ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.144
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.144.1
अथ वृक्षस्य शाखायां विहंगः ससुहृज्जनः ।
दीर्घकालोषितो राजंस्तत्र चित्रतनूरुहः ॥ १२.१४४.१ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ସେତେବେଳେ ଏକ ଗଛ ଡାଳରେ, ବନ୍ଧୁ ଓ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ସହ ଦୀର୍ଘକାଳ ରହୁଥିବା, ବିଚିତ୍ର ପାଖିଆ ଥିବା ଏକ ପକ୍ଷୀ ଥିଲା।
12.144.2
तस्य कल्यगता भार्या चरितुं नाभ्यवर्तत ।
प्राप्तां च रजनीं दृष्ट्वा स पक्षी पर्यतप्यत ॥ १२.१४४.२ ॥
ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପ୍ରଭାତରେ ଆହାର ଖୋଜିବାକୁ ଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଫେରି ନ ଥିଲା। ରାତ୍ରି ଆସିଥିବା ଦେଖି ସେହି ପକ୍ଷୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲା।
12.144.3
वातवर्षं महच्चासीन्न चागच्छति मे प्रिया ।
किंनु तत्कारणं येन साऽद्यापि न निवर्तते ॥ १२.१४४.३ ॥
ବଡ଼ ପବନ ଓ ବର୍ଷା ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ମୋ ପ୍ରିୟା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆସି ନାହିଁ। ଆଜି ମଧ୍ୟ ସେ କାହିଁକି ଫେରି ନାହିଁ, ତାର କାରଣ କ'ଣ?
12.144.4
अपि स्वस्ति भवेत्तस्याः प्रियाया मम कानने ।
तया विरहितं हीदं शून्यमद्य गृहं मम। ॥ १२.१४४.४ ॥
ବନରେ ମୋ ପ୍ରିୟାର କଲ୍ୟାଣ ହେଉ! ତାଙ୍କ ବିନା ଆଜି ମୋ ଏହି ଘର ସତରେ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି।
12.144.5
पुत्रपौत्रवधूभृत्यैराकीर्णमपि सर्वतः ।
भार्याहीनं गृहस्थस्य शून्यमेव गृहं भवेत् ॥ १२.१४४.५ ॥
ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର, ପୁତ୍ରବଧୂ ଓ ଭୃତ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ ବି, ଭାର୍ଯ୍ୟାହୀନ ଗୃହସ୍ଥର ଘର ଶୂନ୍ୟ ହିଁ ହୁଏ।
12.144.6
न गृहं गृहमित्याहुर्गृहिणी गृहमुच्यते ।
गृहं तु गृहिणीहीनमरण्यसदृशं मतम् ॥ १२.१४४.६ ॥
ଘରକୁ ଘର କୁହାଯାଏ ନାହିଁ; ଗୃହିଣୀକୁ ହିଁ ଘର କୁହାଯାଏ। ଗୃହିଣୀହୀନ ଘର ଅରଣ୍ୟ ସଦୃଶ ମନାଯାଏ।
12.144.7
यदि सा रक्तेत्रान्ता चित्राङ्गी मधुरस्वरा ।
अद्य नाभ्येति मे कान्ता न कार्यं जीवितेन मे ॥ १२.१४४.७ ॥
ଯଦି ସେ ରକ୍ତାନ୍ତ ନୟନା, ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗା, ମଧୁରସ୍ୱରା ପ୍ରିୟା ଆଜି ମୋ ପାଖକୁ ନ ଆସେ, ତେବେ ମୋର ଜୀବନରେ କୌଣସି ପ୍ରୟୋଜନ ନାହିଁ।
12.144.8
न भुङ्क्ते मय्यभुक्ते या नास्नाते स्नाति सुव्रता ।
नातिष्ठत्युपतिष्ठेन शेते च शयिते मयि ॥ १२.१४४.८ ॥
ମୁଁ ନ ଖାଇଲେ ଯେ ଖାଏ ନାହିଁ, ମୁଁ ସ୍ନାନ ନ କଲେ ଯେ ସ୍ନାନ କରେ ନାହିଁ, ସୁବ୍ରତା; ମୁଁ ନ ଠିଆ ହେଲେ ସେ ଠିଆ ହୁଏ ନାହିଁ ଏବଂ ମୁଁ ଶୋଇଲେ ହିଁ ସେ ଶୋଏ।
