มหาภารตะ · อัธยายะ 12.141
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.141.1
हीने परमके धर्मे सर्वलोकविलङ्घिते ।
अधर्मे धर्मतां नीते धर्मे चाधर्मतां गते ॥ १२.१४१.१ ॥
เมื่อธรรมอันสูงสุดเสื่อมลง เมื่อโลกทั้งปวงถูกละเมิด เมื่ออธรรมถูกนำให้กลายเป็นธรรม และธรรมกลับกลายเป็นอธรรม
12.141.2
मर्यादासु प्रभिन्नासु क्षुभिते लोकिश्चये ।
राजभिः पीडिते लोके चोरैर्वाऽपि विशांपते ॥ १२.१४१.२ ॥
เมื่อเขตแดนแห่งระเบียบถูกทำลาย เมื่อดวงตาของโลกถูกรบกวน และโลกถูกกดขี่โดยพระราชาหรือแม้แต่โจร โอ้เจ้าแห่งประชาชน
12.141.3
सर्वाश्रमेषु मूढेषु कर्मसूपहतेषु च ।
कामाल्लोभाच्च मोहाच्च भयं पश्यत्सु भारत ॥ १२.१४१.३ ॥
เมื่อในหมู่วรรณะและอาศรมทั้งปวง ผู้คนหลงผิดและย่อยยับในหน้าที่ และเพราะกาม โลภ และโมหะ พวกเขามองเห็นแต่ความกลัว โอ้ภารตะ
12.141.4
अविश्वस्तेषु सर्वेषु नित्यं भीतेषु भारत ।
नित्यं च हन्यमानेषु वञ्चयत्सु परस्परम् ॥ १२.१४१.४ ॥
เมื่อทุกคนไม่ไว้วางใจกัน หวาดกลัวอยู่เป็นนิตย์ โอ้ภารตะ และถูกฆ่าฟันอยู่เป็นนิตย์ ขณะหลอกลวงกันและกัน
12.141.5
प्रदीप्तेषु च देशेषु ब्राह्मण्ये चातिपीडिते ।
अवर्षति च पर्जन्ये मिथो भेदे समुत्थिते ॥ १२.१४१.५ ॥
เมื่อแผ่นดินลุกเป็นไฟ และฐานะของพราหมณ์ถูกกดขี่อย่างหนัก ฝนไม่ตกจากเมฆฝน และความแตกแยกระหว่างกันได้เกิดขึ้น
12.141.6
सर्वस्मिन्दस्युसाद्भूते पृथिव्यामुपजीवने ।
केनस्विद्ब्राह्मणो जीवेज्जघन्ये काल आगते ॥ १२.१४१.६ ॥
เมื่อทุกสิ่งบนแผ่นดินตกอยู่ในอำนาจของโจร และวิถีทางหาเลี้ยงชีพสูญหาย และยุคอันต่ำทรามได้มาถึง พราหมณ์จะดำรงชีวิตด้วยวิธีใดได้เล่า
12.141.7
अतितिक्षुः पुत्रपौत्राननुक्रोशान्नराधिप ।
कतमापदि वर्तेत तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१४१.७ ॥
ผู้ที่อดทนเพราะความเมตตาต่อบุตรและหลาน โอ้จอมคน ควรประพฤติตนอย่างไรในยามวิบัติเช่นนั้น โปรดบอกข้าพเจ้า ปู่ผู้เป็นที่เคารพ
12.141.8
कथं च राजा वर्तेत लोके कलुषतां गते ।
कथमर्थाच्च धर्माच्च न हीयेत परंतप ॥ १२.१४१.८ ॥
และเมื่อโลกตกอยู่ในความเสื่อมทราม พระราชาควรประพฤติตนอย่างไร โอ้ผู้เผาผลาญศัตรู พระองค์จะไม่เสื่อมจากทรัพย์และจากธรรมได้อย่างไร
12.141.9
राजमूला महाबाहो योगक्षेमसुवृष्टयः ।
प्रजासु व्याधयश्चैव मरणं च भयानि च ॥ १२.१४१.९ ॥
โอ้ผู้มีแขนทรงพลัง ความอุดมสมบูรณ์และความมั่นคงอันดี รวมทั้งโรคภัย ความตาย และความหวาดกลัวในหมู่ประชาราษฎร์ ล้วนมีรากอยู่ที่พระราชา
12.141.10
कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्च भरतर्षभ ।
राजमूला इति मतिर्मम नास्त्यत्र संशयः ॥ १२.१४१.१० ॥
โอ้วัวแห่งภารตะ ยุคกฤตะ ยุคเตรตา ยุคทวาประ และยุคกลี ข้าพเจ้าเห็นว่าล้วนมีรากอยู่ที่พระราชา ในเรื่องนี้ไม่มีข้อสงสัย
12.141.11
तस्मिंस्त्वभ्यागते काले प्रजानां दोषकारके ।
विज्ञानबलमास्थाय जीवितव्यं भवेत्तदा ॥ १२.१४१.११ ॥
แต่เมื่อกาลเวลานั้นมาถึง ซึ่งนำความผิดพลาดมาสู่ประชาราษฎร์ ควรดำรงชีวิตโดยอาศัยพลังแห่งปัญญาและการพินิจพิจารณา
12.141.12
अधाप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
विश्वामित्रस्य संवादं चण्डालस्य च पक्कणे ॥ १२.१४१.१२ ॥
แม้ในบัดนี้ผู้คนยังเล่าเรื่องโบราณนี้ คือบทสนทนาระหว่างพระวิศวามิตรกับจัณฑาลในที่อยู่ของคนทำอาหารจากเนื้อสุนัข
12.141.13
त्रेताद्वापरयोः संधौ पुरा दैवव्यतिक्रमात् ।
अनावृष्टिरभूद्धोरा लोके द्वादशवार्षिकी ॥ १२.१४१.१३ ॥
ในกาลโบราณ ณ รอยต่อระหว่างยุคเตรตาและยุคทวาประ เพราะการละเมิดระเบียบของเทพเจ้า ความแล้งอันร้ายแรงซึ่งยาวนานสิบสองปีได้เกิดขึ้นทั่วโลก
12.141.14
प्रजानामतिवृद्धानां युगान्ते समुपस्थिते ।
त्रेतायां मोक्षसमये द्वापरप्रतिपादने ॥ १२.१४१.१४ ॥
เมื่อจุดจบของยุคมาถึง เมื่อประชาชนเพิ่มจำนวนมากขึ้น ในเวลาที่เตรตาจะปลดปล่อย และทวาประกำลังจะถูกมอบให้
