੁੱਖੇ ਹੋ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲੱਗੇ।
12.141.25
ऋषयो नियमांस्त्यक्त्वा परित्यक्ताग्निदेवताः ।
आश्रमान्संपरित्यज्य पर्यधावन्नितस्ततः ॥ १२.१४१.२५ ॥
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਨਿਯਮ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ, ਅਗਨੀ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭੱਜਣ ਲੱਗੇ।
12.141.26
विश्वामित्रोऽथ भगवान्महर्षिरनिकेतनः ।
क्षुधा परिगतो धीमान्समन्तात्पर्यधावत् ॥ १२.१४१.२६ ॥
ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ, ਬੇਘਰ ਹੋ ਕੇ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦੌੜੇ।
12.141.27
त्यक्त्वा दारांश्च पुत्रांश्च कस्मिंश्च जनसंसदि ।
भक्ष्याभक्ष्यसमो भ्रूत्वा निरग्निरनिकेतनः ॥ १२.१४१.२७ ॥
ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਨ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਖਾਣ ਯੋਗ ਤੇ ਨਾ ਖਾਣ ਯੋਗ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨ ਕੇ, ਅਗਨੀ ਰਹਿਤ ਤੇ ਬੇਘਰ ਹੋ ਕੇ।
12.141.28
स कदाचित्परिपतञ्श्वपचानां निकेतनम् ।
हिंस्राणां प्राणिघातानामाससाद वने क्वचित् ॥ १२.१४१.२८ ॥
ਉਹ ਕਦੇ ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਸ਼ਵਪਚਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਉਹ ਕਰੂਰ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ।
12.141.29
विभिन्नकलशाकीर्णं श्रमांसेन च भूषितम् ।
वराहखरभग्नास्थिकपालघटसंकुलम् ॥ १२.१४१.२९ ॥
ਟੁੱਟੇ ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ; ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ; ਸੂਰ ਤੇ ਖੋਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟੁੱਟੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ, ਖੋਪੜੀਆਂ ਤੇ ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ।
12.141.30
मृतचेलपरिस्तीर्णं निर्माल्यकृतभूषणम् ।
सर्पनिर्मोकमालाभिः कृतचिह्नकुटीमुखम् ॥ १२.१४१.३० ॥
ਮੁਰਦਿਆਂ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਛਾਇਆ ਹੋਇਆ; ਸੁੱਟੇ ਹੋਏ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ; ਸੱਪਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੰਜਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਝੁੱਗੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ।
12.141.31
कुक्कुटाराबहुलं गर्दभध्वनिनादितम् ।
उद्धोषद्भिः खरैर्वाक्यैः कलहद्भिः परस्परम् ॥ १२.१४१.३१ ॥
ਉਹ ਕੁੱਕੜਾਂ ਦੀ ਬਾਂਗ ਅਤੇ ਗਧਿਆਂ ਦੇ ਰੇਂਕਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਝਗੜਦੇ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਚੀਕਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ।
12.141.32
उलूकपक्षिध्वनिभिर्देवतायतनैर्वृतम् ।
लोहघण्टापरिष्कारं श्वयूथपरिवारितम् ॥ १२.१४१.३२ ॥
ਉਹ ਉੱਲੂਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੇਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
12.141.33
तत्प्रविश्य क्षुधाविष्टो गाधिपुत्रो महानृपिः ।
आहारान्वेषणे युक्तः परं यत्नं समास्थितः ॥ १२.१४१.३३ ॥
ਉੱਥੇ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਗਾਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ, ਭੋਜਨ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਯਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
12.141.34
न च क्वचिदविन्दत्स भिक्षमाणोऽपि कौशिकः ।
मांसमन्नं फलं मूलमन्यद्वा तत्र किंचन ॥ १२.१४१.३४ ॥
ਭਿੱਖਿਆ ਮੰਗਦਿਆਂ ਵੀ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ — ਮਾਸ, ਅੰਨ, ਫਲ, ਮੂਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਵੀ ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।
12.141.35
अहो कृच्छ्रं मया प्राप्तमिति निश्चित्य कौशिकः ।
पपात भूमौ दौर्बल्यात्तस्मिंश्चण्डालपक्कणे ॥ १२.१४१.३५ ॥
'ਹਾਇ, ਮੈਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਕਸ਼ਟ ਮਿਲਿਆ!' ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਾਲ ਉਸ ਚੰਡਾਲ ਦੀ ਰਸੋਈ ਕੋਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