12.144.9
हृष्टे भवति सा हृष्टा दुःखिते मयि दुःखिता ।
प्रोपिते दीनवदना क्रुद्धे च प्रियवादिनी ॥ १२.१४४.९ ॥
ମୁଁ ଖୁସି ହେଲେ ସେ ଖୁସି ହୁଏ, ମୁଁ ଦୁଃଖୀ ହେଲେ ସେ ଦୁଃଖୀ ହୁଏ; ମୁଁ ପ୍ରବାସକୁ ଗଲେ ତାର ମୁହଁ ମଳିନ ହୁଏ, ଏବଂ ମୁଁ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଲେ ସେ ପ୍ରିୟ ବାକ୍ୟ କହେ।
12.144.10
पतिधर्मव्रता साध्वी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी ।
यस्य स्यात्तादृशी भार्या धन्यः स पुरुषो भुवि ॥ १२.१४४.१० ॥
ପତି-ଧର୍ମବ୍ରତା, ସାଧ୍ୱୀ, ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ଯାହାର ଥାଏ, ସେହି ପୁରୁଷ ପୃଥିବୀରେ ଧନ୍ୟ।
12.144.11
सा हि श्रान्तं क्षुधार्तं च जानीते मां तपस्विनी ।
अनुरक्ता स्थिरा चैव भक्ता स्निग्धा यशस्विनी ॥ १२.१४४.११ ॥
ସେ ତପସ୍ୱିନୀ, ମୁଁ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ ଅଛି କି ନାହିଁ ତାହା ଜାଣେ; ସେ ଅନୁରକ୍ତା, ସ୍ଥିରା, ଭକ୍ତା, ସ୍ନେହମୟୀ ଓ ଯଶସ୍ୱିନୀ।
12.144.12
वृक्षमूलेऽपि दयिता यस्य तिष्ठति तद्गृहम् ।
प्रासादोपि तया हीनः कान्तार इति निश्चितम् ॥ १२.१४४.१२ ॥
ପ୍ରିୟା ବୃକ୍ଷମୂଳରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ତାର ଘର; ତାଙ୍କ ବିନା ପ୍ରାସାଦରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଅରଣ୍ୟ।
12.144.13
धर्मार्थकामकालेषु भार्या पुंसः सहायिनी ।
विदेशगमने चास्य सैव विश्वासकारिका ॥ १२.१४४.१३ ॥
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମର ସମୟରେ ପୁରୁଷର ସହାୟିନୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା; ବିଦେଶ ଯାତ୍ରାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ହିଁ ବିଶ୍ୱାସ ଦେଉଥିବା ।
12.144.14
भार्या हि परमो ह्यर्थः पुरुषस्येह पट्यते ।
असहायस्य लोकेऽस्मिँल्लोकयात्रासहायिनी ॥ १२.१४४.१४ ॥
ଏହି ଲୋକରେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହିଁ ପୁରୁଷର ପରମ ଧନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସହାୟହୀନ ପାଇଁ ଲୋକଯାତ୍ରାରେ ସେ ହିଁ ସହାୟିନୀ।
12.144.15
तथा रोगाभिभूतस्य नित्यं कृच्छ्रगतस्य च ।
नास्ति भार्यासमं मित्रं नरस्यार्तस्य भेषजम् ॥ १२.१४४.१५ ॥
ସେହିପରି ରୋଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଓ ସଦା ସଙ୍କଟରେ ପଡ଼ିଥିବା ମଣିଷ ପାଇଁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସମାନ ମିତ୍ର ନାହିଁ; ଦୁଃଖୀ ମଣିଷର ଔଷଧ ସେ ହିଁ।
12.144.16
नास्ति भार्यासमो बन्धुर्नास्ति भार्यासमा गतिः ।
नास्ति भार्यासमो लोके सहायो धर्मसंग्रहे ॥ १२.१४४.१६ ॥