12.141.15
न ववर्ष सहस्राक्षः प्रतिलोमोऽभवद्गुरुः ।
जगाम दक्षिणं मार्गं सोमो व्यावृत्तमण्डलः ॥ १२.१४१.१५ ॥
พระอินทร์ผู้มีนัยน์ตาพันมิได้ให้ฝนตก พระพฤหัสบดีหันเหไปในทางตรงข้าม พระจันทร์ซึ่งวงโคจรเบนออกไป ได้เดินตามเส้นทางทิศใต้
12.141.16
नावश्यायोऽपि रात्र्यन्ते कुत एवाभ्रराजयः ।
नद्यः संक्षिप्ततोयौघाः किंचिदन्तर्गताऽभवन् ॥ १२.१४१.१६ ॥
แม้น้ำค้างก็ไม่มีในปลายราตรี จะกล่าวไปไยถึงแถวเมฆ แม่น้ำทั้งหลายซึ่งกระแสน้ำหดลงได้ไหลลึกเข้าไปบ้างแล้ว
12.141.17
सरांसि सरितश्चैव कूपाः प्रस्रवणानि च ।
हतत्विषो न लक्ष्यन्ते निसर्गात्पूर्वकारितात् ॥ १२.१४१.१७ ॥
ทะเลสาบ แม่น้ำ บ่อน้ำ และน้ำพุก็สูญเสียความสดใส จนมองไม่เห็น เพราะธรรมชาติแห่งการกระทำในอดีตได้ก่อให้เกิดเหตุการณ์นี้
12.141.18
भूमिः शुष्कजलस्थाना विनिवृत्तसभाप्रपा ।
निवृत्तयज्ञस्वाध्याया निर्वषट्कारमङ्गला ॥ १२.१४१.१८ ॥
แหล่งน้ำบนแผ่นดินแห้งเหือด การประชุมและศาลาน้ำดื่มหยุดลง การบูชายัญและการสวดท่องพระเวทหยุดลง บทเรียกวษัฏและพิธีมงคลไม่มีอีกต่อไป
12.141.19
उत्सन्नकृषिगोरक्षा निवृत्तविपणापणा ।
निवृत्तपूर्वसमया संप्रनष्टमहोत्सवा ॥ १२.१४१.१९ ॥
การเพาะปลูกและการเลี้ยงโคถูกทำลาย ตลาดและร้านค้าปิดตัวลง ประเพณีแต่ก่อนสิ้นสุด มหกรรมอันยิ่งใหญ่ย่อยยับสูญหายไปทั้งสิ้น
12.141.20
अस्थिकङ्कालसंकीर्णा हाहाभूतनराकुला ।
शून्यभूयिष्ठनगरा दग्धग्रामनिवेशना ॥ १२.१४१.२० ॥
เต็มไปด้วยกระดูกและโครงกระดูก ผู้คนอลหม่านด้วยเสียงคร่ำครวญด้วยความตกใจ เมืองส่วนใหญ่ว่างเปล่า และหมู่บ้านกับที่พักอาศัยถูกเผาวอด
12.141.21
क्वचिच्चोरैः क्वचिच्छूरैः क्वचिद्राजभिरातुरैः ।
परस्परभयाच्चैव शून्यभूयिष्ठनिर्जना ॥ १२.१४१.२१ ॥
บางครั้งถูกโจรปล้นรบกวน บางครั้งถูกนักรบรุกราน บางครั้งถูกพระราชาเบียดเบียน และเพราะความกลัวซึ่งกันและกัน บ้านเมืองนั้นจึงว่างเปล่าและไร้ผู้คนเสียเป็นส่วนมาก
12.141.22
गतदैवतसंस्थाना वृद्धबालविनाकृता ।
गोजाविमहिषीहीना परस्परपराहता ॥ १२.१४१.२२ ॥
เทวดาและสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ของที่นั้นหายไป ขาดทั้งคนชราและเด็ก ไม่มีโค แพะ แกะ และควาย ถูกทำร้ายกันเองไปมา
12.141.23
हतविप्रा हतारक्षा प्रनष्टोत्सवसंचया ।
शवभूतनरप्राया बभूव वसुधा तदा ॥ १२.१४१.२३ ॥
พราหมณ์ถูกฆ่า ผู้พิทักษ์ถูกฆ่า งานเทศกาลและทรัพย์สมบัติที่สะสมไว้สูญสิ้นไป แผ่นดินในเวลานั้นจึงเกือบกลายเป็นที่ของผู้คนซึ่งเหมือนศพ
12.141.24
तस्मिन्प्रतिभये काले क्षीणधर्मे युधिष्ठिर ।
बभूवुः क्षुधिता मर्त्याः खादमानाः परस्परम् ॥ १२.१४१.२४ ॥
ในกาลอันน่าสะพรึงกลัวนั้น โอ ยุธิษฐิระ เมื่อธรรมเสื่อมโทรม มนุษย์ที่หิวโหยก็กินกันเองไปมา
12.141.25
ऋषयो नियमांस्त्यक्त्वा परित्यक्ताग्निदेवताः ।
आश्रमान्संपरित्यज्य पर्यधावन्नितस्ततः ॥ १२.१४१.२५ ॥
เหล่าฤๅษีละทิ้งวัตรปฏิบัติ ทอดทิ้งไฟบูชาและเทวดา ละทิ้งอาศรมของตนโดยสิ้นเชิง วิ่งวุ่นไปมาทั่วทุกหนแห่ง
12.141.26
विश्वामित्रोऽथ भगवान्महर्षिरनिकेतनः ।
क्षुधा परिगतो धीमान्समन्तात्पर्यधावत् ॥ १२.१४१.२६ ॥
ครั้งนั้น ท่านมหาฤๅษีวิศวามิตรผู้ทรงเกียรติ ไม่มีที่อยู่อาศัย ถูกความหิวบีบคั้น ก็วิ่งวนไปทุกทิศทาง
12.141.27
त्यक्त्वा दारांश्च पुत्रांश्च कस्मिंश्च जनसंसदि ।
भक्ष्याभक्ष्यसमो भ्रूत्वा निरग्निरनिकेतनः ॥ १२.१४१.२७ ॥
ท่านละทิ้งภรรยาและบุตรชาย ไม่ว่าจะอยู่ท่ามกลางชุมชนใด จนไม่แยแสว่าอะไรกินได้หรือกินไม่ได้ ท่านไม่มีไฟบูชาและไม่มีที่อยู่อาศัย
12.141.28
स कदाचित्परिपतञ्श्वपचानां निकेतनम् ।
हिंस्राणां प्राणिघातानामाससाद वने क्वचित् ॥ १२.१४१.२८ ॥
วันหนึ่ง ท่านเดินเตร่ไปในป่าแห่งหนึ่งและพบที่อยู่ของพวกหมาปรุงอาหาร ผู้โหดร้ายฆ่าสัตว์มีชีวิต
12.141.29
