ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.144
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.144.1
अथ वृक्षस्य शाखायां विहंगः ससुहृज्जनः ।
दीर्घकालोषितो राजंस्तत्र चित्रतनूरुहः ॥ १२.१४४.१ ॥
ਰਾਜਨ! ਫਿਰ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਦੀ ਟਹਿਣੀ ਉੱਤੇ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸਨੇਹੀਆਂ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਰੰਗ-ਬਰੰਗੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਸੀ।
12.144.2
तस्य कल्यगता भार्या चरितुं नाभ्यवर्तत ।
प्राप्तां च रजनीं दृष्ट्वा स पक्षी पर्यतप्यत ॥ १२.१४४.२ ॥
ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਵੇਰੇ ਚਾਰਾ ਲੱਭਣ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਰਾਤ ਆਈ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਪੰਛੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ।
12.144.3
वातवर्षं महच्चासीन्न चागच्छति मे प्रिया ।
किंनु तत्कारणं येन साऽद्यापि न निवर्तते ॥ १२.१४४.३ ॥
ਵੱਡੀ ਹਨੇਰੀ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਪਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮੁੜੀ, ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ?
12.144.4
अपि स्वस्ति भवेत्तस्याः प्रियाया मम कानने ।
तया विरहितं हीदं शून्यमद्य गृहं मम। ॥ १२.१४४.४ ॥
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਦਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੋਵੇ! ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਇਹ ਘਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁੰਨਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
12.144.5
पुत्रपौत्रवधूभृत्यैराकीर्णमपि सर्वतः ।
भार्याहीनं गृहस्थस्य शून्यमेव गृहं भवेत् ॥ १२.१४४.५ ॥
ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੋਤਿਆਂ, ਨੂੰਹਾਂ ਅਤੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਭਰਿਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ, ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦਾ ਘਰ ਸੁੰਨਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.144.6
न गृहं गृहमित्याहुर्गृहिणी गृहमुच्यते ।
गृहं तु गृहिणीहीनमरण्यसदृशं मतम् ॥ १२.१४४.६ ॥
ਘਰ ਨੂੰ ਘਰ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ; ਘਰਵਾਲੀ ਨੂੰ ਹੀ ਘਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਰਵਾਲੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਘਰ ਜੰਗਲ ਵਰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
12.144.7
यदि सा रक्तेत्रान्ता चित्राङ्गी मधुरस्वरा ।
अद्य नाभ्येति मे कान्ता न कार्यं जीवितेन मे ॥ १२.१४४.७ ॥
ਜੇ ਉਹ ਲਾਲ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
12.144.8
न भुङ्क्ते मय्यभुक्ते या नास्नाते स्नाति सुव्रता ।
नातिष्ठत्युपतिष्ठेन शेते च शयिते मयि ॥ १२.१४४.८ ॥
ਜੋ ਮੇਰੇ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ, ਮੇਰੇ ਨਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਨਹਾਉਂਦੀ, ਸੁਵ੍ਰਤਾ; ਮੇਰੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਖੜ੍ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲੇਟਣ 'ਤੇ ਹੀ ਲੇਟਦੀ ਹੈ।
12.144.9
हृष्टे भवति सा हृष्टा दुःखिते मयि दुःखिता ।
प्रोपिते दीनवदना क्रुद्धे च प्रियवादिनी ॥ १२.१४४.९ ॥
ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਵਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹੋਵਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਪਰਦੇਸ ਜਾਵਾਂ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਉਦਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਗੁੱਸੇ ਹੋਵਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦੀ ਹੈ।
12.144.10
पतिधर्मव्रता साध्वी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी ।
यस्य स्यात्तादृशी भार्या धन्यः स पुरुषो भुवि ॥ १२.१४४.१० ॥
