మహాభారతం · అధ్యాయం 12.141
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.141.1
हीने परमके धर्मे सर्वलोकविलङ्घिते ।
अधर्मे धर्मतां नीते धर्मे चाधर्मतां गते ॥ १२.१४१.१ ॥
పరమ ధర్మం క్షీణించి, సర్వలోకాలు ఉల్లంఘించబడి, అధర్మం ధర్మంగా మారి, ధర్మం అధర్మంగా మారినప్పుడు,
12.141.2
मर्यादासु प्रभिन्नासु क्षुभिते लोकिश्चये ।
राजभिः पीडिते लोके चोरैर्वाऽपि विशांपते ॥ १२.१४१.२ ॥
మర్యాదలు భగ్నమై, లోకచక్షువులు క్షోభించి, రాజులచేతను దొంగలచేతను లోకం పీడించబడినప్పుడు, ఓ ప్రజాపతీ,
12.141.3
सर्वाश्रमेषु मूढेषु कर्मसूपहतेषु च ।
कामाल्लोभाच्च मोहाच्च भयं पश्यत्सु भारत ॥ १२.१४१.३ ॥
అన్ని ఆశ్రమాలలో మూఢులై, కర్మలలో చెడిపోయి, కామం, లోభం, మోహం వల్ల భయాన్ని చూస్తున్నప్పుడు, ఓ భారతా,
12.141.4
अविश्वस्तेषु सर्वेषु नित्यं भीतेषु भारत ।
नित्यं च हन्यमानेषु वञ्चयत्सु परस्परम् ॥ १२.१४१.४ ॥
అందరూ విశ్వాసం కోల్పోయి, నిత్యం భయపడుతూ, ఓ భారతా, నిత్యం హతమవుతూ, ఒకరినొకరు మోసగిస్తూ ఉన్నప్పుడు,
12.141.5
प्रदीप्तेषु च देशेषु ब्राह्मण्ये चातिपीडिते ।
अवर्षति च पर्जन्ये मिथो भेदे समुत्थिते ॥ १२.१४१.५ ॥
దేశాలు మండిపోయి, బ్రాహ్మణత్వం అత్యంతం పీడితమై, వర్షం కురవక, పరస్పర విభేదం తలెత్తినప్పుడు,
12.141.6
सर्वस्मिन्दस्युसाद्भूते पृथिव्यामुपजीवने ।
केनस्विद्ब्राह्मणो जीवेज्जघन्ये काल आगते ॥ १२.१४१.६ ॥
భూమిలో అంతా దొంగల అధీనమై, జీవనోపాధులు నశించి, అధమ కాలం వచ్చినప్పుడు, బ్రాహ్మణుడు ఎలా జీవించగలడు?
12.141.7
अतितिक्षुः पुत्रपौत्राननुक्रोशान्नराधिप ।
कतमापदि वर्तेत तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१४१.७ ॥
ఓ నరాధిపా, పుత్రపౌత్రులపై కరుణతో సహించేవాడు ఏ విధమైన ఆపదలో ఎలా ప్రవర్తించాలి? ఓ పితామహా, అది నాకు చెప్పండి.
12.141.8
कथं च राजा वर्तेत लोके कलुषतां गते ।
कथमर्थाच्च धर्माच्च न हीयेत परंतप ॥ १२.१४१.८ ॥
లోకం కలుషితమైనప్పుడు రాజు ఎలా ప్రవర్తించాలి? ఓ పరంతపా, అతడు ధనం నుండి గానీ ధర్మం నుండి గానీ ఎలా తప్పక ఉండకూడదు?
12.141.9
राजमूला महाबाहो योगक्षेमसुवृष्टयः ।
प्रजासु व्याधयश्चैव मरणं च भयानि च ॥ १२.१४१.९ ॥
ఓ మహాబాహూ, ప్రజలలో యోగక్షేమమనే మంచి వర్షాలు, రోగాలు, మరణం, భయాలు అన్నీ రాజునే మూలంగా కలిగి ఉంటాయి.
12.141.10
कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्च भरतर्षभ ।
राजमूला इति मतिर्मम नास्त्यत्र संशयः ॥ १२.१४१.१० ॥
ఓ భరతర్షభా, కృత, త్రేతా, ద్వాపర, కలి యుగాలు రాజునే మూలంగా కలిగి ఉంటాయని నా అభిప్రాయం; ఇందులో సందేహం లేదు.
12.141.11
तस्मिंस्त्वभ्यागते काले प्रजानां दोषकारके ।
विज्ञानबलमास्थाय जीवितव्यं भवेत्तदा ॥ १२.१४१.११ ॥
అయితే ప్రజలలో దోషాలను కలిగించే ఆ కాలం వచ్చినప్పుడు, విజ్ఞాన బలాన్ని ఆశ్రయించి జీవించాలి.
12.141.12
अधाप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
विश्वामित्रस्य संवादं चण्डालस्य च पक्कणे ॥ १२.१४१.१२ ॥
ఇప్పటికీ ప్రజలు ఈ ప్రాచీన ఇతిహాసాన్ని చెబుతారు — చండాలుని నివాసంలో విశ్వామిత్రునికి, చండాలునికి జరిగిన సంవాదాన్ని.
12.141.13
त्रेताद्वापरयोः संधौ पुरा दैवव्यतिक्रमात् ।
अनावृष्टिरभूद्धोरा लोके द्वादशवार्षिकी ॥ १२.१४१.१३ ॥
పూర్వం త్రేతా, ద్వాపర యుగాల సంధిలో, దైవ నియమ ఉల్లంఘన వల్ల, లోకంలో పన్నెండు సంవత్సరాల భయంకర అనావృష్టి ఏర్పడింది.
12.141.14
प्रजानामतिवृद्धानां युगान्ते समुपस्थिते ।
त्रेतायां मोक्षसमये द्वापरप्रतिपादने ॥ १२.१४१.१४ ॥
యుగాంతం సమీపించినప్పుడు, ప్రజలు అత్యధికంగా పెరిగిన కాలంలో, త్రేతా ముక్తి సమయంలో, ద్వాపర ఆరంభ సమయంలో.
12.141.15
न ववर्ष सहस्राक्षः प्रतिलोमोऽभवद्गुरुः ।
जगाम दक्षिणं मार्गं सोमो व्यावृत्तमण्डलः ॥ १२.१४१.१५ ॥
సహస్రాక్షుడు (ఇంద్రుడు) వర్షించలేదు; గురుడు (బృహస్పతి) ప్రతికూలుడయ్యాడు; చంద్రుడు మండలం మళ్లి దక్షిణ మార్గంలో సాగిపోయాడు.
