มหาภารตะ · อัธยายะ 12.144
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.144.1
अथ वृक्षस्य शाखायां विहंगः ससुहृज्जनः ।
दीर्घकालोषितो राजंस्तत्र चित्रतनूरुहः ॥ १२.१४४.१ ॥
ข้าแต่พระราชา ครั้นนั้น บนกิ่งไม้ต้นหนึ่งมีนกตัวหนึ่งมีขนหลากสี อาศัยอยู่ที่นั้นพร้อมด้วยญาติมิตรมาเป็นเวลานาน
12.144.2
तस्य कल्यगता भार्या चरितुं नाभ्यवर्तत ।
प्राप्तां च रजनीं दृष्ट्वा स पक्षी पर्यतप्यत ॥ १२.१४४.२ ॥
ภรรยาของมันได้ออกไปหาอาหารตั้งแต่รุ่งอรุณ แต่ยังไม่กลับมา เมื่อเห็นว่าราตรีมาถึงแล้ว นกตัวนั้นก็เศร้าโศกอย่างยิ่ง
12.144.3
वातवर्षं महच्चासीन्न चागच्छति मे प्रिया ।
किंनु तत्कारणं येन साऽद्यापि न निवर्तते ॥ १२.१४४.३ ॥
ลมและฝนพัดกระหน่ำอย่างรุนแรง แต่ที่รักของเรายังไม่กลับมา มีเหตุใดหนอ ที่นางยังไม่กลับมาแม้ในบัดนี้
12.144.4
अपि स्वस्ति भवेत्तस्याः प्रियाया मम कानने ।
तया विरहितं हीदं शून्यमद्य गृहं मम। ॥ १२.१४४.४ ॥
ขอให้ที่รักของเราปลอดภัยในป่าเถิด เพราะเมื่อไม่มีนาง เรือนของเราวันนี้ช่างว่างเปล่าเสียจริง
12.144.5
पुत्रपौत्रवधूभृत्यैराकीर्णमपि सर्वतः ।
भार्याहीनं गृहस्थस्य शून्यमेव गृहं भवेत् ॥ १२.१४४.५ ॥
แม้เรือนของคฤหัสถ์จะเต็มไปด้วยบุตร หลาน สะใภ้ และบริวารทุกด้าน แต่หากขาดภรรยาแล้ว เรือนนั้นย่อมว่างเปล่าอย่างแท้จริง
12.144.6
न गृहं गृहमित्याहुर्गृहिणी गृहमुच्यते ।
गृहं तु गृहिणीहीनमरण्यसदृशं मतम् ॥ १२.१४४.६ ॥
เขาไม่เรียกเรือนว่าเป็นบ้าน แต่ผู้เป็นแม่เรือนนั่นแหละเรียกว่าบ้าน เรือนที่ขาดแม่เรือนย่อมถือว่าเหมือนป่า
12.144.7
यदि सा रक्तेत्रान्ता चित्राङ्गी मधुरस्वरा ।
अद्य नाभ्येति मे कान्ता न कार्यं जीवितेन मे ॥ १२.१४४.७ ॥
หากนางที่รักของเรา มีดวงตาแดงช้ำ มีรูปร่างงดงาม และมีเสียงไพเราะ วันนี้ยังไม่มาหาเรา เราก็ไม่ต้องการชีวิตนี้อีกต่อไป
12.144.8
न भुङ्क्ते मय्यभुक्ते या नास्नाते स्नाति सुव्रता ।
नातिष्ठत्युपतिष्ठेन शेते च शयिते मयि ॥ १२.१४४.८ ॥
นางผู้ซื่อสัตย์ต่อคำปฏิญาณ จะไม่กินก่อนที่เรากิน จะไม่อาบน้ำก่อนที่เราอาบ จะไม่ยืนเมื่อเรายังไม่ยืน และจะนอนก็ต่อเมื่อเรานอนแล้วเท่านั้น
12.144.9
हृष्टे भवति सा हृष्टा दुःखिते मयि दुःखिता ।
प्रोपिते दीनवदना क्रुद्धे च प्रियवादिनी ॥ १२.१४४.९ ॥
เมื่อเรายินดี นางก็ยินดี เมื่อเราเศร้าโศก นางก็เศร้าโศก เมื่อเราจากไปไกล ใบหน้าของนางก็หม่นหมอง และเมื่อเราโกรธ นางก็พูดจาอ่อนหวาน
12.144.10
पतिधर्मव्रता साध्वी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी ।
यस्य स्यात्तादृशी भार्या धन्यः स पुरुषो भुवि ॥ १२.१४४.१० ॥
ภรรยาผู้ประพฤติตามธรรมของสามี เป็นหญิงดีงาม ที่รักยิ่งกว่าชีวิตของตน ชายผู้มีภรรยาเช่นนั้นย่อมเป็นผู้มีบุญในโลกนี้
12.144.11
सा हि श्रान्तं क्षुधार्तं च जानीते मां तपस्विनी ।