12.141.36
स चिन्तयामास मुनिः किंनु मे सुकृतं भवेत् ।
कथं वृथा न मृत्युः स्यादिति पार्थिवसत्तम ॥ १२.१४१.३६ ॥
ਉਹ ਮੁਨੀ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ: 'ਮੇਰਾ ਕਿਹੜਾ ਪੁੰਨ ਹੋਵੇਗਾ? ਮੌਤ ਵਿਅਰਥ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਜਾਵੇ?' — ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।
12.141.37
स ददर्श श्वमांसस्य कुतन्त्रीं पतितां मुनिः ।
चण्डालस्य गृहे राजन्सद्यः शस्त्रहतस्य वै ॥ १२.१४१.३७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸ਼ਸਤਰ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਮਾਸ ਦੀ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਆਂਦਰਾਂ ਦੀ ਰੱਸੀ ਮੁਨੀ ਨੇ ਚਾਂਡਾਲ ਦੇ ਘਰ ਵੇਖੀ।
12.141.38
स चिन्तयामास तदा स्तेयं कार्यमितो मया ।
न…दानीमुपायो मे विद्यते प्राणधारणे ॥ १२.१४१.३८ ॥
ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਇੱਥੋਂ ਮੈਨੂੰ ਚੋਰੀ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ; ਹੁਣ ਨ…, ਪ੍ਰਾਣ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ।'
12.141.39
…सु विहितं स्तेयं विशिष्टसमहीनतः ।
परस्परं भवेत्पूर्वमास्थेयमिति निश्चयः। ॥ १२.१४१.३९ ॥
…ਵਿਧਾਨ ਕੀਤੀ ਚੋਰੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬਰਾਬਰ ਜਾਂ ਨੀਵੇਂ (ਵਿਅਕਤੀ) ਤੋਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਪਸੀ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਹੈ।
12.141.40
हीनादादेयमादौ स्यात्समानात्तदनन्तरम् ।
असंभवे त्वाददीत विशिष्टादपि धार्मिकात् ॥ १२.१४१.४० ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਨੀਵੇਂ ਤੋਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਬਰਾਬਰ ਵਾਲੇ ਤੋਂ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੋਂ ਵੀ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
12.141.41
सोऽहमन्तावसायीनां हराम्येनां प्रतिग्रहात् ।
न स्तेयदोषं पश्यामि हरिष्याम्येतदामिषम् ॥ १२.१४१.४१ ॥
'ਮੈਂ ਇਹ ਚਾਂਡਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਚੋਰੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਇਹ ਮਾਸ ਮੈਂ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ।'
12.141.42
एतां बुद्धिं समास्थाय विश्वामित्रो महामुनिः ।
तस्मिन्देशे सुसुष्वाप पतितो यत्र भारत ॥ १२.१४१.४२ ॥
ਇਸ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਮਹਾਮੁਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ, ਹੇ ਭਰਤਵੰਸ਼ੀ, ਉਸੇ ਥਾਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਸੌਂ ਗਏ।
12.141.43
स विगाढां निशां दृष्ट्वा सुप्ते चण्डालपक्कणे ।
शनैरुत्थाय भगवान्प्रविवेश कुटीमुखम् ॥ १२.१४१.४३ ॥
ਉਸ ਨੇ ਬੀਤੀ ਰਾਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਚੰਡਾਲ ਦੀ ਝੌਂਪੜੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੇ ਸੌਂ ਜਾਣ ਤੇ, ਹੌਲੀ ਉੱਠ ਕੇ ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਝੌਂਪੜੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
12.141.44
स सुप्त एव चण्डालः श्लेष्मापिहितलोचनः ।
परिभिन्नस्वरो रूक्षः प्रोवाचाप्रियदर्शनः ॥ १२.१४१.४४ ॥
ਉਹ ਚੰਡਾਲ ਸੁੱਤਾ ਹੀ, ਬਲਗਮ ਨਾਲ ਢਕੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਫਟੀ ਹੋਈ ਰੁੱਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।
12.141.45
कः कुतन्त्रीं घट्टयति सुप्ते चण्डालपक्कणे ।
जागर्मि नैव सुप्तोऽस्मि हतोऽसीति च दारुणः ॥ १२.१४१.४५ ॥
"ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਚੰਡਾਲ ਦੀ ਝੌਂਪੜੀ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰਾਬ ਰੱਸੀ ਕੌਣ ਹਿਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਜਾਗਦਾ ਹਾਂ, ਸੁੱਤਾ ਨਹੀਂ — ਤੂੰ ਮਰ ਗਿਆ!" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਕਠੋਰ ਬੋਲਿਆ।
12.141.46
विश्वामित्रोऽहमित्येव सहसा तमुवाच ह ।
सहसाऽभ्यागतं भूयः सोद्वेगस्तेन कर्मणा ॥ १२.१४१.४६ ॥
"ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਹਾਂ" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਅਚਾਨਕ ਆਏ ਹੋਏ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉਸ ਕਰਮ ਕਾਰਨ ਉਦਵੇਗ ਨਾਲ।
12.141.47
विश्वामित्रोऽहमायुष्मन्नागतोऽहं बुभुक्षितः ।
मा वधीर्मम सद्बुद्धे यदि सम्यक्प्रपश्यसि ॥ १२.१४१.४७ ॥
"ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਹਾਂ, ਹੇ ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ। ਮੈਂ ਭੁੱਖਾ ਹੋ ਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਸਦਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਜੇ ਤੂੰ ਠੀਕ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰ।"
12.141.48
चण्डालस्तद्वचः श्रुत्वा महर्षेर्भावितात्मनः ।
शयनादुपसंभ्रान्त उद्ययौ प्रति तं ततः ॥ १२.१४१.४८ ॥
ਉਸ ਭਾਵਿਤਆਤਮਾ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਚੰਡਾਲ ਬਿਸਤਰੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾ ਕੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਉੱਠ ਪਿਆ।
12.141.49
स विसृज्याश्रु नेत्राभ्यां बहुमानात्कृताञ्जलिः ।
उवाच कौशिकं रात्रौ ब्रह्मन्किं ते चिकीर्षितम् ॥ १२.१४१.४९ ॥
ਉਸ ਨੇ ਅੱਥਰੂ ਵਹਾਉਂਦਿਆਂ, ਬੜੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?"
12.141.50
विश्वामित्रस्तु मातङ्गमुवाच परिसान्त्वयन् ।
क्षुधितोऽन्तर्गतप्राणो हरिष्यामि श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.५० ॥
ਪਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਨੇ ਮਾਤੰਗ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫਦਾ, ਪ੍ਰਾਣ ਅੰਦਰ ਅਟਕੇ ਹੋਏ ਮੈਂ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਪੱਟ ਚੁੱਕ ਲਵਾਂਗਾ।"
12.141.51
क्षुधितः कलुषं यातो नास्ति ह्रीरशनार्थिनः ।
क्षुच्च मां दूषयत्यत्र हरिष्यामि श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.५१ ॥
ਭੁੱਖਾ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਭੋਜਨ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਇੱਥੇ ਭੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਪੱਟ ਚੁੱਕ ਲਵਾਂਗਾ।
12.141.52
अवसीदन्ति मे प्राणाः स्मृतिर्मे नश्यति क्षुधा ।
दुर्बलो नष्टसंज्ञश्च भक्ष्याभक्ष्यविवर्जितः।
सोधर्मं बुध्यमानोऽपि हरिष्यामि श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.५२ ॥
ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਢਿੱਲੇ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ; ਭੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮੇਰੀ ਯਾਦਸ਼ਕਤੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਹੋਸ਼ ਗੁਆਏ ਹੋਏ, ਖਾਣ-ਯੋਗ ਅਤੇ ਅਣਖਾਣ-ਯੋਗ ਦਾ ਭੇਦ ਭੁੱਲ ਕੇ, ਧਰਮ ਜਾਣਦਿਆਂ ਵੀ ਮੈਂ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਪੱਟ ਚੁੱਕ ਲਵਾਂਗਾ।
12.141.53
यदा भैक्षं न विन्दामि युष्माकमहमालये ।
तदा बुद्धिः कृता पापे हरिष्यामि श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.५३ ॥
ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਭਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਤਦੋਂ ਹੀ, ਹੇ ਪਾਪੀ, ਮੈਂ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਪੱਟ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰ ਲਿਆ।
12.141.54
अग्निर्मुखं पुरोधाश्च देवानां शुचिषाङ्विभुः ।
यथा च सर्वभुग्ब्रह्मा तथा मां विद्धि धर्मतः ॥ १२.१४१.५४ ॥
ਅਗਨੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹੈ; ਸ਼ੁਚਿਸ਼ਾਕ ਅਤੇ ਵਿਭੂ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਰਬਭੱਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਣੋ।
12.141.55
तमुवाच स चण्डालो महर्षे शृणु मे वचः ।
श्रुत्वा तथा तमातिष्ठ यथा धर्मो न हीयते ॥ १२.१४१.५५ ॥
ਉਸ ਚੰਡਾਲ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਉਸਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੱਲੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਰਮ ਨਾ ਘਟੇ।
12.141.56