12.141.16
नावश्यायोऽपि रात्र्यन्ते कुत एवाभ्रराजयः ।
नद्यः संक्षिप्ततोयौघाः किंचिदन्तर्गताऽभवन् ॥ १२.१४१.१६ ॥
రాత్రి చివర మంచు కూడా లేదు, మేఘ పంక్తుల మాటేమిటి; నదులు నీటి ప్రవాహం కుంచించుకుపోయి కొంత లోపలికి వెళ్లాయి.
12.141.17
सरांसि सरितश्चैव कूपाः प्रस्रवणानि च ।
हतत्विषो न लक्ष्यन्ते निसर्गात्पूर्वकारितात् ॥ १२.१४१.१७ ॥
సరస్సులు, నదులు, బావులు, ఊటలు కూడా కాంతి కోల్పోయి కనిపించలేదు; పూర్వకర్మల స్వభావం వల్ల అలా జరిగింది.
12.141.18
भूमिः शुष्कजलस्थाना विनिवृत्तसभाप्रपा ।
निवृत्तयज्ञस्वाध्याया निर्वषट्कारमङ्गला ॥ १२.१४१.१८ ॥
భూమిలోని నీటి స్థానాలు ఎండిపోయాయి; సభలు, మంచినీటి చలివేంద్రాలు నిలిచిపోయాయి; యజ్ఞం, స్వాధ్యాయం ఆగిపోయాయి; వషట్కారం, మంగళ కర్మలు లేకుండా పోయాయి.
12.141.19
उत्सन्नकृषिगोरक्षा निवृत्तविपणापणा ।
निवृत्तपूर्वसमया संप्रनष्टमहोत्सवा ॥ १२.१४१.१९ ॥
వ్యవసాయం, గోరక్షణ నశించాయి; సంతలు, దుకాణాలు మూతపడ్డాయి; పూర్వాచారాలు నిలిచిపోయాయి; గొప్ప ఉత్సవాలు పూర్తిగా అంతరించాయి.
12.141.20
अस्थिकङ्कालसंकीर्णा हाहाभूतनराकुला ।
शून्यभूयिष्ठनगरा दग्धग्रामनिवेशना ॥ १२.१४१.२० ॥
ఎముకలు, అస్థిపంజరాలతో నిండి; హాహాకారాలు చేసే ప్రజలతో అల్లకల్లోలమై; నగరాలు ఎక్కువగా నిర్జనమై; గ్రామాలు, నివాసాలు కాలిపోయాయి.
12.141.21
क्वचिच्चोरैः क्वचिच्छूरैः क्वचिद्राजभिरातुरैः ।
परस्परभयाच्चैव शून्यभूयिष्ठनिर्जना ॥ १२.१४१.२१ ॥
కొన్నిచోట్ల దొంగలచేత, కొన్నిచోట్ల శూరులచేత, కొన్నిచోట్ల రాజులచేత పీడితమై, పరస్పర భయంతో అది ఎక్కువగా శూన్యమై జనరహితమైంది.
12.141.22
गतदैवतसंस्थाना वृद्धबालविनाकृता ।
गोजाविमहिषीहीना परस्परपराहता ॥ १२.१४१.२२ ॥
దేవతలు, పుణ్యస్థలాలు అంతరించాయి; వృద్ధులు, పిల్లలు లేకుండా పోయారు; ఆవులు, మేకలు, గొర్రెలు, గేదెలు లేకుండా పోయాయి; పరస్పరం హతమయ్యారు.
12.141.23
हतविप्रा हतारक्षा प्रनष्टोत्सवसंचया ।
शवभूतनरप्राया बभूव वसुधा तदा ॥ १२.१४१.२३ ॥
బ్రాహ్మణులు హతమయ్యారు, రక్షకులు హతమయ్యారు; ఉత్సవాలు, సంపదలు నశించాయి; అప్పుడు భూమి దాదాపు శవాలవంటి మనుషులతో నిండింది.
12.141.24
तस्मिन्प्रतिभये काले क्षीणधर्मे युधिष्ठिर ।
बभूवुः क्षुधिता मर्त्याः खादमानाः परस्परम् ॥ १२.१४१.२४ ॥
యుధిష్ఠిరా, ఆ భయంకర కాలంలో, ధర్మం క్షీణించినప్పుడు, మనుషులు ఆకలితో ఒకరినొకరు తినసాగారు.
12.141.25
ऋषयो नियमांस्त्यक्त्वा परित्यक्ताग्निदेवताः ।
आश्रमान्संपरित्यज्य पर्यधावन्नितस्ततः ॥ १२.१४१.२५ ॥
ఋషులు నియమాలను విడిచిపెట్టారు; అగ్నిని, దేవతలను విడిచిపెట్టారు; ఆశ్రమాలను పూర్తిగా వదిలి అటూ ఇటూ పరుగెత్తారు.
12.141.26
विश्वामित्रोऽथ भगवान्महर्षिरनिकेतनः ।
क्षुधा परिगतो धीमान्समन्तात्पर्यधावत् ॥ १२.१४१.२६ ॥
అప్పుడు భగవంతుడైన మహర్షి విశ్వామిత్రుడు, గృహరహితుడై, ఆకలితో బాధపడుతూ అన్ని వైపులా పరుగెత్తాడు.
12.141.27
त्यक्त्वा दारांश्च पुत्रांश्च कस्मिंश्च जनसंसदि ।
भक्ष्याभक्ष्यसमो भ्रूत्वा निरग्निरनिकेतनः ॥ १२.१४१.२७ ॥
భార్యలను, పుత్రులను విడిచి, ఏ జనసమూహంలోనైనా, తినదగినదీ తినదగనిదీ సమానమని భావించి, అగ్నిరహితుడై, గృహరహితుడై.
12.141.28
स कदाचित्परिपतञ्श्वपचानां निकेतनम् ।
हिंस्राणां प्राणिघातानामाससाद वने क्वचित् ॥ १२.१४१.२८ ॥
అతడు ఒకప్పుడు తిరుగుతూ, అడవిలో ఎక్కడో శ్వపచుల నివాసానికి చేరుకున్నాడు; వారు క్రూరులు, ప్రాణులను చంపేవారు.