विभिन्नकलशाकीर्णं श्रमांसेन च भूषितम् ।
वराहखरभग्नास्थिकपालघटसंकुलम् ॥ १२.१४१.२९ ॥
ที่นั้นเต็มไปด้วยหม้อแตกกระจาย ประดับด้วยเนื้อแห่งความยากลำบาก เกลื่อนกล่นด้วยกระดูกหักของหมูป่าและลา กะโหลกศีรษะและหม้อ
12.141.30
मृतचेलपरिस्तीर्णं निर्माल्यकृतभूषणम् ।
सर्पनिर्मोकमालाभिः कृतचिह्नकुटीमुखम् ॥ १२.१४१.३० ॥
ปูด้วยผ้าของคนตาย ประดับด้วยเครื่องประดับที่ถูกทิ้งไว้ ประตูกระท่อมมีเครื่องหมายแปลกๆ และมีพวงมาลัยทำจากคราบงู
12.141.31
कुक्कुटाराबहुलं गर्दभध्वनिनादितम् ।
उद्धोषद्भिः खरैर्वाक्यैः कलहद्भिः परस्परम् ॥ १२.१४१.३१ ॥
ที่นั้นเต็มไปด้วยเสียงไก่ขัน ดังก้องด้วยเสียงลาร้อง มีผู้คนตะโกนคำหยาบคายและทะเลาะกันไปมา
12.141.32
उलूकपक्षिध्वनिभिर्देवतायतनैर्वृतम् ।
लोहघण्टापरिष्कारं श्वयूथपरिवारितम् ॥ १२.१४१.३२ ॥
ที่นั้นเต็มไปด้วยเสียงนกฮูกและนกอื่นๆ ล้อมด้วยศาลเจ้าของเทวดา ประดับด้วยกระดิ่งเหล็ก และถูกฝูงสุนัขล้อมรอบ
12.141.33
तत्प्रविश्य क्षुधाविष्टो गाधिपुत्रो महानृपिः ।
आहारान्वेषणे युक्तः परं यत्नं समास्थितः ॥ १२.१४१.३३ ॥
เมื่อเข้าไปในที่นั้น พระฤๅษีผู้ยิ่งใหญ่ ราชบุตรแห่งคาธี ถูกความหิวครอบงำ มุ่งแสวงหาอาหาร จึงทุ่มเทความพยายามอย่างยิ่ง
12.141.34
न च क्वचिदविन्दत्स भिक्षमाणोऽपि कौशिकः ।
मांसमन्नं फलं मूलमन्यद्वा तत्र किंचन ॥ १२.१४१.३४ ॥
แม้ขอทานอยู่ กาศิกะก็ไม่พบสิ่งใดในที่นั้นเลย ไม่มีเนื้อ ไม่มีอาหาร ไม่มีผลไม้ ไม่มีราก หรือสิ่งอื่นใด
12.141.35
अहो कृच्छ्रं मया प्राप्तमिति निश्चित्य कौशिकः ।
पपात भूमौ दौर्बल्यात्तस्मिंश्चण्डालपक्कणे ॥ १२.१४१.३५ ॥
กาศิกะคิดแน่ชัดว่า อ้า ความยากลำบากนี้มาถึงข้าพเจ้าแล้ว แล้วก็ล้มลงกับพื้นเพราะความอ่อนแรง ณ ที่ปรุงอาหารของคนจัณฑาลนั้น
12.141.36
स चिन्तयामास मुनिः किंनु मे सुकृतं भवेत् ।
कथं वृथा न मृत्युः स्यादिति पार्थिवसत्तम ॥ १२.१४१.३६ ॥
ฤๅษีจึงคิดว่า บุญอะไรที่ข้าพเจ้าอาจมีอยู่ และความตายจะไม่สูญเปล่าได้อย่างไร โอ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์
12.141.37
स ददर्श श्वमांसस्य कुतन्त्रीं पतितां मुनिः ।
चण्डालस्य गृहे राजन्सद्यः शस्त्रहतस्य वै ॥ १२.१४१.३७ ॥
โอ พระราชา ฤๅษีเห็นเชือกเอ็นที่ทำจากเนื้อสุนัข ซึ่งตกอยู่ในบ้านของคนจัณฑาล เพิ่งถูกอาวุธฆ่าตายมาไม่นาน
12.141.38
स चिन्तयामास तदा स्तेयं कार्यमितो मया ।
न…दानीमुपायो मे विद्यते प्राणधारणे ॥ १२.१४१.३८ ॥
แล้วท่านคิดว่า ข้าพเจ้าต้องลักขโมยตั้งแต่บัดนี้ ไม่มีวิธีอื่นใดแล้วสำหรับข้าพเจ้าที่จะดำรงชีวิตอยู่ได้
12.141.39
…सु विहितं स्तेयं विशिष्टसमहीनतः ।
परस्परं भवेत्पूर्वमास्थेयमिति निश्चयः। ॥ १२.१४१.३९ ॥
การลักขโมยที่ถูกกำหนดไว้ จากผู้ที่สูงกว่า เสมอกัน หรือต่ำกว่า ควรปฏิบัติตามลำดับนี้ก่อน นี่คือข้อสรุป
12.141.40
हीनादादेयमादौ स्यात्समानात्तदनन्तरम् ।
असंभवे त्वाददीत विशिष्टादपि धार्मिकात् ॥ १२.१४१.४० ॥
ควรเอาจากผู้ต่ำกว่าก่อน หลังจากนั้นจากผู้เสมอกัน แต่เมื่อทำไม่ได้ แม้จากผู้ที่สูงกว่าซึ่งเป็นผู้ทรงธรรม ก็ควรเอาได้
12.141.41
सोऽहमन्तावसायीनां हराम्येनां प्रतिग्रहात् ।
न स्तेयदोषं पश्यामि हरिष्याम्येतदामिषम् ॥ १२.१४१.४१ ॥
ข้าพเจ้าจะรับเนื้อนี้จากพวกอันตาวสายินด้วยการยอมรับ ข้าพเจ้าไม่เห็นโทษของการลักขโมยในเรื่องนี้ ข้าพเจ้าจะนำเนื้อนี้ไป
12.141.42
एतां बुद्धिं समास्थाय विश्वामित्रो महामुनिः ।
तस्मिन्देशे सुसुष्वाप पतितो यत्र भारत ॥ १२.१४१.४२ ॥
วิศวามิตรมหามุนีตั้งจิตตามความคิดนี้แล้วก็ล้มลงหลับสนิท ณ สถานที่นั้น ดูกรลูกหลานของภรตะ
12.141.43
स विगाढां निशां दृष्ट्वा सुप्ते चण्डालपक्कणे ।
शनैरुत्थाय भगवान्प्रविवेश कुटीमुखम् ॥ १२.१४१.४३ ॥
เมื่อเห็นว่าราตรีล่วงไปไกลแล้ว ขณะที่กระท่อมของจัณฑาลหลับอยู่ ท่านผู้ทรงอานุภาพจึงค่อย ๆ ลุกขึ้นและเข้าไปยังปากทางของกระท่อม
