మహాభారతం · అధ్యాయం 12.144
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.144.1
अथ वृक्षस्य शाखायां विहंगः ससुहृज्जनः ।
दीर्घकालोषितो राजंस्तत्र चित्रतनूरुहः ॥ १२.१४४.१ ॥
రాజా! అప్పుడు ఒక చెట్టు కొమ్మపై, మిత్రులు బంధువులతో కలిసి, చాలా కాలంగా నివసిస్తున్న రంగురంగుల ఈకలున్న ఒక పక్షి ఉండేది.
12.144.2
तस्य कल्यगता भार्या चरितुं नाभ्यवर्तत ।
प्राप्तां च रजनीं दृष्ट्वा स पक्षी पर्यतप्यत ॥ १२.१४४.२ ॥
అతని భార్య తెల్లవారుజామున ఆహారం వెతకడానికి వెళ్ళింది, కానీ తిరిగి రాలేదు. రాత్రి రావడం చూసి ఆ పక్షి తీవ్రంగా బాధపడింది.
12.144.3
वातवर्षं महच्चासीन्न चागच्छति मे प्रिया ।
किंनु तत्कारणं येन साऽद्यापि न निवर्तते ॥ १२.१४४.३ ॥
పెద్ద గాలివాన వచ్చింది; నా ప్రియురాలు ఇంకా రాలేదు. ఈ రోజైనా ఆమె తిరిగి రాకపోవడానికి కారణమేమిటి?
12.144.4
अपि स्वस्ति भवेत्तस्याः प्रियाया मम कानने ।
तया विरहितं हीदं शून्यमद्य गृहं मम। ॥ १२.१४४.४ ॥
అడవిలో నా ప్రియురాలికి క్షేమం ఉంటుందా? ఆమె లేకపోవడంతో ఈ రోజు నా ఇల్లు నిజంగా శూన్యమైపోయింది.
12.144.5
पुत्रपौत्रवधूभृत्यैराकीर्णमपि सर्वतः ।
भार्याहीनं गृहस्थस्य शून्यमेव गृहं भवेत् ॥ १२.१४४.५ ॥
కొడుకులు, మనవళ్ళు, కోడళ్ళు, సేవకులతో అన్నివైపులా నిండి ఉన్నా, భార్య లేని గృహస్థుడి ఇల్లు శూన్యమే అవుతుంది.
12.144.6
न गृहं गृहमित्याहुर्गृहिणी गृहमुच्यते ।
गृहं तु गृहिणीहीनमरण्यसदृशं मतम् ॥ १२.१४४.६ ॥
ఇల్లు ఇల్లు అని అనరు; ఇల్లాలే ఇల్లు అని చెప్పబడుతుంది. ఇల్లాలు లేని ఇల్లు అడవితో సమానమని భావించబడుతుంది.
12.144.7
यदि सा रक्तेत्रान्ता चित्राङ्गी मधुरस्वरा ।
अद्य नाभ्येति मे कान्ता न कार्यं जीवितेन मे ॥ १२.१४४.७ ॥
ఎర్రని అంచుగల కళ్ళు, అందమైన అవయవాలు, మధురమైన స్వరం కల నా ప్రియురాలు ఈ రోజు నా దగ్గరకు రాకపోతే, నాకు జీవితంతో పని లేదు.
12.144.8
न भुङ्क्ते मय्यभुक्ते या नास्नाते स्नाति सुव्रता ।
नातिष्ठत्युपतिष्ठेन शेते च शयिते मयि ॥ १२.१४४.८ ॥
నేను తినకుండా ఆమె తినదు; నేను స్నానం చేయకుండా సుశీల స్నానం చేయదు; నేను నిలబడకుండా ఆమె నిలబడదు; నేను పడుకున్న తర్వాతే ఆమె పడుకుంటుంది.
12.144.9
हृष्टे भवति सा हृष्टा दुःखिते मयि दुःखिता ।
प्रोपिते दीनवदना क्रुद्धे च प्रियवादिनी ॥ १२.१४४.९ ॥
నేను సంతోషంగా ఉంటే ఆమె సంతోషిస్తుంది; నేను దుఃఖంలో ఉంటే ఆమె దుఃఖిస్తుంది; నేను దూరదేశం వెళ్లినప్పుడు ఆమె ముఖం వాడిపోతుంది; నేను కోపంగా ఉన్నప్పుడు ఆమె మధురంగా మాట్లాడుతుంది.
12.144.10
पतिधर्मव्रता साध्वी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी ।
यस्य स्यात्तादृशी भार्या धन्यः स पुरुषो भुवि ॥ १२.१४४.१० ॥
భర్తధర్మ వ్రతాన్ని పాటించే, పతివ్రత, ప్రాణాలకంటే కూడా ప్రియమైన భార్య ఎవరికి ఉంటుందో, ఆ పురుషుడు భూమిపై ధన్యుడు.