12.141.29
विभिन्नकलशाकीर्णं श्रमांसेन च भूषितम् ।
वराहखरभग्नास्थिकपालघटसंकुलम् ॥ १२.१४१.२९ ॥
విరిగిన కుండలతో నిండి ఉన్నది; శ్రమమాంసంతో అలంకరింపబడింది; పందులు, గాడిదల విరిగిన ఎముకలు, కపాలాలు, కుండలతో నిండి ఉంది.
12.141.30
मृतचेलपरिस्तीर्णं निर्माल्यकृतभूषणम् ।
सर्पनिर्मोकमालाभिः कृतचिह्नकुटीमुखम् ॥ १२.१४१.३० ॥
మృతుల వస్త్రాలతో పరచబడినది; పారవేసిన పూలదండలతో అలంకరింపబడినది; పాము కుబుసాల దండలతో, గుడిసె ద్వారం గుర్తులతో కూడినది.
12.141.31
कुक्कुटाराबहुलं गर्दभध्वनिनादितम् ।
उद्धोषद्भिः खरैर्वाक्यैः कलहद्भिः परस्परम् ॥ १२.१४१.३१ ॥
అది కోళ్ల కూతలతో నిండి, గాడిదల అరుపులతో మార్మోగి ఉండేది; ఒకరితో ఒకరు తగవులాడుతూ కఠినమైన మాటలతో అరిచేవారి కోలాహలంతో నిండి ఉండేది.
12.141.32
उलूकपक्षिध्वनिभिर्देवतायतनैर्वृतम् ।
लोहघण्टापरिष्कारं श्वयूथपरिवारितम् ॥ १२.१४१.३२ ॥
అది గుడ్లగూబలు, ఇతర పక్షుల అరుపులతో నిండి, దేవాలయాలతో చుట్టుముట్టబడి, ఇనుప గంటలతో అలంకరించబడి, కుక్కల గుంపులతో చుట్టివేయబడి ఉండేది.
12.141.33
तत्प्रविश्य क्षुधाविष्टो गाधिपुत्रो महानृपिः ।
आहारान्वेषणे युक्तः परं यत्नं समास्थितः ॥ १२.१४१.३३ ॥
అక్కడ ప్రవేశించి ఆకలితో బాధపడిన గాధి కుమారుడు, మహా రాజర్షి, ఆహారం వెతకడంలో నిమగ్నమై గొప్ప ప్రయత్నం చేశాడు.
12.141.34
न च क्वचिदविन्दत्स भिक्षमाणोऽपि कौशिकः ।
मांसमन्नं फलं मूलमन्यद्वा तत्र किंचन ॥ १२.१४१.३४ ॥
భిక్ష అడిగినా కౌశికుడు ఎక్కడా ఏమీ పొందలేదు — మాంసమో, అన్నమో, పండో, వేరుకూరో, మరేదైనా అక్కడ ఏదీ దొరకలేదు.
12.141.35
अहो कृच्छ्रं मया प्राप्तमिति निश्चित्य कौशिकः ।
पपात भूमौ दौर्बल्यात्तस्मिंश्चण्डालपक्कणे ॥ १२.१४१.३५ ॥
'అయ్యో, నేను ఎంత కష్టాన్ని పొందాను!' అని నిశ్చయించుకుని కౌశికుడు బలహీనతతో ఆ చండాలుని వంటశాల దగ్గర నేలపై పడిపోయాడు.
12.141.36
स चिन्तयामास मुनिः किंनु मे सुकृतं भवेत् ।
कथं वृथा न मृत्युः स्यादिति पार्थिवसत्तम ॥ १२.१४१.३६ ॥
ఆ ముని ఆలోచించాడు: 'నాకు ఏ పుణ్యం ఉంటుంది? మరణం వ్యర్థం కాకుండా ఎలా ఉంటుంది?' — ఓ రాజశ్రేష్ఠా.
12.141.37
स ददर्श श्वमांसस्य कुतन्त्रीं पतितां मुनिः ।
चण्डालस्य गृहे राजन्सद्यः शस्त्रहतस्य वै ॥ १२.१४१.३७ ॥
ఓ రాజా, ఆయుధంతో చంపబడిన కుక్క మాంసంతో చేసిన, కింద పడిన పేగు తాడును ఆ మునివర్యుడు చండాలుని ఇంట్లో చూశాడు.
12.141.38
स चिन्तयामास तदा स्तेयं कार्यमितो मया ।
न…दानीमुपायो मे विद्यते प्राणधारणे ॥ १२.१४१.३८ ॥
అప్పుడు అతడు ఆలోచించాడు: 'ఇక్కడ నేను దొంగతనం చేయాలి; ఇప్పుడు న…, నా ప్రాణాన్ని నిలబెట్టుకోవడానికి వేరే మార్గం లేదు.'
12.141.39
…सु विहितं स्तेयं विशिष्टसमहीनतः ।
परस्परं भवेत्पूर्वमास्थेयमिति निश्चयः। ॥ १२.१४१.३९ ॥
…విధించబడిన దొంగతనం ఉన్నతుడు, సమానుడు, హీనుడు అనే వారి నుండి (చేయవచ్చు). పరస్పరం ముందుగా ఇలా అనుసరించాలి—ఇదే నిశ్చయం.
12.141.40
हीनादादेयमादौ स्यात्समानात्तदनन्तरम् ।
असंभवे त्वाददीत विशिष्टादपि धार्मिकात् ॥ १२.१४१.४० ॥
మొదట హీనుడి నుండి తీసుకోవాలి; తరువాత సమానుడి నుండి. అయితే అది సాధ్యం కానప్పుడు ధార్మికుడైన ఉన్నతుడి నుండైనా తీసుకోవచ్చు.
12.141.41
सोऽहमन्तावसायीनां हराम्येनां प्रतिग्रहात् ।
न स्तेयदोषं पश्यामि हरिष्याम्येतदामिषम् ॥ १२.१४१.४१ ॥
'నేను ఈ చండాలుల నుండి దీనిని స్వీకారం ద్వారా తీసుకుంటాను. ఇందులో దొంగతనం దోషం నాకు కనిపించదు; ఈ మాంసాన్ని తీసుకువెళ్తాను.'
12.141.42
एतां बुद्धिं समास्थाय विश्वामित्रो महामुनिः ।
तस्मिन्देशे सुसुष्वाप पतितो यत्र भारत ॥ १२.१४१.४२ ॥
ఈ నిశ్చయాన్ని స్వీకరించి, మహాముని విశ్వామిత్రుడు, ఓ భరతవంశీయుడా, అక్కడే పడిపోయి గాఢంగా నిద్రపోయాడు.
