ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.142
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.142.1
यदिदं घोरमुद्दिष्टमश्रद्धेयमिवानृतम् ।
अस्तिस्विद्दस्युमर्यादा यामयं परिवर्जयेत् ॥ १२.१४२.१ ॥
ਇੱਥੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਭਿਆਨਕ, ਅਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਅਤੇ ਝੂਠ ਵਰਗਾ ਬਚਨ — ਕੀ ਡਾਕੂਆਂ ਦੀ ਵੀ ਕੋਈ ਮਰਿਆਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
12.142.2
संमुह्यामि विपीदामि धर्मो मे शिथिलीकृतः ।
उद्यमं नाधिगच्छामि कुतश्चित्परिचिन्तयन् ॥ १२.१४२.२ ॥
ਮੈਂ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਧਰਮ ਢਿੱਲਾ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਸਿਓਂ ਸੋਚਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਉੱਦਮ ਦਾ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
12.142.3
नैतच्छ्रुत्वागमादेव तव धर्मानुशासनम् ।
प्रज्ञासमभिहारोऽयं कविभिः संभृतं मधु ॥ १२.१४२.३ ॥
ਇਹ ਤੇਰਾ ਧਰਮ-ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ — ਸਿਰਫ਼ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਸੁਣੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪ੍ਰਗਿਆ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ; ਕਵੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਵਾਂਗ।
12.142.4
बाह्याः प्रतिविधातव्याः प्रज्ञा राज्ञा ततस्ततः ।
बहुशाखेन धर्मेण यत्रैषा संप्रसिध्यते ॥ १२.१४२.४ ॥
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਸੰਕਟਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਿਆ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ, ਉਸ ਬਹੁਸ਼ਾਖੀ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਪ੍ਰਗਿਆ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
12.142.5
बुद्धिं संजनयेद्राज्ञां धर्ममाचरतां सदा ।
जयो भवति कौरव्य सदा तद्वृद्धिरेव च ॥ १२.१४२.५ ॥
ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਸਦਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਕੌਰਵ੍ਯ, ਜਿੱਤ ਸਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਸਦੀ ਵਧੋਤਰੀ ਵੀ ਏਦਾਂ ਹੀ।
12.142.6
बुद्धिश्रेष्ठा हि राजानो जयन्ति विजयैषिणः ।
धर्मः प्रतिविधातव्यो बुद्ध्या राज्ञा ततस्ततः ॥ १२.१४२.६ ॥
ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜੇ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ। ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ, ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
12.142.7
नैकशाखेन धर्मेण राज्ञो धर्मो विधीयते ।
दुर्बलस्य कुतः प्रज्ञा पुरस्तादनुदाहृता ॥ १२.१४२.७ ॥
ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਵਾਲੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਦਾ ਧਰਮ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਕਿੱਥੋਂ ਆਵੇ, ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
12.142.8
अद्वैधज्ञः प्रतिद्वैधे संशयं प्राप्नुमर्हति ।
बुद्धिद्वैधं विधातव्यं पुरस्तादेव भारत ॥ १२.१४२.८ ॥
ਅਦੈਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਦੈਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਕੇ ਸੰਸੇ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਦੈਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੁਲਝਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.142.9
पार्श्वतः कारणं राज्ञो विषूच्यस्त्वापगा इव ।
जनास्तूच्चरितं धर्मं विजान्त्यन्यथाऽन्यथा ॥ १२.१४२.९ ॥
ਰਾਜੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪਾਸਿਓਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਖਿੰਡਣ ਵਾਂਗ। ਪਰ ਲੋਕ ਆਚਰਿਤ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
12.142.10
सम्यग्विज्ञानिनः केचिन्मिथ्याविज्ञानिनः परे ।
तद्वै यथायथं बुद्ध्वा ज्ञानमाददते सताम् ॥ १२.१४२.१० ॥
ਕੁਝ ਸਮਿਆਕ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਹੋਰ ਮਿਥਿਆ ਗਿਆਨੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਯਥਾਯੋਗ ਜਾਣ ਕੇ ਸੱਜਣ ਗਿਆਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.142.11
परिमुष्णन्ति शास्त्राणि धर्मस्य परिपन्थिनः ।
वैषम्यमर्थविद्यानां निरर्थाः ख्यापयन्ति ते ॥ १२.१४२.११ ॥
ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਰਥ-ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਵਿਸ਼ਮਤਾ ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਲੋਕ ਪ੍ਰਚਾਰਦੇ ਹਨ।
