మహాభారతం · అధ్యాయం 12.142
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.142.1
यदिदं घोरमुद्दिष्टमश्रद्धेयमिवानृतम् ।
अस्तिस्विद्दस्युमर्यादा यामयं परिवर्जयेत् ॥ १२.१४२.१ ॥
ఇక్కడ చెప్పబడిన ఈ భయంకరమైనది, నమ్మశక్యం కానిది, అసత్యంలా కనిపించేది — దొంగలకు కూడా ఒక మర్యాద ఉందా, దాన్ని ఇతడు విడిచిపెట్టాలా?
12.142.2
संमुह्यामि विपीदामि धर्मो मे शिथिलीकृतः ।
उद्यमं नाधिगच्छामि कुतश्चित्परिचिन्तयन् ॥ १२.१४२.२ ॥
నేను మోహంలో పడుతున్నాను, బాధపడుతున్నాను; నా ధర్మం బలహీనమైంది. ఎటు నుండి ఆలోచించినా నాకు ప్రయత్నానికి మార్గం కనిపించడం లేదు.
12.142.3
नैतच्छ्रुत्वागमादेव तव धर्मानुशासनम् ।
प्रज्ञासमभिहारोऽयं कविभिः संभृतं मधु ॥ १२.१४२.३ ॥
ఇది నీ ధర్మోపదేశం — కేవలం సంప్రదాయంగా విన్నందువల్లనే కాదు. ఇది ప్రజ్ఞ యొక్క సమాహారం; కవులు సేకరించిన తేనెలా ఉంది.
12.142.4
बाह्याः प्रतिविधातव्याः प्रज्ञा राज्ञा ततस्ततः ।
बहुशाखेन धर्मेण यत्रैषा संप्रसिध्यते ॥ १२.१४२.४ ॥
రాజు బాహ్య ఆపదలను ప్రజ్ఞతో ఎదుర్కోవాలి — ఇక్కడ అక్కడ, ఆ ప్రజ్ఞ పూర్తిగా సిద్ధించే బహుశాఖల ధర్మం ద్వారా.
12.142.5
बुद्धिं संजनयेद्राज्ञां धर्ममाचरतां सदा ।
जयो भवति कौरव्य सदा तद्वृद्धिरेव च ॥ १२.१४२.५ ॥
ధర్మాన్ని ఆచరించే రాజులలో బుద్ధిని ఎల్లప్పుడూ పెంపొందించాలి. ఓ కౌరవ్యా, విజయం ఎల్లప్పుడూ కలుగుతుంది; దాని వృద్ధీ అలాగే.
12.142.6
बुद्धिश्रेष्ठा हि राजानो जयन्ति विजयैषिणः ।
धर्मः प्रतिविधातव्यो बुद्ध्या राज्ञा ततस्ततः ॥ १२.१४२.६ ॥
బుద్ధిలో శ్రేష్ఠులైన రాజులు విజయాన్ని కోరి నిశ్చయంగా జయిస్తారు. రాజు బుద్ధితో, ఇక్కడ అక్కడ, ధర్మాన్ని కాపాడాలి.
12.142.7
नैकशाखेन धर्मेण राज्ञो धर्मो विधीयते ।
दुर्बलस्य कुतः प्रज्ञा पुरस्तादनुदाहृता ॥ १२.१४२.७ ॥
ఒకే శాఖ కలిగిన ధర్మంతో రాజు ధర్మం నిర్ణయించబడదు. బలహీనునికి ప్రజ్ఞ ఎక్కడ నుండి వస్తుంది, అది ముందే చెప్పబడింది.
12.142.8
अद्वैधज्ञः प्रतिद्वैधे संशयं प्राप्नुमर्हति ।
बुद्धिद्वैधं विधातव्यं पुरस्तादेव भारत ॥ १२.१४२.८ ॥
అద్వైతాన్ని తెలిసినవాడు ద్వైతాన్ని ఎదుర్కొన్నప్పుడు సందేహాన్ని పొందగలడు. ఓ భారతా, బుద్ధి ద్వైతాన్ని ముందే పరిష్కరించుకోవాలి.