ଭାର୍ଯ୍ୟା ସମାନ ବନ୍ଧୁ ନାହିଁ, ଭାର୍ଯ୍ୟା ସମାନ ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ; ଏହି ଲୋକରେ ଧର୍ମସଂଗ୍ରହରେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସମାନ ସହାୟକ ନାହିଁ।
12.144.17
यस्य भार्या गृहे नास्ति साध्वी च प्रियवादिनी ।
अरण्यं तेन गन्तव्यं यथाऽरण्यं तथा गृहम् ॥ १२.१४४.१७ ॥
ଯାହାର ଘରେ ସାଧ୍ୱୀ ଓ ପ୍ରିୟବାଦିନୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ନାହିଁ, ସେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଅରଣ୍ୟ ଯେପରି, ତାହାର ଘର ସେପରି।
12.144.18
एवं विलपतस्तस्य द्विजस्यार्तस्य वै तदा ।
गृहीता शकुनिघ्नेन भार्या शुश्राव भारतीम् ॥ १२.१४४.१८ ॥
ଏହିପରି ବିଳାପ କରୁଥିବା ସେହି ଦୁଃଖୀ ବ୍ରାହ୍ମଣର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ସେତେବେଳେ ପକ୍ଷୀଘାତକ ଧରିଲା; ସେତେବେଳେ ସେ ଭାରତୀ ବାଣୀ ଶୁଣିଲା।
12.144.19
अहोऽतीव सुभाग्याऽहं यस्या मे दयितः पतिः ।
असतो वा सतो वाऽपि गुणानेवं प्रभाषते ॥ १२.१४४.१९ ॥
ଅହୋ, ମୋ ପ୍ରିୟ ସ୍ୱାମୀ ଭଲ ହେଉ କି ମନ୍ଦ ହେଉ, ସେ ଏମିତି ଗୁଣ କଥା କହନ୍ତି; ମୁଁ ଅତି ସୌଭାଗ୍ୟବତୀ।
12.144.20
सा हि स्त्रीत्यवगन्तव्या यस्य भर्ता तु तुष्यति ।
तुष्टे भर्तरि नारीणां तुष्टाः स्युः सर्वदेवताः।
अग्निसाक्षिकमप्येतद्भर्ता हि शरणं परम् ॥ १२.१४४.२० ॥
ଯାହାର ସ୍ୱାମୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥାଆନ୍ତି, ସେହି ନାରୀକୁ ପ୍ରକୃତ ନାରୀ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ସ୍ୱାମୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ନାରୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସମସ୍ତ ଦେବତା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ଅଗ୍ନିସାକ୍ଷୀରେ ଏହା ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ; ସ୍ୱାମୀ ହିଁ ପରମ ଆଶ୍ରୟ।
12.144.21
दावाग्निनेव निर्दग्धा सपुष्पस्तबका लता ।
भस्मीभवति सा नारी यस्या भर्ता न तुष्यति ॥ १२.१४४.२१ ॥
ଦାବାନଳରେ ଦଗ୍ଧ ଫୁଲଗୁଚ୍ଛ ସହିତ ଲତା ଯେମିତି ଭସ୍ମ ହୁଏ, ସେହିପରି ଯାହାର ସ୍ୱାମୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହନ୍ତି, ସେହି ନାରୀ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଏ।
12.144.22
इति संचिन्त्य दुःखार्ता भर्तारं दुःखितं तदा ।
कपोती लुब्धकेनापि गृहीता वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१४४.२२ ॥
ଏହିପରି ଭାବି ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସେହି କପୋତୀ, ଶିକାରୀ ଦ୍ୱାରା ଧରାପଡ଼ିଥିଲେ ବି, ଦୁଃଖିତ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲା।
12.144.23
हन्त वक्ष्यामि ते श्रेयः श्रुत्वा तु कुरु तत्तथा ।
शरणागतसंत्राता भव कान्त विशेषतः ॥ १२.१४४.२३ ॥