धर्मं तवापि विप्रर्षे शृणु यत्ते ब्रवीम्यहम् ॥ १२.१४१.५६ ॥
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਜੋ ਆਖਦਾ ਹਾਂ ਉਹ ਸੁਣੋ।
12.141.57
मृगाणामधमं श्वानं प्रवदन्ति मनीषिणः ।
तस्याप्यधम उद्देशः शरीरस्य तु जाघी ॥ १२.१४१.५७ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਨੀਚ ਹਿੱਸਾ ਪੱਟ ਹੈ।
12.141.58
नेदं सम्यग्व्यवसितं महर्षे कर्म गर्हितम् ।
चण्डालस्वस्य हरणमभक्ष्यस्य विशेषतः ॥ १२.१४१.५८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਕਰਮ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਹਿ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਇਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ — ਚੰਡਾਲ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਚੁੱਕਣਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਖਾਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
12.141.59
साध्वन्यमनुपश्य त्वमुपायं प्राणधारणे ।
श्वमांसलोभात्तपसो नाशस्ते स्यान्महामुने ॥ १२.१४१.५९ ॥
ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਪ੍ਰਾਣ ਟਿਕਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਢੰਗ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚੋ; ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਮਾਸ ਦੇ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
12.141.60
जानता विहितो मार्गो न कार्यो धर्मसंकरः ।
मा स्म धर्मं परित्याक्षीस्त्वं हि धर्मविदुत्तमः ॥ १२.१४१.६० ॥
ਜਾਣਕਾਰ ਨੂੰ ਵਿਹਿਤ ਮਾਰਗ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਧਰਮ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ।
12.141.61
विश्वामित्रस्ततो राजन्नित्युक्तो भरतर्षभ ।
क्षुधार्तः प्रत्युवाचेदं पुनरेव महामुनिः ॥ १२.१४१.६१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੇ ਫਿਰ ਇਹ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
12.141.62
निराहारस्य सुमहान्मम कालोऽभिधावतः ।
न विद्यतेऽप्युपायश्च कश्चिन्मे प्राणधारणे ॥ १२.१४१.६२ ॥
ਭੋਜਨ ਬਿਨਾਂ ਮੇਰਾ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
12.141.63
येनकेन विशेषेण कर्मणा येनकेनचित् ।
उज्जिहीर्षे सीदमानः समर्थो धर्ममाचरेत् ॥ १२.१४१.६३ ॥
ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ, ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦਾ ਮੈਂ ਉੱਠਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਜੋ ਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇ ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰੇ।
12.141.64
ऐन्द्रो धर्मः क्षत्रियाणां ब्राह्मणानामथाग्निकः ।
ब्रह्मवह्निर्मम बलं भोक्ष्यामि शमयन्क्षुधाम् ॥ १२.१४१.६४ ॥
ਖੱਤਰੀਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਅਗਨੀ ਨਾਲ; ਬ੍ਰਹਮ-ਅਗਨੀ ਹੀ ਮੇਰਾ ਬਲ ਹੈ, ਭੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਖਾਵਾਂਗਾ।
12.141.65
यथायथैव जीवेद्धि तत्कर्तव्यमहेलया ।
जीवितं मरणाच्छ्रेयो जीवन्धर्ममवाप्नुयात् ॥ १२.१४१.६५ ॥
ਜਿਵੇਂ-ਤਿਵੇਂ ਵੀ ਜੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਕਰਤੱਵ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਨਿਰਾਦਰ ਦੇ। ਮੌਤ ਨਾਲੋਂ ਜੀਵਨ ਬਿਹਤਰ ਹੈ; ਜੀਉਂਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਧਰਮ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
12.141.66
सोऽहं जीवितमाकाङ्क्षन्नभक्ष्यस्यापि भक्षणम् ।
व्यवस्ये बुद्धिपूर्वं वै तद्भवाननुमन्यताम् ॥ १२.१४१.६६ ॥
ਉਹੀ ਮੈਂ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਅਭੱਖ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਖਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿਓ।
12.141.67
जीवन्धर्मं चरिष्यामि प्रणोत्स्याम्यशुभानि तु ।
तपोभिर्विद्यया चैव ज्योतींषीव महत्तमः ॥ १२.१४१.६७ ॥
ਜੀਂਦਾ ਰਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਾਂਗਾ; ਤਪ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਅਸ਼ੁਭਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਮਹਾਨ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.141.68