12.142.9
पार्श्वतः कारणं राज्ञो विषूच्यस्त्वापगा इव ।
जनास्तूच्चरितं धर्मं विजान्त्यन्यथाऽन्यथा ॥ १२.१४२.९ ॥
రాజుకు కారణం పక్కనుండి వస్తుంది, నదులు చెదురుగా ప్రవహించినట్లు. కానీ ప్రజలు ఆచరించిన ధర్మాన్ని భిన్న భిన్నంగా అర్థం చేసుకుంటారు.
12.142.10
सम्यग्विज्ञानिनः केचिन्मिथ्याविज्ञानिनः परे ।
तद्वै यथायथं बुद्ध्वा ज्ञानमाददते सताम् ॥ १२.१४२.१० ॥
కొందరు సమ్యక్ జ్ఞానం కలవారు, మరికొందరు మిథ్యా జ్ఞానం కలవారు. దానిని యథాతథంగా తెలుసుకుని సత్పురుషులు జ్ఞానాన్ని స్వీకరిస్తారు.
12.142.11
परिमुष्णन्ति शास्त्राणि धर्मस्य परिपन्थिनः ।
वैषम्यमर्थविद्यानां निरर्थाः ख्यापयन्ति ते ॥ १२.१४२.११ ॥
ధర్మానికి అడ్డుపడేవారు శాస్త్రాలను అపహరిస్తారు. అర్థవిద్య యొక్క వైషమ్యాన్ని ఆ నిరర్థకులు ప్రచారం చేస్తారు.
12.142.12
आजिजीविषवो विद्यां यशः कामौ समन्तनः ।
ते सर्वे नृप पापिष्ठा धर्मस्य परिपन्थिनः ॥ १२.१४२.१२ ॥
జీవనోపాధిని కోరేవారు విద్య, కీర్తి, కోరికలను అన్నివైపుల నుండి పట్టుకుంటారు. ఓ రాజా, వారందరూ అత్యంత పాపిష్ఠులు, ధర్మానికి అడ్డుపడేవారు.
12.142.13
अपक्वमतयो मन्दा न जानन्ति यथातथम् ।
तथा ह्यशास्त्रकुशलाः सर्वत्रायुक्तिनिष्ठिताः ॥ १२.१४२.१३ ॥
అపరిపక్వ బుద్ధి గల మూర్ఖులు యథార్థాన్ని తెలుసుకోరు. అలాగే శాస్త్రంలో నైపుణ్యం లేనివారు ఎక్కడైనా తప్పుడు తర్కంలోనే నిలిచి ఉంటారు.
12.142.14
परिमुष्णन्ति शास्त्राणि शास्त्रदोषानुदर्शिनः ।
विज्ञानमथ विद्यानां न सम्यगिति मे मतिः ॥ १२.१४२.१४ ॥
శాస్త్రాల దోషాలను చూపేవారు శాస్త్రాలను చెడగొడతారు. విద్యల విజ్ఞానం కూడా సరిగా లేదని నా అభిప్రాయం.
12.142.15
निन्दया परविद्यानां स्वविद्यां ख्यापयन्ति च ।
वागास्तिक्यानुनीताश्च दुग्धविद्याफला इव ॥ १२.१४२.१५ ॥
ఇతరుల విద్యను నిందించి తమ విద్యను ప్రచారం చేసుకుంటారు. మాటల ఆస్తికత్వంతో ప్రేరితులై, పాలు చెడిపోయినట్లు ఫలంలేని విద్య కలవారవుతారు.
