Mahābhārata · Adhyāya 12.142
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.142.1
यदिदं घोरमुद्दिष्टमश्रद्धेयमिवानृतम् ।
अस्तिस्विद्दस्युमर्यादा यामयं परिवर्जयेत् ॥ १२.१४२.१ ॥
¿Existe acaso un código de los bandidos, aquel que este hombre debería abandonar, de esto terrible, increíble y casi falso que se ha declarado?
12.142.2
संमुह्यामि विपीदामि धर्मो मे शिथिलीकृतः ।
उद्यमं नाधिगच्छामि कुतश्चित्परिचिन्तयन् ॥ १२.१४२.२ ॥
Me siento confundido y afligido; mi dharma se ha debilitado. Reflexionando desde cualquier parte, no encuentro ningún medio para actuar.
12.142.3
नैतच्छ्रुत्वागमादेव तव धर्मानुशासनम् ।
प्रज्ञासमभिहारोऽयं कविभिः संभृतं मधु ॥ १२.१४२.३ ॥
Esta enseñanza tuya sobre el dharma no se recibe solo por haberla oído por tradición. Es una reunión de sabiduría, miel reunida por los poetas sabios.
12.142.4
बाह्याः प्रतिविधातव्याः प्रज्ञा राज्ञा ततस्ततः ।
बहुशाखेन धर्मेण यत्रैषा संप्रसिध्यते ॥ १२.१४२.४ ॥
El rey debe enfrentar las amenazas externas con sabiduría, aquí y allá, mediante aquel dharma de muchas ramas por el cual esta sabiduría se perfecciona.
12.142.5
बुद्धिं संजनयेद्राज्ञां धर्ममाचरतां सदा ।
जयो भवति कौरव्य सदा तद्वृद्धिरेव च ॥ १२.१४२.५ ॥
En los reyes que practican el dharma se debe siempre generar sabiduría. Oh Kaurava, la victoria siempre llega, y también su crecimiento.
12.142.6
बुद्धिश्रेष्ठा हि राजानो जयन्ति विजयैषिणः ।
धर्मः प्रतिविधातव्यो बुद्ध्या राज्ञा ततस्ततः ॥ १२.१४२.६ ॥
Los reyes más sabios, en busca de la victoria, sin duda vencen. El rey debe defender el dharma con sabiduría, aquí y allá.
12.142.7
नैकशाखेन धर्मेण राज्ञो धर्मो विधीयते ।
दुर्बलस्य कुतः प्रज्ञा पुरस्तादनुदाहृता ॥ १२.१४२.७ ॥
El dharma del rey no se prescribe por un dharma de una sola rama. ¿De dónde vendrá la sabiduría para el débil? Ya se ha dicho antes.
12.142.8
अद्वैधज्ञः प्रतिद्वैधे संशयं प्राप्नुमर्हति ।
बुद्धिद्वैधं विधातव्यं पुरस्तादेव भारत ॥ १२.१४२.८ ॥
Quien conoce la no dualidad merece caer en la duda cuando se enfrenta a la dualidad. Oh Bhārata, la dualidad del juicio debe resolverse de antemano.
12.142.9
पार्श्वतः कारणं राज्ञो विषूच्यस्त्वापगा इव ।
जनास्तूच्चरितं धर्मं विजान्त्यन्यथाऽन्यथा ॥ १२.१४२.९ ॥
La causa del rey viene de un lado, como los ríos que se dispersan. Pero la gente comprende el dharma practicado de maneras diversas.
12.142.10
सम्यग्विज्ञानिनः केचिन्मिथ्याविज्ञानिनः परे ।
तद्वै यथायथं बुद्ध्वा ज्ञानमाददते सताम् ॥ १२.१४२.१० ॥
Unos tienen conocimiento correcto, otros conocimiento falso. Habiéndolo comprendido correctamente, los buenos adoptan el conocimiento.
12.142.11
परिमुष्णन्ति शास्त्राणि धर्मस्य परिपन्थिनः ।
वैषम्यमर्थविद्यानां निरर्थाः ख्यापयन्ति ते ॥ १२.१४२.११ ॥
Los obstructores del dharma roban los śāstras; esos hombres vanos proclaman la desigualdad de la ciencia de la riqueza.
12.142.12
आजिजीविषवो विद्यां यशः कामौ समन्तनः ।
ते सर्वे नृप पापिष्ठा धर्मस्य परिपन्थिनः ॥ १२.१४२.१२ ॥
Los que desean sustento se aferran por todos lados al saber, la fama y los deseos. Oh rey, todos ellos son los más pecadores, obstructores del dharma.
12.142.13
अपक्वमतयो मन्दा न जानन्ति यथातथम् ।
तथा ह्यशास्त्रकुशलाः सर्वत्रायुक्तिनिष्ठिताः ॥ १२.१४२.१३ ॥
Los necios de entendimiento inmaduro no conocen las cosas tal como son; así también, los inexpertos en las escrituras permanecen en todas partes firmes en el razonamiento falso.