नैतत्खादन्प्राप्स्यसे प्राणमद्य ।
नायुर्दीर्घं नामृतस्येव तृप्तिम्।
भिक्षामन्यां भिक्ष मा ते मनोस्तु ।
श्वभक्षणे श्वा ह्यभक्ष्यो द्विजानाम् ॥ १२.१४१.६८ ॥
ਇਹ ਖਾ ਕੇ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣਗੇ, ਨਾ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਨਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ। ਹੋਰ ਭਿੱਖਿਆ ਮੰਗ; ਤੇਰਾ ਮਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਲਈ ਕੁੱਤਾ ਅਭੱਖ ਹੈ।
12.141.69
न दुर्भिक्षे सुलभं मांसमन्य ।
च्छ्वपाकमन्ये न च मेऽस्ति वित्तम।
क्षुघार्तश्चाहमगतिर्निराशः ।
श्वजाघनीं ष़ड्सात्साधु मन्ये ॥ १२.१४१.६९ ॥
ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਕੁੱਤਾ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ; ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਧਨ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਮੈਂ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਪੱਟ ਨੂੰ ਛੇ ਗੁਣਾ ਚੰਗਾ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।
12.141.70
पञ्च पञ्चनखा भक्ष्या ब्रह्मक्षत्रस्य वै विशः ।
शल्यकः श्वाविधो गोधा शशः कूर्मश्च पञ्चमः।
यदि शास्त्रं प्रमाणं ते माऽभक्ष्ये वै मनः कृथाः ॥ १२.१४१.७० ॥
ਪੰਜ ਨਹੁੰਆਂ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਜੀਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ ਲਈ ਭੱਖ ਹਨ: ਸੇਹ, ਸ਼੍ਵਾਵਿਧ, ਗੋਹ, ਖਰਗੋਸ਼ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਕੱਛੂ। ਜੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਭੱਖ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨਾ ਲਾ।
12.141.71
अगस्त्येनासुरो जग्धो वातापिः क्षुधितेन वै ।
अहमापद्गतः क्षुब्धो भक्षयिष्ये श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.७१ ॥
ਭੁੱਖੇ ਅਗਸਤਿ ਨੇ ਅਸੁਰ ਵਾਤਾਪਿ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਆਪਦਾ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹਾਂ ਤੇ ਵਿਆਕੁਲ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਪੱਟ ਖਾਵਾਂਗਾ।
12.141.72
भिक्षामन्यामाहरेति न च कर्तुमिहार्हसि ।
न नूनं कार्यमेतद्वै हर कामं श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.७२ ॥
ਕੋਈ ਹੋਰ ਭਿੱਖਿਆ ਲਿਆ; ਇੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਯਕੀਨਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਪੱਟ ਲੈ ਲੈ।
12.141.73
शिष्टा वै कारणं धर्मे तद्वृत्तमनुवर्तये ।
परां मेध्याशनादेनां भक्ष्यां मन्ये श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.७३ ॥
ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ; ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਚਰਣ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਸ਼ੁੱਧ ਭੋਜਨ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਹ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਪੱਟ ਵੀ ਖਾਣ ਯੋਗ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।
12.141.74
असद्भिर्यः समाचीर्णो न स धर्मः सनातनः ।
अकार्यमिह कार्यं वा मा छलेनाशुभं कृथाः ॥ १२.१४१.७४ ॥
ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਆਚਰਣ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜਾਂ ਜੋ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਛਲ ਨਾਲ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰ।
12.141.75
न पातकं नावमतमृषिः सन्कर्तुमर्हति ।
समौ च श्वमृगौ मन्ये तस्माद्भोक्ष्ये श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.७५ ॥
ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪਾਪ ਜਾਂ ਨਿਰਾਦਰ ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਕੁੱਤੇ ਅਤੇ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਪੱਟ ਖਾਵਾਂਗਾ।
12.141.76
यद्ब्राह्मणार्थे कृतमर्थिनेन ।
तेनर्षिणा तदभक्ष्यं न कामात्।
स वै धर्मो यत्र न पापमस्ति ।