12.141.43
स विगाढां निशां दृष्ट्वा सुप्ते चण्डालपक्कणे ।
शनैरुत्थाय भगवान्प्रविवेश कुटीमुखम् ॥ १२.१४१.४३ ॥
ఆయన గడిచిన రాత్రిని చూసి, చండాలుని గుడిసెలో అందరూ నిద్రించగా, నెమ్మదిగా లేచి ఆ భగవంతుడు గుడిసె ద్వారంలోకి ప్రవేశించాడు.
12.141.44
स सुप्त एव चण्डालः श्लेष्मापिहितलोचनः ।
परिभिन्नस्वरो रूक्षः प्रोवाचाप्रियदर्शनः ॥ १२.१४१.४४ ॥
ఆ చండాలుడు నిద్రలోనే, కఫంతో మూసుకుపోయిన కళ్ళతో, చిరిగిన కఠినమైన స్వరంతో, చూడ అప్రియుడై మాట్లాడాడు.
12.141.45
कः कुतन्त्रीं घट्टयति सुप्ते चण्डालपक्कणे ।
जागर्मि नैव सुप्तोऽस्मि हतोऽसीति च दारुणः ॥ १२.१४१.४५ ॥
"నిద్రిస్తున్న చండాలుని గుడిసెలో చెడ్డ తాడును ఎవరు కదిలిస్తున్నారు? నేను మేలుకొనే ఉన్నాను, నిద్రపోలేదు — నువ్వు చచ్చావు!" అని ఆ క్రూరుడు అన్నాడు.
12.141.46
विश्वामित्रोऽहमित्येव सहसा तमुवाच ह ।
सहसाऽभ्यागतं भूयः सोद्वेगस्तेन कर्मणा ॥ १२.१४१.४६ ॥
"నేను విశ్వామిత్రుడను" అని వెంటనే అతనితో అన్నాడు. అకస్మాత్తుగా వచ్చిన అతడు, ఆ చర్య వల్ల మళ్లీ ఉద్వేగంతో.
12.141.47
विश्वामित्रोऽहमायुष्मन्नागतोऽहं बुभुक्षितः ।
मा वधीर्मम सद्बुद्धे यदि सम्यक्प्रपश्यसि ॥ १२.१४१.४७ ॥
"నేను విశ్వామిత్రుడను, ఆయుష్మంతుడా. ఆకలితో వచ్చాను. సద్బుద్ధిగలవాడా, నువ్వు సరిగ్గా చూస్తే నన్ను చంపకు."
12.141.48
चण्डालस्तद्वचः श्रुत्वा महर्षेर्भावितात्मनः ।
शयनादुपसंभ्रान्त उद्ययौ प्रति तं ततः ॥ १२.१४१.४८ ॥
ఆ భావితాత్ముడైన మహర్షి మాటలు విని, చండాలుడు పడక నుండి బాగా భయపడి, అప్పుడు ఆయన వైపు లేచాడు.
12.141.49
स विसृज्याश्रु नेत्राभ्यां बहुमानात्कृताञ्जलिः ।
उवाच कौशिकं रात्रौ ब्रह्मन्किं ते चिकीर्षितम् ॥ १२.१४१.४९ ॥
అతడు కన్నీరు విడిచి, గొప్ప గౌరవంతో చేతులు జోడించి రాత్రివేళ కౌశికునితో అన్నాడు: "బ్రాహ్మణా, నీవు ఏమి చేయాలనుకుంటున్నావు?"
12.141.50
विश्वामित्रस्तु मातङ्गमुवाच परिसान्त्वयन् ।
क्षुधितोऽन्तर्गतप्राणो हरिष्यामि श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.५० ॥
అయితే విశ్వామిత్రుడు మాతంగుని ఓదారుస్తూ ఇలా అన్నాడు: "ఆకలితో, ప్రాణం లోపల నిలిచిపోయినవాడినై, కుక్క తొడను నేను తీసుకుంటాను."
12.141.51
क्षुधितः कलुषं यातो नास्ति ह्रीरशनार्थिनः ।
क्षुच्च मां दूषयत्यत्र हरिष्यामि श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.५१ ॥
ఆకలిగొన్నవాడు పాపంలో పడతాడు; ఆహారం కోరేవానికి సిగ్గు ఉండదు. ఇక్కడ ఆకలి నన్ను కలుషితం చేస్తోంది; నేను కుక్క తొడను తీసుకుంటాను.
12.141.52
अवसीदन्ति मे प्राणाः स्मृतिर्मे नश्यति क्षुधा ।
दुर्बलो नष्टसंज्ञश्च भक्ष्याभक्ष्यविवर्जितः।
सोधर्मं बुध्यमानोऽपि हरिष्यामि श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.५२ ॥
నా ప్రాణాలు క్షీణిస్తున్నాయి; ఆకలితో నా స్మృతి నశిస్తోంది. బలహీనుడనై, స్పృహ కోల్పోయి, తినదగినది తినదగనిది అనే భేదం కోల్పోయి, ధర్మం తెలిసినా, నేను కుక్క తొడను తీసుకుంటాను.
12.141.53
यदा भैक्षं न विन्दामि युष्माकमहमालये ।
तदा बुद्धिः कृता पापे हरिष्यामि श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.५३ ॥
మీ ఇంట్లో నాకు భిక్ష దొరకనప్పుడు, అప్పుడే, ఓ పాపీ, నేను కుక్క తొడను తీసుకోవాలని నిశ్చయించుకున్నాను.
12.141.54
अग्निर्मुखं पुरोधाश्च देवानां शुचिषाङ्विभुः ।
यथा च सर्वभुग्ब्रह्मा तथा मां विद्धि धर्मतः ॥ १२.१४१.५४ ॥
అగ్ని దేవతల ముఖం, పురోహితుడు; శుచిషాక్, విభుడు. సర్వభక్షకుడైన బ్రహ్మ ఎలాగో, అలాగే నన్ను ధర్మానుసారం తెలుసుకో.
12.141.55
तमुवाच स चण्डालो महर्षे शृणु मे वचः ।
श्रुत्वा तथा तमातिष्ठ यथा धर्मो न हीयते ॥ १२.१४१.५५ ॥
ఆ చండాలుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు: మహర్షీ, నా మాట వినుము. దానిని విని, ధర్మం నశించని విధంగా అలాగే ప్రవర్తించు.