अनुरक्ता स्थिरा चैव भक्ता स्निग्धा यशस्विनी ॥ १२.१४४.११ ॥
ผู้ถือศีลนั้นย่อมรู้ว่าเรานั้นเหนื่อยล้าและหิวโหย นางรักใคร่ มั่นคง ซื่อสัตย์ มีความรักใคร่ และมีเกียรติยศ
12.144.12
वृक्षमूलेऽपि दयिता यस्य तिष्ठति तद्गृहम् ।
प्रासादोपि तया हीनः कान्तार इति निश्चितम् ॥ १२.१४४.१२ ॥
แม้ใต้โคนต้นไม้ เรือนของผู้ใดก็คือที่ซึ่งที่รักของเขาอาศัยอยู่ แต่หากขาดนางไปแล้ว แม้ปราสาทก็เป็นป่าทึบเป็นแน่แท้
12.144.13
धर्मार्थकामकालेषु भार्या पुंसः सहायिनी ।
विदेशगमने चास्य सैव विश्वासकारिका ॥ १२.१४४.१३ ॥
ในยามแห่งธรรม ทรัพย์ และกาม ภรรยาเป็นผู้ช่วยเหลือของชาย และเมื่อชายไปยังต่างแดน นางนั่นแหละคือผู้ที่ก่อให้เกิดความไว้วางใจ
12.144.14
भार्या हि परमो ह्यर्थः पुरुषस्येह पट्यते ।
असहायस्य लोकेऽस्मिँल्लोकयात्रासहायिनी ॥ १२.१४४.१४ ॥
ในโลกนี้ ภรรยาถูกประกาศว่าเป็นทรัพย์อันสูงสุดของชาย สำหรับผู้ที่ไม่มีผู้ช่วย นางคือผู้ช่วยในการเดินทางแห่งชีวิต
12.144.15
तथा रोगाभिभूतस्य नित्यं कृच्छ्रगतस्य च ।
नास्ति भार्यासमं मित्रं नरस्यार्तस्य भेषजम् ॥ १२.१४४.१५ ॥
เช่นเดียวกัน สำหรับชายที่ถูกโรคครอบงำและอยู่ในความทุกข์ยากเสมอ ย่อมไม่มีมิตรใดเสมอเหมือนภรรยา เพราะนางคือยาสำหรับชายผู้ทุกข์ระทม
12.144.16
नास्ति भार्यासमो बन्धुर्नास्ति भार्यासमा गतिः ।
नास्ति भार्यासमो लोके सहायो धर्मसंग्रहे ॥ १२.१४४.१६ ॥
ไม่มีญาติใดเสมอเหมือนภรรยา ไม่มีที่พึ่งใดเสมอเหมือนภรรยา ในโลกนี้ไม่มีผู้ช่วยใดเสมอเหมือนภรรยาในการสั่งสมธรรม
12.144.17
यस्य भार्या गृहे नास्ति साध्वी च प्रियवादिनी ।
अरण्यं तेन गन्तव्यं यथाऽरण्यं तथा गृहम् ॥ १२.१४४.१७ ॥
ผู้ใดที่เรือนไม่มีภรรยาผู้ดีงามและพูดจาอ่อนหวาน ผู้นั้นควรเข้าไปอยู่ในป่า เพราะเรือนของเขาก็เป็นเช่นป่านั่นเอง
12.144.18
एवं विलपतस्तस्य द्विजस्यार्तस्य वै तदा ।
गृहीता शकुनिघ्नेन भार्या शुश्राव भारतीम् ॥ १२.१४४.१८ ॥
ขณะที่พราหมณ์ผู้ทุกข์ระทมนั้นคร่ำครวญดังนี้ ภรรยาของเขาก็ถูกพรานนกจับไป แล้วนางจึงได้ยินถ้อยคำอันเป็นภารตี
12.144.19
अहोऽतीव सुभाग्याऽहं यस्या मे दयितः पतिः ।
असतो वा सतो वाऽपि गुणानेवं प्रभाषते ॥ १२.१४४.१९ ॥
โอ้ ข้าพเจ้าช่างโชคดียิ่งนัก ที่มีสามีอันเป็นที่รักเช่นนี้ ท่านพูดแต่คุณงามความดี ไม่ว่าผู้นั้นจะดีหรือไม่ดีก็ตาม
12.144.20
सा हि स्त्रीत्यवगन्तव्या यस्य भर्ता तु तुष्यति ।
तुष्टे भर्तरि नारीणां तुष्टाः स्युः सर्वदेवताः।
अग्निसाक्षिकमप्येतद्भर्ता हि शरणं परम् ॥ १२.१४४.२० ॥
ผู้ที่สามีพอใจ จึงควรถูกรู้จักว่าเป็นผู้หญิงที่แท้จริง เมื่อสามีพอใจ เทวดาทั้งปวงก็พอใจในหมู่สตรี และแม้มีไฟเป็นพยาน ก็ยังประกาศไว้ว่า สามีนั่นแหละคือที่พึ่งอันสูงสุด
12.144.21
दावाग्निनेव निर्दग्धा सपुष्पस्तबका लता ।