सर्वैरुपायैर्गुरवो हि रक्ष्याः ॥ १२.१४१.७६ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਭੁੱਖੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅਭੱਖ ਵਸਤੂ ਕੀਤੀ। ਜਿੱਥੇ ਪਾਪ ਨਾ ਹੋਵੇ ਉਹੀ ਧਰਮ ਹੈ; ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਹਰ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
12.141.77
मित्रं च मे ब्राह्मणस्यायमात्मा ।
प्रियश्च मे पूज्यतमश्च लोके।
तद्भोक्तुकामोऽहमिमां जिहीर्षे ।
नृशंसानामीदृशानां न विभ्ये ॥ १२.१४१.७७ ॥
ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਆਤਮਾ ਵੀ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਜਨੀਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਖਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਅਜਿਹੇ ਨਿਰਦਈਆਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ।
12.141.78
कामं नरा जीवितं संत्यजन्ति ।
न चाभक्ष्ये क्वचित्कुर्वन्ति बुद्धिम्।
सर्वांश्च कामान्प्राप्नुवन्तीति विद्धि ।
स्वर्गे निवासात्सहते क्षुधां वै ॥ १२.१४१.७८ ॥
ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਅਭੱਖ ਬਾਰੇ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਜਾਣੋ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸਵਰਗਵਾਸ ਲਈ ਉਹ ਭੁੱਖ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ।
12.141.79
स्थाने भवेत्स यशः प्रेत्यभावे ।
निःसंशयः कर्मणां वै विनाशः।
अहं पुनर्व्रतनित्यः शमात्मा ।
मूलं रक्ष्यं भक्षयिष्याम्यभक्ष्यम् ॥ १२.१४१.७९ ॥
ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਯਸ਼ ਠੀਕ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਅਡੋਲ, ਸ਼ਾਂਤ-ਆਤਮਾ ਹਾਂ; ਰੱਖਣ ਯੋਗ ਜੜ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਖਾਵਾਂਗਾ, ਅਭੱਖ ਵੀ ਖਾਵਾਂਗਾ।
12.141.80
बुद्ध्यात्मके व्यक्तमस्तीति सृष्टो ।
मोक्षात्मके त्वं यथा शिष्टचक्षुः।
यद्यप्येतत्संशयाच्च त्रपामि ।
नाहं भविष्यामि यथा न माया ॥ १२.१४१.८० ॥
ਬੁੱਧੀ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈਂ; ਮੋਕਸ਼-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਅੱਖ ਵਾਲੇ ਵਰਗਾ ਹੈਂ। ਇਸ ਸੰਸੇ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਲਾਜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਮਾਇਆ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵਾਂਗਾ।
12.141.81
गोपनीयमिदं दुःखमिति मे निश्चिता मतिः ।
दुष्कृतं ब्राह्मणं सन्तं यस्त्वामहमुपालभे ॥ १२.१४१.८१ ॥
ਇਹ ਦੁੱਖ ਲੁਕਾਉਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਉਲਾਂਭਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
12.141.82
पिबन्त्येवोदकं गावो मण्डूकेषु रुवत्स्वपि ।
न तेऽधिकारो धर्मेऽस्ति वा भूरात्मप्रशंसकः ॥ १२.१४१.८२ ॥
ਡੱਡੂ ਟਰਾਉਂਦੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਵੀ ਗਾਵਾਂ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੀਆਂ ਹੀ ਹਨ। ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ; ਜਾਂ, ਹੇ ਧਰਤੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।
12.141.83
सुहृद्भूत्वाऽनुशोचे त्वां कृपा हि त्वयि मे द्विज ।
तदिदं श्रेय आधत्स्व मा लोभे चेत आदधाः ॥ १२.१४१.८३ ॥
ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਦਵਿਜ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਅਪਣਾ; ਲੋਭ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨਾ ਲਾ।
12.141.84
सृहृन्मे त्वं सुखेप्सुश्चेदापदो मां समुद्धर ।
जामऽहं धर्मतोऽऽत्मानमुत्सृजेमां श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.८४ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈਂ ਅਤੇ ਸੁਖ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬਿਪਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾ। ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀ ਮੈਂ ਇਸ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਪੱਟ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂ?