12.141.56
धर्मं तवापि विप्रर्षे शृणु यत्ते ब्रवीम्यहम् ॥ १२.१४१.५६ ॥
విప్రర్షీ, నీ ధర్మం గురించి కూడా వినుము; నేను నీతో చెప్పేది విను.
12.141.57
मृगाणामधमं श्वानं प्रवदन्ति मनीषिणः ।
तस्याप्यधम उद्देशः शरीरस्य तु जाघी ॥ १२.१४१.५७ ॥
విజ్ఞులు కుక్కను మృగాలలో అధమమైనదిగా చెబుతారు; దాని శరీరంలో కూడా అధమ భాగం తొడ.
12.141.58
नेदं सम्यग्व्यवसितं महर्षे कर्म गर्हितम् ।
चण्डालस्वस्य हरणमभक्ष्यस्य विशेषतः ॥ १२.१४१.५८ ॥
మహర్షీ, ఈ కర్మ సరిగా నిశ్చయించబడినది కాదు; ఇది నిందార్హమైనది — చండాలుని సొత్తును అపహరించడం, ముఖ్యంగా తినదగనిదాన్ని.
12.141.59
साध्वन्यमनुपश्य त्वमुपायं प्राणधारणे ।
श्वमांसलोभात्तपसो नाशस्ते स्यान्महामुने ॥ १२.१४१.५९ ॥
మహాముని, ప్రాణం నిలుపుకోవడానికి మరో మార్గాన్ని బాగా ఆలోచించు; కుక్క మాంసంపై ఆశతో నీ తపస్సు నశిస్తుంది.
12.141.60
जानता विहितो मार्गो न कार्यो धर्मसंकरः ।
मा स्म धर्मं परित्याक्षीस्त्वं हि धर्मविदुत्तमः ॥ १२.१४१.६० ॥
తెలిసినవాడు విధించిన మార్గాన్ని అనుసరించాలి; ధర్మ సంకరం చేయకూడదు. ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టకు; నీవు ధర్మవేత్తలలో ఉత్తముడవు.
12.141.61
विश्वामित्रस्ततो राजन्नित्युक्तो भरतर्षभ ।
क्षुधार्तः प्रत्युवाचेदं पुनरेव महामुनिः ॥ १२.१४१.६१ ॥
ఓ రాజా, భరతవంశ శ్రేష్ఠా, అలా అనబడిన విశ్వామిత్రుడు ఆకలితో బాధపడుతూ, ఆ మహాముని మళ్లీ ఇలా సమాధానమిచ్చాడు.
12.141.62
निराहारस्य सुमहान्मम कालोऽभिधावतः ।
न विद्यतेऽप्युपायश्च कश्चिन्मे प्राणधारणे ॥ १२.१४१.६२ ॥
ఆహారం లేకుండా నాకు చాలా కాలం గడిచిపోతోంది; ప్రాణం నిలబెట్టుకోవడానికి ఏ మార్గమూ కనిపించడం లేదు.
12.141.63
येनकेन विशेषेण कर्मणा येनकेनचित् ।
उज्जिहीर्षे सीदमानः समर्थो धर्ममाचरेत् ॥ १२.१४१.६३ ॥
ఏ విధంగానైనా, ముఖ్యంగా ఏ కర్మ ద్వారానైనా, కష్టాల్లో మునిగిన నేను పైకి లేవాలనుకుంటున్నాను; సమర్థుడైనవాడు ధర్మాన్ని ఆచరించాలి.
12.141.64
ऐन्द्रो धर्मः क्षत्रियाणां ब्राह्मणानामथाग्निकः ।
ब्रह्मवह्निर्मम बलं भोक्ष्यामि शमयन्क्षुधाम् ॥ १२.१४१.६४ ॥
క్షత్రియుల ధర్మం ఇంద్రునికి సంబంధించినది, బ్రాహ్మణుల ధర్మం అగ్నికి సంబంధించినది; వేదాగ్నియే నా బలం, ఆకలిని శాంతింపజేయడానికి నేను భుజిస్తాను.
12.141.65
यथायथैव जीवेद्धि तत्कर्तव्यमहेलया ।
जीवितं मरणाच्छ्रेयो जीवन्धर्ममवाप्नुयात् ॥ १२.१४१.६५ ॥
ఏ విధంగానైనా జీవించాలి; అదే కర్తవ్యం, అవమానం లేకుండా. మరణం కంటే జీవితమే శ్రేష్ఠం; జీవించేవాడే ధర్మాన్ని పొందగలడు.
12.141.66
सोऽहं जीवितमाकाङ्क्षन्नभक्ष्यस्यापि भक्षणम् ।
व्यवस्ये बुद्धिपूर्वं वै तद्भवाननुमन्यताम् ॥ १२.१४१.६६ ॥
అలాంటి నేను, జీవించాలనే కోరికతో, తినకూడనిదాన్ని కూడా బుద్ధిపూర్వకంగా తినాలని నిశ్చయించుకున్నాను; మీరు దానికి అనుమతించండి.
12.141.67
जीवन्धर्मं चरिष्यामि प्रणोत्स्याम्यशुभानि तु ।
तपोभिर्विद्यया चैव ज्योतींषीव महत्तमः ॥ १२.१४१.६७ ॥
జీవించి ఉండి నేను ధర్మాన్ని ఆచరిస్తాను; తపస్సుతో, విద్యతో అశుభాలను పారద్రోలుతాను, గొప్ప చీకటిని దీపాలు పారద్రోలినట్లు.
12.141.68
नैतत्खादन्प्राप्स्यसे प्राणमद्य ।
नायुर्दीर्घं नामृतस्येव तृप्तिम्।
भिक्षामन्यां भिक्ष मा ते मनोस्तु ।
श्वभक्षणे श्वा ह्यभक्ष्यो द्विजानाम् ॥ १२.१४१.६८ ॥
దీనిని తింటే ఈ రోజు ప్రాణం దక్కదు, దీర్ఘాయువు గానీ అమృతంలాంటి తృప్తి గానీ రావు. మరో భిక్షను అడుగు, నీ మనసు దీనిపై ఉండకూడదు; ద్విజులకు కుక్క అభక్ష్యం.