12.141.44
स सुप्त एव चण्डालः श्लेष्मापिहितलोचनः ।
परिभिन्नस्वरो रूक्षः प्रोवाचाप्रियदर्शनः ॥ १२.१४१.४४ ॥
จัณฑาลผู้ยังหลับอยู่นั่นเอง ดวงตาถูกเสมหะปิดไว้ เปล่งเสียงแหบแตกและหยาบกระด้าง ดูน่าไม่พอใจ กล่าวขึ้น
12.141.45
कः कुतन्त्रीं घट्टयति सुप्ते चण्डालपक्कणे ।
जागर्मि नैव सुप्तोऽस्मि हतोऽसीति च दारुणः ॥ १२.१४१.४५ ॥
"ผู้ใดกำลังสั่นสายพิณที่ขึงไม่ดีอยู่ในกระท่อมของจัณฑาลขณะที่เขาหลับ ข้าพเจ้าตื่นอยู่ ข้าพเจ้าไม่ได้หลับเลย เจ้าตายแล้ว!" ผู้ดุร้ายนั้นกล่าวดังนี้
12.141.46
विश्वामित्रोऽहमित्येव सहसा तमुवाच ह ।
सहसाऽभ्यागतं भूयः सोद्वेगस्तेन कर्मणा ॥ १२.१४१.४६ ॥
"ข้าพเจ้าคือวิศวามิตร" ท่านกล่าวแก่เขาทันทีดังนี้ แก่ผู้ที่มาถึงโดยฉับพลัน ซึ่งกลับมาเกิดความปั่นป่วนอีกเพราะการกระทำนั้น
12.141.47
विश्वामित्रोऽहमायुष्मन्नागतोऽहं बुभुक्षितः ।
मा वधीर्मम सद्बुद्धे यदि सम्यक्प्रपश्यसि ॥ १२.१४१.४७ ॥
"ข้าพเจ้าคือวิศวามิตร ผู้มีอายุยืนเอ๋ย ข้าพเจ้ามาแล้ว ข้าพเจ้าหิวโหย ดูกรผู้มีปัญญาดี อย่าฆ่าข้าพเจ้าเลย หากท่านเห็นได้ถูกต้อง"
12.141.48
चण्डालस्तद्वचः श्रुत्वा महर्षेर्भावितात्मनः ।
शयनादुपसंभ्रान्त उद्ययौ प्रति तं ततः ॥ १२.१४१.४८ ॥
จัณฑาลได้ฟังถ้อยคำของมหาฤๅษีผู้มีจิตบริสุทธิ์นั้นแล้ว ก็ตกใจอย่างยิ่ง ลุกจากที่นอนแล้วเดินเข้าไปหาท่าน
12.141.49
स विसृज्याश्रु नेत्राभ्यां बहुमानात्कृताञ्जलिः ।
उवाच कौशिकं रात्रौ ब्रह्मन्किं ते चिकीर्षितम् ॥ १२.१४१.४९ ॥
เขาหลั่งน้ำตาจากดวงตาทั้งสอง ประนมมือด้วยความเคารพยิ่ง แล้วกล่าวแก่เการิกะในยามราตรีว่า "ข้าแต่พราหมณ์ ท่านประสงค์จะทำสิ่งใด"
12.141.50
विश्वामित्रस्तु मातङ्गमुवाच परिसान्त्वयन् ।
क्षुधितोऽन्तर्गतप्राणो हरिष्यामि श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.५० ॥
ส่วนวิศวามิตรปลอบโยนมาตังคะแล้วกล่าวว่า "ข้าพเจ้าหิวโหยจนลมปราณแทบดับอยู่ภายใน ข้าพเจ้าจะเอาสะโพกของสุนัขไป"
12.141.51
क्षुधितः कलुषं यातो नास्ति ह्रीरशनार्थिनः ।
क्षुच्च मां दूषयत्यत्र हरिष्यामि श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.५१ ॥
คนหิวโหยย่อมตกไปสู่บาป ผู้ที่แสวงหาอาหารย่อมไม่มีความละอาย ที่นี่ความหิวทำให้ข้าพเจ้าแปดเปื้อน ข้าพเจ้าจะเอาสะโพกของสุนัขไป
12.141.52
अवसीदन्ति मे प्राणाः स्मृतिर्मे नश्यति क्षुधा ।
दुर्बलो नष्टसंज्ञश्च भक्ष्याभक्ष्यविवर्जितः।
सोधर्मं बुध्यमानोऽपि हरिष्यामि श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.५२ ॥
ลมปราณของข้าพเจ้ากำลังจมดิ่ง ความทรงจำของข้าพเจ้าสูญหายไปเพราะความหิว ข้าพเจ้าอ่อนแรงและสติสัมปชัญญะเลือนหาย ไม่รู้แยกสิ่งที่กินได้และกินไม่ได้ แม้ข้าพเจ้าจะเข้าใจหน้าที่อยู่ ข้าพเจ้าก็จะเอาสะโพกของสุนัขไป
12.141.53
यदा भैक्षं न विन्दामि युष्माकमहमालये ।
तदा बुद्धिः कृता पापे हरिष्यामि श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.५३ ॥
เมื่อข้าพเจ้าไม่พบอาหารบิณฑบาตที่เรือนของท่าน ดูกรผู้มีบาป ข้าพเจ้าจึงตัดสินใจว่า ข้าพเจ้าจะเอาสะโพกของสุนัขไป
12.141.54
अग्निर्मुखं पुरोधाश्च देवानां शुचिषाङ्विभुः ।
यथा च सर्वभुग्ब्रह्मा तथा मां विद्धि धर्मतः ॥ १२.१४१.५४ ॥
พระอัคนีเป็นปากและเป็นปุโรหิตของเทวดา ผู้บริสุทธิ์และทรงอานุภาพ และดังที่พระพรหมเป็นผู้กลืนกินทุกสิ่ง ขอท่านจงรู้ข้าพเจ้าโดยธรรมฉันนั้นเถิด
12.141.55
तमुवाच स चण्डालो महर्षे शृणु मे वचः ।
श्रुत्वा तथा तमातिष्ठ यथा धर्मो न हीयते ॥ १२.१४१.५५ ॥
จัณฑาลนั้นกล่าวแก่ท่านว่า "ดูกรมหาฤๅษี ขอท่านจงฟังถ้อยคำของข้าพเจ้า เมื่อฟังแล้ว ขอท่านจงดำรงอยู่ตามนั้นเถิด เพื่อมิให้ธรรมเสื่อมไป"
12.141.56
धर्मं तवापि विप्रर्षे शृणु यत्ते ब्रवीम्यहम् ॥ १२.१४१.५६ ॥