12.141.85
नैवोत्सहे भवतो दातुमेतां ।
नोपेक्षितुं ह्रियमाणं स्वमन्नम्।
उभौ स्यावः श्वमलेनानुलिप्तौ ।
दाता चाहं ब्राह्मणस्त्वं प्रतीच्छम् ॥ १२.१४१.८५ ॥
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਦੇਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਅੰਨ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਅਣਦੇਖਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਮੈਲ ਨਾਲ ਲਿਬੜ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਮੈਂ ਦਾਤਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈਂ; ਇਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।
12.141.86
अद्याहमेतद्वॄजिनं कर्म कृत्वा ।
जीवंश्चरिष्यामि महापवित्रम्।
संपूतात्मा धर्ममेवाभिपत्स्ये ।
यदेतयोर्गुरु तद्वै ब्रवीहि ॥ १२.१४१.८६ ॥
ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਹ ਪਾਪ-ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਜੀਵਾਂਗਾ; ਫਿਰ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਭਾਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸ।
12.141.87
आत्मैव साक्षी किल धर्मकृत्ये ।
त्वमेव जानासि यदत्र दुष्कृतम्।
यो ह्याद्रियाद्भक्ष्यमिति श्वमांसं ।
मन्ये न तस्यास्ति विवर्जनीयम् ॥ १२.१४१.८७ ॥
ਧਰਮ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸੱਚਾ ਗਵਾਹ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੀ ਪਾਪ ਹੈ, ਇਹ ਤੂੰ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ। ਜੋ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਖਾਣ ਯੋਗ ਮੰਨ ਕੇ ਆਦਰ ਦੇਵੇ, ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਤਿਆਗਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ।
12.141.88
उपधानैः साधते नापि दोषः ।
कार्ये सिद्धे मित्र नात्रापवादः।
अस्मिन्नहिंसा नानृते वाक्यलेशो ।
भक्ष्यक्रिया यत्र न तद्गरीयः ॥ १२.१४१.८८ ॥
ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਮਿੱਤਰ, ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਨਹੀਂ, ਝੂਠ ਦਾ ਲੇਸ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਜਿੱਥੇ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਹੀਂ।
12.141.89
यद्येष हेतुस्तव खादने स्या ।
न्न ते वेदः कारणं नार्यधर्मः।
तस्माद्भक्ष्ये भक्षणे वा द्विजेन्द्र ।
दोषं न पश्यामि यथेदमत्र ॥ १२.१४१.८९ ॥
ਜੇ ਇਹੀ ਤੇਰੇ ਖਾਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨਾ ਵੇਦ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਨਾ ਆਰਿਆ-ਧਰਮ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਦਵਿਜੇਂਦਰ, ਖਾਣ ਯੋਗ ਜਾਂ ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
12.141.90
न पातकं भक्षमाणस्य दृष्टं ।
सुरां तु पीत्वा पततीति शब्दः।
अन्योन्यकार्याणि यथा तथैव ।
न लेपमात्रेण कृतं हिनस्ति ॥ १२.१४१.९० ॥
ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ; ਪਰ ਸੁਰਾ ਪੀ ਕੇ ਪਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਆਪਸੀ ਕੰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਕੇਵਲ ਲੇਪ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
12.141.91
पादौ मूलं समभवद्वृन्ताकं शिर उच्यते ।
शेफात्तु गृञ्जरं जातं पलाण्डुस्त्वण्डसंभवः ॥ १२.१४१.९१ ॥
ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਮੂਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ; ਸਿਰ ਨੂੰ ਵ੍ਰਿੰਤਾਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੇਫ ਤੋਂ ਗ੍ਰੰਜਰ ਜਨਮਿਆ; ਪਿਆਜ਼ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ।
12.141.92
श्वरोमजः शैव्यशाको लशुनं द्विजसंभवम् ।
चुक्किनामा पर्णशाकः कर्णादजनि भूसुर ॥ १२.१४१.९२ ॥
ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਰੋਮ ਤੋਂ ਸ਼ੈਵਯ ਸਾਗ ਜਨਮਿਆ; ਦਵਿਜ ਤੋਂ ਲਸਣ ਜਨਮਿਆ। ਚੁੱਕੀ ਨਾਮ ਦਾ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸਾਗ ਕੰਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਹੇ ਭੂਸੁਰ।
12.141.93
अस्थानतो हीनतः कुत्सिताद्वा ।
तद्विद्वांसं बाधते साधु वृत्तम्।
श्वानं पुनर्यो लभतेऽभिषङ्गा ।
त्तेनापि दण्डः सहितव्य एव ॥ १२.१४१.९३ ॥