12.141.69
न दुर्भिक्षे सुलभं मांसमन्य ।
च्छ्वपाकमन्ये न च मेऽस्ति वित्तम।
क्षुघार्तश्चाहमगतिर्निराशः ।
श्वजाघनीं ष़ड्सात्साधु मन्ये ॥ १२.१४१.६९ ॥
కరువులో మాంసం సులభంగా దొరకదు; కుక్కను వండేవాడి దగ్గర తప్ప మరెక్కడా లేదు; నా దగ్గర ధనమూ లేదు. ఆకలితో బాధపడుతూ, ఆశ్రయం లేక, నిరాశతో ఉన్న నేను కుక్క తొడను ఆరు రెట్లు మంచిదిగా భావిస్తాను.
12.141.70
पञ्च पञ्चनखा भक्ष्या ब्रह्मक्षत्रस्य वै विशः ।
शल्यकः श्वाविधो गोधा शशः कूर्मश्च पञ्चमः।
यदि शास्त्रं प्रमाणं ते माऽभक्ष्ये वै मनः कृथाः ॥ १२.१४१.७० ॥
ఐదు గోళ్ల ఐదు జీవులు బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్యులకు భక్ష్యాలు: ముళ్ల పంది, శ్వావిధము, ఉడుము, కుందేలు, ఐదవది తాబేలు. శాస్త్రం నీకు ప్రమాణమైతే, అభక్ష్యం వైపు మనసు పెట్టకు.
12.141.71
अगस्त्येनासुरो जग्धो वातापिः क्षुधितेन वै ।
अहमापद्गतः क्षुब्धो भक्षयिष्ये श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.७१ ॥
ఆకలితో ఉన్న అగస్త్యుడు అసురుడు వాతాపిని తిన్నాడు. నేను ఆపదలో పడి కలత చెందాను; కుక్క తొడను తింటాను.
12.141.72
भिक्षामन्यामाहरेति न च कर्तुमिहार्हसि ।
न नूनं कार्यमेतद्वै हर कामं श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.७२ ॥
వేరే భిక్ష తెచ్చుకో; ఇక్కడ నువ్వు ఇలా చేయడం తగదు. ఇది నిజంగా చేయదగినది కాదు; కోరికతో కుక్క తొడను తీసుకో.
12.141.73
शिष्टा वै कारणं धर्मे तद्वृत्तमनुवर्तये ।
परां मेध्याशनादेनां भक्ष्यां मन्ये श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.७३ ॥
ఉత్తములే ధర్మానికి ఆధారం; వారి నడవడిని నేను అనుసరిస్తాను. పవిత్ర ఆహారం కంటే ఉత్తమమైనదిగా ఈ కుక్క తొడ కూడా తినదగినదని నేను భావిస్తున్నాను.
12.141.74
असद्भिर्यः समाचीर्णो न स धर्मः सनातनः ।
अकार्यमिह कार्यं वा मा छलेनाशुभं कृथाः ॥ १२.१४१.७४ ॥
దుష్టులు ఆచరించినది సనాతన ధర్మం కాదు. ఇక్కడ చేయకూడనిదైనా, చేయదగినదైనా, మోసంతో ఒక అశుభ కార్యం చేయకు.
12.141.75
न पातकं नावमतमृषिः सन्कर्तुमर्हति ।
समौ च श्वमृगौ मन्ये तस्माद्भोक्ष्ये श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.७५ ॥
ఋషిగా ఉన్న నేను పాపమూ అవమానమూ చేయకూడదు. కుక్కను, జింకను సమానంగా భావిస్తాను; కాబట్టి ఈ కుక్క తొడను తింటాను.
12.141.76
यद्ब्राह्मणार्थे कृतमर्थिनेन ।
तेनर्षिणा तदभक्ष्यं न कामात्।
स वै धर्मो यत्र न पापमस्ति ।
सर्वैरुपायैर्गुरवो हि रक्ष्याः ॥ १२.१४१.७६ ॥
బ్రాహ్మణుని కోసం ఆకలితో ఉన్న ఆ ఋషి కోరికతో కాకుండా తినకూడనిదాన్ని తిన్నాడు. పాపం లేని చోటే ధర్మం; గురువులను అన్ని ఉపాయాలతో రక్షించాలి.
12.141.77
मित्रं च मे ब्राह्मणस्यायमात्मा ।
प्रियश्च मे पूज्यतमश्च लोके।
तद्भोक्तुकामोऽहमिमां जिहीर्षे ।
नृशंसानामीदृशानां न विभ्ये ॥ १२.१४१.७७ ॥
ఇతడు బ్రాహ్మణునికి మిత్రుడు, నా ఆత్మా కూడా; నాకు ప్రియుడు, లోకంలో అత్యంత పూజ్యుడు. కాబట్టి తినాలనే కోరికతో ఈమెను తీసుకోవాలనుకుంటున్నాను; అటువంటి క్రూరులకు నేను భయపడను.
12.141.78
कामं नरा जीवितं संत्यजन्ति ।
न चाभक्ष्ये क्वचित्कुर्वन्ति बुद्धिम्।
सर्वांश्च कामान्प्राप्नुवन्तीति विद्धि ।
स्वर्गे निवासात्सहते क्षुधां वै ॥ १२.१४१.७८ ॥
మనుషులు కోరికతో ప్రాణాన్ని త్యజిస్తారు; కానీ తినకూడనిదాని విషయంలో వారు ఎప్పుడూ నిశ్చయం చేయరు. వారు అన్ని కోరికలను పొందుతారని తెలుసుకో; స్వర్గవాసం కోసం వారు ఆకలిని సహిస్తారు.
12.141.79
स्थाने भवेत्स यशः प्रेत्यभावे ।
निःसंशयः कर्मणां वै विनाशः।
अहं पुनर्व्रतनित्यः शमात्मा ।
मूलं रक्ष्यं भक्षयिष्याम्यभक्ष्यम् ॥ १२.१४१.७९ ॥
పరలోకంలో ఆ కీర్తి యుక్తమైనదే అవుతుంది; కర్మల నాశనం నిస్సందేహం. కానీ నేను వ్రతనిష్ఠుడను, శాంతాత్ముడను; రక్షించవలసిన వేళ్లను తింటాను, తినకూడనిదాన్ని కూడా తింటాను.
12.141.80
बुद्ध्यात्मके व्यक्तमस्तीति सृष्टो ।
मोक्षात्मके त्वं यथा शिष्टचक्षुः।
यद्यप्येतत्संशयाच्च त्रपामि ।
नाहं भविष्यामि यथा न माया ॥ १२.१४१.८० ॥
బుద్ధి స్వరూపంలో ఇది స్పష్టంగా ఉంది, నువ్వు సృష్టించబడ్డావు; మోక్ష స్వరూపంలో నీవు శిష్టుల నేత్రం కలవాడిలా ఉన్నావు. ఈ సందేహం వల్ల నేను సిగ్గుపడుతున్నాను; అయినా మాయ వంటివాడిని నేను కాను.