12.142.12
आजिजीविषवो विद्यां यशः कामौ समन्तनः ।
ते सर्वे नृप पापिष्ठा धर्मस्य परिपन्थिनः ॥ १२.१४२.१२ ॥
ਜੀਵਿਕਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿੱਦਿਆ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਫੜਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਤਿ ਪਾਪੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ।
12.142.13
अपक्वमतयो मन्दा न जानन्ति यथातथम् ।
तथा ह्यशास्त्रकुशलाः सर्वत्रायुक्तिनिष्ठिताः ॥ १२.१४२.१३ ॥
ਅਪਰਿਪੱਕ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਅਕੁਸ਼ਲ ਲੋਕ ਹਰ ਥਾਂ ਗਲਤ ਤਰਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
12.142.14
परिमुष्णन्ति शास्त्राणि शास्त्रदोषानुदर्शिनः ।
विज्ञानमथ विद्यानां न सम्यगिति मे मतिः ॥ १२.१४२.१४ ॥
ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿੱਦਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ।
12.142.15
निन्दया परविद्यानां स्वविद्यां ख्यापयन्ति च ।
वागास्तिक्यानुनीताश्च दुग्धविद्याफला इव ॥ १२.१४२.१५ ॥
ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਆਸਤਿਕਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਖਰਾਬ ਹੋਏ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਫਲ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
12.142.16
तान्विद्यावणिजो विद्धि राक्षसानिव भारत ।
व्याजेन कृत्स्नो विहितो धर्मस्ते परिहास्यते ॥ १२.१४२.१६ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਜਾਣ। ਛਲ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਸਾਰਾ ਧਰਮ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
12.142.17
न धर्मवचनं वाचा नैव बुद्ध्येति नः श्रुतम् ।
इति बार्हस्पत्यविज्ञानं प्रोवाच मघवा स्वयम् ॥ १२.१४२.१७ ॥
ਧਰਮ ਦੇ ਬਚਨ ਕੇਵਲ ਬੋਲ ਨਾਲ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ ਦਾ ਇਹ ਵਿਗਿਆਨ ਖੁਦ ਮਘਵਾ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ।
12.142.18
न त्यव वचनं किंचिदनिमित्तादिहोच्यते ।
स्वविनीतेन शास्त्रेण ह्यविद्यः स्यादथापरः ॥ १२.१४२.१८ ॥
ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਨੀਚ ਬਚਨ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ। ਆਪਣੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਖਾਏ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਈ ਅਵਿੱਦਵਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਬਣਦਾ ਹੈ।
12.142.19
लोकयात्रामिहैके तु धर्मं प्राहुर्मनीषिणः ।
समुद्दिष्टं सतां धर्मं स्वयमूहेत् पण्डितः ॥ १२.१४२.१९ ॥
ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਲੋਕਯਾਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਹੀ ਧਰਮ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਮਨੀਸ਼ੀ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਧਰਮ ਨੂੰ ਧਰਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਪੰਡਿਤ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪ ਵਿਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.142.20
अमर्षाच्छास्त्रसंमोहादनिमित्तादिहोच्यते ।
शास्त्रं प्राज्ञस्य वदतः समूहे यात्यदर्शनम् ॥ १२.१४२.२० ॥
ਗੁੱਸੇ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਭਰਮ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੇ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.142.21
आगमागतया बुद्ध्या वचनेन प्रशस्यते ।
अज्ञानाज्ज्ञानहेतुत्वाद्वचनं साधु मन्यते ॥ १२.१४२.२१ ॥
ਆਗਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਸਰਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.142.22
अनुपागतमेवेदं शास्त्रमेवमपार्थकम् ।
दैतेयानुशना प्राह संशयच्छेदनं पुरा ॥ १२.१४२.२२ ॥
ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਜੋ ਅਜੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਅਰਥ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਉਸ਼ਨਸ ਨੇ ਸੰਸ਼ੇ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਆਖਿਆ ਸੀ।
12.142.23
ज्ञानमप्यपदिश्यं हि यथा नास्ति तथैव तत् ।
तेन संच्छिन्नमूलेन कस्तोषयितुमिच्छति ॥ १२.१४२.२३ ॥
ਜੋ ਗਿਆਨ ਸਿਰਫ਼ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ; ਜਿਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੱਟੀ ਗਈ ਹੋਵੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇਗਾ?