12.142.16
तान्विद्यावणिजो विद्धि राक्षसानिव भारत ।
व्याजेन कृत्स्नो विहितो धर्मस्ते परिहास्यते ॥ १२.१४२.१६ ॥
భారతా, వారిని విద్యను వ్యాపారం చేసేవారిగా, రాక్షసులుగా తెలుసుకో. మోసంతో నిలబెట్టిన సమస్త ధర్మం నీచేత విడువబడుతుంది.
12.142.17
न धर्मवचनं वाचा नैव बुद्ध्येति नः श्रुतम् ।
इति बार्हस्पत्यविज्ञानं प्रोवाच मघवा स्वयम् ॥ १२.१४२.१७ ॥
ధర్మ వచనాలు కేవలం మాటతోనే, వినటంతోనే అర్థం కావు. బృహస్పతి ఈ విజ్ఞానాన్ని మఘవుడు (ఇంద్రుడు) స్వయంగా చెప్పాడు.
12.142.18
न त्यव वचनं किंचिदनिमित्तादिहोच्यते ।
स्वविनीतेन शास्त्रेण ह्यविद्यः स्यादथापरः ॥ १२.१४२.१८ ॥
ఇక్కడ ఏ హీన వచనమూ కారణం లేకుండా చెప్పబడదు. తనకు బాగా నేర్పబడిన శాస్త్రంతోనే ఒకడు అవిద్యావంతుడవుతాడు, మరొకడు అలా కాడు.
12.142.19
लोकयात्रामिहैके तु धर्मं प्राहुर्मनीषिणः ।
समुद्दिष्टं सतां धर्मं स्वयमूहेत् पण्डितः ॥ १२.१४२.१९ ॥
ఇక్కడ కొందరు లోకయాత్రనే ధర్మమని అంటారు; కానీ మనీషులు సత్పురుషులు ఉపదేశించిన ధర్మాన్నే ధర్మంగా భావిస్తారు; పండితుడు దానిని తానే ఊహించాలి.
12.142.20
अमर्षाच्छास्त्रसंमोहादनिमित्तादिहोच्यते ।
शास्त्रं प्राज्ञस्य वदतः समूहे यात्यदर्शनम् ॥ १२.१४२.२० ॥
కోపంతో, శాస్త్ర భ్రమతో, కారణం లేకుండా ఇక్కడ చెప్పబడుతుంది; సభలో మాట్లాడే ప్రాజ్ఞుని శాస్త్రం అదృశ్యమవుతుంది.
12.142.21
आगमागतया बुद्ध्या वचनेन प्रशस्यते ।
अज्ञानाज्ज्ञानहेतुत्वाद्वचनं साधु मन्यते ॥ १२.१४२.२१ ॥
ఆగమం ద్వారా వచ్చిన బుద్ధితో, వచనంతో ప్రశంసించబడుతుంది; అజ్ఞానం నుండి, జ్ఞానానికి హేతువు కావడం వలన వచనం సాధువుగా భావించబడుతుంది.
12.142.22
अनुपागतमेवेदं शास्त्रमेवमपार्थकम् ।
दैतेयानुशना प्राह संशयच्छेदनं पुरा ॥ १२.१४२.२२ ॥
ఇంకా పొందబడని ఈ శాస్త్రం ఈ విధంగా నిరర్థకమే; పూర్వం దైత్యుల గురువైన ఉశనసుడు సంశయ ఛేదనం కోసం ఇది చెప్పాడు.
12.142.23
ज्ञानमप्यपदिश्यं हि यथा नास्ति तथैव तत् ।
तेन संच्छिन्नमूलेन कस्तोषयितुमिच्छति ॥ १२.१४२.२३ ॥
సూచించబడే జ్ఞానం కూడా లేనట్టే; మూలం తెగిపోయిన అతన్ని ఎవరు సంతృప్తిపరచాలనుకుంటారు?