12.141.81
गोपनीयमिदं दुःखमिति मे निश्चिता मतिः ।
दुष्कृतं ब्राह्मणं सन्तं यस्त्वामहमुपालभे ॥ १२.१४१.८१ ॥
ఈ దుఃఖం దాచవలసినది అని నా నిశ్చయం. బ్రాహ్మణుడవై ఉండి కూడా దుష్కర్మ చేసిన నిన్ను నేను నిందిస్తున్నాను.
12.141.82
पिबन्त्येवोदकं गावो मण्डूकेषु रुवत्स्वपि ।
न तेऽधिकारो धर्मेऽस्ति वा भूरात्मप्रशंसकः ॥ १२.१४१.८२ ॥
కప్పలు అరుస్తున్నా ఆవులు నీటిని తాగుతూనే ఉంటాయి. ధర్మంలో నీకు అధికారం లేదు; లేదా, ఓ భూమీ, నీవు నిన్నే పొగడుకునేవాడివి.
12.141.83
सुहृद्भूत्वाऽनुशोचे त्वां कृपा हि त्वयि मे द्विज ।
तदिदं श्रेय आधत्स्व मा लोभे चेत आदधाः ॥ १२.१४१.८३ ॥
మిత్రుడిగా నీ కోసం నేను దుఃఖిస్తున్నాను, ఓ ద్విజా; నీ పట్ల నాకు కరుణ ఉంది. కాబట్టి ఈ శ్రేయస్సును స్వీకరించు; లోభంలో మనసును ఉంచకు.
12.141.84
सृहृन्मे त्वं सुखेप्सुश्चेदापदो मां समुद्धर ।
जामऽहं धर्मतोऽऽत्मानमुत्सृजेमां श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.८४ ॥
నీవు నా మిత్రుడవై సుఖాన్ని కోరుకుంటే, ఆపదల నుండి నన్ను రక్షించు. ధర్మం ప్రకారం, ఈ కుక్క తొడ కోసం నేను నన్ను త్యజించాలా?
12.141.85
नैवोत्सहे भवतो दातुमेतां ।
नोपेक्षितुं ह्रियमाणं स्वमन्नम्।
उभौ स्यावः श्वमलेनानुलिप्तौ ।
दाता चाहं ब्राह्मणस्त्वं प्रतीच्छम् ॥ १२.१४१.८५ ॥
నేను నీకు దీనిని ఇవ్వడానికి సిద్ధంగా లేను; నా స్వంత ఆహారం తీసుకెళ్లబడుతుంటే నిర్లక్ష్యం చేయలేను. ఇద్దరమూ కుక్క మలినంతో అంటుకుంటాము. నేను దాతను, నీవు బ్రాహ్మణుడవు; దీనిని స్వీకరించు.
12.141.86
अद्याहमेतद्वॄजिनं कर्म कृत्वा ।
जीवंश्चरिष्यामि महापवित्रम्।
संपूतात्मा धर्ममेवाभिपत्स्ये ।
यदेतयोर्गुरु तद्वै ब्रवीहि ॥ १२.१४१.८६ ॥
ఈ రోజు నేను ఈ పాపకర్మ చేసి బ్రతుకుతాను; తరువాత అత్యంత పవిత్రమై, శుద్ధ ఆత్మతో ధర్మాన్నే పొందుతాను. ఈ రెంటిలో ఏది భారమైనదో చెప్పు.
12.141.87
आत्मैव साक्षी किल धर्मकृत्ये ।
त्वमेव जानासि यदत्र दुष्कृतम्।
यो ह्याद्रियाद्भक्ष्यमिति श्वमांसं ।
मन्ये न तस्यास्ति विवर्जनीयम् ॥ १२.१४१.८७ ॥
ధర్మ కార్యాలలో ఆత్మయే నిజమైన సాక్షి; ఇక్కడ ఏది పాపమో నీకే తెలుసు. కుక్క మాంసాన్ని తినదగినదిగా గౌరవించేవాడికి త్యజించవలసినది ఏదీ లేదని నేను భావిస్తున్నాను.
12.141.88
उपधानैः साधते नापि दोषः ।
कार्ये सिद्धे मित्र नात्रापवादः।
अस्मिन्नहिंसा नानृते वाक्यलेशो ।
भक्ष्यक्रिया यत्र न तद्गरीयः ॥ १२.१४१.८८ ॥
ఉపాయాల ద్వారా కార్యం సాధిస్తే దోషం ఉండదు. మిత్రమా, కార్యం సిద్ధించాక దీనిలో నింద లేదు. ఇందులో హింస లేదు, అసత్యపు మాటలోని స్వల్పమైనా లేదు; భక్ష్యాన్ని తినే క్రియ ఎక్కడ జరుగుతుందో అది దానికంటే గొప్పది కాదు.
12.141.89
यद्येष हेतुस्तव खादने स्या ।
न्न ते वेदः कारणं नार्यधर्मः।
तस्माद्भक्ष्ये भक्षणे वा द्विजेन्द्र ।
दोषं न पश्यामि यथेदमत्र ॥ १२.१४१.८९ ॥
ఇదే నీ భక్షణానికి కారణమైతే, వేదమూ కారణం కాదు, ఆర్యధర్మమూ కాదు. అందుచేత ద్విజశ్రేష్ఠా, భక్ష్యంలోనో భక్షణంలోనో ఇందులో దోషం నాకు కనబడదు.
12.141.90
न पातकं भक्षमाणस्य दृष्टं ।
सुरां तु पीत्वा पततीति शब्दः।
अन्योन्यकार्याणि यथा तथैव ।
न लेपमात्रेण कृतं हिनस्ति ॥ १२.१४१.९० ॥
తినేవాడికి పాపం కనబడదు; కానీ సురను తాగి పతనం అవుతాడని చెప్పబడింది. పరస్పర కార్యాలు ఎలాగో అలాగే, కేవలం లేపనమాత్రంతో చేసినది నాశనం చేయదు.
12.141.91
पादौ मूलं समभवद्वृन्ताकं शिर उच्यते ।
शेफात्तु गृञ्जरं जातं पलाण्डुस्त्वण्डसंभवः ॥ १२.१४१.९१ ॥
పాదాల నుండి మూలం పుట్టింది; తలను వృంతాకం అంటారు. శేఫం నుండి గృఞ్జరం పుట్టింది, పలాండు అండం నుండి పుట్టింది.