ดูกรฤๅษีในหมู่พราหมณ์ ขอท่านจงฟังเรื่องธรรมของท่านเองด้วยเถิด จงฟังสิ่งที่ข้าพเจ้ากล่าวแก่ท่าน
12.141.57
मृगाणामधमं श्वानं प्रवदन्ति मनीषिणः ।
तस्याप्यधम उद्देशः शरीरस्य तु जाघी ॥ १२.१४१.५७ ॥
บัณฑิตกล่าวว่าสุนัขเป็นสัตว์ที่ต่ำที่สุดในบรรดาสัตว์ป่า และส่วนที่ต่ำที่สุดของร่างกายมันก็คือสะโพก
12.141.58
नेदं सम्यग्व्यवसितं महर्षे कर्म गर्हितम् ।
चण्डालस्वस्य हरणमभक्ष्यस्य विशेषतः ॥ १२.१४१.५८ ॥
ดูกรมหาฤๅษี กรรมนี้ไม่ได้ตัดสินใจไว้โดยชอบ และเป็นสิ่งที่น่าตำหนิ คือการเอาของที่เป็นของจัณฑาล และโดยเฉพาะของที่ไม่ควรบริโภค
12.141.59
साध्वन्यमनुपश्य त्वमुपायं प्राणधारणे ।
श्वमांसलोभात्तपसो नाशस्ते स्यान्महामुने ॥ १२.१४१.५९ ॥
ดูกรมหาฤๅษี ขอท่านพิจารณาหาวิธีอื่นให้ดีเพื่อดำรงชีวิต มิฉะนั้น เพราะความโลภในเนื้อสุนัข ตบะของท่านจะพินาศ
12.141.60
जानता विहितो मार्गो न कार्यो धर्मसंकरः ।
मा स्म धर्मं परित्याक्षीस्त्वं हि धर्मविदुत्तमः ॥ १२.१४१.६० ॥
ผู้รู้ควรดำเนินตามทางที่กำหนดไว้ และไม่ควรก่อให้เกิดความปนเปื้อนของธรรม อย่าละทิ้งธรรมเลย เพราะท่านเป็นผู้เลิศในบรรดาผู้รู้ธรรม
12.141.61
विश्वामित्रस्ततो राजन्नित्युक्तो भरतर्षभ ।
क्षुधार्तः प्रत्युवाचेदं पुनरेव महामुनिः ॥ १२.१४१.६१ ॥
ราชาเอ๋ย วิศวามิตรมหามุนีถูกกล่าวเช่นนั้น แล้วกล่าวตอบอีกครั้งด้วยความหิวโหยแสนสาหัส ดั่งวัวกระทิงแห่งภรตวงศ์
12.141.62
निराहारस्य सुमहान्मम कालोऽभिधावतः ।
न विद्यतेऽप्युपायश्च कश्चिन्मे प्राणधारणे ॥ १२.१४१.६२ ॥
ข้าพเจ้าไม่มีอาหารมานานแสนนาน ขณะเร่ร่อนไปมา และไม่มีทางใดเลยที่จะประคองชีวิตไว้ได้
12.141.63
येनकेन विशेषेण कर्मणा येनकेनचित् ।
उज्जिहीर्षे सीदमानः समर्थो धर्ममाचरेत् ॥ १२.१४१.६३ ॥
ไม่ว่าด้วยวิธีใดหรือกรรมใดเป็นพิเศษ ข้าพเจ้าผู้จมอยู่ในความทุกข์ปรารถนาจะยกตนขึ้น ผู้ที่สามารถควรประพฤติธรรม
12.141.64
ऐन्द्रो धर्मः क्षत्रियाणां ब्राह्मणानामथाग्निकः ।
ब्रह्मवह्निर्मम बलं भोक्ष्यामि शमयन्क्षुधाम् ॥ १२.१४१.६४ ॥
หน้าที่ของกษัตริย์เป็นของพระอินทร์ และหน้าที่ของพราหมณ์เป็นของพระอัคนี ไฟแห่งพระเวทคือกำลังของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจะกินเพื่อดับความหิว
12.141.65
यथायथैव जीवेद्धि तत्कर्तव्यमहेलया ।
जीवितं मरणाच्छ्रेयो जीवन्धर्ममवाप्नुयात् ॥ १२.१४१.६५ ॥
ควรดำรงชีวิตไปตามที่ทำได้ เพราะนั่นคือหน้าที่ โดยไม่ดูหมิ่นตนเอง ชีวิตดีกว่าความตาย เพราะผู้ที่ยังมีชีวิตอยู่เท่านั้นจึงบรรลุธรรมได้
12.141.66
सोऽहं जीवितमाकाङ्क्षन्नभक्ष्यस्यापि भक्षणम् ।
व्यवस्ये बुद्धिपूर्वं वै तद्भवाननुमन्यताम् ॥ १२.१४१.६६ ॥
ข้าพเจ้าปรารถนาจะมีชีวิตอยู่ จึงตั้งใจอย่างรู้ตัวว่าจะกินแม้สิ่งที่ไม่ควรกิน ขอท่านได้โปรดอนุญาตเถิด
12.141.67
जीवन्धर्मं चरिष्यामि प्रणोत्स्याम्यशुभानि तु ।
तपोभिर्विद्यया चैव ज्योतींषीव महत्तमः ॥ १२.१४१.६७ ॥
ตราบใดที่ข้าพเจ้ายังมีชีวิต ข้าพเจ้าจะประพฤติธรรม และจะขับไล่ความชั่วร้ายด้วยตบะและความรู้ ดั่งแสงสว่างขับไล่ความมืดมหันต์
12.141.68
नैतत्खादन्प्राप्स्यसे प्राणमद्य ।
नायुर्दीर्घं नामृतस्येव तृप्तिम्।
भिक्षामन्यां भिक्ष मा ते मनोस्तु ।
श्वभक्षणे श्वा ह्यभक्ष्यो द्विजानाम् ॥ १२.१४१.६८ ॥
เพราะการกินสิ่งนี้ วันนี้ท่านจะไม่ได้รับชีวิต ทั้งจะไม่ได้อายุยืน และไม่ได้ความอิ่มเอมดั่งน้ำอมฤต จงขออาหารอื่นเถิด อย่าให้ใจของท่านหมายมั่นสิ่งนี้ เพราะสุนัขไม่ควรกินสำหรับผู้เกิดสองครั้ง
12.141.69
न दुर्भिक्षे सुलभं मांसमन्य ।
च्छ्वपाकमन्ये न च मेऽस्ति वित्तम।
क्षुघार्तश्चाहमगतिर्निराशः ।
श्वजाघनीं ष़ड्सात्साधु मन्ये ॥ १२.१४१.६९ ॥
ในยามอดอยาก เนื้อสัตว์หาได้ง่ายจากที่อื่นไม่ เว้นแต่จากผู้ที่ปรุงเนื้อสุนัข และข้าพเจ้าก็ไม่มีทรัพย์สิน ข้าพเจ้าถูกความหิวเบียดเบียน ไร้ที่พึ่งและหมดหวัง จึงเห็นว่าสะโพกสุนัขนั้นดีกว่าหกเท่า