12.144.11
सा हि श्रान्तं क्षुधार्तं च जानीते मां तपस्विनी ।
अनुरक्ता स्थिरा चैव भक्ता स्निग्धा यशस्विनी ॥ १२.१४४.११ ॥
ఆమె తపస్విని; నేను అలసినవాడినో ఆకలిగొన్నవాడినో ఆమె తెలుసుకుంటుంది; ఆమె అనురక్త, స్థిర, భక్తి కలది, స్నేహశీల, కీర్తివంతురాలు.
12.144.12
वृक्षमूलेऽपि दयिता यस्य तिष्ठति तद्गृहम् ।
प्रासादोपि तया हीनः कान्तार इति निश्चितम् ॥ १२.१४४.१२ ॥
ప్రియురాలు చెట్టు మొదట్లో ఉన్నా, అదే అతని ఇల్లు; ఆమె లేకుండా మేడలో ఉన్నా అది నిశ్చయంగా అడవే.
12.144.13
धर्मार्थकामकालेषु भार्या पुंसः सहायिनी ।
विदेशगमने चास्य सैव विश्वासकारिका ॥ १२.१४४.१३ ॥
ధర్మ, అర్థ, కామ కాలాలలో పురుషునికి భార్యే సహాయిని; విదేశ ప్రయాణంలో కూడా ఆమెయే విశ్వాసాన్ని కలిగించేది.
12.144.14
भार्या हि परमो ह्यर्थः पुरुषस्येह पट्यते ।
असहायस्य लोकेऽस्मिँल्लोकयात्रासहायिनी ॥ १२.१४४.१४ ॥
ఈ లోకంలో భార్యయే పురుషునికి పరమ ధనమని చెప్పబడుతుంది; సహాయం లేనివానికి లోక యాత్రలో ఆమెయే సహాయిని.
12.144.15
तथा रोगाभिभूतस्य नित्यं कृच्छ्रगतस्य च ।
नास्ति भार्यासमं मित्रं नरस्यार्तस्य भेषजम् ॥ १२.१४४.१५ ॥
అలాగే రోగంతో బాధపడేవానికి, నిరంతరం కష్టంలో ఉన్నవానికి భార్యతో సమానమైన మిత్రుడు లేడు; బాధితునికి ఆమెయే ఔషధం.
12.144.16
नास्ति भार्यासमो बन्धुर्नास्ति भार्यासमा गतिः ।
नास्ति भार्यासमो लोके सहायो धर्मसंग्रहे ॥ १२.१४४.१६ ॥
భార్యతో సమానమైన బంధువు లేడు, భార్యతో సమానమైన ఆశ్రయం లేదు; ఈ లోకంలో ధర్మసంగ్రహణలో భార్యతో సమానమైన సహాయకుడు లేడు.
12.144.17
यस्य भार्या गृहे नास्ति साध्वी च प्रियवादिनी ।
अरण्यं तेन गन्तव्यं यथाऽरण्यं तथा गृहम् ॥ १२.१४४.१७ ॥
ఎవని ఇంట్లో సాధ్వి, ప్రియంగా మాట్లాడే భార్య లేదో, అతడు అడవికి వెళ్లాలి; అడవి ఎలాగో అలాగే అతని ఇల్లు కూడా.
12.144.18
एवं विलपतस्तस्य द्विजस्यार्तस्य वै तदा ।
गृहीता शकुनिघ्नेन भार्या शुश्राव भारतीम् ॥ १२.१४४.१८ ॥
ఇలా విలపిస్తున్న ఆ దుఃఖితుడైన బ్రాహ్మణుని భార్యను అప్పుడు పక్షిఘాతకుడు పట్టుకున్నాడు; అప్పుడు ఆమె భారతీ వాక్కును విన్నది.
12.144.19
अहोऽतीव सुभाग्याऽहं यस्या मे दयितः पतिः ।
असतो वा सतो वाऽपि गुणानेवं प्रभाषते ॥ १२.१४४.१९ ॥
అహో, నా ప్రియ భర్త మంచివాడైనా కాకపోయినా ఇలా గుణాలనే మాట్లాడుతున్నాడు; నేను ఎంతో అదృష్టవతిని.
12.144.20
सा हि स्त्रीत्यवगन्तव्या यस्य भर्ता तु तुष्यति ।
तुष्टे भर्तरि नारीणां तुष्टाः स्युः सर्वदेवताः।
अग्निसाक्षिकमप्येतद्भर्ता हि शरणं परम् ॥ १२.१४४.२० ॥
భర్త సంతోషంగా ఉన్న స్త్రీనే నిజమైన స్త్రీగా తెలుసుకోవాలి; భర్త సంతృప్తి చెందితే స్త్రీలకు సమస్త దేవతలు సంతృప్తి చెందుతారు. అగ్ని సాక్షిగా ఇది కూడా నిజం; భర్తే పరమ శరణు.