ଭଲ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ କଥା କହୁଛି; ଶୁଣି ସେହିପରି କର। ପ୍ରିୟ, ବିଶେଷ ଭାବେ ଶରଣାଗତଙ୍କ ରକ୍ଷକ ହୁଅ।
12.144.24
एष शाकुनिकः शेते तव वासं समाश्रितः ।
शीतार्तश्च क्षुधार्तश्च पूजामस्मै समाचर ॥ १२.१४४.२४ ॥
ଏହି ଶିକାରୀ ତୁମ ଗୃହରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଶୋଇଛି; ଶୀତ ଓ କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡ଼ିତ। ଏହାକୁ ସତ୍କାର କର।
12.144.25
यो हि कश्चिद्द्विजं हन्याद्गां वा लोकस्य मातरम् ।
शरणागतं च यो हन्यात्तुल्यं तेषां च पातकम् ॥ १२.१४४.२५ ॥
ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ, ଗାଈକୁ, କିମ୍ବା ଜଗତର ମାତାକୁ ମାରେ, ଏବଂ ଶରଣାଗତକୁ ମାରେ, ତାହାର ସେମାନଙ୍କ ସମାନ ପାପ ହୁଏ।
12.144.26
अस्माकं विहिता वृत्तिः कापोती जातिधर्मतः ।
सा न्याय्याऽऽत्मवता नित्यं त्वद्विधेनानुवर्तितुं ॥ १२.१४४.२६ ॥
ଆମର ଜୀବିକା କପୋତ ଜାତିଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ବିହିତ; ଆତ୍ମସଂଯମୀ ଓ ତୁମ ପରି ଲୋକ ପାଇଁ ତାହା ସର୍ବଦା ଅନୁସରଣ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
12.144.27
यस्तु धर्मं यथाशक्ति गृहस्थो ह्यनुवर्तते ।
स प्रेत्य लभते लोकानक्षयानिति शुश्रुम् ॥ १२.१४४.२७ ॥
କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଗୃହସ୍ଥ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଧର୍ମ ପାଳନ କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅକ୍ଷୟ ଲୋକ ପାଏ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
12.144.28
स त्वं संतानवानद्य पुत्रवानपि च द्विज ।
त्वं स्वदेहे दयां त्यक्त्वा धर्मार्थौ परिगृह्य य।
पूजामस्मै प्रयुङ्क्ष्व त्वं प्रीयेतास्य मनो यथा ॥ १२.१४४.२८ ॥
ତୁମେ ଆଜି ସନ୍ତାନବାନ ଏବଂ ପୁତ୍ରବାନ୍ ମଧ୍ୟ, ହେ ଦ୍ୱିଜ। ନିଜ ଦେହ ପ୍ରତି ଦୟା ତ୍ୟାଗ କରି, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଗ୍ରହଣ କରି, ଏହାକୁ ସମ୍ମାନ କର, ଯେପରି ଏହାର ମନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ।
12.144.29
शरीरे मा च संतापं कुर्वीथास्त्वं विहगंम ।
शरीरयात्रावृत्त्यर्थमन्यान्दारानुपैष्यसि ॥ १२.१४४.२९ ॥
ହେ ବିହଙ୍ଗ, ଶରୀର ପାଇଁ ସନ୍ତାପ କର ନାହିଁ; ଶରୀରଯାତ୍ରା ଓ ଜୀବିକା ପାଇଁ ତୁମେ ଅନ୍ୟ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପାଇବ।
12.144.30
इति सा शकुनी वाक्यं पञ्जरस्था तपस्विनी ।
अतिदुःखान्विता प्रोक्त्वा भर्तारं समुदैक्षत ॥ १२.१४४.३० ॥
ଏହା କହି, ପିଞ୍ଜରାରେ ଥିବା ସେ ତପସ୍ୱିନୀ ପକ୍ଷିଣୀ ଅତି ଦୁଃଖରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ନିଜ ସ୍ୱାମୀକୁ ଅନାଇଲା।