12.141.70
पञ्च पञ्चनखा भक्ष्या ब्रह्मक्षत्रस्य वै विशः ।
शल्यकः श्वाविधो गोधा शशः कूर्मश्च पञ्चमः।
यदि शास्त्रं प्रमाणं ते माऽभक्ष्ये वै मनः कृथाः ॥ १२.१४१.७० ॥
สัตว์ห้าชนิดที่มีเล็บห้าเล็บเป็นอาหารที่กินได้สำหรับพราหมณ์ กษัตริย์ และแพศย์ คือ เม่น ศวาวิธ ตัวเงินตัวทอง กระต่าย และเต่าเป็นชนิดที่ห้า หากพระคัมภีร์เป็นหลักฐานสำหรับท่าน จงอย่าตั้งใจไปยังสิ่งที่ไม่ควรกิน
12.141.71
अगस्त्येनासुरो जग्धो वातापिः क्षुधितेन वै ।
अहमापद्गतः क्षुब्धो भक्षयिष्ये श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.७१ ॥
อคัสตยะผู้หิวโหยได้กินอสูรวาตาปี ข้าพเจ้าผู้ตกอยู่ในความทุกข์และหวั่นไหว จะกินสะโพกสุนัข
12.141.72
भिक्षामन्यामाहरेति न च कर्तुमिहार्हसि ।
न नूनं कार्यमेतद्वै हर कामं श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.७२ ॥
จงนำอาหารอื่นมาเถิด ท่านไม่ควรทำเช่นนี้ที่นี่ ไม่เป็นที่แน่นอนว่าการกระทำนี้เป็นสิ่งที่ควรทำ หากท่านปรารถนา ก็จงเอาสะโพกสุนัขไปเถิด
12.141.73
शिष्टा वै कारणं धर्मे तद्वृत्तमनुवर्तये ।
परां मेध्याशनादेनां भक्ष्यां मन्ये श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.७३ ॥
ผู้มีปัญญาเป็นเหตุแห่งธรรมโดยแท้ และข้าพเจ้าจะดำเนินตามความประพฤติของท่านเหล่านั้น ข้าพเจ้าเห็นว่าสะโพกสุนัขนี้แม้จะยอดเยี่ยม ก็เป็นสิ่งที่กินได้ มากกว่าอาหารบริสุทธิ์
12.141.74
असद्भिर्यः समाचीर्णो न स धर्मः सनातनः ।
अकार्यमिह कार्यं वा मा छलेनाशुभं कृथाः ॥ १२.१४१.७४ ॥
ความประพฤติที่ผู้ชั่วร้ายปฏิบัติ มิใช่ธรรมอันเป็นนิรันดร์ สิ่งที่ไม่ควรทำหรือควรทำในโลกนี้ จงอย่าทำความชั่วร้ายด้วยการหลอกลวงเลย
12.141.75
न पातकं नावमतमृषिः सन्कर्तुमर्हति ।
समौ च श्वमृगौ मन्ये तस्माद्भोक्ष्ये श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.७५ ॥
ข้าพเจ้าเป็นฤๅษี ไม่ควรกระทำบาปหรือความดูหมิ่น ข้าพเจ้าเห็นว่าสุนัขกับกวางเสมอกัน ฉะนั้นข้าพเจ้าจะกินสะโพกสุนัขนี้
12.141.76
यद्ब्राह्मणार्थे कृतमर्थिनेन ।
तेनर्षिणा तदभक्ष्यं न कामात्।
स वै धर्मो यत्र न पापमस्ति ।
सर्वैरुपायैर्गुरवो हि रक्ष्याः ॥ १२.१४१.७६ ॥
สิ่งที่ฤๅษีผู้มีความต้องการนั้นได้ทำเพื่อพราหมณ์ ไม่ใช่อาหารที่กินเพราะความปรารถนา ธรรมคือที่ซึ่งไม่มีบาป ครูและผู้ใหญ่ต้องได้รับการคุ้มครองด้วยทุกวิถีทาง
12.141.77
मित्रं च मे ब्राह्मणस्यायमात्मा ।
प्रियश्च मे पूज्यतमश्च लोके।
तद्भोक्तुकामोऽहमिमां जिहीर्षे ।
नृशंसानामीदृशानां न विभ्ये ॥ १२.१४१.७७ ॥
นี่คือมิตรของพราหมณ์และคือตัวตนของข้าพเจ้า เป็นที่รักของข้าพเจ้า และเป็นผู้ที่ควรเคารพยิ่งที่สุดในโลก ฉะนั้น เมื่อปรารถนาจะกิน ข้าพเจ้าจึงปรารถนาจะเอาสิ่งนี้ ข้าพเจ้าไม่กลัวคนโหดร้ายเช่นนี้
12.141.78
कामं नरा जीवितं संत्यजन्ति ।
न चाभक्ष्ये क्वचित्कुर्वन्ति बुद्धिम्।
सर्वांश्च कामान्प्राप्नुवन्तीति विद्धि ।
स्वर्गे निवासात्सहते क्षुधां वै ॥ १२.१४१.७८ ॥
มนุษย์อาจสละชีวิตได้ด้วยความเต็มใจ แต่ไม่เคยตั้งใจจะกินสิ่งที่ไม่ควรกินเลย จงรู้ไว้ว่าผู้นั้นได้รับความปรารถนาทั้งปวง เพราะเพื่อการอยู่ในสวรรค์ เขาจึงอดทนต่อความหิวอย่างแท้จริง
12.141.79
स्थाने भवेत्स यशः प्रेत्यभावे ।
निःसंशयः कर्मणां वै विनाशः।
अहं पुनर्व्रतनित्यः शमात्मा ।
मूलं रक्ष्यं भक्षयिष्याम्यभक्ष्यम् ॥ १२.१४१.७९ ॥
ในโลกหน้า ชื่อเสียงนั้นย่อมเหมาะสมแน่นอน ความพินาศของกรรมทั้งหลายไม่มีข้อสงสัย แต่ข้าพเจ้ามั่นคงในวัตรปฏิบัติ มีตนสงบ ข้าพเจ้าจะกินรากที่ควรคุ้มครอง จะกินสิ่งที่ไม่ควรกิน
12.141.80
बुद्ध्यात्मके व्यक्तमस्तीति सृष्टो ।
मोक्षात्मके त्वं यथा शिष्टचक्षुः।
यद्यप्येतत्संशयाच्च त्रपामि ।