12.142.24
पुनर्व्यवसितं यो वा नेदं वाक्यमुपाश्नुते ।
उग्रायैव हि सृष्टोऽसि कर्मणे तत्त्वमीक्षसे ॥ १२.१४२.२४ ॥
ਜੋ ਮੁੜ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਾਕ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ — ਤੂੰ ਤਾਂ ਉਗ੍ਰ ਕਰਮ ਲਈ ਹੀ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਤੱਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ।
12.142.25
अग्रे मामन्ववेक्षस्व राजन्योऽयं बुभूषते ।
यथा प्रमुच्यते त्वन्यो यदर्थं न प्रमोदते ॥ १२.१४२.२५ ॥
ਰਾਜਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖੋ — ਇਹ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਰਾਜਾ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਅਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.142.26
अजोऽश्वः क्षत्रमित्येतत्सदृशं ब्रह्मणा कृतम् ।
तस्मान्नतैक्ष्ण्याद्भूतानां यात्रा काचित्प्रसिद्ध्यति ॥ १२.१४२.२६ ॥
'ਅਜ, ਅਸ਼ਵ, ਕਸ਼ੱਤਰ' — ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
12.142.27
यस्त्ववध्यवधे दोषः स वध्यस्यावधे स्मृतः ।
एषा ह्येव तु मर्यादा यामयं परिवर्जयेत् ॥ १२.१४२.२७ ॥
ਪਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦੋਸ਼ ਹੈ, ਉਹੀ ਦੋਸ਼ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹੀ ਮਰਿਆਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਤਿਆਗੇ ਨਾ।
12.142.28
तस्मात्तीक्ष्णः प्रजा राजा स्वधर्मे स्थापयत्युत ।
अन्योन्यं भक्षयन्तो हि प्रचरेयुर्वृका इव ॥ १२.१४२.२८ ॥
ਇਸ ਲਈ ਕਠੋਰ ਰਾਜਾ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹੋਏ ਬਘਿਆੜਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਚਰਦੇ।
12.142.29
यस्य दस्युगणा राष्ट्रे ध्वाङ्क्षा मत्स्याञ्जलादिव ।
विहरन्ति परस्वानि स वै क्षत्रियपांसनः ॥ १२.१४२.२९ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਡਾਕੂਆਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਮੱਛੀਆਂ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਕਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਧਨ ਚੁਰਾਉਂਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਦਾ ਕਲੰਕ ਹੈ।
12.142.30
कुलीनान्सचिवान्कृत्वा वेदविद्यासमन्वितान् ।
प्रशाधि पृथिवीं राजन्प्रजा धर्मेण पालयन् ॥ १२.१४२.३० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵੇਦ-ਵਿੱਦਿਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਕੁਲੀਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰੋ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਪਰਜਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋ।
12.142.31
विहीनजन्मकर्माणि यः प्रगृह्णाति भूमिपः ।
उभयस्याविशेषज्ञस्तद्वै क्षत्रं नपुंसकम् ॥ १२.१४२.३१ ॥
ਜਨਮ ਤੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਹੀਣਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਰਾਜਾ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਕਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਨਪੁੰਸਕ ਹੈ।
12.142.32
नैवोग्रं नैव चानुग्रं धर्मेणेह प्रशस्यते ।
उभयं न व्यतिक्रामेदुग्रो भूत्वा मृदुर्भव ॥ १२.१४२.३२ ॥
ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਨਾ ਕੇਵਲ ਉਗਰਤਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੇਵਲ ਕੋਮਲਤਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਨਾ ਕਰੋ; ਉਗਰ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਕੋਮਲ ਬਣੋ।
12.142.33
कष्टः क्षत्रियधर्मोऽयं सौहृदं त्वयि मे स्थितम् ।
उग्रकर्मणि सृष्टोऽसि तस्माद्राज्यं प्रशाधि वै ॥ १२.१४२.३३ ॥
ਇਹ ਕਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਔਖਾ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮੇਰਾ ਸਨੇਹ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਉਗਰ ਕਰਮ ਲਈ ਹੀ ਤੂੰ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਰਾਜ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰ।
12.142.34
अरुष्टः कस्यचिद्राजन्नेवमेव समाचर ।
अशिष्टनिग्रहो नित्यं शिष्टस्य परिपालनम्।
एवं शुक्रोऽब्रवीद्धीमानापत्सु भरतर्षभ ॥ १२.१४२.३४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਚਰਣ ਕਰ। ਅਸ਼ਿਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਰੋਕਣਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ (ਧਰਮ ਹੈ)। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਆਪਦਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਹੇ ਭਰਤਰਸ਼ਭ।
12.142.35
अस्ति चेदिह मर्यादा यामन्यो नातिलङ्घयेत् ।
पृच्छामि त्वां सतां श्रेष्ठ तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१४२.३५ ॥
ਜੇ ਇੱਥੇ ਅਜਿਹੀ ਮਰਿਆਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਾ ਲੰਘੇ, ਤਾਂ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਥੋਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ; ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
12.142.36
ब्राह्मणानेव सेवेत विद्याबृद्धांस्तपस्विनः ।
श्रुतचारित्रवृत्ताढ्यान्पवित्रं ह्येतदुत्तमम् ॥ १२.१४२.३६ ॥
ਵਿੱਦਿਆ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ, ਤਪਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਹੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਸ਼ਾਸਤਰ ਗਿਆਨ, ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਆਚਰਣ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨਾਂ ਦੀ। ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੈ।
12.142.37
शुश्रूषा तु महाराज सान्त्वं विप्रेषु नित्यदा ।
क्रुद्धैर्हि विप्रैः कर्माणि कृतानि बहुधा नृप ॥ १२.१४२.३७ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਦਾ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਨਰਮੀ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
12.142.38
तेषां प्रीत्या यशो मुख्यमप्रीत्या परमं भयम् ।
प्रीत्या ह्यमृतवद्विप्राः क्रुद्धाश्चैव यथोरगाः ॥ १२.१४२.३८ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਯਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਪਰਮ ਭੈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।