12.141.92
श्वरोमजः शैव्यशाको लशुनं द्विजसंभवम् ।
चुक्किनामा पर्णशाकः कर्णादजनि भूसुर ॥ १२.१४१.९२ ॥
కుక్క రోమం నుండి శైవ్యశాకం పుట్టింది; ద్విజం నుండి లశునం పుట్టింది. చుక్కి అనే పత్రశాకం చెవి నుండి పుట్టింది, ఓ భూసురా.
12.141.93
अस्थानतो हीनतः कुत्सिताद्वा ।
तद्विद्वांसं बाधते साधु वृत्तम्।
श्वानं पुनर्यो लभतेऽभिषङ्गा ।
त्तेनापि दण्डः सहितव्य एव ॥ १२.१४१.९३ ॥
అయోగ్య స్థలం నుండి, హీనుడి నుండి, లేదా నిందితుడి నుండి వచ్చిన సంబంధం విద్వాంసుడిని, సజ్జన ప్రవర్తన గలవాడిని కూడా బాధిస్తుంది; కుక్కను కూడా పొందినవాడు దండాన్ని భరించవలసిందే.
12.141.94
एवमुक्त्वा निववृते मातङ्गः कौशिकं तदा ।
विश्वामित्रो जहारैव कृतबुद्धिः श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.९४ ॥
ఇలా చెప్పి మాతంగుడు అప్పుడు కౌశికుని నుండి తిరిగి వెళ్ళిపోయాడు; నిశ్చయబుద్ధిగల విశ్వామిత్రుడు కుక్క తొడను తీసుకున్నాడు.
12.141.95
ततो जग्राह स श्वाङ्गं जीवितार्थी महामुनिः ।
सदारस्तामुपाहृत्य वने भोक्तुमियेप सः ॥ १२.१४१.९५ ॥
అప్పుడు జీవించాలనే కోరికగల ఆ మహాముని కుక్క అవయవాన్ని తీసుకున్నాడు; భార్యతో కలిసి దానిని అడవికి తెచ్చి తినాలని కోరాడు.
12.141.96
अथास्य बुद्धिरभवद्विधिनाऽहं श्वजाघनीम् ।
भक्षयामि यथाकालं पूर्वं संतर्प्य देवताः ॥ १२.१४१.९६ ॥
అప్పుడు అతనిలో ఇలాంటి ఆలోచన కలిగింది: 'విధి ప్రకారం, తగిన సమయంలో, ముందుగా దేవతలను తృప్తిపరచి, ఈ కుక్క తొడను నేను తింటాను.'
12.141.97
ततोऽग्निमुपसंहृत्य ब्राह्मेण विधिना मुनिः ।
ऐन्द्राग्नेयेन विधिना चरुं श्रपयत स्वयम् ॥ १२.१४१.९७ ॥
అప్పుడు ముని అగ్నిని రగిలించి, బ్రాహ్మ విధిగా; ఐంద్రాగ్నేయ విధిగా తానే చరువును వండాడు.
12.141.98
ततः समारभत्कर्म दैवं पित्र्यं च भारत ।
आहूय देवानिन्द्रादीन्भागंभागं विधिक्रमात् ॥ १२.१४१.९८ ॥
అప్పుడు, ఓ భారతా, అతడు దేవతల కర్మలను, పితృకర్మలను ప్రారంభించాడు; ఇంద్రాదులైన దేవతలను ఆహ్వానించి, విధి క్రమంగా భాగభాగాలుగా సమర్పించాడు.
12.141.99
एतस्मिन्नेव काले तु प्रववर्ष स वासवः ।
संजीवयन्प्रजाः सर्वा जनयामास चौषधीः ॥ १२.१४१.९९ ॥
అదే సమయంలో వాసవుడు (ఇంద్రుడు) వర్షం కురిపించి, సమస్త ప్రజలను సంజీవింపజేస్తూ ఓషధులను పుట్టించాడు.
12.141.100
विश्वामित्रोऽपि भगवांस्तपसा दग्धकिल्चिषः ।
कालेन महता सिद्धिमवाप परमाद्भुताम् ॥ १२.१४१.१०० ॥
భగవంతుడైన విశ్వామిత్రుడు కూడా తపస్సుతో తన పాపాలను దహింపజేసుకొని, చాలా కాలానికి అత్యద్భుతమైన సిద్ధిని పొందాడు.
12.141.101
स संहृत्य च तत्कर्म अनास्वाद्य च तद्धविः ।
तोषयामास देवांश्च पितॄंश्च द्विजसत्तमः ॥ १२.१४१.१०१ ॥
ఆ ద్విజోత్తముడు ఆ కర్మను ఉపసంహరించి, హవిస్సును రుచి చూడకుండానే దేవతలను, పితృదేవతలను సంతోషపెట్టాడు.
12.141.102
एवं विद्वानदीनात्मा व्यसनस्थो जिजीविषुः ।
सर्वोपायैरुपायज्ञो दीनमात्मानमुद्धरेत् ॥ १२.१४१.१०२ ॥
ఈ విధంగా విద్వాంసుడు, దీనత్వం లేని మనసుతో, ఆపదలో ఉన్నప్పుడు జీవించాలని కోరుతూ, ఉపాయాలు తెలిసినవాడై, అన్ని ఉపాయాలతో దీనుడైన తనను ఉద్ధరించుకోవాలి.
12.141.103
एतां बुद्धिं समास्थाय जीवितव्यं सदा भवेत् ।
जीवन्पुण्यमवाप्नोति पुरुषो भद्रमश्नुते ॥ १२.१४१.१०३ ॥
ఈ బుద్ధిని అనుసరించి ఎల్లప్పుడూ జీవించాలి; జీవించేవాడు పుణ్యాన్ని పొందుతాడు, శుభాన్ని అనుభవిస్తాడు.
12.141.104
तस्मात्कौन्तेय विदुषा धर्माधर्मविनिश्चये ।
बुद्धिमास्थाय लोकेऽस्मिन्वर्तितव्यं कृतात्मना ॥ १२.१४१.१०४ ॥
కాబట్టి, కౌంతేయా, విద్వాంసుడు ధర్మాధర్మ నిర్ణయంలో బుద్ధిని ఆశ్రయించి, నిగ్రహించిన ఆత్మతో ఈ లోకంలో ప్రవర్తించాలి.