12.144.21
दावाग्निनेव निर्दग्धा सपुष्पस्तबका लता ।
भस्मीभवति सा नारी यस्या भर्ता न तुष्यति ॥ १२.१४४.२१ ॥
అడవి మంటలో కాలిపోయిన పూలగుత్తులతో కూడిన తీగ బూడిదైనట్లు, భర్త సంతోషించని స్త్రీ బూడిదవుతుంది.
12.144.22
इति संचिन्त्य दुःखार्ता भर्तारं दुःखितं तदा ।
कपोती लुब्धकेनापि गृहीता वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१४४.२२ ॥
ఇలా ఆలోచించి దుఃఖంతో బాధపడిన ఆ ఆడపావురం, వేటగాడి చేతికి చిక్కినప్పటికీ, దుఃఖిస్తున్న తన భర్తతో ఈ మాటలు చెప్పింది.
12.144.23
हन्त वक्ष्यामि ते श्रेयः श्रुत्वा तु कुरु तत्तथा ।
शरणागतसंत्राता भव कान्त विशेषतः ॥ १२.१४४.२३ ॥
సరే, నీకు మేలైనది చెబుతాను; విని అలాగే చేయి. ప్రియుడా, ముఖ్యంగా శరణు వచ్చినవారిని రక్షించేవాడివి కమ్ము.
12.144.24
एष शाकुनिकः शेते तव वासं समाश्रितः ।
शीतार्तश्च क्षुधार्तश्च पूजामस्मै समाचर ॥ १२.१४४.२४ ॥
ఇదిగో, వేటగాడు నీ ఇంట్లో ఆశ్రయం పొంది పడుకున్నాడు; చలితో, ఆకలితో బాధపడుతున్నాడు. ఇతనికి సత్కారం చేయి.
12.144.25
यो हि कश्चिद्द्विजं हन्याद्गां वा लोकस्य मातरम् ।
शरणागतं च यो हन्यात्तुल्यं तेषां च पातकम् ॥ १२.१४४.२५ ॥
ఎవరైతే బ్రాహ్మణుడిని, ఆవును, లోకమాతను చంపుతాడో, శరణుజొచ్చినవారిని చంపుతాడో, వారికి సమానమైన పాపం కలుగుతుంది.
12.144.26
अस्माकं विहिता वृत्तिः कापोती जातिधर्मतः ।
सा न्याय्याऽऽत्मवता नित्यं त्वद्विधेनानुवर्तितुं ॥ १२.१४४.२६ ॥
మా జీవనోపాధి కపోత జాతి ధర్మం ప్రకారం విధించబడింది; ఆత్మసంయమం కలవారికి, నీ వంటివారికి అది ఎల్లప్పుడూ అనుసరించదగినది కాదు.
12.144.27
यस्तु धर्मं यथाशक्ति गृहस्थो ह्यनुवर्तते ।
स प्रेत्य लभते लोकानक्षयानिति शुश्रुम् ॥ १२.१४४.२७ ॥
అయితే గృహస్థుడు తన శక్తి కొలది ధర్మాన్ని అనుసరిస్తే, అతడు మరణానంతరం అక్షయ లోకాలను పొందుతాడని మేము విన్నాము.
12.144.28
स त्वं संतानवानद्य पुत्रवानपि च द्विज ।
त्वं स्वदेहे दयां त्यक्त्वा धर्मार्थौ परिगृह्य य।
पूजामस्मै प्रयुङ्क्ष्व त्वं प्रीयेतास्य मनो यथा ॥ १२.१४४.२८ ॥
నీవు ఈ రోజు సంతానవంతుడవు, పుత్రవంతుడవు కూడా, ఓ ద్విజా. నీ దేహంపై దయను విడిచి, ధర్మార్థాలను స్వీకరించి, ఇతనికి పూజ చేయి; ఇతని మనసు సంతోషించేలా.
12.144.29
शरीरे मा च संतापं कुर्वीथास्त्वं विहगंम ।
शरीरयात्रावृत्त्यर्थमन्यान्दारानुपैष्यसि ॥ १२.१४४.२९ ॥
ఓ పక్షీ, శరీరం కోసం వేదన చెందకు; శరీర యాత్ర, జీవనోపాధి కోసం నీవు ఇతర భార్యలను కూడా పొందుతావు.
12.144.30
इति सा शकुनी वाक्यं पञ्जरस्था तपस्विनी ।
अतिदुःखान्विता प्रोक्त्वा भर्तारं समुदैक्षत ॥ १२.१४४.३० ॥
ఇలా చెప్పి, పంజరంలో ఉన్న ఆ తపస్విని పక్షి అత్యంత దుఃఖంతో నిండి, తన భర్తను చూసింది.