Mahābhārata · Adhyāya 12.144
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.144.1
अथ वृक्षस्य शाखायां विहंगः ससुहृज्जनः ।
दीर्घकालोषितो राजंस्तत्र चित्रतनूरुहः ॥ १२.१४४.१ ॥
Oh rey, entonces en la rama de un árbol vivía un pájaro de plumas variadas, que había morado allí largo tiempo con sus parientes y amigos.
12.144.2
तस्य कल्यगता भार्या चरितुं नाभ्यवर्तत ।
प्राप्तां च रजनीं दृष्ट्वा स पक्षी पर्यतप्यत ॥ १२.१४४.२ ॥
Su esposa había salido al amanecer a buscar alimento y no había regresado. Al ver que había llegado la noche, aquel pájaro se afligió profundamente.
12.144.3
वातवर्षं महच्चासीन्न चागच्छति मे प्रिया ।
किंनु तत्कारणं येन साऽद्यापि न निवर्तते ॥ १२.१४४.३ ॥
Hubo una gran tormenta de viento y lluvia, y mi amada no ha venido. ¿Cuál será la causa por la que ni siquiera ahora ha regresado?
12.144.4
अपि स्वस्ति भवेत्तस्याः प्रियाया मम कानने ।
तया विरहितं हीदं शून्यमद्य गृहं मम। ॥ १२.१४४.४ ॥
¡Ojalá esté bien mi amada en el bosque! Sin ella, mi casa se ha quedado hoy verdaderamente vacía.
12.144.5
पुत्रपौत्रवधूभृत्यैराकीर्णमपि सर्वतः ।
भार्याहीनं गृहस्थस्य शून्यमेव गृहं भवेत् ॥ १२.१४४.५ ॥
Aunque la casa de un cabeza de familia esté llena por todas partes de hijos, nietos, nueras y criados, sin esposa es verdaderamente vacía.
12.144.6
न गृहं गृहमित्याहुर्गृहिणी गृहमुच्यते ।
गृहं तु गृहिणीहीनमरण्यसदृशं मतम् ॥ १२.१४४.६ ॥
No llaman casa a la casa; se dice que la señora de la casa es el hogar. Una casa sin su dueña se considera como un bosque.
12.144.7
यदि सा रक्तेत्रान्ता चित्राङ्गी मधुरस्वरा ।
अद्य नाभ्येति मे कान्ता न कार्यं जीवितेन मे ॥ १२.१४४.७ ॥
Si ella, mi amada, de ojos enrojecidos, hermosos miembros y voz dulce, no viene a mí hoy, entonces no tengo necesidad de la vida.
12.144.8
न भुङ्क्ते मय्यभुक्ते या नास्नाते स्नाति सुव्रता ।
नातिष्ठत्युपतिष्ठेन शेते च शयिते मयि ॥ १२.१४४.८ ॥
Ella, de votos firmes, que no come hasta que yo he comido, no se baña hasta que yo me he bañado; no se levanta si yo no me levanto y se acuesta solo cuando yo me acuesto.
12.144.9
हृष्टे भवति सा हृष्टा दुःखिते मयि दुःखिता ।
प्रोपिते दीनवदना क्रुद्धे च प्रियवादिनी ॥ १२.१४४.९ ॥
Cuando estoy alegre, ella se alegra; cuando estoy afligido, ella se aflige; cuando parto de viaje, su rostro se entristece, y cuando estoy enojado, ella habla con dulzura.
12.144.10
पतिधर्मव्रता साध्वी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी ।
यस्य स्यात्तादृशी भार्या धन्यः स पुरुषो भुवि ॥ १२.१४४.१० ॥
La esposa virtuosa que guarda el voto del deber del esposo, más querida que la vida misma: el hombre que tiene tal esposa es bendito sobre la tierra.
12.144.11
सा हि श्रान्तं क्षुधार्तं च जानीते मां तपस्विनी ।
अनुरक्ता स्थिरा चैव भक्ता स्निग्धा यशस्विनी ॥ १२.१४४.११ ॥
Esa mujer asceta sabe cuándo estoy cansado y hambriento; es devota, firme, fiel, afectuosa y gloriosa.
12.144.12
वृक्षमूलेऽपि दयिता यस्य तिष्ठति तद्गृहम् ।
प्रासादोपि तया हीनः कान्तार इति निश्चितम् ॥ १२.१४४.१२ ॥
Donde habita la esposa amada, aun al pie de un árbol, allí está su hogar; pero sin ella, incluso un palacio es sin duda un desierto.
12.144.13
धर्मार्थकामकालेषु भार्या पुंसः सहायिनी ।
विदेशगमने चास्य सैव विश्वासकारिका ॥ १२.१४४.१३ ॥
En los tiempos de dharma, artha y kāma, la esposa es la compañera del hombre; y al partir a tierra extranjera, es ella quien inspira confianza.
12.144.14
भार्या हि परमो ह्यर्थः पुरुषस्येह पट्यते ।
असहायस्य लोकेऽस्मिँल्लोकयात्रासहायिनी ॥ १२.१४४.१४ ॥
En este mundo se declara que la esposa es la riqueza suprema del hombre; para quien no tiene ayuda, ella es la compañera en el viaje de la vida.
12.144.15
तथा रोगाभिभूतस्य नित्यं कृच्छ्रगतस्य च ।
नास्ति भार्यासमं मित्रं नरस्यार्तस्य भेषजम् ॥ १२.१४४.१५ ॥
Asimismo, para el hombre abatido por la enfermedad y siempre en apuros, no hay amigo igual a la esposa; para el afligido, ella es la medicina.