नाहं भविष्यामि यथा न माया ॥ १२.१४१.८० ॥
ในธรรมชาติแห่งปัญญาย่อมปรากฏชัดว่าท่านถูกสร้างขึ้น ในธรรมชาติแห่งการหลุดพ้น ท่านดุจผู้มีดวงตาแห่งปราชญ์ แม้ข้าพเจ้าจะละอายต่อความสงสัยนี้ ข้าพเจ้าก็จะไม่กลายเป็นดั่งมายา
12.141.81
गोपनीयमिदं दुःखमिति मे निश्चिता मतिः ।
दुष्कृतं ब्राह्मणं सन्तं यस्त्वामहमुपालभे ॥ १२.१४१.८१ ॥
ทุกข์นี้ควรปกปิดไว้ นี่คือความคิดที่ข้าพเจ้าตัดสินใจแล้ว แต่เพราะท่านเป็นพราหมณ์ ข้าพเจ้าจึงตำหนิท่านผู้ได้กระทำความชั่ว
12.141.82
पिबन्त्येवोदकं गावो मण्डूकेषु रुवत्स्वपि ।
न तेऽधिकारो धर्मेऽस्ति वा भूरात्मप्रशंसकः ॥ १२.१४१.८२ ॥
โคดื่มน้ำได้แม้กบจะร้องอยู่ ท่านไม่มีอำนาจในเรื่องธรรม หรือจะพูดให้ถูกก็คือ โอ้แผ่นดิน ท่านเป็นผู้สรรเสริญตนเอง
12.141.83
सुहृद्भूत्वाऽनुशोचे त्वां कृपा हि त्वयि मे द्विज ।
तदिदं श्रेय आधत्स्व मा लोभे चेत आदधाः ॥ १२.१४१.८३ ॥
ข้าพเจ้าเป็นมิตรของท่าน จึงเสียใจเพื่อท่าน โอ้ผู้เกิดสองครั้ง เพราะข้าพเจ้ามีความเมตตาต่อท่าน ฉะนั้นจงยึดเอาความดีนี้ไว้ อย่าตั้งใจไปในความโลภ
12.141.84
सृहृन्मे त्वं सुखेप्सुश्चेदापदो मां समुद्धर ।
जामऽहं धर्मतोऽऽत्मानमुत्सृजेमां श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.८४ ॥
หากท่านเป็นมิตรของข้าพเจ้าและปรารถนาความสุข ขอท่านช่วยข้าพเจ้าให้พ้นจากภัยพิบัติเถิด ข้าพเจ้าควรสละตนเองเพื่อสะโพกของสุนัขนี้ตามธรรมหรือ
12.141.85
नैवोत्सहे भवतो दातुमेतां ।
नोपेक्षितुं ह्रियमाणं स्वमन्नम्।
उभौ स्यावः श्वमलेनानुलिप्तौ ।
दाता चाहं ब्राह्मणस्त्वं प्रतीच्छम् ॥ १२.१४१.८५ ॥
ข้าพเจ้าไม่มีกำลังใจจะให้สิ่งนี้แก่ท่าน และก็ไม่อาจเพิกเฉยเมื่อเห็นอาหารของตนถูกนำไป เราทั้งสองจะเปื้อนด้วยสิ่งโสโครกของสุนัข ข้าพเจ้าเป็นผู้ให้ และท่านเป็นพราหมณ์ ขอท่านจงรับไปเถิด
12.141.86
अद्याहमेतद्वॄजिनं कर्म कृत्वा ।
जीवंश्चरिष्यामि महापवित्रम्।
संपूतात्मा धर्ममेवाभिपत्स्ये ।
यदेतयोर्गुरु तद्वै ब्रवीहि ॥ १२.१४१.८६ ॥
วันนี้ข้าพเจ้าจะกระทำการชั่วร้ายนี้ แล้วดำรงชีวิตต่อไป ครั้นแล้วเมื่อชำระตนให้บริสุทธิ์ยิ่งแล้ว ข้าพเจ้าจะบรรลุธรรมนั่นเอง ขอท่านบอกข้าพเจ้าเถิดว่าในสองสิ่งนี้สิ่งใดหนักกว่ากัน
12.141.87
आत्मैव साक्षी किल धर्मकृत्ये ।
त्वमेव जानासि यदत्र दुष्कृतम्।
यो ह्याद्रियाद्भक्ष्यमिति श्वमांसं ।
मन्ये न तस्यास्ति विवर्जनीयम् ॥ १२.१४१.८७ ॥
ในการกระทำตามธรรม ตนเองนั่นแหละเป็นพยาน ท่านเองย่อมรู้ว่าในเรื่องนี้อะไรคือความชั่ว ข้าพเจ้าเห็นว่า สำหรับผู้ที่ถือเนื้อสุนัขว่าเป็นอาหารที่ควรกิน ย่อมไม่มีสิ่งใดที่ต้องเว้นเลย
12.141.88
उपधानैः साधते नापि दोषः ।
कार्ये सिद्धे मित्र नात्रापवादः।
अस्मिन्नहिंसा नानृते वाक्यलेशो ।
भक्ष्यक्रिया यत्र न तद्गरीयः ॥ १२.१४१.८८ ॥
หากกิจการสำเร็จได้ด้วยอุบาย ก็ไม่มีโทษเกิดขึ้นแก่ผู้นั้น โอ้มิตร เมื่อกิจสำเร็จแล้ว ก็ไม่มีการตำหนิในเรื่องนี้ ในการนี้ไม่มีการเบียดเบียน และในคำพูดไม่มีแม้เพียงเศษเล็กน้อยของความเท็จ ส่วนในเรื่องการกินนั้น ก็ไม่มีสิ่งใดหนักกว่านี้
12.141.89
यद्येष हेतुस्तव खादने स्या ।
न्न ते वेदः कारणं नार्यधर्मः।
तस्माद्भक्ष्ये भक्षणे वा द्विजेन्द्र ।
दोषं न पश्यामि यथेदमत्र ॥ १२.१४१.८९ ॥
หากเหตุผลของท่านในการกินเป็นเช่นนี้ ก็ไม่ใช่พระเวทที่เป็นเหตุ และไม่ใช่หน้าที่ของผู้สูงศักดิ์ ฉะนั้น โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในผู้เกิดสองครั้ง ข้าพเจ้าไม่เห็นโทษในสิ่งที่ควรกิน หรือในการกินนั้นเลย
12.141.90
न पातकं भक्षमाणस्य दृष्टं ।
सुरां तु पीत्वा पततीति शब्दः।
अन्योन्यकार्याणि यथा तथैव ।
न लेपमात्रेण कृतं हिनस्ति ॥ १२.१४१.९० ॥
บาปไม่ปรากฏในผู้ที่กำลังกิน แต่กล่าวกันว่าผู้ดื่มสุราย่อมตกลงไป เหมือนกับการกระทำที่เกี่ยวเนื่องกัน กรรมที่ทำด้วยเพียงการเปื้อนนั้นก็ไม่ทำลายใคร