12.142.24
पुनर्व्यवसितं यो वा नेदं वाक्यमुपाश्नुते ।
उग्रायैव हि सृष्टोऽसि कर्मणे तत्त्वमीक्षसे ॥ १२.१४२.२४ ॥
మళ్లీ నిశ్చయించి ఈ వాక్యాన్ని స్వీకరించనివాడు — నీవు ఉగ్ర కర్మ కోసమే సృష్టించబడ్డావు; నీవు తత్త్వాన్ని చూస్తున్నావు.
12.142.25
अग्रे मामन्ववेक्षस्व राजन्योऽयं बुभूषते ।
यथा प्रमुच्यते त्वन्यो यदर्थं न प्रमोदते ॥ १२.१४२.२५ ॥
రాజా, ముందు నన్ను చూడు — ఈ క్షత్రియుడు రాజు కావాలని కోరుకుంటున్నాడు. దేనికోసం అతడు కోరుకుంటాడో అది అతనికి లభించదు, మరొకరు దాని నుండి విముక్తి పొంది ఆనందించడు.
12.142.26
अजोऽश्वः क्षत्रमित्येतत्सदृशं ब्रह्मणा कृतम् ।
तस्मान्नतैक्ष्ण्याद्भूतानां यात्रा काचित्प्रसिद्ध्यति ॥ १२.१४२.२६ ॥
'అజ, అశ్వ, క్షత్ర' — ఇది బ్రహ్మచే సముచితంగా నిర్ణయించబడింది. కావున ప్రాణుల కఠినత్వం లేకుండా ఏ జీవన యాత్రా సఫలం కాదు.
12.142.27
यस्त्ववध्यवधे दोषः स वध्यस्यावधे स्मृतः ।
एषा ह्येव तु मर्यादा यामयं परिवर्जयेत् ॥ १२.१४२.२७ ॥
అయితే, చంపరాని వానిని చంపడంలో ఉన్న దోషమే, చంపదగిన వానిని చంపకపోవడంలోనూ ఉన్నదని స్మరించబడింది. ఇదే మర్యాద; దీనిని ఎవరూ విడిచిపెట్టకూడదు.
12.142.28
तस्मात्तीक्ष्णः प्रजा राजा स्वधर्मे स्थापयत्युत ।
अन्योन्यं भक्षयन्तो हि प्रचरेयुर्वृका इव ॥ १२.१४२.२८ ॥
కావున కఠినుడైన రాజు ప్రజలను వారి స్వధర్మంలో నిలుపుతాడు; లేదంటే వారు ఒకరినొకరు భక్షిస్తూ తోడేళ్ళలా సంచరిస్తారు.
12.142.29
यस्य दस्युगणा राष्ट्रे ध्वाङ्क्षा मत्स्याञ्जलादिव ।
विहरन्ति परस्वानि स वै क्षत्रियपांसनः ॥ १२.१४२.२९ ॥
ఏ రాజు రాజ్యంలో దొంగల గుంపులు నీటి నుండి చేపలను ఎత్తుకునే కాకుల వలె ఇతరుల ధనాన్ని అపహరిస్తూ తిరుగుతాయో, అతడు నిశ్చయంగా క్షత్రియుల కళంకం.
12.142.30
कुलीनान्सचिवान्कृत्वा वेदविद्यासमन्वितान् ।
प्रशाधि पृथिवीं राजन्प्रजा धर्मेण पालयन् ॥ १२.१४२.३० ॥
రాజా, వేదవిద్యతో కూడిన కులీనులైన మంత్రులను నియమించి భూమిని పాలించు; ధర్మంతో ప్రజలను కాపాడు.
12.142.31
विहीनजन्मकर्माणि यः प्रगृह्णाति भूमिपः ।
उभयस्याविशेषज्ञस्तद्वै क्षत्रं नपुंसकम् ॥ १२.१४२.३१ ॥
పుట్టుక, కర్మలు లేని వారిని ఏ రాజు స్వీకరిస్తాడో, రెండింటి భేదం తెలియనివాడో, ఆ క్షత్రియ వర్గం నపుంసకమే.