ਪਤੀ-ਧਰਮ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ, ਸਾਧਵੀ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਜਿਸ ਪੁਰਸ਼ ਕੋਲ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਧੰਨ ਹੈ।
12.144.11
सा हि श्रान्तं क्षुधार्तं च जानीते मां तपस्विनी ।
अनुरक्ता स्थिरा चैव भक्ता स्निग्धा यशस्विनी ॥ १२.१४४.११ ॥
ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਮੇਰੀ ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਭੁੱਖ ਜਾਣਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਅਨੁਰਕਤ, ਅਡੋਲ, ਭਗਤ, ਸਨੇਹੀ ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵੀ ਹੈ।
12.144.12
वृक्षमूलेऽपि दयिता यस्य तिष्ठति तद्गृहम् ।
प्रासादोपि तया हीनः कान्तार इति निश्चितम् ॥ १२.१४४.१२ ॥
ਪਿਆਰੀ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹੇ ਤਾਂ ਉਹੀ ਉਸਦਾ ਘਰ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਬਿਨਾਂ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਜੰਗਲ ਹੈ।
12.144.13
धर्मार्थकामकालेषु भार्या पुंसः सहायिनी ।
विदेशगमने चास्य सैव विश्वासकारिका ॥ १२.१४४.१३ ॥
ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਪਤਨੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪਰਦੇਸ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਉਹੀ ਭਰੋਸਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
12.144.14
भार्या हि परमो ह्यर्थः पुरुषस्येह पट्यते ।
असहायस्य लोकेऽस्मिँल्लोकयात्रासहायिनी ॥ १२.१४४.१४ ॥
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਤਨੀ ਹੀ ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਪਰਮ ਧਨ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਬੇਸਹਾਰੇ ਲਈ ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਸਹਾਇਕ ਹੈ।
12.144.15
तथा रोगाभिभूतस्य नित्यं कृच्छ्रगतस्य च ।
नास्ति भार्यासमं मित्रं नरस्यार्तस्य भेषजम् ॥ १२.१४४.१५ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਗ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਪਏ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਪਤਨੀ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ; ਦੁਖੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਦਵਾਈ ਉਹੀ ਹੈ।
12.144.16
नास्ति भार्यासमो बन्धुर्नास्ति भार्यासमा गतिः ।
नास्ति भार्यासमो लोके सहायो धर्मसंग्रहे ॥ १२.१४४.१६ ॥
ਪਤਨੀ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਬੰਧੂ ਨਹੀਂ, ਪਤਨੀ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਧਰਮ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਪਤਨੀ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਸਹਾਇਕ ਨਹੀਂ।
12.144.17
यस्य भार्या गृहे नास्ति साध्वी च प्रियवादिनी ।
अरण्यं तेन गन्तव्यं यथाऽरण्यं तथा गृहम् ॥ १२.१४४.१७ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਾਧਵੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।
12.144.18
एवं विलपतस्तस्य द्विजस्यार्तस्य वै तदा ।
गृहीता शकुनिघ्नेन भार्या शुश्राव भारतीम् ॥ १२.१४४.१८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਉਸ ਦੁਖੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਸ਼ਕੁਨੀਘਾਤਕ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ; ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਬਾਣੀ ਸੁਣੀ।
12.144.19
अहोऽतीव सुभाग्याऽहं यस्या मे दयितः पतिः ।
असतो वा सतो वाऽपि गुणानेवं प्रभाषते ॥ १२.१४४.१९ ॥
ਅਹੋ, ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਪਤੀ ਭਾਵੇਂ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਹੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹਾਂ।
12.144.20
सा हि स्त्रीत्यवगन्तव्या यस्य भर्ता तु तुष्यति ।
तुष्टे भर्तरि नारीणां तुष्टाः स्युः सर्वदेवताः।
अग्निसाक्षिकमप्येतद्भर्ता हि शरणं परम् ॥ १२.१४४.२० ॥