भस्मीभवति सा नारी यस्या भर्ता न तुष्यति ॥ १२.१४४.२१ ॥
เหมือนเถาวัลย์ที่มีช่อดอก ถูกไฟป่าเผาไหม้จนเป็นเถ้า ฉันใด หญิงที่สามีไม่พอใจ ก็ย่อมกลายเป็นเถ้าธุลีฉันนั้น
12.144.22
इति संचिन्त्य दुःखार्ता भर्तारं दुःखितं तदा ।
कपोती लुब्धकेनापि गृहीता वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१४४.२२ ॥
นางนกพิราบคิดดังนี้ ด้วยความทุกข์ทรมาน แม้ถูกนายพรานจับไว้ ก็กล่าวถ้อยคำเหล่านี้แก่สามีผู้กำลังทุกข์ใจ
12.144.23
हन्त वक्ष्यामि ते श्रेयः श्रुत्वा तु कुरु तत्तथा ।
शरणागतसंत्राता भव कान्त विशेषतः ॥ १२.१४४.२३ ॥
เอาเถิด ฉันจะบอกสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่เจ้า เมื่อได้ฟังแล้วก็จงทำตามนั้นเถิด ที่รัก จงเป็นผู้คุ้มครองผู้ที่มาขอพึ่งพิงโดยเฉพาะเถิด
12.144.24
एष शाकुनिकः शेते तव वासं समाश्रितः ।
शीतार्तश्च क्षुधार्तश्च पूजामस्मै समाचर ॥ १२.१४४.२४ ॥
นายพรานผู้นี้มาพึ่งที่พักของเจ้าแล้วนอนอยู่ เขาทั้งหนาวและหิวโหย จงแสดงความเคารพต่อเขาเถิด
12.144.25
यो हि कश्चिद्द्विजं हन्याद्गां वा लोकस्य मातरम् ।
शरणागतं च यो हन्यात्तुल्यं तेषां च पातकम् ॥ १२.१४४.२५ ॥
ผู้ใดฆ่าพราหมณ์ หรือฆ่าโค หรือฆ่ามารดาของโลก และผู้ใดฆ่าผู้ที่มาขอพึ่งพิง บาปของผู้นั้นย่อมเสมอเหมือนบาปของผู้ที่ถูกฆ่าเหล่านั้น
12.144.26
अस्माकं विहिता वृत्तिः कापोती जातिधर्मतः ।
सा न्याय्याऽऽत्मवता नित्यं त्वद्विधेनानुवर्तितुं ॥ १२.१४४.२६ ॥
การดำรงชีพของพวกเรานั้นถูกกำหนดไว้ตามธรรมของชาติกำเนิด คือวิถีของนกพิราบ การที่ผู้มีสัญมะอย่างเจ้าจะดำเนินตามวิถีนี้อยู่เสมอนั้นไม่เหมาะสม
12.144.27
यस्तु धर्मं यथाशक्ति गृहस्थो ह्यनुवर्तते ।
स प्रेत्य लभते लोकानक्षयानिति शुश्रुम् ॥ १२.१४४.२७ ॥
ส่วนคฤหัสถ์ผู้ดำเนินตามธรรมตามกำลังของตน ได้ยินมาว่า เมื่อละโลกไปแล้วย่อมได้รับโลกที่ไม่เสื่อมสูญ
12.144.28
स त्वं संतानवानद्य पुत्रवानपि च द्विज ।
त्वं स्वदेहे दयां त्यक्त्वा धर्मार्थौ परिगृह्य य।
पूजामस्मै प्रयुङ्क्ष्व त्वं प्रीयेतास्य मनो यथा ॥ १२.१४४.२८ ॥
ท่านผู้เป็นพราหมณ์ วันนี้ท่านมีบุตรหลานและมีลูกชายด้วย ท่านจงละความเอ็นดูต่อร่างกายของตนเสีย ถือเอาธรรมและทรัพย์เป็นที่ตั้ง แล้วแสดงความเคารพต่อเขา เพื่อให้จิตใจของเขาเป็นที่พอใจ
12.144.29
शरीरे मा च संतापं कुर्वीथास्त्वं विहगंम ।
शरीरयात्रावृत्त्यर्थमन्यान्दारानुपैष्यसि ॥ १२.१४४.२९ ॥
อย่าเศร้าโศกเพราะร่างกายของเจ้าเลย โอ้นกน้อย เพื่อประคับประคองร่างกายและการดำรงชีพ เจ้าจะมีคู่ครองอื่นอีกเอง
12.144.30
इति सा शकुनी वाक्यं पञ्जरस्था तपस्विनी ।
अतिदुःखान्विता प्रोक्त्वा भर्तारं समुदैक्षत ॥ १२.१४४.३० ॥
นกตัวเมียผู้ทรมาน ถูกขังอยู่ในกรง พูดถ้อยคำเช่นนี้แล้ว ด้วยความทุกข์ยิ่งนัก จึงมองดูสามีของตน