12.144.16
नास्ति भार्यासमो बन्धुर्नास्ति भार्यासमा गतिः ।
नास्ति भार्यासमो लोके सहायो धर्मसंग्रहे ॥ १२.१४४.१६ ॥
No hay pariente igual a la esposa, ni refugio igual a la esposa; en este mundo no hay ayudante igual a la esposa en la acumulación del dharma.
12.144.17
यस्य भार्या गृहे नास्ति साध्वी च प्रियवादिनी ।
अरण्यं तेन गन्तव्यं यथाऽरण्यं तथा गृहम् ॥ १२.१४४.१७ ॥
Aquel en cuya casa no hay una esposa virtuosa y de palabras dulces, debe ir al bosque; como es el bosque, así es su casa.
12.144.18
एवं विलपतस्तस्य द्विजस्यार्तस्य वै तदा ।
गृहीता शकुनिघ्नेन भार्या शुश्राव भारतीम् ॥ १२.१४४.१८ ॥
Mientras aquel brahmán afligido se lamentaba así, su esposa fue entonces apresada por el matador de pájaros; entonces escuchó la palabra bhāratī.
12.144.19
अहोऽतीव सुभाग्याऽहं यस्या मे दयितः पतिः ।
असतो वा सतो वाऽपि गुणानेवं प्रभाषते ॥ १२.१४४.१९ ॥
¡Ah, qué afortunada soy, pues mi amado esposo habla así de las virtudes, sea uno indigno o digno!
12.144.20
सा हि स्त्रीत्यवगन्तव्या यस्य भर्ता तु तुष्यति ।
तुष्टे भर्तरि नारीणां तुष्टाः स्युः सर्वदेवताः।
अग्निसाक्षिकमप्येतद्भर्ता हि शरणं परम् ॥ १२.१४४.२० ॥
Sólo debe considerarse mujer aquella cuyo esposo está complacido; cuando el esposo se complace, todos los dioses se complacen con las mujeres. Esto se afirma con el fuego como testigo: el esposo es el refugio supremo.
12.144.21
दावाग्निनेव निर्दग्धा सपुष्पस्तबका लता ।
भस्मीभवति सा नारी यस्या भर्ता न तुष्यति ॥ १२.१४४.२१ ॥
Como una enredadera con sus racimos de flores, abrasada por el fuego del bosque, se vuelve ceniza, así se convierte en ceniza la mujer cuyo esposo no está complacido.
12.144.22
इति संचिन्त्य दुःखार्ता भर्तारं दुःखितं तदा ।
कपोती लुब्धकेनापि गृहीता वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१४४.२२ ॥
Pensando así, la paloma hembra, afligida por el dolor, aunque apresada por el cazador, dijo estas palabras a su esposo afligido.
12.144.23
हन्त वक्ष्यामि ते श्रेयः श्रुत्वा तु कुरु तत्तथा ।
शरणागतसंत्राता भव कान्त विशेषतः ॥ १२.१४४.२३ ॥
Bien, te diré lo que es bueno; oyéndolo, haz así. Amado, sé especialmente el protector de quienes buscan refugio.
12.144.24
एष शाकुनिकः शेते तव वासं समाश्रितः ।
शीतार्तश्च क्षुधार्तश्च पूजामस्मै समाचर ॥ १२.१४४.२४ ॥
Este cazador de aves yace acogido en tu morada, afligido por el frío y por el hambre; dale tu hospitalidad.
12.144.25
यो हि कश्चिद्द्विजं हन्याद्गां वा लोकस्य मातरम् ।
शरणागतं च यो हन्यात्तुल्यं तेषां च पातकम् ॥ १२.१४४.२५ ॥
Quien mata a un brahmán, a una vaca o a la madre del mundo, y quien mata a quien ha buscado refugio, su pecado es igual al de ellos.
12.144.26
अस्माकं विहिता वृत्तिः कापोती जातिधर्मतः ।
सा न्याय्याऽऽत्मवता नित्यं त्वद्विधेनानुवर्तितुं ॥ १२.१४४.२६ ॥
Nuestro sustento está prescrito por la ley de nuestra especie, la vía de la paloma; no es propio que quien tiene dominio de sí, como tú, la siga siempre.
12.144.27
यस्तु धर्मं यथाशक्ति गृहस्थो ह्यनुवर्तते ।
स प्रेत्य लभते लोकानक्षयानिति शुश्रुम् ॥ १२.१४४.२७ ॥
Pero el cabeza de familia que sigue el dharma según su capacidad, hemos oído, tras la muerte alcanza mundos imperecederos.
12.144.28
स त्वं संतानवानद्य पुत्रवानपि च द्विज ।
त्वं स्वदेहे दयां त्यक्त्वा धर्मार्थौ परिगृह्य य।
पूजामस्मै प्रयुङ्क्ष्व त्वं प्रीयेतास्य मनो यथा ॥ १२.१४४.२८ ॥
Tú, oh dvija, hoy tienes descendencia y también hijos. Abandonando la compasión por tu propio cuerpo y tomando el dharma y la riqueza, ofrécele honra, para que su mente se complazca.
12.144.29
शरीरे मा च संतापं कुर्वीथास्त्वं विहगंम ।
शरीरयात्रावृत्त्यर्थमन्यान्दारानुपैष्यसि ॥ १२.१४४.२९ ॥
No te aflijas por tu cuerpo, oh ave; por el sustento del cuerpo y la vida, tomarás otras esposas.
12.144.30
इति सा शकुनी वाक्यं पञ्जरस्था तपस्विनी ।
अतिदुःखान्विता प्रोक्त्वा भर्तारं समुदैक्षत ॥ १२.१४४.३० ॥
Habiendo dicho esto, aquella ave austera que habitaba en la jaula, llena de gran dolor, miró a su esposo.