ਅਯੋਗ ਥਾਂ ਤੋਂ, ਨੀਚ ਤੋਂ ਜਾਂ ਨਿੰਦਤ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੰਬੰਧ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੰਡ ਸਹਿਣਾ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
12.141.94
एवमुक्त्वा निववृते मातङ्गः कौशिकं तदा ।
विश्वामित्रो जहारैव कृतबुद्धिः श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.९४ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਮਾਤੰਗ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਕੋਲੋਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਨੇ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਪੱਟ ਲੈ ਲਈ।
12.141.95
ततो जग्राह स श्वाङ्गं जीवितार्थी महामुनिः ।
सदारस्तामुपाहृत्य वने भोक्तुमियेप सः ॥ १२.१४१.९५ ॥
ਤਦ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੇ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਅੰਗ ਲੈ ਲਿਆ; ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਉਸਨੂੰ ਬਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੇ ਖਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ।
12.141.96
अथास्य बुद्धिरभवद्विधिनाऽहं श्वजाघनीम् ।
भक्षयामि यथाकालं पूर्वं संतर्प्य देवताः ॥ १२.१४१.९६ ॥
ਤਦ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ: 'ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਪੱਟ ਖਾਵਾਂਗਾ।'
12.141.97
ततोऽग्निमुपसंहृत्य ब्राह्मेण विधिना मुनिः ।
ऐन्द्राग्नेयेन विधिना चरुं श्रपयत स्वयम् ॥ १२.१४१.९७ ॥
ਫਿਰ ਮੁਨੀ ਨੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਵਲਤ ਕੀਤਾ, ਬ੍ਰਾਹਮ ਵਿਧੀ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਐਂਦ੍ਰਾਗ੍ਨੇਯ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਆਪ ਚਰੂ ਪਕਾਇਆ।
12.141.98
ततः समारभत्कर्म दैवं पित्र्यं च भारत ।
आहूय देवानिन्द्रादीन्भागंभागं विधिक्रमात् ॥ १२.१४१.९८ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਸਨੇ ਦੇਵ-ਕਰਮ ਅਤੇ ਪਿਤਰ-ਕਰਮ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ; ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਵਿਧੀ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਗ ਭਾਗ ਦਿੱਤੇ।
12.141.99
एतस्मिन्नेव काले तु प्रववर्ष स वासवः ।
संजीवयन्प्रजाः सर्वा जनयामास चौषधीः ॥ १२.१४१.९९ ॥
ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਇਆ, ਸਾਰੀ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਉਗਾਈਆਂ।
12.141.100
विश्वामित्रोऽपि भगवांस्तपसा दग्धकिल्चिषः ।
कालेन महता सिद्धिमवाप परमाद्भुताम् ॥ १२.१४१.१०० ॥
ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਨੇ ਵੀ ਤਪ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
12.141.101
स संहृत्य च तत्कर्म अनास्वाद्य च तद्धविः ।
तोषयामास देवांश्च पितॄंश्च द्विजसत्तमः ॥ १२.१४१.१०१ ॥
ਉਸ ਦਵਿਜੋੱਤਮ ਨੇ ਉਹ ਕਰਮ ਸਮੇਟ ਕੇ, ਹਵਿ ਦਾ ਸੁਆਦ ਚੱਖੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
12.141.102
एवं विद्वानदीनात्मा व्यसनस्थो जिजीविषुः ।
सर्वोपायैरुपायज्ञो दीनमात्मानमुद्धरेत् ॥ १२.१४१.१०२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਦਵਾਨ, ਦੀਨਤਾ ਰਹਿਤ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ, ਜੀਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ, ਉਪਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਦੀਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕੇ।
12.141.103
एतां बुद्धिं समास्थाय जीवितव्यं सदा भवेत् ।
जीवन्पुण्यमवाप्नोति पुरुषो भद्रमश्नुते ॥ १२.१४१.१०३ ॥
ਇਸ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਸਦਾ ਜੀਂਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੀਂਦਾ ਮਨੁੱਖ ਪੁੰਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭਲਾਈ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
12.141.104
तस्मात्कौन्तेय विदुषा धर्माधर्मविनिश्चये ।
बुद्धिमास्थाय लोकेऽस्मिन्वर्तितव्यं कृतात्मना ॥ १२.१४१.१०४ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਧਰਮ-ਅਧਰਮ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਸੰਜਮੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।