12.142.32
नैवोग्रं नैव चानुग्रं धर्मेणेह प्रशस्यते ।
उभयं न व्यतिक्रामेदुग्रो भूत्वा मृदुर्भव ॥ १२.१४२.३२ ॥
ఇక్కడ ధర్మంతో కఠినత్వమూ కాదు, మృదుత్వమూ కాదు, ప్రశంసించబడేది. రెండింటినీ అతిక్రమించకు; కఠినుడవై తరువాత మృదువుగా ఉండు.
12.142.33
कष्टः क्षत्रियधर्मोऽयं सौहृदं त्वयि मे स्थितम् ।
उग्रकर्मणि सृष्टोऽसि तस्माद्राज्यं प्रशाधि वै ॥ १२.१४२.३३ ॥
ఈ క్షత్రియ ధర్మం కఠినమైనది. నీ పట్ల నా ప్రేమ స్థిరంగా ఉంది. కఠిన కర్మ కోసమే నీవు సృష్టించబడ్డావు; కావున రాజ్యాన్ని పాలించు.
12.142.34
अरुष्टः कस्यचिद्राजन्नेवमेव समाचर ।
अशिष्टनिग्रहो नित्यं शिष्टस्य परिपालनम्।
एवं शुक्रोऽब्रवीद्धीमानापत्सु भरतर्षभ ॥ १२.१४२.३४ ॥
ఓ రాజా, ఎవరిపైనా కోపించకుండా ఇలాగే ప్రవర్తించు. అశిష్టులను ఎల్లప్పుడూ అణచడం, శిష్టులను ఎల్లప్పుడూ రక్షించడం (ధర్మం). ఇలా బుద్ధిమంతుడైన శుక్రుడు ఆపదలలో చెప్పాడు, భరతశ్రేష్ఠా.
12.142.35
अस्ति चेदिह मर्यादा यामन्यो नातिलङ्घयेत् ।
पृच्छामि त्वां सतां श्रेष्ठ तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१४२.३५ ॥
ఇక్కడ మరొకరు అతిక్రమించకూడని మర్యాద ఉంటే, సత్పురుషులలో శ్రేష్ఠుడా, పితామహా, నేను నిన్ను అడుగుతున్నాను; అది నాకు చెప్పు.
12.142.36
ब्राह्मणानेव सेवेत विद्याबृद्धांस्तपस्विनः ।
श्रुतचारित्रवृत्ताढ्यान्पवित्रं ह्येतदुत्तमम् ॥ १२.१४२.३६ ॥
విద్యలో వృద్ధులైన, తపస్వులైన బ్రాహ్మణులనే సేవించాలి; శాస్త్రజ్ఞానం, చారిత్రం, ప్రవర్తనలతో సమృద్ధులైనవారిని. ఇదే అత్యుత్తమ పవిత్రత.
12.142.37
शुश्रूषा तु महाराज सान्त्वं विप्रेषु नित्यदा ।
क्रुद्धैर्हि विप्रैः कर्माणि कृतानि बहुधा नृप ॥ १२.१४२.३७ ॥
ఓ మహారాజా, బ్రాహ్మణుల పట్ల ఎల్లప్పుడూ సేవ, సౌమ్యత కలిగి ఉండాలి; కోపించిన బ్రాహ్మణులు అనేక విధాల పనులు చేసారు, ఓ రాజా.
12.142.38
तेषां प्रीत्या यशो मुख्यमप्रीत्या परमं भयम् ।
प्रीत्या ह्यमृतवद्विप्राः क्रुद्धाश्चैव यथोरगाः ॥ १२.१४२.३८ ॥
వారి అనుగ్రహంతో ప్రధానమైన కీర్తి లభిస్తుంది; వారి అసంతృప్తితో అత్యంత భయం కలుగుతుంది. ప్రసన్నులైన బ్రాహ్మణులు అమృతంలా, కోపించిన బ్రాహ్మణులు సర్పాల్లా ఉంటారు.