12.141.91
पादौ मूलं समभवद्वृन्ताकं शिर उच्यते ।
शेफात्तु गृञ्जरं जातं पलाण्डुस्त्वण्डसंभवः ॥ १२.१४१.९१ ॥
จากเท้าเกิดเป็นราก ส่วนศีรษะเรียกว่าวฤนตากะ จากอวัยวะเพศเกิดเป็นคัชระ ส่วนปลาณฑุเกิดจากไข่
12.141.92
श्वरोमजः शैव्यशाको लशुनं द्विजसंभवम् ।
चुक्किनामा पर्णशाकः कर्णादजनि भूसुर ॥ १२.१४१.९२ ॥
จากขนสุนัขเกิดผักศัยวยะ จากผู้เกิดสองครั้งเกิดกระเทียม ผักใบชื่อจุกกี เกิดจากหู โอ้เทพบนแผ่นดิน
12.141.93
अस्थानतो हीनतः कुत्सिताद्वा ।
तद्विद्वांसं बाधते साधु वृत्तम्।
श्वानं पुनर्यो लभतेऽभिषङ्गा ।
त्तेनापि दण्डः सहितव्य एव ॥ १२.१४१.९३ ॥
จากสถานที่ไม่สมควร หรือจากคนต่ำต้อยหรือน่ารังเกียจ การสัมผัสย่อมเบียดเบียนแม้แต่ผู้รู้ที่มีความประพฤติดี และผู้ใดได้สุนัขมาด้วยการสัมผัสเช่นนั้น ผู้นั้นก็ต้องรับโทษเช่นกัน
12.141.94
एवमुक्त्वा निववृते मातङ्गः कौशिकं तदा ।
विश्वामित्रो जहारैव कृतबुद्धिः श्वजाघनीम् ॥ १२.१४१.९४ ॥
ครั้นกล่าวดังนี้แล้ว มาตังคะผู้เป็นจัณฑาลก็หันหลังจากเการิกะไป และวิศวามิตรผู้มีความตั้งใจมั่นแล้วก็ได้นำสะโพกของสุนัขไป
12.141.95
ततो जग्राह स श्वाङ्गं जीवितार्थी महामुनिः ।
सदारस्तामुपाहृत्य वने भोक्तुमियेप सः ॥ १२.१४१.९५ ॥
แล้วมหาฤๅษีผู้ปรารถนาจะมีชีวิตอยู่ก็นำอวัยวะของสุนัขมา และพร้อมด้วยภรรยาได้นำมันเข้าไปในป่า แล้วปรารถนาจะกินมัน
12.141.96
अथास्य बुद्धिरभवद्विधिनाऽहं श्वजाघनीम् ।
भक्षयामि यथाकालं पूर्वं संतर्प्य देवताः ॥ १२.१४१.९६ ॥
ครั้งนั้นความคิดนี้ได้เกิดขึ้นแก่ท่าน ว่า ตามวิธีที่ถูกต้อง เมื่อถึงเวลา หลังจากเลี้ยงดูเทวดาก่อนแล้ว เราจะกินสะโพกของสุนัขนี้
12.141.97
ततोऽग्निमुपसंहृत्य ब्राह्मेण विधिना मुनिः ।
ऐन्द्राग्नेयेन विधिना चरुं श्रपयत स्वयम् ॥ १२.१४१.९७ ॥
ครั้นแล้วฤๅษีจุดไฟด้วยพิธีพราหมณ์ และเคี่ยวข้าวบูชาด้วยพิธีไอนทรากเนยะด้วยตนเอง
12.141.98
ततः समारभत्कर्म दैवं पित्र्यं च भारत ।
आहूय देवानिन्द्रादीन्भागंभागं विधिक्रमात् ॥ १२.१४१.९८ ॥
โอ้ภรตะ ครั้นแล้วท่านเริ่มพิธีเพื่อเทวดาและบรรพบุรุษ เรียกเชิญพระอินทร์และเทพองค์อื่น ๆ แล้วถวายส่วนของแต่ละองค์ทีละส่วนตามลำดับแห่งวิธี
12.141.99
एतस्मिन्नेव काले तु प्रववर्ष स वासवः ।
संजीवयन्प्रजाः सर्वा जनयामास चौषधीः ॥ १२.१४१.९९ ॥
ในขณะนั้นเอง วาสวะ (พระอินทร์) ได้ทรงประทานฝน ให้สัตว์ทั้งปวงฟื้นคืนชีวิต และทำให้สมุนไพรงอกขึ้น
12.141.100
विश्वामित्रोऽपि भगवांस्तपसा दग्धकिल्चिषः ।
कालेन महता सिद्धिमवाप परमाद्भुताम् ॥ १२.१४१.१०० ॥
แม้พระวิศวามิตรผู้ทรงพระคุณ เมื่อบาปของท่านถูกเผาไหม้ด้วยการบำเพ็ญตบะ ท่านก็ได้บรรลุความสำเร็จอันวิเศษยิ่งหลังจากกาลนานมาก
12.141.101
स संहृत्य च तत्कर्म अनास्वाद्य च तद्धविः ।
तोषयामास देवांश्च पितॄंश्च द्विजसत्तमः ॥ १२.१४१.१०१ ॥
ทวิชาชั้นเลิศนั้นเมื่อยุติพิธีกรรมนั้นและมิได้ลิ้มรสเครื่องบูชาแล้ว ก็ทำให้เทพและปิตฤทั้งหลายพอพระทัย
12.141.102
एवं विद्वानदीनात्मा व्यसनस्थो जिजीविषुः ।
सर्वोपायैरुपायज्ञो दीनमात्मानमुद्धरेत् ॥ १२.१४१.१०२ ॥
ผู้รู้ที่มีจิตไม่ย่อท้อ เมื่ออยู่ในความยากลำบากและปรารถนาจะดำรงชีวิต รู้วิธีการทั้งปวง พึงยกตนที่ทุกข์ยากขึ้นด้วยทุกวิถีทาง
12.141.103
एतां बुद्धिं समास्थाय जीवितव्यं सदा भवेत् ।
जीवन्पुण्यमवाप्नोति पुरुषो भद्रमश्नुते ॥ १२.१४१.१०३ ॥
เมื่อยึดถือความคิดนี้ไว้มั่น ผู้คนพึงดำรงชีวิตอยู่เสมอ ผู้ที่ดำรงชีวิตย่อมได้บุญ และบุรุษย่อมได้รับความเป็นสิริมงคล
12.141.104
तस्मात्कौन्तेय विदुषा धर्माधर्मविनिश्चये ।
बुद्धिमास्थाय लोकेऽस्मिन्वर्तितव्यं कृतात्मना ॥ १२.१४१.१०४ ॥
เพราะเหตุนั้น โอ้บุตรของกุนตี ผู้รู้ที่ตั้งจิตไว้ในสติปัญญาในการวินิจฉัยธรรมและอธรรม พึงประพฤติตนในโลกนี้ด้วยตนที่ฝึกฝนแล้ว