12.142.14
परिमुष्णन्ति शास्त्राणि शास्त्रदोषानुदर्शिनः ।
विज्ञानमथ विद्यानां न सम्यगिति मे मतिः ॥ १२.१४२.१४ ॥
Quienes señalan los defectos de los śāstra corrompen los śāstra; y mi opinión es que el conocimiento de las ramas del saber tampoco es correcto.
12.142.15
निन्दया परविद्यानां स्वविद्यां ख्यापयन्ति च ।
वागास्तिक्यानुनीताश्च दुग्धविद्याफला इव ॥ १२.१४२.१५ ॥
Por censurar el saber de otros proclaman el suyo propio; impulsados por meras profesiones verbales de fe, tienen el fruto del saber como la leche echada a perder.
12.142.16
तान्विद्यावणिजो विद्धि राक्षसानिव भारत ।
व्याजेन कृत्स्नो विहितो धर्मस्ते परिहास्यते ॥ १२.१४२.१६ ॥
Considéralos, oh Bhārata, mercaderes del saber, como si fueran demonios; todo el dharma, establecido por el engaño, será abandonado por ti.
12.142.17
न धर्मवचनं वाचा नैव बुद्ध्येति नः श्रुतम् ।
इति बार्हस्पत्यविज्ञानं प्रोवाच मघवा स्वयम् ॥ १२.१४२.१७ ॥
Las palabras del dharma no se entienden solo con la voz, ni, como hemos oído, con la mera audición; así lo declaró el propio Indra, Maghavan, en esta enseñanza de Bṛhaspati.
12.142.18
न त्यव वचनं किंचिदनिमित्तादिहोच्यते ।
स्वविनीतेन शास्त्रेण ह्यविद्यः स्यादथापरः ॥ १२.१४२.१८ ॥
Aquí no se dice ninguna palabra vil sin motivo; por el śāstra bien adiestrado en sí mismo uno se vuelve ignorante, y otro se vuelve sabio.
12.142.19
लोकयात्रामिहैके तु धर्मं प्राहुर्मनीषिणः ।
समुद्दिष्टं सतां धर्मं स्वयमूहेत् पण्डितः ॥ १२.१४२.१९ ॥
Algunos aquí llaman dharma al curso de la vida mundana, pero los sabios declaran que el dharma es lo que enseñaron los buenos; el sabio debe deducirlo por sí mismo.
12.142.20
अमर्षाच्छास्त्रसंमोहादनिमित्तादिहोच्यते ।
शास्त्रं प्राज्ञस्य वदतः समूहे यात्यदर्शनम् ॥ १२.१४२.२० ॥
Aquí se dice por resentimiento, por confusión acerca de la escritura, o sin causa; la enseñanza del sabio que habla en una asamblea se pierde de vista.
12.142.21
आगमागतया बुद्ध्या वचनेन प्रशस्यते ।
अज्ञानाज्ज्ञानहेतुत्वाद्वचनं साधु मन्यते ॥ १२.१४२.२१ ॥
Por el intelecto llegado de la tradición y por la palabra se es alabado; desde la ignorancia, por ser causa del conocimiento, la palabra se tiene por buena.
12.142.22
अनुपागतमेवेदं शास्त्रमेवमपार्थकम् ।
दैतेयानुशना प्राह संशयच्छेदनं पुरा ॥ १२.१४२.२२ ॥
Esta enseñanza, aún no alcanzada, es así carente de sentido; antiguamente Uśanas, el maestro de los Daityas, la expuso para disipar la duda.
12.142.23
ज्ञानमप्यपदिश्यं हि यथा नास्ति तथैव तत् ।
तेन संच्छिन्नमूलेन कस्तोषयितुमिच्छति ॥ १२.१४२.२३ ॥
El conocimiento que solo se indica es tan inexistente como si no fuera; ¿quién desearía satisfacer a quien tiene cortada la raíz?
12.142.24
पुनर्व्यवसितं यो वा नेदं वाक्यमुपाश्नुते ।
उग्रायैव हि सृष्टोऽसि कर्मणे तत्त्वमीक्षसे ॥ १२.१४२.२४ ॥
Quien, tras decidirse de nuevo, no atiende a esta palabra — tú fuiste creado precisamente para la acción feroz; tú contemplas la verdad.
12.142.25
अग्रे मामन्ववेक्षस्व राजन्योऽयं बुभूषते ।
यथा प्रमुच्यते त्वन्यो यदर्थं न प्रमोदते ॥ १२.१४२.२५ ॥
Oh rey, mírame primero: este kṣatriya desea ser rey. Aquello por lo que lo desea no le trae alegría, y otro, liberado de ello, no se alegra.
12.142.26
अजोऽश्वः क्षत्रमित्येतत्सदृशं ब्रह्मणा कृतम् ।
तस्मान्नतैक्ष्ण्याद्भूतानां यात्रा काचित्प्रसिद्ध्यति ॥ १२.१४२.२६ ॥
«Cabra, caballo, kṣatra»: esto fue dispuesto adecuadamente por Brahmā. Por eso, sin la severidad de los seres, ningún curso de vida se cumple.
12.142.27
यस्त्ववध्यवधे दोषः स वध्यस्यावधे स्मृतः ।
एषा ह्येव तु मर्यादा यामयं परिवर्जयेत् ॥ १२.१४२.२७ ॥
Pero la falta de matar a quien no debe ser matado se considera la misma que la de no matar a quien debe ser matado. Esta es la frontera que uno debe evitar por completo.
12.142.28
तस्मात्तीक्ष्णः प्रजा राजा स्वधर्मे स्थापयत्युत ।
अन्योन्यं भक्षयन्तो हि प्रचरेयुर्वृका इव ॥ १२.१४२.२८ ॥
Por tanto, un rey severo mantiene a sus súbditos en su propio deber; de lo contrario vagarían como lobos devorándose unos a otros.
12.142.29
यस्य दस्युगणा राष्ट्रे ध्वाङ्क्षा मत्स्याञ्जलादिव ।
विहरन्ति परस्वानि स वै क्षत्रियपांसनः ॥ १२.१४२.२९ ॥
Aquel en cuyo reino bandas de ladrones vagan, arrebatando los bienes ajenos como cuervos que roban peces del agua, es ciertamente una vergüenza para los kṣatriyas.
12.142.30
कुलीनान्सचिवान्कृत्वा वेदविद्यासमन्वितान् ।
प्रशाधि पृथिवीं राजन्प्रजा धर्मेण पालयन् ॥ १२.१४२.३० ॥
Oh rey, nombrando ministros nobles dotados del conocimiento de los Vedas, gobierna la tierra y protege a tus súbditos con rectitud.
12.142.31
विहीनजन्मकर्माणि यः प्रगृह्णाति भूमिपः ।
उभयस्याविशेषज्ञस्तद्वै क्षत्रं नपुंसकम् ॥ १२.१४२.३१ ॥
El rey que acoge a quienes carecen de nacimiento y conducta, sin conocer la diferencia entre ambos, ese kṣatra es impotente.
12.142.32
नैवोग्रं नैव चानुग्रं धर्मेणेह प्रशस्यते ।
उभयं न व्यतिक्रामेदुग्रो भूत्वा मृदुर्भव ॥ १२.१४२.३२ ॥
Aquí, según el dharma, no se alaba ni la severidad sola ni la mansedumbre sola. No transgredas ninguna de las dos: sé severo y luego vuélvete manso.
12.142.33
कष्टः क्षत्रियधर्मोऽयं सौहृदं त्वयि मे स्थितम् ।
उग्रकर्मणि सृष्टोऽसि तस्माद्राज्यं प्रशाधि वै ॥ १२.१४२.३३ ॥
Este deber del kṣatriya es duro. Mi afecto por ti permanece. Fuiste creado para acciones severas; por eso gobierna el reino.
12.142.34
अरुष्टः कस्यचिद्राजन्नेवमेव समाचर ।
अशिष्टनिग्रहो नित्यं शिष्टस्य परिपालनम्।
एवं शुक्रोऽब्रवीद्धीमानापत्सु भरतर्षभ ॥ १२.१४२.३४ ॥
Oh rey, actúa precisamente así, sin enojarte con nadie: refrena siempre a los indisciplinados y protege siempre a los virtuosos. Así habló el sabio Śukra en tiempos de calamidad, oh toro de los Bharatas.
12.142.35
अस्ति चेदिह मर्यादा यामन्यो नातिलङ्घयेत् ।
पृच्छामि त्वां सतां श्रेष्ठ तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१४२.३५ ॥
Si existe aquí un límite que otro no deba transgredir, te pregunto, mejor de los buenos, abuelo: dímelo.
12.142.36
ब्राह्मणानेव सेवेत विद्याबृद्धांस्तपस्विनः ।
श्रुतचारित्रवृत्ताढ्यान्पवित्रं ह्येतदुत्तमम् ॥ १२.१४२.३६ ॥
Solo se debe servir a los brahmanes ancianos en el saber, ascetas, ricos en conocimiento sagrado, conducta y comportamiento; esta es la pureza suprema.
12.142.37
शुश्रूषा तु महाराज सान्त्वं विप्रेषु नित्यदा ।
क्रुद्धैर्हि विप्रैः कर्माणि कृतानि बहुधा नृप ॥ १२.१४२.३७ ॥
Oh gran rey, siempre debe haber servicio y suavidad hacia los brahmanes, pues los brahmanes airados han realizado muchas clases de acciones, oh rey.
12.142.38
तेषां प्रीत्या यशो मुख्यमप्रीत्या परमं भयम् ।
प्रीत्या ह्यमृतवद्विप्राः क्रुद्धाश्चैव यथोरगाः ॥ १२.१४२.३८ ॥
Por su favor se obtiene la mayor fama; por su desagrado surge el mayor temor. Los brahmanes complacidos son como el néctar, y los brahmanes airados son como serpientes.