ਜਿਸ ਦਾ ਪਤੀ ਖੁਸ਼ ਰਹੇ, ਉਹੀ ਇਸਤਰੀ ਜਾਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਪਤੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਾਖੀ ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ; ਪਤੀ ਹੀ ਪਰਮ ਸ਼ਰਨ ਹੈ।
12.144.21
दावाग्निनेव निर्दग्धा सपुष्पस्तबका लता ।
भस्मीभवति सा नारी यस्या भर्ता न तुष्यति ॥ १२.१४४.२१ ॥
ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਾਲੀ ਵੇਲ ਸੁਆਹ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਸ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਪਤੀ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਸੁਆਹ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
12.144.22
इति संचिन्त्य दुःखार्ता भर्तारं दुःखितं तदा ।
कपोती लुब्धकेनापि गृहीता वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१४४.२२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਈ ਉਹ ਕਬੂਤਰੀ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਫੜੀ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਦੁਖੀ ਪਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੀ।
12.144.23
हन्त वक्ष्यामि ते श्रेयः श्रुत्वा तु कुरु तत्तथा ।
शरणागतसंत्राता भव कान्त विशेषतः ॥ १२.१४४.२३ ॥
ਚੰਗਾ, ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦੀ ਹਾਂ; ਸੁਣ ਕੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ। ਪਿਆਰੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ ਬਣ।
12.144.24
एष शाकुनिकः शेते तव वासं समाश्रितः ।
शीतार्तश्च क्षुधार्तश्च पूजामस्मै समाचर ॥ १२.१४४.२४ ॥
ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਲੇਟਿਆ ਹੈ; ਠੰਢ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰ।
12.144.25
यो हि कश्चिद्द्विजं हन्याद्गां वा लोकस्य मातरम् ।
शरणागतं च यो हन्यात्तुल्यं तेषां च पातकम् ॥ १२.१४४.२५ ॥
ਜੋ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ, ਗਾਂ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪਾਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
12.144.26
अस्माकं विहिता वृत्तिः कापोती जातिधर्मतः ।
सा न्याय्याऽऽत्मवता नित्यं त्वद्विधेनानुवर्तितुं ॥ १२.१४४.२६ ॥
ਸਾਡੀ ਰੋਜ਼ੀ ਕਾਪੋਤੀ ਜਾਤੀ-ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਹਿਤ ਹੈ; ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਸਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਨਿਆਂਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ।
12.144.27
यस्तु धर्मं यथाशक्ति गृहस्थो ह्यनुवर्तते ।
स प्रेत्य लभते लोकानक्षयानिति शुश्रुम् ॥ १२.१४४.२७ ॥
ਪਰ ਜੋ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਅਕਸ਼ਯ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।
12.144.28
स त्वं संतानवानद्य पुत्रवानपि च द्विज ।
त्वं स्वदेहे दयां त्यक्त्वा धर्मार्थौ परिगृह्य य।
पूजामस्मै प्रयुङ्क्ष्व त्वं प्रीयेतास्य मनो यथा ॥ १२.१४४.२८ ॥
ਤੂੰ ਅੱਜ ਸੰਤਾਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਦਵਿਜ। ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਛੱਡ ਕੇ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ, ਇਸਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਸਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇ।
12.144.29
शरीरे मा च संतापं कुर्वीथास्त्वं विहगंम ।
शरीरयात्रावृत्त्यर्थमन्यान्दारानुपैष्यसि ॥ १२.१४४.२९ ॥
ਹੇ ਪੰਛੀ, ਸਰੀਰ ਲਈ ਸੰਤਾਪ ਨਾ ਕਰ; ਸਰੀਰ-ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ ਲਈ ਤੂੰ ਹੋਰ ਪਤਨੀਆਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ।
12.144.30
इति सा शकुनी वाक्यं पञ्जरस्था तपस्विनी ।
अतिदुःखान्विता प्रोक्त्वा भर्तारं समुदैक्षत ॥ १२.१४४.३० ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਉਹ ਤਪਸਵਣੀ ਪੰਛਣੀ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵੱਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗੀ।