มหาภารตะ · อัธยายะ 12.142
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.142.1
यदिदं घोरमुद्दिष्टमश्रद्धेयमिवानृतम् ।
अस्तिस्विद्दस्युमर्यादा यामयं परिवर्जयेत् ॥ १२.१४२.१ ॥
ข้อปฏิบัติของโจรก็มีอยู่หรือ ซึ่งคนนี้ควรละทิ้ง คำสอนที่น่าสะพรึงกลัว ดูเหมือนไม่น่าเชื่อ และเป็นเท็จเสมือนหนึ่งเป็นเท็จ ที่ได้ประกาศไว้นี้
12.142.2
संमुह्यामि विपीदामि धर्मो मे शिथिलीकृतः ।
उद्यमं नाधिगच्छामि कुतश्चित्परिचिन्तयन् ॥ १२.१४२.२ ॥
ข้าพเจ้าหลงงงงวยและทุกข์ร้อน ธรรมของข้าพเจ้าถูกทำให้หย่อนยาน เมื่อพิจารณาจากทุกด้าน ข้าพเจ้าก็ไม่พบหนทางที่จะลงมือ
12.142.3
नैतच्छ्रुत्वागमादेव तव धर्मानुशासनम् ।
प्रज्ञासमभिहारोऽयं कविभिः संभृतं मधु ॥ १२.१४२.३ ॥
คำสอนของท่านด้านธรรมนี้ มิใช่สิ่งที่จะรับมาเพียงเพราะได้ฟังตามที่สืบทอดกันมา นี่คือการรวบรวมปัญญา เป็นน้ำผึ้งที่กวีผู้รอบรู้เก็บสะสมไว้
12.142.4
बाह्याः प्रतिविधातव्याः प्रज्ञा राज्ञा ततस्ततः ।
बहुशाखेन धर्मेण यत्रैषा संप्रसिध्यते ॥ १२.१४२.४ ॥
พระราชาควรต้านภัยจากภายนอกด้วยปัญญา ทีละแห่งทีละแห่ง ด้วยธรรมอันมีหลายกิ่งก้าน ซึ่งปัญญานี้จะสำเร็จบริบูรณ์ได้ด้วยธรรมนั้น
12.142.5
बुद्धिं संजनयेद्राज्ञां धर्ममाचरतां सदा ।
जयो भवति कौरव्य सदा तद्वृद्धिरेव च ॥ १२.१४२.५ ॥
พระราชาผู้ประพฤติธรรมควรเพาะปัญญาอยู่เสมอ โอ กเรารพ ชัยชนะย่อมมาเสมอ และความเจริญของชัยชนะนั้นก็เช่นกัน
12.142.6
बुद्धिश्रेष्ठा हि राजानो जयन्ति विजयैषिणः ।
धर्मः प्रतिविधातव्यो बुद्ध्या राज्ञा ततस्ततः ॥ १२.१४२.६ ॥
พระราชาผู้เป็นเลิศด้วยปัญญา ผู้ปรารถนาชัยชนะ ย่อมชนะได้อย่างแน่นอน พระราชาควรรักษาธรรมด้วยปัญญา ทีละแห่งทีละแห่ง
12.142.7
नैकशाखेन धर्मेण राज्ञो धर्मो विधीयते ।
दुर्बलस्य कुतः प्रज्ञा पुरस्तादनुदाहृता ॥ १२.१४२.७ ॥
ธรรมของพระราชาไม่ได้ถูกกำหนดด้วยธรรมที่มีกิ่งเดียว ปัญญาจะมีแก่คนอ่อนแอได้อย่างไร เรื่องนี้ได้กล่าวไว้ก่อนแล้ว
12.142.8
अद्वैधज्ञः प्रतिद्वैधे संशयं प्राप्नुमर्हति ।
बुद्धिद्वैधं विधातव्यं पुरस्तादेव भारत ॥ १२.१४२.८ ॥
ผู้รู้ความไม่สองควรสมควรตกอยู่ในความสงสัยเมื่อเผชิญกับความสอง โอ ภารตะ ความสองของปัญญาควรได้รับการแก้ไขเสียตั้งแต่ก่อน
12.142.9
पार्श्वतः कारणं राज्ञो विषूच्यस्त्वापगा इव ।
जनास्तूच्चरितं धर्मं विजान्त्यन्यथाऽन्यथा ॥ १२.१४२.९ ॥
เหตุแห่งพระราชานั้นมาจากข้างๆ เหมือนแม่น้ำที่แยกกระจายไป แต่ผู้คนย่อมเข้าใจธรรมที่ปฏิบัติกันมาต่างกันไป ตามวิถีของแต่ละคน
12.142.10
सम्यग्विज्ञानिनः केचिन्मिथ्याविज्ञानिनः परे ।
तद्वै यथायथं बुद्ध्वा ज्ञानमाददते सताम् ॥ १२.१४२.१० ॥
บางคนมีความรู้ที่ถูกต้อง บางคนมีความรู้ที่ผิด ผู้ดีย่อมรู้เรื่องนี้ตามที่เป็นจริง แล้วจึงรับเอาความรู้นั้น
12.142.11
परिमुष्णन्ति शास्त्राणि धर्मस्य परिपन्थिनः ।
वैषम्यमर्थविद्यानां निरर्थाः ख्यापयन्ति ते ॥ १२.१४२.११ ॥
ผู้ขัดขวางธรรมย่อมลักเอาคัมภีร์ไป คนไร้สาระเหล่านั้นประกาศความไม่เท่าเทียมแห่งวิชาการเรื่องทรัพย์
12.142.12
आजिजीविषवो विद्यां यशः कामौ समन्तनः ।
ते सर्वे नृप पापिष्ठा धर्मस्य परिपन्थिनः ॥ १२.१४२.१२ ॥
ผู้ปรารถนาจะเลี้ยงชีพด้วยวิชา ย่อมแย่งชิงความรู้ ชื่อเสียง และกามจากทุกทิศ โอ พระราชา คนเหล่านั้นล้วนเป็นผู้บาปหนักที่สุด เป็นผู้ขัดขวางธรรม
12.142.13
अपक्वमतयो मन्दा न जानन्ति यथातथम् ।
तथा ह्यशास्त्रकुशलाः सर्वत्रायुक्तिनिष्ठिताः ॥ १२.१४२.१३ ॥
คนโง่ที่มีความเข้าใจยังไม่สุกงอม ย่อมไม่รู้สิ่งต่างๆ ตามที่เป็นจริง เช่นเดียวกัน ผู้ไม่ชำนาญในคัมภีร์ย่อมยึดติดอยู่กับเหตุผลที่ไม่ถูกต้องทุกหนทุกแห่ง
12.142.14
परिमुष्णन्ति शास्त्राणि शास्त्रदोषानुदर्शिनः ।
विज्ञानमथ विद्यानां न सम्यगिति मे मतिः ॥ १२.१४२.१४ ॥
ผู้ชี้โทษของคัมภีร์ย่อมบิดเบือนคัมภีร์ และความเห็นของข้าพเจ้าคือความเข้าใจในสาขาแห่งวิชาก็ไม่ถูกต้องเช่นกัน
12.142.15
निन्दया परविद्यानां स्वविद्यां ख्यापयन्ति च ।
वागास्तिक्यानुनीताश्च दुग्धविद्याफला इव ॥ १२.१४२.१५ ॥
ด้วยการติเตียนวิชาของผู้อื่น พวกเขาประกาศวิชาของตน ถูกชักนำด้วยคำปฏิญาณความเชื่อเพียงวาจา พวกเขาให้ผลของวิชาเหมือนนมที่เสียแล้ว
12.142.16
तान्विद्यावणिजो विद्धि राक्षसानिव भारत ।
व्याजेन कृत्स्नो विहितो धर्मस्ते परिहास्यते ॥ १२.१४२.१६ ॥
โอ ภารตะ จงรู้จักพวกเขาว่าเป็นพ่อค้าวิชา เหมือนดังยักษ์ร้าย ธรรมทั้งหมดที่สร้างขึ้นด้วยการหลอกลวง ท่านจะละทิ้งเสีย
12.142.17
न धर्मवचनं वाचा नैव बुद्ध्येति नः श्रुतम् ।
इति बार्हस्पत्यविज्ञानं प्रोवाच मघवा स्वयम् ॥ १२.१४२.१७ ॥
ถ้อยคำแห่งธรรมไม่เข้าใจได้ด้วยวาจาเพียงอย่างเดียว และก็ไม่เข้าใจได้ด้วยการฟังเพียงอย่างเดียว ดังที่เราได้ยินมา ดังนี้ พระอินทร์ผู้เป็นมฆวันเองได้ประกาศคำสอนแห่งความรู้ของพระพฤหัสปติ
12.142.18
न त्यव वचनं किंचिदनिमित्तादिहोच्यते ।
स्वविनीतेन शास्त्रेण ह्यविद्यः स्यादथापरः ॥ १२.१४२.१८ ॥
คำพูดที่ต่ำทรามไม่มีสิ่งใดที่กล่าวขึ้นที่นี่โดยปราศจากเหตุ ด้วยคัมภีร์ที่ตนฝึกฝนมาดีแล้ว ผู้หนึ่งย่อมกลายเป็นผู้ไม่รู้ และอีกผู้หนึ่งย่อมกลายเป็นผู้รู้
12.142.19
लोकयात्रामिहैके तु धर्मं प्राहुर्मनीषिणः ।
समुद्दिष्टं सतां धर्मं स्वयमूहेत् पण्डितः ॥ १२.१४२.१९ ॥
ที่นี่บางคนเรียกการดำเนินชีวิตของโลกว่าธรรม แต่ผู้มีปัญญาประกาศว่าธรรมคือสิ่งที่ผู้ดีได้สั่งสอนไว้ ผู้มีความรู้ควรอนุมานธรรมนั้นด้วยตนเอง
12.142.20
अमर्षाच्छास्त्रसंमोहादनिमित्तादिहोच्यते ।
शास्त्रं प्राज्ञस्य वदतः समूहे यात्यदर्शनम् ॥ १२.१४२.२० ॥
ที่นี่กล่าวไว้ด้วยความขุ่นเคือง ด้วยความหลงในคัมภีร์ หรือปราศจากเหตุ คัมภีร์ของผู้มีปัญญาที่กล่าววาจาในที่ประชุม ย่อมหายลับไปจากสายตา
12.142.21
आगमागतया बुद्ध्या वचनेन प्रशस्यते ।
अज्ञानाज्ज्ञानहेतुत्वाद्वचनं साधु मन्यते ॥ १२.१४२.२१ ॥
ผู้ที่ได้รับการสรรเสริญด้วยปัญญาซึ่งสืบทอดมาจากประเพณีและด้วยถ้อยคำ วาจาจึงถูกถือว่าดีเพราะการไม่รู้เป็นเหตุให้เกิดความรู้
12.142.22
अनुपागतमेवेदं शास्त्रमेवमपार्थकम् ।
दैतेयानुशना प्राह संशयच्छेदनं पुरा ॥ १२.१४२.२२ ॥
คำสอนนี้ที่ยังไม่มีผู้บรรลุก็ไร้ประโยชน์เช่นนี้ ในกาลก่อนท่านอุศนัส ครูของพวกไทตยะ ได้กล่าวไว้เพื่อตัดความสงสัย
12.142.23
ज्ञानमप्यपदिश्यं हि यथा नास्ति तथैव तत् ।
तेन संच्छिन्नमूलेन कस्तोषयितुमिच्छति ॥ १२.१४२.२३ ॥
ความรู้ที่เพียงชี้บอกให้เห็นนั้นเป็นอย่างไรก็เหมือนไม่มีอยู่เช่นนั้น ใครเล่าจะปรารถนาให้ผู้ที่รากเหง้าถูกตัดขาดแล้วพอใจได้
12.142.24
पुनर्व्यवसितं यो वा नेदं वाक्यमुपाश्नुते ।
उग्रायैव हि सृष्टोऽसि कर्मणे तत्त्वमीक्षसे ॥ १२.१४२.२४ ॥
ส่วนผู้ที่ตั้งใจใหม่แล้วไม่รับถ้อยคำนี้ ท่านถูกสร้างมาเพื่อการกระทำอันเข้มแข็งเท่านั้น ท่านจึงมองเห็นสัจธรรม
12.142.25
अग्रे मामन्ववेक्षस्व राजन्योऽयं बुभूषते ।
यथा प्रमुच्यते त्वन्यो यदर्थं न प्रमोदते ॥ १२.१४२.२५ ॥
ขอพระองค์ทอดพระเนตรข้าพระองค์ก่อน ข้าแต่พระราชา ผู้เป็นกษัตริย์นี้ปรารถนาจะเป็นพระราชา จุดประสงค์ที่เขาปรารถนานั้นไม่ทำให้เขายินดี และอีกผู้หนึ่งที่พ้นจากมันก็ไม่ปีติยินดี
12.142.26
अजोऽश्वः क्षत्रमित्येतत्सदृशं ब्रह्मणा कृतम् ।
तस्मान्नतैक्ष्ण्याद्भूतानां यात्रा काचित्प्रसिद्ध्यति ॥ १२.१४२.२६ ॥
แพะ ม้า กษัตริย์ นี้พระพรหมทรงกำหนดไว้อย่างถูกต้อง ฉะนั้น หากปราศจากความดุดันของสรรพสัตว์ การดำเนินชีวิตใดๆ ย่อมไม่สำเร็จ
12.142.27
यस्त्ववध्यवधे दोषः स वध्यस्यावधे स्मृतः ।
एषा ह्येव तु मर्यादा यामयं परिवर्जयेत् ॥ १२.१४२.२७ ॥
ส่วนความผิดในการฆ่าผู้ที่ไม่ควรถูกฆ่า ท่านว่าเป็นความผิดเดียวกับการไม่ฆ่าผู้ที่ควรถูกฆ่า นี่คือขอบเขตที่ควรหลีกเลี่ยงโดยสิ้นเชิง
12.142.28
तस्मात्तीक्ष्णः प्रजा राजा स्वधर्मे स्थापयत्युत ।
अन्योन्यं भक्षयन्तो हि प्रचरेयुर्वृका इव ॥ १२.१४२.२८ ॥
ฉะนั้น พระราชาผู้เข้มแข็งย่อมตั้งประชาราษฎร์ไว้ในหน้าที่ของตน มิฉะนั้นพวกเขาจะเที่ยวไปเหมือนหมาป่า กัดกินกันและกัน
12.142.29
यस्य दस्युगणा राष्ट्रे ध्वाङ्क्षा मत्स्याञ्जलादिव ।
विहरन्ति परस्वानि स वै क्षत्रियपांसनः ॥ १२.१४२.२९ ॥
ผู้ใดมีโจรผู้ร้ายฝูงใหญ่เที่ยวอยู่ในแคว้น ฉกชิงทรัพย์สมบัติของผู้อื่นเหมือนอีกาคาบปลาไปจากน้ำ ผู้นั้นย่อมเป็นที่น่าอับอายของกษัตริย์ทั้งหลาย
12.142.30
कुलीनान्सचिवान्कृत्वा वेदविद्यासमन्वितान् ।
प्रशाधि पृथिवीं राजन्प्रजा धर्मेण पालयन् ॥ १२.१४२.३० ॥
ข้าแต่พระราชา จงแต่งตั้งเสนาบดีผู้สูงศักดิ์ที่รอบรู้ในพระเวท แล้วปกครองแผ่นดินและคุ้มครองประชาราษฎร์ด้วยธรรม
12.142.31
विहीनजन्मकर्माणि यः प्रगृह्णाति भूमिपः ।
उभयस्याविशेषज्ञस्तद्वै क्षत्रं नपुंसकम् ॥ १२.१४२.३१ ॥
ผู้ปกครองแผ่นดินที่รับคนซึ่งขาดกำเนิดและกิริยาที่ดี โดยไม่รู้ความแตกต่างของทั้งสองอย่าง อำนาจกษัตริย์นั้นเป็นอำนาจที่อ่อนแอไร้สมรรถภาพ
12.142.32
नैवोग्रं नैव चानुग्रं धर्मेणेह प्रशस्यते ।
उभयं न व्यतिक्रामेदुग्रो भूत्वा मृदुर्भव ॥ १२.१४२.३२ ॥
ในโลกนี้ ตามธรรม ไม่มีการสรรเสริญทั้งความดุดันเพียงอย่างเดียว และไม่มีการสรรเสริญความอ่อนโยนเพียงอย่างเดียว อย่าก้าวล่วงทั้งสองอย่าง จงดุดันเสียก่อนแล้วจงอ่อนโยนภายหลัง
12.142.33
कष्टः क्षत्रियधर्मोऽयं सौहृदं त्वयि मे स्थितम् ।
उग्रकर्मणि सृष्टोऽसि तस्माद्राज्यं प्रशाधि वै ॥ १२.१४२.३३ ॥
หน้าที่ของกษัตริย์นี้เป็นสิ่งยาก แต่ความรักใคร่ของข้าพเจ้าดำรงอยู่ในตัวท่าน ท่านถูกสร้างมาเพื่อการกระทำอันดุดัน ฉะนั้นจงปกครองราชอาณาจักรเถิด
12.142.34
अरुष्टः कस्यचिद्राजन्नेवमेव समाचर ।
अशिष्टनिग्रहो नित्यं शिष्टस्य परिपालनम्।
एवं शुक्रोऽब्रवीद्धीमानापत्सु भरतर्षभ ॥ १२.१४२.३४ ॥
ข้าแต่พระราชา จงประพฤติเช่นนี้เถิด อย่าโกรธผู้ใด จงควบคุมผู้ที่ไม่สุภาพอยู่เสมอ และคุ้มครองผู้ที่สุภาพอยู่เสมอ ศุกระผู้มีปัญญาได้กล่าวไว้เช่นนี้ในยามวิบัติ ข้าแต่ยอดแห่งวงศ์ภรต
12.142.35
अस्ति चेदिह मर्यादा यामन्यो नातिलङ्घयेत् ।
पृच्छामि त्वां सतां श्रेष्ठ तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१४२.३५ ॥
หากมีขอบเขตในโลกนี้ที่ผู้อื่นไม่ควรก้าวล่วง ข้าพเจ้าขอถามท่าน ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ดี ปู่ผู้เป็นปฐมบรรพบุรุษ ขอท่านจงบอกข้าพเจ้าเถิด
12.142.36
ब्राह्मणानेव सेवेत विद्याबृद्धांस्तपस्विनः ।
श्रुतचारित्रवृत्ताढ्यान्पवित्रं ह्येतदुत्तमम् ॥ १२.१४२.३६ ॥
ควรปรนนิบัติเฉพาะพราหมณ์ผู้เจริญด้วยความรู้ ผู้บำเพ็ญตบะ และผู้อุดมด้วยการศึกษา ความประพฤติ และความเป็นอยู่ที่ดี เพราะนี่คือความบริสุทธิ์อันสูงสุด
12.142.37
शुश्रूषा तु महाराज सान्त्वं विप्रेषु नित्यदा ।
क्रुद्धैर्हि विप्रैः कर्माणि कृतानि बहुधा नृप ॥ १२.१४२.३७ ॥
ข้าแต่มหาราชา การปรนนิบัติและความอ่อนโยนต่อพราหมณ์ควรมีอยู่เสมอ เพราะพราหมณ์ที่โกรธได้กระทำการต่างๆ มากมาย ข้าแต่พระราชา
12.142.38
तेषां प्रीत्या यशो मुख्यमप्रीत्या परमं भयम् ।
प्रीत्या ह्यमृतवद्विप्राः क्रुद्धाश्चैव यथोरगाः ॥ १२.१४२.३८ ॥
ด้วยความโปรดปรานของพราหมณ์เหล่านั้นย่อมได้ชื่อเสียงอันสูงสุด ด้วยความไม่โปรดปรานย่อมได้ความกลัวอย่างยิ่ง พราหมณ์ที่โปรดปรานเหมือนน้ำอมฤต ส่วนพราหมณ์ที่โกรธเหมือนงูพิษ